Emaye Bobin Teli sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmedikleri - Karar Sayı 07-56/672-209

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-2-62 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-56/672-209
Karar Tarihi : 4.7.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Bayram Ali GEÇGİL,
Şerife Demet KAYA, Erdem AYGÜN, Hüseyin ORMAN
C. ŞİKÂYET EDEN : - İhbar
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- Bemka Emaye Bobin Teli ve Kablo San. A.Ş.
Altunizade, Kısıklı Cad. No:2 Kat:1 Üsküdar/İstanbul
Temsilcisi Dr. Metin KANMAZ
Bağdat Cad. No:187 Kat:3 Daire:8 Selamiçeşme 34730 Kadıköy/İstanbul
- Elsan Elektrik Gereçleri San. ve Tic. A.Ş. 20
Atatürk Bulvarı No:1/1 75.Yıl Esnaf Sarayı Kat:2 Denizli
Temsilcisi Av. Besim BAŞARAN
Türk Hava Kurumu İş Hanı, K:5, D: 505-506 Denizli
- Emtel Emaye Tel ve Kablo San. A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi, DES Sanayi Sitesi Yolcuzade Sok.
C 16, Blok No:6 Dudulu, Ümraniye/İstanbul
- Erikoğlu Emaye Bakır Tel San. A.Ş.
Ankara Karayolu 8. km Akkale Denizli
Temsilcileri Av. Onur DAYIOĞLU, Av. Kemal MURTEZAOĞLU
Atatürk Bulvarı Berkman İşh. No:108 K:2/35 Denizli 30
- Hes Hacılar Elektrik San. ve Tic. A.Ş.
Erciyes Mahallesi, Hes Caddesi, No:22 Hacılar/Kayseri
Temsilcileri Av. Ömer TÜRKTEKİN, Av. Muzaffer CENGİZ,
Av. Levent TÜRKTEKİN
Serçeönü Mah. Pervane Cad. No:11, Kalender İş Merkezi K:7/11 Kayseri
- Santel Emaye Bobin Teli San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi Av. Ömer YILMAZ
Atatürk Mah. Fevzi Çakmak Cad. No:176 Şekerpınar, Gebze/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Emaye Bobin Teli sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmedikleri. 40
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Emaye Bobin Teli (EBT) pazarında faaliyet gösteren altı
teşebbüsün hepsinin fiyat listelerinin aynı zamanda değişiklik göstermesinin ve
listelerde bulunan EBT fiyatlarının birebir aynı olmasının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.5.2006 tarih, 277 sayı ile giren dilekçe
üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 9.6.2006 tarih, 2006-2-62/İİ-06-EA
07-56/672-209
2
sayılı İlk İnceleme Raporu, 13.6.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-110/96 sayılı
Başkanlık önergesi ile 06-44 sayılı Rekabet Kurulu toplantısında ele alınmış ve 06-
44/552-M sayılı Karar ile “Emaye Bobin Teli Sektörü”ne yönelik önaraştırma
açılmasına karar verilmiştir. 50
Önaraştırma kapsamında EBT piyasası, bu piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler
ve şikâyete konu olan fiyat listeleri incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda
hazırlanan 7.7.2006 tarih ve 2006-2-62/ÖA-06-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu
13.7.2006 tarih ve 06-51 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 06-51/658-M sayılı
karar ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4.
maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespit edilmesi amacıyla, Bemka Emaye Bobin
Teli ve Kablo Sanayi A.Ş. (Bemka), Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Elsan), Emtel Emaye Tel ve Kablo Sanayi A.Ş. (Emtel), Erikoğlu Emaye Bakır Tel
Sanayi A.Ş. (Erikoğlu), Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Hes), Santel
Emaye Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Santel) hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41 60
vd. maddeleri uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Soruşturma açılan teşebbüslere, haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açıldığı kararı, ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında
gerekli bilgiler de verilmek suretiyle 21.7.2006 tarih ve 2533, 2534, 2535, 2536, 2537,
2538 sayılı yazılar ile bildirilerek yazılı savunmaların 30 gün içerisinde gönderilmesi
talep edilmiştir.
İlk yazılı savunmalar Kurum kayıtlarına sırasıyla Hes’ten 17.8.2006 tarih ve 5633 sayı
ile, Emtel’den 21.8.2006 tarih ve 5674 sayı ile, Elsan’dan 23.8.2006 tarih ve 5708
sayı ile, Bemka’dan 23.8.2006 tarih ve 5733 sayı ile, Santel’den 24.8.2006 tarih ve
5744 sayı ile, Erikoğlu’ndan 25.8.2006 tarih ve 5751 sayı ile girmiştir. 70
Dosya kapsamında kullanılması planlanan EBT sektörüne ilişkin teşebbüs bazında
dış ticaret verileri hakkında 29.8.2006 tarih ve 471 sayılı yazı ile Dış Ticaret
Müsteşarlığı (DTM)’na bilgi talebi yazısı gönderilmiş, söz konusu yazının cevabı
18.9.2006 tarih ve 6304 sayı ile Kuruma intikal etmiştir. DTM’nin ilgili yazısı üzerine
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’na 26.9.2006 tarih ve 3398 sayı ile yazı gönderilmiş,
söz konusu yazının cevabı 2.10.2006 tarih ve 6614 sayı ile Kuruma girmiştir.
Bemka’dan, savunmalarında yer alan ifadeler nedeniyle kendilerinin ve bazı EBT
üreticilerinin üye olduğu Dernekte derlenen istatistikî belgeler istenmiştir. Bunun
üzerine söz konusu belge 22.11.2006 tarih ve 7888 sayı ile Kuruma intikal etmiştir.
Ayrıca, önaraştırma ve soruşturma kapsamında taraflardan ortaklık yapıları, satış 80
rakamları, fiyat listeleri vb. konularda istenen çeşitli bilgi ve belgeler Kuruma intikal
etmiştir.
Söz konusu savunma yazıları ve gelen bilgiler değerlendirilerek hazırlanan 11.1.2007
tarih ve SR/07-1 sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kurul üyelerine sunulmuş ve
12.1.2007 tarihli yazılarımız ile taraflara tebliğ edilmiştir. Kendilerine gönderilen
Soruşturma Raporu üzerine soruşturma kapsamındaki teşebbüslerden Emtel’in ikinci
yazılı savunması 12.2.2007 ve 1055 sayı ile, Hes’in ikinci yazılı savunması 13.2.2007
tarih ve 1094 sayı ile, Erikoğlu’nun ikinci yazılı savunması 14.2.2007 tarih ve 1105
sayı ile, Santel’in ikinci yazılı savunması 16.2.2007 tarih ve 1178 sayı ile (gönderdiği
ek bilgiler 20.2.2007 tarih ve 1259 sayı ile), Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Elsan 90
ve Bemka ise gönderdikleri ve Kurum kayıtlarına 14.2.2007 tarih ve 1119 sayı ile giriş
yapan dilekçelerinde 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca 30 günlük ek süre
talebinde bulunmuşlardır. Alınan 8.2.2007 tarihli, 07-13/113-M sayılı ve 15.2.2007
tarihli, 07/139-M sayılı Kurul kararları ile Bemka’nın ve Elsan’ın söz konusu talepleri
kabul edilmiştir. Bemka’nın ikinci yazılı savunması 13.3.2007 tarih ve 1958 sayı ile
07-56/672-209
3
Elsan’ın ikinci yazılı savunması 19.3.2007 tarih ve 2101 sayı ile, Kurum kayıtlarına
giriş yapmıştır.
İkinci yazılı savunmanın Kurum’a intikal etmesinin ardından Soruşturma Heyeti’nin
hazırladığı 2.4.2007 tarihli Ek Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca tüm
Kurul Üyelerine ve soruşturmaya konu teşebbüslere tebliğ edilmiştir. Söz konusu 100
teşebbüslerin 3. yazılı savunmalarının yasal süresi içinde Kurum’a intikal etmesinin
ardından, Kurul tarafından 3.7.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.
Rekabet Kurulu, 3.7.2007 tarihinde yapılan ilk oylama sonucunda 4054 sayılı
Kanun’un 51. maddesinde belirlenen karar yeter sayısının oluşmaması nedeniyle
yine aynı maddede belirtilen yöntem izlenerek kararın ikinci oylamaya kalmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verdikten sonra, 4.7.2007 tarih ve 07-56/672-209 sayı ile nihai
kararını vermiş, söz konusu karar 11.7.2007 tarihinde ilgililere tefhim edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu ve Ek Görüş’te;
1- Emaye bobin teli pazarında faaliyet gösteren ve soruşturmaya konu teşebbüslerin
4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmeleri 110
nedeniyle 16. maddenin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmaları,
2. Ceza takdirinde, uygulamada liste fiyatlarına bağlı kalınmamasının hafifletici neden
olarak dikkate alınması
gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Taraflar
I.1.1. Bemka Emaye Bobin Teli Ve Kablo Sanayi A.Ş. (Bemka)
Bemka, Emsan Emaye Tel Sanayi A.Ş. (Emsan), Kavi Kablo ve Emaye Bobin Teli
Sanayi A.Ş. (Kavi), Botel Bobin Teli Kablo Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Botel) ve Bektaş 120
Bakır Emaye Kablo Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bektaş)'ın birlikteliği ile kurulmuştur.
Şirketin ortak girişim olarak kurulmasına Rekabet Kurulu 11.07.2002 tarih ve 02–
43/504–209 sayılı Kararı (Bemka Kararı) ile izin vermiştir.
Mevcut durumda (……….) ton/yıl kapasitesiyle Türkiye'nin en büyük EBT üreticisi
olan Bemka, İstanbul'un Anadolu yakasında Gebze Sanayi Bölgesi'nde ve Avrupa
yakasında Sefaköy’deki fabrikalarında faaliyet göstermektedir. Bemka, ürettiği
ürünleri ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Slovenya, Hırvatistan, Macaristan,
Portekiz, Romanya, Rusya, Türk Cumhuriyetleri, Kıbrıs, Nijerya, Mısır, Cezayir,
Tunus Libya ve Suriye gibi ülkelere ihraç etmektedir.
2005 yılında yurtiçi (………) ton, yurtdışı ise (……) ton olmak üzere toplam (……) 130
ton, 2006 yılında ise (Mayıs sonu itibarıyla) yurtiçi (……), yurtdışı (……), toplam
(……) ton emaye bobin teli satışı gerçekleştirmiştir. 2005 yılı itibarıyla toplam satışları
(……………) YTL’dir. Bemka’nın soruşturma dönemindeki ortaklık yapısı aşağıdaki
gibidir.
Tablo 1: Bemka’nın Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı Hissedar Hisse Oranı
Emsan. %36,475 İbrahim Güngör %0,025
Kavi. %23,975 Mehmet Emin Cankurtaran %0,025
Botel %22,475 Levent Gabay %0,025
Bektaş %16,975
Hüsamettin KAVİ %0,025 Toplam %100

07-56/672-209
4
I.1.2. Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Elsan)
Elsan, Denizli’de faaliyet göstermekte olup, yıllık (……) ton kapasiteli üretim tesisine
sahiptir. 2005 yılı gelir tablosundan teşebbüsün net satış rakamının (……………) YTL
olduğu anlaşılmaktadır. 140
Tablo 2: Elsan’ın Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Ceyhan Saldanlı 46,024
Ali Yağlı 46,024
Mustafa Baltalı 0,09
Mehmet Akif Gül 7,49
Mehmet Yağlı 0,002
Tümaş A.Ş. 0,37
Toplam 100
I.1.3. Emtel Emaye Tel ve Kablo Sanayi A.Ş. (Emtel)
Emtel, 1974’ten itibaren EBT sektöründe faaliyet göstermektedir. Emtel’in 2005
yılında elde ettiği ciro ise (……………) YTL’dir. Emtel’in ortaklık yapısı aşağıdaki
gibidir.
Tablo 3: Emtel’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mustafa Bingöl 11
Oğuz Bingöl 20
Fatih Bedri Bingöl 10
H. İbrahim Bingöl 10
Kadın Bingöl 12
Y. Serdar Bingöl 13, 875
Turgut Bingöl 11, 875
Hatice Bingöl 2, 5
Hanife Bingöl 1, 875
Dudu Bingöl (Özkul) 1, 875
M. Saadettin Gökçe 5
Toplam 100
I.1.4. Erikoğlu Emaye Bakır Tel Sanayi A.Ş. (Erikoğlu)
Denizli’de 1989 yılında faaliyete geçmiş olan teşebbüsün yıllık kapasitesi (…….)
ton’dur. Erikoğlu’nun 2005 yılı cirosu (……………) YTL’dir.
Tablo 4: Erikoğlu’nun Ortaklık Yapısı 150
Hissedar Hisse Oranı (%)
A.N.E. Holding 99,40
Hüseyin Erikoğlu 0,16
Vedat Erikoğlu 0,16
Sedat Erikoğlu 0,16
Nilgün Keçeci 0,11
Necip Işık 0,012
Saadet Erikoğlu 0,003
A. Nuri Erikoğlu 0,001
Ali İhsan Gerzile 0,001
Diğer (Hisse oranı %0,0009 ‘un altında olan şahıslar) 0,0067
Toplam 100
I.1.5. Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Hes)
Hes, Kayseri’de üretim tesislerine sahip olup kablo ve EBT üretmektedir. Hes’in kablo
satışları da dâhil toplam cirosu 2005 yıllında (……………) YTL’dir. EBT satışından
elde ettiği 2005 cirosu ise (……………) YTL’dir. Hes’in ortaklık yapısı aşağıdaki
gibidir.


07-56/672-209
5
Tablo 5: Hes’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Hacı Sami Boydak Grubu 33, 520
H. Mustafa Boydak Grubu 24, 957
Mehmet Boydak Grubu 3, 530
H. Hüseyin Gürdoğan Grubu 6, 261
Mehmet Gürdoğan Grubu 6, 261
Hamit Gürdoğan Grubu 6, 261
Hilmi Gürdoğan Grubu 6, 261
Diğer Ortaklar 12, 950
Toplam 100
I.1.6. Santel Emaye Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Santel)
Santel, 1986 yılında kurulmuş olup 1990 yılından itibaren Gebze’de, 0,050–4,500 160
mm arasındaki çaplarda EBT üretmekte ve yurtiçi ve yurtdışına satış yapmaktadır.
2005 yılına ait net satışları (……………) YTL’dir. Yıllık üretim kapasitesi (…….)
tondur. Santel’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 6: Santel’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mehmet İlhan Özbek 46
Nihat Ayyıldız 45
Banu Yılmaz 2, 5
Çiğdem Ayyıldız 2, 5
Sedat Özbek 1
Murat Ayhan Özbek 1
Vedat Özbek 1
Mesude Özbek 1
Toplam 100
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. EBT Sektörü Hakkında Genel Bilgiler
EBT genel olarak, yüzeyinin makaraya sarıldığında kısa devre yapmasını önleyecek
şekilde ince bir izolasyon malzemesiyle kaplanan ve sanayide kullanılan bir tel
türüdür. EBT, külçe veya levha halindeki bakırın eritilerek kalıplara alınması, kalıp
halindeki bakırın, makaralar yardımıyla çekilip inceltilerek istenilen kalınlıkta tel haline 170
getirilmesiyle ve bu işlemin ertesinde, elde edilen telin üzerinin poliüretan, polyester
ya da polyester-imid gibi ısıya dayanaklı ve bakırın iletkenliğini bozmayacak çeşitli
kimyasal maddelerle kaplanması-verniklenmesi ile elde edilir. EBT’nin
hammaddesinin büyük kısmını bakır oluşturmaktadır. Bakırın fiyatı ise Londra Metal
Borsası (LME) gibi borsalarda belirlenmekte ve bakırı kullanan üreticiler ticari
faaliyetlerinde genellikle bu borsalardaki fiyatları takip edip uygulamaktadır.
EBT televizyon, radyo, video, müzik seti ve benzeri elektronik cihazların, trafo ve
elektrik motorlarının, büro ve hesap makinelerinin ve bunların yanı sıra enerji
üretiminde kullanılan balast ve dağıtım transformatörlerinin üretiminde
kullanılmaktadır. 180
I.2.2. Türkiye’de EBT Üretimi ve Üreticileri
Türkiye’de 7 büyük teşebbüs ile bunların dışında bazı küçük teşebbüsler tarafından
EBT üretimi yapılmaktadır. Bemka, Hes, Erikoğlu, Elsan, Santel, Emtel ve Gamak
Makina Sanayi A.Ş. (Gamak) EBT üretimi yapan büyük teşebbüslerden olup, bu
grupta yer alan Gamak kendi ürettiği makineler için üretim yapmakta ve dışarıya ürün
satmamaktadır. Bemka’dan gelen istatistikî bilgide sektörün toplam kapasitesinin
yaklaşık olarak 44 bin ton/yıl olduğu belirtilmektedir.
07-56/672-209
6
Soruşturma kapsamında faaliyetleri incelenen teşebbüslerin yurt içi ve yurt dışı
satışları, bu satışlardan elde ettikleri ciro ile bu kalemlere göre elde ettikleri pazar
payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: 190
Tablo 7: İlgili Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin ciro ve pazar payı verileri
Y.içi Ciro (Milyon YTL) Y.dışı Ciro Pazar payı (ciroya göre)
Bemka (….) (….) (….)
Elsan (….) (….) (….)
Emtel (….) (….) (….)
Erikoğlu (….) (….) (….)
Hes (….) (….) (….)
Santel (….) (….) (….)
Toplam 161,4 45,9 100
*Pazar payları yurt içi ciroya göre hesaplanmıştır. Pazar payı hesaplamasında, üretim miktarları sektördeki toplam
üretimin yaklaşık %4’ünü gerçekleştiren küçük ölçekli firmaların ciroları değerlendirmeye alınmamıştır.
TÜİK’den gelen verilere göre sektöre ilişkin ihracat ve ithalat bilgileri aşağıdaki
tabloda sunulmaktadır:
Tablo 8 : EBT sektörüne ilişkin dış ticaret rakamları
2006* 2005 2004 2003 2002
İhracat (ton) 5500 8900 4900 3750 3400
İhracat (% değişim) 80 31 10 -
İthalat (ton) 600 3900 3100 2800 3300
İthalat (% değişim) 25 12 -17 -
Net Dış Ticaret (ton) 4900 5000 1800 950 100
* 2006 yılı verileri ilk 6 aylık dönemi içermektedir.
Üreticilerden bir kısmı Kablo ve İzoleli İletken Sanayicileri Derneği (Dernek) adı
altında İstanbul’da kurulan derneğin üyesidirler.
I.2.3. İlgili Ürün Pazarı 200
Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin soruşturmaya konu olan faaliyetlerini EBT
üretimi ve satışı oluşturmaktadır. EBT gerek fiyat, gerekse kullanım amaçları
bakımından diğer kablo ve sair ürünlerden ayrılmaktadır. EBT, bakırın yanı sıra
alüminyumdan da üretilebilmektedir. Her iki maddeden yapılan EBT’nin, kullanım
alanlarının benzer olduğu dikkate alındığında birbirini ikame edebileceği
görülmektedir. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarı, “Emaye Bobin Teli pazarı” şeklinde
tanımlanmıştır. Ancak, dosya konusunda incelenen teşebbüs faaliyetleri hammaddesi
bakır olan EBT’ye ilişkindir.
I.2.4. İlgili Coğrafi Pazar
EBT’nin, pazarda yer alan teşebbüsler tarafından tüm Türkiye sınırları içinde satış ve 210
pazarlamasının olması, Türkiye içinde farklı bölgelerin birbirinden ayrı pazarlar olarak
değerlendirilmesini gerektirecek unsurların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
Kuruma intikal eden ihbar sonrasında raportörlerce yapılan incelemelerde EBT
pazarında faaliyet gösteren, kapasitesi büyük altı teşebbüsten dört tanesinin fiyat
listelerinin aynı zamanda değiştiği ve listelerde bulunan yaklaşık 40 değişik çaptaki
EBT fiyatlarının birebir aynı olduğu tespit edilmiştir. Aynı fiyatların söz konusu olması,
fiyatların ortak bir irade ile belirlendiği şüphesini ve fiyat listeleri internette
yayınlanmayan ve başka bir şekilde listelerine ulaşılamayan diğer iki teşebbüsün de 220
liste fiyatlarının aynı olabileceği ve diğer 4 teşebbüs ile aynı zamanda fiyat listelerini
değiştirmiş olabileceği kuşkusunu gündeme getirmiştir.

07-56/672-209
7
I.3.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
Dosya kapsamında raportörlerce yapılan yerinde incelemelerin ardından;
- EBT üreten ve ilk inceleme safhasında fiyat listelerine ulaşılamayan Bemka ve
Elsan’ın fiyat listelerinin de aynı olduğu, dolayısıyla EBT üreten altı büyük
teşebbüsün hepsinin fiyatlarının aynı olduğu,
- İlk inceleme sürecinde üç kez aynı zamanda değiştirilen fiyat listelerinin, 2006
yılı ve daha öncesinde de aynı tarihlerde değiştirildiği, 230
- 8.5.2006 tarihinden önce Bemka’nın iki ayrı fiyat listesi yayınladığı,
- 8.5.2006 tarihinden sonra ise Bemka’nın tek fiyat listesi yayınlandığı ve bu
listenin diğer EBT üreticilerinin fiyat listeleri ile aynı olduğu,
- Elsan firmasından alınan belgeler incelendiğinde, Bemka’dan Elsan’a
gönderilen fiyat listelerinin 8.5.2006 tarihinden sonra başladığı
tespit edilmiştir. Söz konusu tespitlere ilişkin dosyada yer alan ve raportörlerce
yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelere ise aşağıda yer verilmiştir:
Belge 1: Hes’te yapılan yerinde incelemede, bilgisayarı incelenen teşebbüs
yetkililerinden Mahmut İLGÜZ’ün e-posta kutusunda yer alan, Ekaş’ın Müşteri
Temsilcisi Vural TUMBA tarafından 30.12.2005 saat 11:21 de gönderilen bir başka e-240
postada;
“Sn. Mahmut Bey, Bemka’nın firmamızı arayarak ABB’ye ait tekliflerinde fiyat indirimi
yapmak zorunda kaldıklarını belirtmeleri üzerine, revize edilen 30.12.05 tarihli yeni
fiyatlarımız ekte belirtildiği şekildedir. Gereği için bilgilerinize arz ederiz.”
ifadelerinin yer aldığı görülmüştür.
Belge 2: Gebze-Kocaeli’nde bulunan Santel firmasında yapılan incelemede, Fabrika
Müdürü Atalay YELTEKİN’in bilgisayarında bulunan e-posta kutusunda yer alan ve
Erikoğlu yetkililerinden Harun TAN tarafından gönderilen e-postada;
“Arkadaşlar, 15.12.2005, İletkenciler Derneği, Saat 13:00-16:30, doldurulacak format
ektedir, 5’er adet kopyasıyla beraber, kolay gelsin.” 250
ifadeleri yer almakta ve bahsi geçen ekte de müşteri-dönem-satış miktarı bilgilerinin
bulunduğu tablo bulunmaktadır
Santel’den alınan belgeler arasında, söz konusu tablonun bir boş nüshasının yanında
bir sütunu dolu nüshası da bulunmuştur. Dolu nüshada yer alan müşteri ve tarih bazlı
satış verilerinin hangi teşebbüse ait olduğu anlaşılamamakla beraber, veriler
incelendiğinde satış verisi bulunan teşebbüsün ABB ve Arçelik’e satış yaptığı
anlaşılmıştır. Ayrıca, belirtilmesi gereken diğer önemli bir nokta ise Santel’in Derneğe
üye olmayışıdır. Dernekten alınan “üye firmalar listesine” bakıldığında Santel’in
Derneğe üye olmadığı görülmüştür.
Belge 3: İstanbul’da bulunan Emtel’de yapılan yerinde incelemede, 30.1.2006 260
tarihinde, saat 17:20’de Elsan’dan Emtel’e çekilmiş olan ve Elsan’ın 30.1.2006
tarihinden itibaren uygulayacağı fiyat listesinin bulunduğu bir faks bulunmuştur.
Belge 4: Hes yetkilisi Şükrü KAKİLLİOĞLU’nun e-posta kutusunda yer alan ve Ekaş
yetkilisi Serdar GÜNAL tarafından 10.4.2006 saat 13:26’da gönderilen diğer bir e-
postada da;
“Sn. Şükrü Bey, EBT üreticileri 2006 yılı pazar dağılımını değerlendirmek üzere 13-
14 Nisan tarihlerinde toplanacaktır. (13:30) Müşteri dağılımlarını belirlerken,
07-56/672-209
8
makinelerimizin doluluğunu da dikkate almamız için fabrikadan ilgili arkadaşın bu
toplantıya katılımı faydalı olacaktır. Gereğini rica ederim…”
ifadesi yer almaktadır. 270
Belge 5: Elsan’da yapılan yerinde incelemede, 12.6.2006 tarihinde saat 16:36’da
Erikoğlu’ndan Elsan’a çekilmiş faks bulunmuştur. Söz konusu faksta, Erikoğlu’nun
12.6.2006 tarihinden itibaren uygulayacağı fiyat listesi bulunmaktadır.
Belge 6: Yukarıda belirtilen belgelerin yanı sıra, Elsan firmasında, faks olarak
gelmiş, Erikoğlu’nun ve Bemka’nın 2006 yılındaki fiyat listeleri, Erikoğlu firmasında,
Bemka’nın fiyat listeleri bulunmuştur.
Belge 7: Ekaş’ta incelenen ajandanın 3.7.2006 tarihli sayfasında “Emaye Bobin Teli
Fiyat Listesi (Bemka’dan istenebilir)” yazmaktadır. Anılan ajandanın 17.4.2006 tarihli
sayfasında EBT fiyat listesi için Erikoğlu’nun aranacağı yazılmaktadır.
I.3.2. Yerinde İnceleme Tutanakları 280
EBT sektörüne açılan önaraştırma kapsamında, 22.6.2006 tarihinde sektörde faaliyet
gösteren önemli büyüklükteki altı teşebbüste ve Dernekte, 4054 sayılı Kanun’un 15.
maddesi çerçevesinde mahkeme kararı alınarak yerinde inceleme yapılmıştır.
Denizli’de faaliyet gösteren (……....)’da yapılan yerinde incelemenin ardından tutulan
ve söz konusu firmanın yetkililerinden Genel Müdür (……..) ve Satış Müdürü
(…………...) ’nın imzalarının bulunduğu tutanakta yer alan ifadelerde özetle,
“EBT fiyatları bakır fiyatlarına bağlı olarak değişiyor. Bakır fiyatlarındaki değişikliğe
göre yeni listeler oluşturuluyor. Bu listeler üzerinden iskonto ile satış yapılmaktadır.
Listeleri Bemka ve Erikoğlu hazırlıyor. Eskiden iki ayrı liste hazırlanıyordu. Şimdi artık
tek liste hazırlanıyor. …. Tüm firmalar aynı listeyi yayınlıyorlar. Eskiden her EBT 290
üreticisinin kendi fiyat listesi vardı ve müşteriye uygulanan iskonto oranları çok
değiştiği için müşterinin kafası karışıyordu. … 2006 Mayıstan itibaren tek liste
uygulanmaktadır. Mayıstan önce 2-3 yıl kadar Bemka ayrı Erikoğlu ayrı liste
yayınlamaktaydı. Bemka dışındakiler Erikoğlu’nun listesini dikkate alıyorlardı. Tek
fiyat listesine geçme kararı (dernek çatısı altında) sektör toplantısında alındı…
Önceleri fiyat listeleri aracı kişilerden ya da dolaylı olarak Bemka’dan alınmaktayken
Derneğin kurulmasının ardından fiyat listesi doğrudan Bemka’dan Elsan’a faks
çekilmeye başlanmıştır. Tek fiyat listesi yayınlanmaya başlamasını ardından Bemka
ve Erikoğlu ile Elsan arasında doğrudan faks iletişimi sağlanmıştır. Fiyat listesini
içeren fakslar Bemka’dan ve Erikoğlu’ndan (……..)’ın Genel Müdürlüğü’ne 300
çekilmektedir. Diğer emaye bobin teli üreticilerine de fakslar doğrudan
gönderilmektedir….”
(……..)’nın yetkililerinden Genel Müdür (………….)’nün imzasının bulunduğu
tutanakta ise;
“… fiyat listelerimiz özellikle günlük ve haftalık olarak takip ettiğimiz uluslar arası
bakır ve hammadde fiyatlarındaki, kurlardaki ve diğer maliyet kalemlerindeki
değişmeler dikkate alınarak hazırlanmaktadır. Günlük bazda alım yapan firmalar için
ise liste üzerinden parametresel değişimlere bakılarak fiyatlandırma yapılmaktadır.
Bu nedenle rakiplerimiz bizim listelerimize bakarak fiyat oluşturuyor
olabilirler….Büyük üreticilerle ve KOBİ’lerle liste fiyatından değil, alıcı şirketin 310
durumuna göre yapılan pazarlıklar ile münferit olarak tespit edilen fiyatlar üzerinden
satış yapılmaktadır. Bayilerle olan alım satım ilişkisinde de gerektiğinde liste fiyatları
dışında her bayinin kendi özel durumuna (güvenilirlik, satış miktarı vb.) ve iç
piyasadaki rekabet koşullarına göre iskontolar ve vade yapılabilmektedir. Bu
çerçevede, listeye bağlı satışlar toplam içinde küçük bir yer işgal
07-56/672-209
9
etmektedir…Önceden iki liste (alt liste- üst liste) vardı. Özellikle rakip firmalar alt liste
mallarının kalitesi düşük olduğu söylentileri yaymaya çalıştıkları için şimdi tek listeye
geçildi…”
şeklinde ifadeler bulunmaktadır.
(……..)’de faaliyet gösteren (……..) yetkililerinden Genel Müdür Yardımcıları (……..) 320
ve (……..) tarafından imzalanan tutanakta ise;
“… bu piyasadaki firmalar birbirlerinin açıklanan listelerine bakmak suretiyle liste
yayımlayabilirler. Piyasada listeler genelde bu şekilde oluşur. …”.
ifadesi bulunmaktadır.
(……..) – (……..)’nde faaliyet gösteren (……..)’in yetkililerinden Fabrika Müdürü
(……..) tarafından imzalanan tutanakta;
“… piyasada faaliyet gösteren büyük firmalar borsadaki ve döviz kurundaki
değişiklikler doğrultusunda fiyat listelerini yenilemekte ve (……..) bu fiyat listelerini
aynen yayınlamaktadır. (……..), Erikoğlu firmasının liste fiyatlarını aynen
uygulamaktadır. Sektördeki diğer firmalar da, piyasadan geri kalmamak ve bakır 330
fiyatlarındaki değişikliklerden olumsuz etkilenmemek için büyük firmaların listelerini
aynı gün yürürlüğe koymaktadırlar. Üreticilerin liste fiyatları aynı olmakla birlikte
fiiliyatta gerçekleşen fiyatlar firmaların değişik iskonto oranları uygulaması nedeniyle
farklılık arzetmektedir. …”
ifadesi yer almaktadır.
(……..)’da faaliyet gösteren (……..) yetkilisi Genel Müdür (……..) tarafından
imzalanan tutanakta;
“… emaye bobin teli fiyatlarını, bakır, elektrik, vernik, makara, döviz fiyatlarının
hareketine göre belirliyoruz. Bu unsurlar göz önüne alınarak fiyat listeleri
hazırlanmaktadır. Söz konusu fiyat listeleri üzerinden ödeme şekillerine göre 340
indirimler uygulanmaktadır.”
ifadeleri yer almaktadır.
I.4. Teşebbüslerin Savunmaları
Tarafların savunmalarında;
Eksik bilgi ve belge gönderilip savunma haklarının kısıtlandığına ilişkin olarak;
- Kanun’un 43/2. fıkrasına atıfta bulunarak kendilerine iddiaların türü ve niteliği
hakkında yeterince bilgi, belge ve soruşturma raporunun gönderilmediği,
- Raporun ve dosyaların gönderilmesi için Kurul kararı alınması gerektiği,
- Bu durumda gönderilen karardaki iddiaların açık olmaması nedeniyle kendilerine
dosyaya giriş engelinin yaratıldığı ve savunma haklarının kısıtlandığı, 350
Fiyat listelerine ilişkin olarak;
- Sektörde tek fiyat listesinin sektörün oligopolistik yapısından kaynaklandığı,
- Müşterilerin büyük firmaların listesi üzerinden pazarlık yapılmasını talep ettikleri
ve bu nedenle küçük firmaların da o listeyi kullandığı,
- Maliyetlerin büyük bir kısmını bakırım kaplaması ve bakırın fiyatının da LME’de
belirlenmesi nedeniyle tek fiyatın oluşmasının rasyonel ve doğal olduğu,
- Tek fiyat listesinin belirlenmesinde teşebbüsler arası bir anlaşma olmadığı ancak
büyük teşebbüslerin listesinin takip edildiği ((……..) ikinci yazılı savunmasında,
yerinde inceleme sırasında tutulan tutanakta ve ilk savunmasında tek fiyat
listesinin dernekte belirlendiği yönündeki ifadesini değiştirmiş, tutanakta imzası 360
07-56/672-209
10
bulunan Genel Müdürün İstanbul’da yapılan toplantıya katılmadığını beyan
etmiştir. Bemka da benzer şekilde söz konusu kişinin toplantılara katılmadığını bu
nedenle ifadesinin bir delil sayılmayacağına savunmalarında yer vermiştir.),
- Firmaların fiyat listesi konusunda uyumlu eylem içerisinde olmadıkları, bunun için
yeterli ve gerekçeli bir delilin olmadığı (özellikle 2. savunmada belirtilmiştir.),
- Sektörde ithalat imkanlarının olması ve karlılığın düşük olması ve rekabetin
iskontolarla yaşanması nedeniyle uyumlu eylemin olmasının mümkün olmadığı
(özellikle 2. savunmada belirtilmiştir.),
- Her firmanın fiyat listeleri üzerinden değişik oranlarda iskonto uygulaması
nedeniyle sektörde tek fiyat listesinin olmasının rekabeti kısıtlamadığı, 370
- Fiyat listesinin bağımsız bir şekilde belirlendiği (Bemka ve Erikoğlu) ve dernekte
konuşulmadığı, kendilerinde bulunan fiyat listelerine ilişkin faksların kendi
aralarında gerçekleşen alım satım sonucu birbirlerine gönderildiği,
- Avrupa ülkelerinde de firmaların tek fiyat listesini kullandıkları,
- Kurul’un benzer nitelikteki Bimaş ve Reklamcılar Derneği kararlarında
uygulanmayan tek fiyat listesinin ihlal unsuru olarak nitelendirilmediği,
Pazar paylaşımına yönelik olarak;
- Dernekte müşteri ve pazar paylaşımı konusunda konuşulmadığı,
- Söz konusu verilerin sektörün kapasitesini ölçmek için toplandığı (Bemka bu
verilerin toplandığı raporu tarafımıza iletmiştir.), 380
- Müşteri Satış Rakamına ilişkin bir tablonun doldurulmadığı,
- Bemka ve Hes tarafından kendilerinin ABB firmasına verdiği fiyat teklifi
konusunda rekabeti kısıtlayıcı bir iletişim içerisinde olmadıkları
ifade edilmiştir.
I.5. Savunmaların Değerlendirilmesi
I.5.1. Taraflara Eksik Bilgi ve Belge Gönderilip Savunma Haklarının
Kısıtlandığına İlişkin Savunmanın Değerlendirilmesi
Yeterli bilgi ve belge gönderilmeyerek soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin ilk
yazılı savunma hakkının kısıtlandığı savı gerçeği yansıtmamaktadır. 4054 sayılı
Kanun’un 14 ve 15. maddelerindeki yetkilerle elde edilen bilgi ve belgeler 390
çerçevesinde, anılan Kanun’daki düzenlemelere uygun olarak hazırlanan
Önaraştırma raporunun değerlendirilmesi sonucunda EBT üreticisi 6 teşebbüs
hakkında soruşturma açılmasına karar verilmesinin ardından, ilgili karar, Kanunda
belirtildiği üzere 15 gün içerisinde taraflara bildirilmiş ve taraflardan ilk yazılı
savunmalarını 30 gün içerisinde göndermeleri istenmiştir. Soruşturma kararına
dayanak olan iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi bildirim yazısı ile taraflara
ayrıntılı bir şekilde gönderilmiştir. Önaraştırma raporu ise Kurum içi yapılan bir iç
yazışma niteliğinde olması sebebiyle taraflara tebliğ edilmemiştir. Bununla birlikte
Santel vekili Ömer Yılmaz’ın Kuruma gelerek savunma için gerekli gördüğü bilgi ve
belgeleri inceleme talebi karşılanmıştır. Kanun’un 44. maddedeki, “Kurul, tarafları 400
bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak yapamaz”
düzenlemesi uyarınca bilgiler taraflara tebliğ edilmiş ve taraflar bilgilendirilmiştir.
Tarafların ilk yazılı savunmaları, Kanun’un 43. 44. ve 45. maddeleri uyarınca
soruşturma safhası sonucunda hazırlanacak olan soruşturma raporunda yer
almaktadır. Bu nedenle ilk yazılı savunmalardan önce taraflara soruşturma raporunun
tebliğ edilmesi mümkün olmamıştır. Safhanın bitiminde tamamlanan soruşturma
raporu Kurul üyeleri ile birlikte taraflara da tebliğ edilmiş ve taraflar ikinci yazılı
savunmalarını ve buna ilişkin hazırlanan ve taraflara tebliğ edilen ek görüş ertesinde
üçüncü yazılı savunmalarını Kurum’a göndermiş ve sözlü savunma talepleri
07-56/672-209
11
karşılanmıştır. Bu çerçevede, tarafların savunma haklarının kısıtlandığından 410
bahsetmek mümkün değildir.
I.5.2. Fiyat Listelerine İlişkin Yapılan Savunmaların Değerlendirilmesi
I.5.2.1. Tek Fiyat Listesinin Belirlenmesine Yönelik Teşebbüsler Arası Bir
Anlaşma Olmadığına Yönelik Yapılan Savunmanın Değerlendirilmesi
Teşebbüslerce yapılan savunmalarda öne çıkan önemli bir husus fiyat listelerinin
bilinçli olarak beraberce tespit edilmediği, fiyat listelerinin aynı olmasının teşebbüsler
arası işbirliği olduğu sonucunu doğurmayacağı, böyle bir işbirliğinin olmadığı ve bu
nedenle bu durumun rekabet ihlali teşkil etmeyeceği iddiasıdır. Teşebbüsler, büyük
firmaların (Bemka’nın ve Erikoğlu’nun) sahip olduğu know-how sayesinde fiyat
listelerini kendileri belirlemekte olduğunu küçük firmaların da bu listeyi takip ettiğini 420
bunun da sektörün ekonomik yapısından kaynaklandığını belirtmişlerdir.
EBT piyasası oligopol piyasa yapısına benzemektedir. Bu gibi piyasalarda da küçük
ölçekli teşebbüslerin lider firma ya da firmaları takip etmeleri piyasa koşulları gereği
olarak değerlendirilebilmektedir. Taraflar aralarında tek fiyat listesi belirleme yönünde
bir uyumlu eylem ya da anlaşma olmadığını iddia etmişlerdir. Ancak, inceleme
süresince elde edilen çeşitli deliller neticesinde, sektörde yer alan tek fiyat listesi
uygulamasının tarafların birbiri ile iletişim halinde belirlendiği ve rekabeti kısıtlayıcı
koordinasyon neticesinde oluştuğu anlaşılmıştır. Fiyat listesi konusunda tarafların
birbirleriyle iletişim içerisinde olduklarına, tarafların birbirlerine düzenli sayılacak
derecede faks göndermeleri açıklık getirmektedir. Yapılan incelemelerde, 430
teşebbüslerin fiyat listelerini genelde listelerin yayınlanma günü olan Pazartesi
günleri, birbirlerine düzenli olarak gönderdikleri fakslar bulunmuştur. Gönderen ya da
Alıcı sıfatıyla sadece Santel’e ilişkin faks bulunamamış ancak, Santel’in de bu listeyi
yayınladığı görülmüştür. Teşebbüsler tarafından gönderilen ve yerinde incelemelerde
bulunan faks listesine ilişkin tablo aşağıda sunulmuştur.
Tablo 9: Yerinde İncelemelerde Bulunan Fakslar
Kimden Kime Bulunduğu Yer Gönderildiği Tarih Gönderildiği Saat
Ekaş Emtel Elsan 24.5.2005 10.04
Erikoğlu Elsan Elsan 12.6.2006 16.36
Ekaş Emtel Elsan 21.3.2005 13.37
Ekaş Emtel Elsan 28.3.2005 16.38
Erikoğlu Hes Ekaş 7.11.2005 16.09
Erikoğlu Hes Ekaş 24.10.2005 13.01
Elsan Emtel Emtel 30.1.2006 17.20
Erikoğlu ---------------- Ekaş 12.12.2005 16.32
Bemka ---------------- Ekaş 9.5.2005 13.50
Bemka ---------------- Ekaş 30.5.2005 15.45
Bemka ---------------- Ekaş 6.6.2005 15.24
Bemka ---------------- Ekaş 18.4.2005 11.35
Bemka ---------------- Ekaş 28.3.2005 11.15
Bemka ---------------- Elsan 5.6.2006 11.54
Erikoğlu ---------------- Elsan 29.5.2006 10.43
Bemka ---------------- Elsan 29.5.2006 10.34
Bemka ---------------- Elsan 29.5.2006 10.35
Erikoğlu ---------------- Elsan 22.5.2006 10.59
Bemka ---------------- Elsan 22.5.2006 11.09
Bemka ---------------- Elsan 15.5.2006 11.16
Bemka ---------------- Elsan 15.5.2006 11.17
Erikoğlu ---------------- Elsan 15.5.2006 14.30
Erikoğlu ---------------- Ekaş 21.11.2006 14.30
Erikoğlu ---------------- Elsan 11.5.2005 10.38
Bemka ---------------- Elsan 8.5.2006 12.32
Bemka ---------------- Elsan 8.5.2006 12.32
07-56/672-209
12
Erikoğlu ---------------- Elsan 5.6.2006 14.52
Erikoğlu ---------------- Elsan 27.4.2006 09.54
Erikoğlu ---------------- Elsan 17.4.2006 14.42
Erikoğlu ---------------- Elsan 10.4.2006 13.13
Erikoğlu ---------------- Elsan 3.4.2006 12.20
Erikoğlu ---------------- Elsan 27.3.2006 13.02
Erikoğlu ---------------- Elsan 13.3.2006 15.59
Teşebbüslerin savunmalarında, fiyat listelerini birbirlerine düzenli olarak fakslayarak
bu konuda iletişim içerisinde olmaları hususuna tam olarak açıklık getirilmemiştir.
(……..)’ın savunmasında, Genel Müdürlerinin tutanakta yer alan ifadesinin gerçeği
yansıtmadığı ifade edilmiş ve hem yazılı hem de sözlü savunmalarında bu ifadeleri 440
düzeltmek istedikleri belirtilmiştir. Bemka’nın savunmasında ise bunu ifade eden
(……..) yetkililerinin hiçbir dernek toplantısına katılmadığı, bu nedenle bu
beyanlarının gerçeği yansıtmadığı ve geçerli bir delil olmadığı iddia edilmiştir.
Teşebbüs yetkililerinin verdiği beyanlar, 8.5.2006 tarihinden sonra sektörde tek fiyat
listesinin uygulanması konusundaki gelişmelerle örtüştüğünden bu ifadeler geçerli bir
delil teşkil etmektedir.
Erikoğlu ve Emtel, kendilerinde bulunan rakip firmaların fiyat listesine ait faksların
nedeninin aralarındaki alım-satıma dayalı ticari ilişkiden kaynaklandığını iddia
etmişler, ayrıca Erikoğlu buna ilişkin iki fatura örneği ibraz etmiştir. Ancak, birbirinin
rakibi olan firmaların birbirlerine düzenli aralıklarla, özellikle fiyat listelerinin 450
yayınlanacağı pazartesi günleri, bu listeleri göndermelerinin, teşebbüslerin kendi
aralarında arada sırada yapılan ürün alım satımında kullanılacak fiyatlara ilişkin
bilgilendirmenin ötesinde, bir iletişime işaret ettiği ve bu nedenle eylemlerin firmalar
arası koordinasyona yol açıcı ve böylece rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar ortaya çıkardığı
sonucuna varılmıştır.
Erikoğlu’nun savunmasında EBT fiyatlarını kendi formülasyonlarına göre belirleyerek
her hafta yeniledikleri, bu konuda rakiplerinden bağımsız davrandıkları ve rakiplerin
kendi listesini kullanmasını engelleyemeyeceği ifade edilmiştir. Bemka’nın
savunmasında ise kendilerinin Mayıs 2006’dan önce Kavi ve Emsan marka EBT için
iki ayrı fiyat listesi yayınladığı, ancak sektörde Emsan marka ürünlerinin kalitesiz 460
olduğuna yönelik tereddütler oluşunca Mayıs ayında tek listeye geçme kararı
aldıkları, dolayısıyla iki listeyi tek listeye dönüştürme kararını kendilerinin aldığı
belirtilmiş, sektörde tek liste oluşmasının dernek kararıyla değil kendilerinin verdiği bu
kararla gerçekleştiği beyan edilmiştir.
Bemka ve Erikoğlu, savunmalarında kullandıkları fiyat listesini kendilerinin
oluşturduklarını belirtmişlerdir. Ancak, tamamen kendi iradeleri ile hazırladıkları iki
listenin de 8.5.2006 tarihinden sonra her hafta birebir aynı olması durumu ile ilgili
olarak tarafların bu beyanlarının konuyu açıklığa kavuşturamadığı sonucuna
varılmıştır. Söz konusu firmaların fiyatlarının tamamen birbirlerinden bağımsız olarak
kendilerinin belirlediği kabul edilse bile, aşağıdaki bölümde de ayrıntıları ile 470
yanıtlandığı üzere, aynı alanda faaliyet göstermekle birlikte farklı mali, ekonomik, vb.
özellikleri olan iki rakip teşebbüsün fiyatlandırma politikası neticesinde her hafta aynı
fiyat listesi oluşturması ekonomik açıdan çelişki teşkil etmektedir.
I.5.2.2. Teşebbüslerin Fiyat Listeleri Konusunda Uyumlu Eylem İçerisinde
Olmadıklarına İlişkin Yapılan Savunmanın Değerlendirilmesi
Taraflardan Bemka, Hes ve Santel’in savunmasında 8.5.2006’dan önce tek fiyat
uygulamasına ilişkin uyumlu eylemin şartlarının oluşmadığı iddia edilmiştir. Ayrıca,
sektörün yeterince incelenmediği, ithalat imkânlarının göz ardı edildiği, yüksek
fiyatların sebebinin bakır fiyatlarında yaşanan yükselmeler olduğu ifade edilmiştir.
07-56/672-209
13
Uyumlu eylemin şartlarının, özellikle “rekabetin kısıtlanması” şartının oluşmadığı 480
iddiasına yer verilmiştir. Buna ilişkin değerlendirme aşağıdaki bölümde yapılacaktır.
Soruşturmanın konusunu rakipler arasında belirlenen fiyat listeleri ve pazar paylaşımı
iddiaları oluşturmaktadır. Bu nedenle yüksek fiyatların açıklanmaya çalışılması ve
ithalat imkânlarının kolay olmasının, rakipler arasındaki rekabeti kısıtlayıcı
koordinasyonunun olamayacağının gerekçelendirilmesinde kullanılamayacağı
kanaatine varılmıştır.
Bu bölümde ayrıca belirtilmesi gereken durum ise, rekabet hukukunda, teşebbüslerin
hangi eylemlerinin uyumlu eylem hangi eylemlerinin anlaşma olarak nitelendirileceği,
bir eylemde bu iki kavram arasındaki zaman sıralamasının belirlenmesinin güç
olduğu, bu konuda bir ayrım yapılmasının ise gerekli olup olmadığının tartışmalı 490
olduğu, Avrupa Birliği Komisyonu’nun da eylemin rekabet ihlali sayıldığı bir durumda
bu eyleme yönelik kesin bir nitelendirme yapmadan eylemin “uyumlu eylem ve/veya
anlaşma” olarak nitelendirildiği, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin gerekçesinde de
bu duruma ilişkin açıklama bulunduğudur. Tüm bu hususlar dikkate alınarak yapılan
değerlendirmede, teşebbüslerin söz konusu eylemlerine yönelik uyumlu
eylem/anlaşma şeklinde kesin bir ayrımın yapılmasının gereksiz olduğu, haklarında
soruşturma açılan teşebbüslerin anlaşma ve uyumlu eylemler yolu ile 4. madde
çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri sonucuna ulaşılmıştır.
I.5.2.3. Sektörde Fiyatların Benzemesinin Pazarın Yapısının Doğal Bir Sonucu
Olduğu İddiasına İlişkin Değerlendirme 500
Soruşturma kapsamındaki bütün teşebbüslerin savunmalarında yer verdiği husus,
EBT piyasasında maliyetlerin büyük bir kısmını bakırın oluşturması ve bakır
fiyatlarının da LME’de belirleniyor olması neticesinde maliyetlerin büyük ölçüde
benzer olduğu ve bu sebeple fiyat listelerinin de benzer olduğu, bir başka ifadeyle
EBT piyasasındaki fiyatlandırmanın ekonomik ve rasyonel gerekçelerinin olduğudur.
Hem ilgili pazar bölümünde belirtildiği, hem de tarafların beyan ettikleri üzere EBT’nin
maliyetinin neredeyse tamamının bakır, vernik ve makara kalemlerinden oluştuğu ve
bakırın da fiyatının LME gibi borsalarda belirlendiği hususu kabul edilmektedir.
Ancak, maliyet kalemleri ve bu kalemlerin fiyatının bu kadar belirli olmasına rağmen
maliyetleri ve fiyatları belirlemenin önünde neden bazı firmaların know-how (yöntem 510
bilgisi) bakımından eksik kaldığı ve listeyi belirleyebilen firmaların listesini kullanmak
durumda oldukları hususu anlaşılamamaktadır.
Bu durumun yanı sıra, her firmanın fiyatlama politikasında sadece hammadde
maliyetlerinin değil, işçilik kira gibi diğer üretim maliyetlerinin de dikkate alındığı, bu
maliyetlerin de firmaların konumu, ölçeği gibi ölçütlere göre değiştiği de bilinmektedir.
Bunun da ötesinde, bir ürünün fiyatının sadece maliyet kalemlerinden oluşmadığı ve
kar marjının da fiyatlara yansıdığı da göz ardı edilmemelidir. Her firmanın kendi
ölçütlerine göre kar marjını belirleyebileceği varsayımı altında, benzer maliyet
kalemlerinden oluşan bir ürünün fiyatının, fiyatın içerisinde yer alan faklı düzeydeki
kar marjları nedeniyle farklı da olabileceği bilinmelidir. 520
Kaldı ki, Bemka’nın, ortaklarından olan Bektaş’ın ortağı Sarkuysan aracığıyla;
Erikoğlu’nun, sahip olduğu Erbakır aracılığıyla ve Hes’in bakır tel üreticisi olduğu
bilinmektedir. Bu nedenle bu şirketlerin bakırı grup içi alımlarla da temin edebileceği
diğer şirketlerin ise EBT için kullanacakları bakırı bu şirketlerin yer aldığı iç piyasadan
alacağı ya da ithal edeceği göz önüne alındığında, EBT üretimi için bakır maliyet
kaleminin bu üç şirkette diğer şirketlere göre farklı olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu konuda son olarak belirtilmesi gereken husus, teşebbüsler hakkında açılan
soruşturmanın konusunu, teşebbüslerin birbirlerinin fiyat listesini bağımsız bir şekilde
07-56/672-209
14
doğrudan uygulamaya yönelik eylemleri ve bu yolla sektörde tek fiyat listesinin
oluşması değil, teşebbüslerin pazarda uygulanacak tek fiyat listesi konusunu 530
aralarında konuşmak ve listeleri faks yolu ile birbirlerine düzenli olarak göndermek
suretiyle iletişim halinde olmaları, bir başka deyişle sektörde tek fiyat listesi
uygulanması konusunda koordinasyon içerisinde olmaları hususunun 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde incelenmesi oluşturmuştur. Söz konusu inceleme yapılırken
aşağıdaki bölümde açıklanacağı üzere, listeler üzerinden iskontoların uygulandığı ve
müşteriler ve bayiler ile pazarlık yapma imkânının olduğu hususu da dikkate
alınmıştır.
I.5.2.4. Sektörde Tek Fiyat Listesi Olmasının Rekabeti Kısıtlamadığına İlişkin
Yapılan Savunmaların Değerlendirilmesi
Tarafların savunmasında genel olarak fiyat listesi üzerinden iskontoların yapılıyor 540
olması ve bu iskontoların müşterinin ödeme şartlarına göre sürekli değişiyor olması
sonucunda tek liste uygulamasının rekabet bozmadığı, rekabeti kısıtlamadığı,
pazarın yeterli derecede analiz edilmediği iddia edilmiştir. İskontoların teşebbüsler
arasında değişiyor olması Soruşturma kapsamında yapılan incelemede belirtilmiş ve
karar aşamasında göz önüne alınmıştır. Ayrıca, Bemka’nın savunmasında yer
verildiği üzere, soruşturma kapsamında görüşülen bayi ve müşterilerin doğrudan liste
fiyatından değil, bu fiyat üzerinden pazarlık usulü ile alım yaptıkları tespit edilmiş;
Elsan’ın savunmasında yer verildiği gibi bu listenin uygulanması konusunda tarafların
birbirine baskı yapıp telkinde bulunduğuna ilişkin bir bulguya rastlanmamıştır. Bu
husus da değerlendirmede göz önünde bulundurulmuş, ancak savunmada yer alan 550
şekliyle bu fiyat uygulamasının açıklanan nedenlerle rekabeti bozmadığı iddiasına
katılmak mümkün görünmemiştir. Şöyle ki, iskontoların yapıldığı tek fiyat listesinin
rakiplerin bir koordinasyonu sonucu ortaya çıkmasının rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu düşünülmüştür. Nitekim, daha önce alınmış olan Rekabet Kurulu kararlarında
nasıl olursa olsun (asgari-azami-tavsiye-baz vb.) fiyat listelerini rakiplerin beraber
belirlemeleri 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilmiştir.
Bemka’nın savunmasında Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu 1.2.2000 tarih ve 00-
4/41-19 sayılı Bimaş kararı ve 25.7.2002 tarih ve 02-45/530-219 sayılı Reklamcılar
Derneği kararlarında uygulanmayan fiyat listelerinin rekabeti bozucu olmadığına
karar verildiği belirtilmiş, söz konusu durum Sözlü savunma toplantısında yaptıkları 560
savunmada da dile getirilmiştir. İlk olarak, Reklâmcılar Derneği kararında taban fiyat
listesinin belirlenmesi hususunda Kurul, bu eylemin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesinde belirtilen teşebbüs birliklerinin “rekabetin kısıtlanması, engellenmesi
veya bozulması etkisini doğurabilecek nitelikte olan karar ve eylemleri" kapsamında
değerlendirmiş ve bunun ihlal olduğuna karar vermiştir. Savunmada da söz konusu
durum ifade edilmektedir. Bu nedenle, mevcut dosyada fiyat listelerinin
belirlenmesinin ihlal olarak değerlendirilemeyeceği yargısına ulaşılması olanaklı
görülmemiştir. Bimaş kararının sonuç bölümünde ise “bağlantılı oldukları TV yayın
kuruluşlarının reklam yerlerinin pazarlanması amacıyla oluşturulmuş bulunan her üç
pazarlama kuruluşunun, ayrı ayrı çıkardıkları kataloglarda aynı reklam yeri 570
kategorisi(kuşağı) için aynı fiyatları ilan etmiş olmalarına karşın, piyasadaki fiyatların
rekabet ortamında katalogda yer alandan farklı düzeylerde oluştuğu belirlenmiş olup
uyumlu eylem yolu ile 4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlalinin söz konusu
olmadığına oyçokluğu ile” karar verilmiş olmakla birlikte “bu uygulamanın
sürdürülmesinin ileride kolayca “uyumlu eylem”e uygun bir zemin yaratabileceği
dikkate alınarak, rekabetin bozulmaması için her TV kuruluşunun kendi katalog
fiyatlarını birbirinden bağımsız olarak belirlemelerine de oyçokluğu ile” karar
verilmiştir. Her iki kararda da gelecek dönemde olası rekabet ihlallerinin önüne
geçilmesi düşüncesi bulunmaktadır.
07-56/672-209
15
Burada belirtilmesi gereken bir diğer nokta ise, Reklâmcılar Derneği kararında fiyat 580
listesinin bir dernek tarafından yayınlanıyor olduğu, Bimaş kararında ise listenin
taraflarca kurulmuş olan bir ortak girişim şirketlerince belirleniyor olduğudur.
Soruşturma kapsamında incelenen konu ise, birbirinden bağımsız teşebbüslerin
pazarda tek liste uygulanmasına yönelik iletişim içerisindeki eylemlerine yöneliktir.
I.5.2.5. Dünya ve AB Ülkelerinde de EBT Sektöründe Tek Fiyat Listesinin
Uygulandığına İlişkin Yapılan Savunmanın Değerlendirilmesi
Bemka ve Elsan savunmasında İtalya gibi bazı Avrupa ülkelerinde bakır teller için tek
liste olduğuna dair beyanda bulunmuş ve Bemka bu listeleri göndermiştir. Dosya
kapsamında yapılan incelemede listelerdeki bu durum teyit edilmiştir. Ancak, bu
listelerin ne şekilde belirlendiği ve belirleniş şeklinin rekabet ihlali oluşturup 590
oluşturmadığı önemlidir. Mevcut dosyada ise soruşturmanın konusunu, rakip
teşebbüslerin fiyat listelerini iletişim halinde belirlemeleri oluşturmuştur.
I.5.3. Pazar- Müşteri Paylaşımına Yönelik Savunmaların Değerlendirilmesi
Pazar paylaşımı konusunda taraflarca gönderilen savunmalarda, yapılan dernek
toplantısına katılımların olduğu ancak söz konusu toplantıda müşteri ve pazar
paylaşımı konusunda herhangi bir şey konuşulmadığı, sektörün genel sorunlarının,
yatırım ihracat imkânlarının, kapasite durumlarının konuşulduğu iddia edilmiştir.
İnceleme sürecinde kendilerinde bulunan boş tabloların hiçbir zaman doldurulmadığı
bu nedenle delil olarak gösterilemeyeceği, pazar paylaşımı konusundaki iddiaların
dayanaksız kaldığı belirtilmiştir. 600
Müşteri dağılımının konuşulacağı toplantıya çağrı, rakipler arasında müşterilere ait
bilgilerin, dernek toplantısının yapılması ve bu toplantıya dernek üyesi olmayan EBT
üreticilerinin de katılmış olması birlikte düşünüldüğünde pazar ve müşteri paylaşımı
şüphesi akla gelmiştir. Taraflarca, dernek toplantılarına hiçbir zaman dolu bir tablo ile
gidilmediği ifade edilmiştir. Ayrıca, inceleme sürecinde bayilerle ve büyük müşterilerle
yapılan görüşmeler sonucunda hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin
birbirlerinin müşterilerine de mal sattığı/teklif verdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Teşebbüsler yaptıkları savunmalarda e-posta yolu ile kendilerine gelen bir sütunu
dolu tablodaki bilgilerin hangi teşebbüse ait olduğu, Hes yetkilisinin e-postasında yer
alan müşteri dağılımlarının belirlenmesi için makinelerin doluluk oranlarının neden 610
göz önüne alınması gerektiği ifadesi ve ABB’ye yapılan fiyat tekliflerinde rakipler
arasındaki iletişimin sebepleri hakkında yeterli açıklamaların bulunmadığı kanaatine
varılmıştır. Ancak, bu durum göz önünde bulundurulmasına rağmen, söz konusu
bilgiler ışığında inceleme sürecinde elde edilen belgelerin müşteri
dağılımı/paylaşımına yönelik ilgili teşebbüslerin yapmış olabileceği herhangi bir
eyleme ilişkin kesin bir delil niteliğinde olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Bu durumla
beraber, söz konusu belgelerin teşebbüsler arasındaki rekabetçi olmayan sonuçlar
doğurabilecek iletişimi destekler niteliğinde olduğu da açıktır.
I.6. Genel Değerlendirme
I.6.1. İktisadi Değerlendirme 620
Soruşturmanın yapılmış olduğu EBT pazarında, kapasitesi belli büyüklüğün üstünde
olan altı teşebbüs bulunmaktadır. 2002 yılında söz konusu pazarda dokuz büyük
teşebbüs bulunmaktayken, dört teşebbüsün Bemka’yı kurmasının ardından bu sayı
altıya düşmüştür. Mevcut durumda EBT üretimi ve satışını yapan altı teşebbüsün
ciro, satış rakamları ve kapasitelerine bakıldığında ise, Bemka ve Erikoğlu’nun diğer
dört teşebbüse göre daha büyük olduğu anlaşılmıştır. İlgili pazardaki üretimin önemli
bir kısmını gerçekleştiren altı teşebbüsün bulunması, az sayıda üreticinin faaliyet
07-56/672-209
16
gösterdiği piyasa olarak tanımlanan oligopolistik piyasanın varlığına işaret
etmektedir.
Oligopol piyasaları, az sayıda satıcının faaliyet gösterdiği piyasalar olarak tanımlansa 630
da çok geniş ve birbirinden farklı piyasaları içeren oligopol teriminin tam bir tanımını
yapmak güçtür. Bazı oligopolist piyasalar tam rekabete yakınken, bazıları da
monopole yaklaşmaktadır. Bununla birlikte, oligopol terimi özünde az sayıda firmanın
pazarı kontrol etmesi anlamını taşımaktadır.
Oligopol piyasalarında faaliyet gösterecek firma herhangi bir karara varabilmek için
rakiplerin beklenebilecek davranışlarını hesaba katmak zorundadır. Bu durum
firmanın karşı karşıya bulunduğu taleple ilgili olarak önemli bir belirsizlik unsurunu
ortaya çıkarmaktadır. Bunun bir sonucu olarak da oligopolün genel teorisi mevcut
değildir. Bu konuda geliştirilen teorilerin günlük hayattaki piyasaların işleyişi ile ilgili
geçerli sonuçlara ulaşamadıkları görülmektedir. Klasik oligopol modelleri firmaların 640
birbirleriyle anlaşma yapmadan bağımsız hareket ettikleri varsayımından yola çıkarak
fiyat ve üretim miktarının nasıl oluşacağına cevap bulmaya çalışmaktadır.
I.6.1.1. Karşılıklı Bağımlılık
Oligopol teorisine getirilen ana eleştiri, oligopolist firmaların içinde bulunduğu oligopol
piyasalarının yapısal şartları nedeniyle firmaların rakipleri ile fiyat rekabeti
yapmayacağı ve fiyat dışı rekabet yapma yönünde istekli olmayacağıdır. Bu noktada
oligopolistik karşılıklı bağımlılık (interdependence) teorisi, firmaların diğer firmalarla
rekabet hukuku tarafından yasaklanan işbirliği veya koordinasyon yoluna gitmeden
de firma sayısının azlığı nedeniyle rekabet-üstü karlar elde edebilmesinin mümkün
olduğunu iddia etmektedir. Eğer bir oligopolist firma fiyat indirirse rakiplerinden 650
müşteri çekecektir ancak, rakip firmalar bu duruma hemen tepki verecektir. Bu
nedenle teori, rakiplerin birbirlerinin varlıklarından haberdar olmaları ve pazarlama
stratejilerini takip etme zorunluluğu nedeniyle birbirlerine bağlı olduklarını, sonuç
olarak rakipler arasında fiyat rekabetinin çok az ya da hiç olmayacağını
öngörmektedir. Ancak, oligopol piyasalarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
gerçekleştirilen rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki koordinasyonların, karşılıklı
bağımlılıktan ayrı düşünülmesi gerekmektedir. Zira, rakip teşebbüsler arasında
oluşan rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki işbirliği ve diğer koordinasyon
halleri rekabet hukuku kapsamında yasaklanmış eylemlerdir.
I.6.1.2. Fiyatlandırma 660
Eğer bir piyasada fiyatlar rakiplerin koordinasyonundan bağımsız bir şekilde
belirleniyorsa fiyat liderliği öne çıkmaktadır. Fiyat liderliği açısından firmalar üçe
ayrılmaktadır. Dominant firma, genellikle pazardaki en büyük firmadır. Diğer firmalar
geniş çaplı bir fiyat indiriminden çekindikleri için, dominant firmanın fiyat politikasını
takip ederler. Söz konusu küçük ölçekli firmaların pazar paylarının küçük olması
bağımsız karar vermelerini engellemektedir. Muvazaalı (collusive) firma, birden çok
firmanın birbirine bağımlılıklarının söz konusu olduğu oligopol pazarlardaki firmadır.
Bu tür piyasaların en iyi örneği, her firmanın ürettiği malın ikamesinin yüksek olduğu
ve tek fiyat politikasının belirlendiği pazarlardır. Fiyat belirlemenin resmi olmasına
gerek yoktur; fiyatların yılın belli zamanlarında artması/azalması veya fiyat değiştiren 670
firmanın diğerlerinin de değiştirebilmesi için duyuru yaparak onların da fiyat
değişimini öğrenmelerini sağlamak şeklinde gayri resmi bir şekilde yapılabilmektedir.
Firmaların pazar payları bağımsız hareket edebilmelerini sağlayacak kadar büyüktür.
Bu sebeple, fiyat liderinin aynı firma olması gerekmez, genellikle ilk değişimi yapan
firma fiyat lideri konumundadır. Barometrik firma, pazardaki tecrübesi ve bilgisi gibi
nedenlerle pazar gücünün fazla olmamasına rağmen, piyasa koşullarının fiyat
07-56/672-209
17
değişimine uygun olduğunu anlayarak hareket eden firmadır. Firma, pazardaki
fiyatları belirlediği sürece bu konumunu sürdürür.
I.6.1.3. Fiyatlar Konusunda Koordinasyon
Oligopol piyasalarda fiyatlandırma ile ilgili genel bilgilerin verildiği yukarıdaki 680
bölümde, teşebbüslerin aralarında var olan rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki
işbirliği, bilgi değişimi vb. şekilde gerçekleşen koordinasyon yöntemleri
uygulanmaksızın ortaya çıkabilecek durumlardan bahsedilmektedir. Ancak belirtilen
bu durumların aksine, bazen, oligopol piyasalarda az sayıda teşebbüsün var olması
sebebiyle, teşebbüsler arasında rekabeti bozucu veya sınırlayıcı koordinasyon ve
işbirliği durumları ortaya çıkabilmektedir.
Çok sayıda firmanın yer aldığı diğer piyasalara göre iletişimin daha kolay sağlandığı
oligopol piyasalarda, teşebbüsler arasında varlığı kolayca tespit edilen anlaşmalar
olabildiği gibi, açık bir anlaşmayı ispat edebilecek nitelikte bilgi ve belgenin
bulunamadığı, ancak teşebbüslerce paralel davranışların sergilendiği ve bu paralel 690
davranışların teşebbüsler arasında bilinçli ve iletişimli bir şekilde gerçekleştirildiğinin
de çeşitli bilgi ve belgeler ile ispat edilebildiği durumlar da bulunmaktadır. Bilinçli
paralellik olarak nitelendirildiğinde rekabet ihlali olarak değerlendirilen bu durumlarda,
firmaların en önemli savunmaları, piyasanın yapısından kaynaklanan karşılıklı
bağımlılık savunmasıdır. Diğer bir savunma ise maliyet kalemlerinin büyük ölçüde
benzer oluşudur. Ancak, oligopol piyasalarda faaliyet gösteren firmalar arasında
gerçekleştirilmiş olan bir koordinasyonun ve iletişimin varlığını gösteren bilgi ve
belgeler bulunabildiğinde, bilinçli paralellik ya da paralel davranış tartışmalarına
girilmeden bir ihlalin varlığından bahsedilebilir. Koordinasyonun ve iletişimin ispat
edilmesi halinde piyasanın yapısının nasıl olduğu ihlalin varlığını değiştirmemektedir. 700
Zira, duopol piyasaları, oligopol piyasaları ya da tam rekabetçi piyasalarda da olsa
rekabeti bozan, kısıtlayan ya da engelleyen anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliği kararları 4054 sayılı Kanun’a göre yasaklanmıştır.
Dosya konusu ile ilgili olarak yapılan incelemede bulunan bilgi ve belgelerden ve
tarafların tutanaklara yansıyan ifadelerinden, EBT sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüsler arasında fiyat listelerinin birbirlerine iletilmesi konusunda, bir süredir
devam eden, rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikte bir koordinasyonun var olduğu
anlaşılmıştır. Ayrıca, firmalar arasında yapılan e-posta yazışmalarından ve firmalarda
bulunan rakip firma fiyat listelerinden, firmalar arasında talep yapıları ve fiyat bilgileri
konusunda da bilgi paylaşımının olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 710
Haklarında soruşturma açılan teşebbüslerden bazılarının ilk yazılı savunmalarında
yer alan ve fiyat listelerinin aynı oluşunun oligopolistik bağımlılığa bağlı olduğunu
belirten ifadeler, bu çerçevede aşağıdaki şekilde değerlendirmiştir:
Liste fiyatlarının aynı olması, maliyet kalemlerinin benzerliği ve en büyük girdi olan
bakır fiyatının LME’de belirlenmesi ile gerekçelendirilmektedir. Ancak diğer taraftan,
liste fiyatları üzerinden yapılan iskontolarla fiyatların değiştiği belirtilmektedir.
Dolayısıyla, oligopolistik bağımlılık ile açıklanmak istenen fiyat birlikteliğinin,
iskontolar ile bozulması aslında oligopolistik bağımlılığın olmadığını göstermektedir.
Taraflar liste fiyatlarının aynı olmasını oligopol piyasalar ve oligopolistik bağımlılık ile,
iskontolar sonucu gerçekleşen fiyatların farklı olmasını ise rekabetçi piyasa ile 720
açıklamaya çalışmıştır. Söz konusu durum çelişki teşkil etmektedir. Dosya
kapsamında yapılan incelemelerde de, EBT üreticilerinin fiyat listelerinin aynı olduğu,
ancak liste fiyatları üzerinden yapılan iskontoların farklı olduğu tespit edilmiştir.
Ancak, tek fiyat listesine geçilmesi kararının da 4054 sayılı Kanun anlamında ihlal
olduğu sonucuna varılmıştır.
07-56/672-209
18
I.6.2. Hukuki Değerlendirme
Dosya çerçevesinde elde edilen bulgulardan, önce EBT üreticilerinin fiyatları tespit
ederken beraber hareket etmiş olabilecekleri gündeme gelmiştir. Daha sonra yapılan
incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelerden EBT üreticilerinin fiyat listeleri
konusunda birbirleriyle iletişim içerisinde oldukları anlaşılmıştır. 730
(……..) Genel Müdürü (………….)’ün imzalamış olduğu tutanakta yer alan
ifadelerden, Bemka ve Erikoğlu’nun fiyat listelerini doğrudan (……..)’a faksladıkları
görülmüştür. Ayrıca, Elsan’da Erikoğlu’nun fiyat listesini içeren bir faks bulunmuştur.
Dolayısıyla, Elsan ile Erikoğlu arasında fiyat listeleri konusunda doğrudan iletişim
kurulduğu anlaşılmıştır. Elsan’da bulunan belgeler arasında, Ekaş’tan Emtel’e
gönderilmiş iki adet fiyat faksı da bulunmaktadır. Anılan fakslar, Ekaş ve Emtel
arasında fiyat listeleri konusunda doğrudan iletişimi göstermektedir. Rakip iki
teşebbüsün birbirlerine gönderdikleri faksın üçüncü bir rakip teşebbüste bulunması
da ayrıca dikkat çeken bir husustur.
Haklarında soruşturma açıldığının taraflara tebliğinin ardından, (……..)’ta yapılan 740
yerinde incelemede tutulan ve teşebbüsün Yönetim Kurulu Üyesi (…………...) ve
Genel Müdür (…………...)’ın imzalarının bulunduğu tutanakta, Bemka ve
Erikoğlu’nun, büyük üreticiler olmaları ve piyasayı daha iyi takip etmeleri nedeniyle
fiyat listelerini oluşturdukları ve oluşturulan bu listelerin Erikoğlu ve Bemka’dan faks
ile alındığı ifade edilmiştir.
Soruşturma sürecinde (………...)’de yapılan yerinde incelemede tutulan ve
teşebbüsün Hukuk Müşaviri (…………...) tarafından imzalanan tutanakta, tek fiyat
belirlenmesinin sebebi olarak maliyet kalemlerini tek tek hesaplamanın zor olması
gösterilmiştir. Dolayısıyla, bir anlamda tek fiyat listesinin belirlendiği ifade edilmiştir.
Emtel’den alınan belgeler arasında yer alan ve Elsan’dan Emtel’e fakslandığı 750
anlaşılan Elsan’ın fiyat listesi ise Elsan ile Emtel arasında fiyat listeleri konusunda
doğrudan iletişim olduğunu göstermektedir.
Teşebbüsler arasında, tek fiyat listesine geçilmesi kararının 8.5.2006’da Dernek
toplantısında alındığı ve fiyat listelerinin faks yolu ile birbirlerine gönderildiği
bilinmektedir. Bundan sonra da bu listenin taraflarca uygulandığı ispat edilmiştir.
Şöyle ki, söz konusu altı teşebbüsün tek fiyat listesine geçilmesi yönünde
anlaşmalarının ardından fiyat listelerinin değiştiği dönemlerde birbirlerine faks ile
listeleri göndermeleri anlaşmanın uygulanması yönündeki iradelerini göstermektedir.
Özellikle 8.5.2006 tarihinden sonraki dönem için bakıldığında, dernek toplantısında
alındığı belirtilen tek fiyat listesine geçme kararının uygulandığı tespit edilmiştir. Söz 760
konusu tarihten sonra altı teşebbüsün yayınlamış oldukları fiyat listelerinin aynı
olduğu anlaşılmıştır. Bahsi geçen teşebbüslerin faturaları incelendiğinde ise
iskontoların fatura tarihinde yayınlanan liste fiyatları üzerinden yapıldığı, bu nedenle
de fiyat listelerinin uygulamada kullanıldığı görülmüştür.
Yukarıda sunulan delillerden ve tutanak ifadelerinden EBT üreticisi altı teşebbüs
arasında tek fiyat listesine geçilmesi konusunda bir anlaşma olduğu anlaşılmıştır. Bu
gerekçelerle haklarında soruşturma açılan teşebbüslerin anlaşma ve uyumlu
eylemler yolu ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği kanaatine varılmıştır.
Rekabet hukukunda, teşebbüslerin hangi eylemlerinin uyumlu eylem hangi
eylemlerinin anlaşma olarak nitelendirileceği, ya da bir anlaşma varsa bu anlaşmanın 770
ne zaman bittiği ve uyumlu eylemin ne zaman başladığı gibi konulardaki mütalaalara
savunmaların değerlendirilmesi kısmında yer verilmiştir.
07-56/672-209
19
Listelerde yer alan fiyatların uygulamada geçerli olmadığı düşünülse de, iskontoların
yapılacağı fiyatlar olan liste fiyatlarının tespiti de 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
anlamında bir fiyat tespiti olup ihlal teşkil etmektedir. Rekabet Kurulu’nun vermiş
olduğu önceki kararlarda, uygulanmasa da fiyat listesi tespitinin ihlal olduğu
değerlendirilmiştir.
Dosya kapsamında incelenen diğer önemli bir husus ise EBT üreticileri arasında
pazar paylaşımı ve müşteri dağılımı konusunda bir iletişim olduğu hususudur.
Konuya ilişkin olarak teşebbüslerde yapılan incelemelerde, 780
- Dernekte müşteri dağılımına ilişkin toplantının yapılacağı,
- Müşterilere yapılan fiyat teklifi konusunda yapılmak zorunda kalınan
indirimlerin rakipler arasında haber verilmesi,
- “Müşteri-dönem-satış miktarı” bilgilerini içeren tabloların doldurulmasının
istenmesi
gibi belgeler bulunmuştur. Ancak, savunmaların değerlendirilmesi bölümünde
belirtildiği üzere söz konusu belgeler, pazarda müşteri ve pazar paylaşımına ilişkin
amaç ya da etkisi olan bir eylemin varlığı tespit edilemediğinden pazar ve müşteri
paylaşımını ortaya koyan kesin bir delil niteliğinde görülmemiştir. Ancak, bu belgeler
haklarında soruşturma yürütülen teşebbüsler arasında bilgi paylaşımı ve rekabeti 790
bozucu iletişim olabileceğini destekler nitelikte görülmüştür.
Rekabet hukukunda özellikle rakipler arasında bilgi değişiminin belirli sınırları
bulunmaktadır. Aynı pazarda faaliyette bulunan teşebbüsler arasındaki bilgi
değişimine belirli kurallar çerçevesinde izin verilebilmektedir. Bilgi değişimi, bir
yandan etkinliği arttırabilirken, öte yandan bu sınır aşıldığı takdirde piyasadaki
rekabetin kısıtlanmasına olanak sağlamaktadır. Teşebbüsler arası bilgi alışverişi ya
da bilginin yayılması, alışverişi yapılan bilginin türü ve pazarın koşullarıyla bağlantılı
olarak rekabetçi yapı üzerinde olumlu ya da olumsuz etkilere yol açabilmektedir.
Teşebbüslerin fiyatlarına, maliyetlerine, üretim miktarlarına, kapasite kullanımlarına,
teklif şartnamelerine, stoklarına, ticari sırlarına ilişkin bilgi alışverişinde bulunmaları, 800
bu bilgilerin firmaların rekabetçi stratejileriyle doğrudan ilgili olmaları nedeniyle
davranışlarını koordine etmelerine olanak vermektedir. Haklarında soruşturma
yürütülen teşebbüslerin rekabet stratejilerinin en önemli değişkeni ve aracı niteliğinde
olan fiyatlara, kapasite kullanımlarına, üretim miktarlarına, müşteri bazında satış
rakamlarına ilişkin bilgi alışverişinde bulunmalarının rekabeti kısıtlayıcı olduğu ve
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir ihlal niteliğinde değerlendirilmesi
ve anılan Kanun’un 16. maddenin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmaları gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ceza takdirinde haklarında
soruşturma yürütülen teşebbüslerin;
- aralarında fiyat listelerinin belirlenmesi konusunda bilinçli iletişimin varlığı, 810
- pazar içerisindeki konumları,
- soruşturma konusu davranışları belirli süre uygulamaları,
- uygulamada liste fiyatlarına bağlı kalmamaları
hususları dikkate alınmıştır.





07-56/672-209
20
J. SONUÇ 820
13.7.2006 tarih, 06-51/658-M sayılı Kurul kararı uyarınca emaye bobin teli üreticisi
teşebbüsler hakkında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak;
1-
- Bemka Emaye Bobin Teli ve Kablo Sanayi A.Ş.
- Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Emtel Emaye Tel ve Kablo Sanayi A.Ş.
- Erikoğlu Emaye Bakır Tel Sanayi A.Ş.
- Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Santel Emaye Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine Kurul Üyesi Süreyya ÇAKIN’ın farklı 830
gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile,
2-a) Bu nedenle adı geçen teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
b) Bu çerçevede 2005 yılı net satışlarının takdiren %1’i oranında olmak üzere:
- Bemka Emaye Bobin Teli ve Kablo Sanayi A.Ş.’ye 930.805,44 YTL
- Erikoğlu Emaye Bakır Tel Sanayi A.Ş.’ye 342.612,94 YTL
idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
c) 2005 yılı net satışlarının takdiren %0.5 (binde 5)’i oranında olmak üzere:
- Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye 179.211,94 YTL
- Emtel Emaye Tel ve Kablo Sanayi A.Ş.’ye 43.541,50 YTL 840
- Santel Emaye Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye 44.595,84 YTL
idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
d) 2005 yılı net satışlarının takdiren %0.5 (binde 5)’i oranında olmak üzere:
- Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye 86.696,40 YTL
idari para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
07-56/672-209
21
Rekabet Kurulu’nun 04.07.2007 tarih ve 07-56/672-209 sayılı Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ

Rekabet Kurulu’nun 4.7.2007 tarih, 07-56/672-209 sayılı kararıyla Emaye
Bobin Teli sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 Sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiklerine ilişkin kararının 2-d maddesine katılmamaktayım.
Şöyle ki ;
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16. maddesinde “ceza
verilecek teşebbüslere, bir önceki mali yıl sonunda oluşan ve kurul tarafından
saptanacak olan yıllık gayri safî gelirin yüzde onuna kadar para cezası verileceğini”
öngörmüştür. Anılan yasa kuralındaki “gayri safî gelir” kavramı ile teşebbüsün pazar
içindeki gücünü esas alan bir yaklaşım sergilendiği, bu nedenle gayri safi gelir
unsurları arasında bir ayrıma gidilmediği cihetle, Hes Hacılar Elektrik San. ve Tic.
A.Ş.’nin toplam 333.426.176,09 YTL. cirosunun ‰ 5’i olan 1.667.130,88 YTL. para
cezası verilmesi gerekirken, toplam ciro içerisinden tefrik edilerek sadece emaye
bobin teli satış miktarı olan 17.339.279,53 YTL. üzerinden ‰ 5’i olan 86.696,40
YTL. olarak, eksik para cezası tayini kanuna aykırıdır.

M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi






















07-56/672-209
22
Rekabet Kurulu’nun 04.07.2007 Tarih ve 07-56/672-209 Sayılı Kararına;


KARŞI OY



Soruşturmanın konusu Emaye Bobin teli pazarında faaliyet gösteren altı
büyük teşebbüsün fiyat listelerinin aynı zamanda değiştiği ve listelerde bulunan
yaklaşık 40 farklı çaptaki EBT fiyatlarının aynı olmasının 4054 sayılı Yasanın
4 üncü maddesini ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.

Emaye Bobin Teli sektörü oligopolistik bir piyasa olup, EBT’nin ana
girdisinin ürünün kalınlıklarına göre değişmekle birlikte ortalama %70 - %80
oranında bakırın oluşturması, bakır fiyatlarının büyük ölçüde Londra Metal
Borsasında (LME) belirlenmekte olması ve dövizde yaşanan dalgalanmaların
ürünün maliyetini etkilemekte olması karşısında, maliyetlerin büyük ölçüde
benzeştiği ve ürün listelerini de benzeştirdiği anlaşılmıştır.

Teşebbüsler arasında tek fiyat listesine geçilmesi kararının 08.05.2006’da
Dernek toplantısında alındığı ve fiyat listelerinin faks yoluyla birbirlerine
gönderildiği, bu tarihten sonra da bu listenin taraflarca uygulandığı soruşturma
raporunda tarafların beyanları ve yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve
belgelerle tespitlidir. Bu tarih itibariyle teşebbüslerin bu pazarda bir anlaşma
içinde bulundukları ve 4054 sayılı yasanın 4 üncü maddesini ihlal ettikleri
açıktır.

Ancak 08.05.2006 tarihinden önceki uygulamaların teşebbüslerin uyumlu
eylem içinde bulundukları yolundaki “amaç” ve “etki” değerlendirmelerine
yönelik tespitler yeterli değildir.

Bu durumda anlaşma tarihi olan 08.05.2006 öncesindeki süreçte
hissedilen “paralel davranış”ların sektörün yapısından kaynaklanmış olabileceği
görüşüyle karara gerekçe yönünden karşıyım.


Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy