Emaye bobin teli üreticisi konumundaki firmaların anlaşmalı fiyat listeleri yayımladıkları iddiası - Karar Sayı 09-39/976-244

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-2-92 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-39/976-244
Karar Tarihi : 26.08.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Remzi Özge ARITÜRK, Hüseyin ORMAN,
Yalçıner YALÇIN

C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
- Emaye Bobin Teli Üreticileri ve Derneği
Emirhan Cad.No: 137, Tellioğlu İş Merkezi Kat:3, Beşiktaş /
İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Emaye bobin teli üreticisi konumundaki firmaların
anlaşmalı fiyat listeleri yayımladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, emaye bobin teli üreticisi
konumundaki firmaların anlaşmalı fiyat listeleri yayımladıkları ifade edilmiş ve bu
iddialar kapsamında soruşturma açılması talebinde bulunulmuştur.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.03.2009 tarih, 2118 sayı ve 07.05.2009 30
tarih, 3212 sayı ile giren başvuru üzerine yürütülen inceleme sonucunda hazırlanan
18.05.2009 tarih ve 2009-2-92/İİ-09-HO sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet
Kurulu’nun 09-25 sayılı toplantısında görüşülmüş ve emaye bobin teli üreticileri ve
derneği hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 21.08.2009 tarih, 2009-2-92/ÖA-09-BAG
sayılı Önaraştırma Raporu, 25.08.2009 tarih, REK.0.06.00.00-110/326 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak
emaye bobin teli üreticileri ve derneği hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı 40
ifade edilmiştir.

09-39/976-244
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Emaye Bobin Teli (EBT) Sektörü1
I.1.1. EBT Sektörü Hakkında Genel Bilgiler
EBT televizyon, radyo, video, müzik seti ve benzeri elektronik cihazların, trafo ve
elektrik motorlarının, büro ve hesap makinalarının üretiminde kullanılmaktadır. Ayrıca
balast ve dağıtım transformatörlerin üretiminde kullanılan önemli bir girdidir.
Külçe veya levha halindeki bakır eritilerek kalıplara alınır, kalıp halindeki bakır,
makaralar yardımıyla çekilip inceltilerek istenilen kalınlıkta tel haline getirilir, üzeri 50
vernikle emayelenir ve son olarak da makaralara sarılır. EBT çok farklı çaplarda
üretilebilmektedir.
EBT hassas bir ürün olup son teknolojiler kullanılarak üretilmektedir. Üretim maliyet
kalemleri olarak elektrik enerjisi ve bakır önemli yer tutmaktadır. Bir üretim tesisinin
aktif haldeyken 24 saat ara vermeden çalışması gerekmektedir.
EBT’nin ana girdisini, ürünün kalınlıklarına göre değişmekle birlikte ortalama % 70-80
bakır oluşturmaktadır. Bakırın fiyatı ise büyük ölçüde Londra Metal Borsası’nda (LME)
belirlenmektedir. Buna bağlı olarak dövizde yaşanan dalgalanmalar ürünün maliyetini
etkilemektedir.
Marka bağımlığının yaygın olmadığı belirtilen EBT, ikamesi olmayan, en önemli 60
rekabet unsurunun ve gücünün fiyat olduğu bir ara üründür. EBT ürününde bazı kalite
farklılıkları görülmesine rağmen, piyasada ortalama bir kalite ile üretim yapılmaktadır.
EBT, homojen bir ürün olup marka imajı yok denecek kadar azdır. Ayrıca EBT
sektörüne ilişkin yapılan çalışmalarda, üretim için ileri düzeyde know-how veya
uzmanlaşma gerekmediği ve pazara üretici olarak girişi engelleyen veya zorlaştıran bir
hususun bulunmadığı da belirtilmektedir.
Sektörde ithalata yönelik bir sınırlama bulunmamaktadır. Ancak ithalat yapılması
durumunda nakliye, gümrük ve finansman giderleri ile stok maliyetleri oluşmakta ve bu
da iç piyasadaki fiyatlara göre maliyeti artırmaktadır. Ancak son dönemlerde
yurtdışından oldukça uygun koşullarda ürün ithal edilebildiği anlaşılmaktadır. 70
Ürünün kısa sürede müşteriye tesliminin gerektiği durumlarda ithalatta, süre sorunu
ortaya çıkmaktadır. Bu sorun da müşterilerle önceden sözleşme yapmak suretiyle
çözülebilmektedir.
EBT’nin raf ömrü uzun olup kolay bozulan bir ürün değildir. Satışlar doğrudan üretici
firma ya da bayileri tarafından yapılmaktadır. EBT’nin büyük bir kısmı uluslararası
düzeyde faaliyet gösteren büyük üretici teşebbüsler tarafından kullanılmaktadır. ABD,
Almanya, Fransa, İngiltere, İspanya, İsveç, İtalya, Japonya ve Polonya dünyadaki belli
başlı EBT üreticisi ülkelerdir.

I.1.2. Türkiye’de EBT Üretimi ve Üreticileri 80
Türkiye’de ise 7 büyük teşebbüs ile bunların dışında birkaç küçük teşebbüs tarafından
üretim yapılmaktadır. Bemka Emaye Bobin Teli ve Kablo Sanayi A.Ş. (BEMKA), Hes
Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (HES), Erikoğlu Emaye Bakır Tel Sanayi A.Ş.
(ERİKOĞLU), Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ELSAN), Santel Emaye
Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş. (SANTEL), Emtel Emaye Tel ve Bobin Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (EMTEL) ve Gamak Makina Sanayi A.Ş. (GAMAK) EBT üretimi yapan
büyük teşebbüslerden olup, bu grupta yer alan GAMAK kendi ürettiği ürünler için
üretim yapmakta ve dışarıya ürün satmamaktadır. Üreticilerden bir kısmı Kablo ve

1 4.7.2007 tarih ve 07-56/672-209 sayılı Kurul Kararı’ndan derlenmiştir.
09-39/976-244
3
İzoleli İletken Sanayicileri Derneği (Dernek) adı altında İstanbul’da kurulan derneğin
üyesidirler. 90
I.1.2.1. Sektörün Önde Gelen Teşebbüsleri
I.1.2.1.1. Bemka
Bemka Türkiye'nin önde gelen emaye bobin teli üreticileri olan Emsan Emaye Tel
Sanayi A.Ş. (EMSAN), Kavi Kablo ve Emaye Bobin Teli Sanayi A.Ş. (KAVİ), Botel
Bobin Teli Kablo Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BOTEL) ve Bektaş Bakır Emaye Kablo
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BEKTAŞ)'ın birlikteliği ile kurulmuştur. Şirketin ortak girişim
olarak kurulmasına Rekabet Kurulu 11.07.2002 tarih ve 02-43/504-209 sayılı Kararı
(BEMKA Kararı) ile izin vermiştir.
I.1.2.1.2. Erikoğlu
Bakır sektöründe AHMET NURİ ERİKOĞLU HOLDİNG A.Ş. kuruluşu olarak Denizli’ 100
de 1989 yılından faaliyete geçmiştir.
I.1.2.1.3. Elsan
Denizli’de faaliyet göstermekte olup, yıllık (….) ton kapasiteli üretim tesisi mevcuttur.
I.1.2.1.4. Emtel
EMTEL 1974 yılından itibaren EBT sektöründe faaliyet göstermektedir. EMTEL
firmasının aylık EBT üretim kapasitesi (….) tondur. Firmanın aylık EBT üretimi ise (….)-
(….) ton arasında olup söz konusu fark Emtel’in rakiplerinden satın aldığı mallarla
karşılanmaktadır.
I.1.2.1.5. Santel
Santel Emaye Bobin Teli San. ve Tic. A.Ş. Türkiye’de elektrik-elektronik sektöründe 110
önde gelen teşebbüslerden birisidir. Şİrket 1986 yılında kurulmuş olup, 1990 yılından
beri Gebze’de elektrik-elektronikle ilgili her alanda kullanılan 0,050-4,500 mm
arasındaki çaplarda EBT üretimi yapmaktadır. Aydınlatma, elektronik eşya, beyaz
eşya ve elektriksel aletlerin çoğunun yapımında kullanılan EBT’nin üretimi yapan firma
yurt içi ve yurt dışına satış yapmaktadır.
I.1.2.1.6. Hes
Kayseri’deki üretim tesislerinde her türlü kablo, iletken ve EBT üretimi ve satışı
faaliyetinde bulunmaktadır.
I.1.2.2. Dernek
İstanbul’da kurulu olan derneğin kısa adı “İLETKEN”dir. Dernek Tüzüğü’nün 3. 120
maddesinde derneğin amacı “T.C. Anayasası'nın öngördüğü ekonomik esaslara uygun
olarak, Türkiye'de elektrik enerjisinin üretimi, iletimi, dağıtımı ve transformasyonunda
izoleli iletken ve kablo sanayisinin gelişmesi, büyümesi ve çağdaş seviyede
tutulmasına yardımcı olmaktır” şeklinde belirtilmiştir.
I.2. İlgili Pazar2
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından
aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazarı ifade etmektedir. İlgili ürün pazarının

2 4.7.2007 tarih, 07-56/672-209 sayılı Kurul Kararı’ndan derlenmiştir.
09-39/976-244
4
belirlenmesi aşamasında pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da göz önünde
bulundurulur. 130
Önaraştırma kapsamındaki teşebbüslerin önaraştırmaya konu olan faaliyetlerini EBT
üretimi ve satışı oluşturmaktadır. EBT gerek fiyat, gerekse kullanım amaçları
bakımından diğer kablo ve sair ürünlerden ayrılmaktadır. EBT, daha önce açıklandığı
üzere bakırın yanı sıra alüminyumdan da üretilebilmektedir. Her iki maddeden yapılan
EBT’nin, kullanım alanlarının benzer olduğu dikkate alındığında birbirini ikame
edebileceği görülmektedir. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarı, “Emaye Bobin Teli pazarı”
şeklinde tanımlanmıştır. Ancak, dosya konusunda incelenen teşebbüs faaliyetleri
bakırdan yapılan EBT’ye ilişkindir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
EBT’nin, pazarda yer alan teşebbüsler tarafından Türkiye sınırları içinde satış ve 140
pazarlamasının olması, Türkiye içinde farklı bölgelerin birbirinden ayrı pazarlar olarak
değerlendirilmesini gerektirecek unsurların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. EBT Üreticilerinin Fiyat Listeleri
Yukarıda da yer verildiği üzere, şikayet dilekçelerinde EBT üreticisi firmaların anlaşmalı
fiyat listeleri yayınladıkları iddia edilmiş, dosya mevcudu belgeler incelendiğinde söz
konusu fiyat listelerinin hemen hemen aynı olduğu, EBT üreticilerinin bu ürüne yönelik
benzer tarihlerde aynı oranlarda fiyat değişimine gittikleri gözlemlenmiştir. Konu ile ilgili
önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemeler sırasında taraflardan 2008-20093 150
yılı fiyat listeleri talep edilmiştir. Fiyat listeleri karşılaştırılarak farklı çaplara ait liste
fiyatlarını gösteren bir tablo4 hazırlanmıştır.
Tablo 1: EBT Üreticilerine Ait Liste Fiyatları
Hafta Tarih5 Çap Hes Bemka (Kavi-Emsan) Erikoğlu Santel Elsan Emtel
Ocak 2008
2. hafta 07.01.2008 0,30mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 14.01.2008 0,90mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 3,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 1,50mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Şubat 2008 (….) (….) (….) (….) (….)
1. hafta 1,10mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 0,90mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 11.02.2008 0,85mm (….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 18.02.2008 0,35mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 25.02.2008 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Mart 2008 (….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 03.03.2008 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 10.03.2008 0,55mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)

3 2009 yılı fiyat listelerinin, yerinde incelemenin yapıldığı tarihe kadarki kısmı talep edilmiştir.
4 Tabloda Hes, Bemka, Erikoğlu, Santel, Elsan ve Emtel’e ait liste fiyat bilgilerine yer verilmektedir.
Bemka Kavi ve Emsan markalı iki farklı EBT üretmektedir. Fiyat iskontolarına yer verilen bölüm ile ilişkili
olması bakımından bu bölümde, haftalık bazda ve birden fazla teşebbüs tarafından satışı yapılan EBT
çeşitlerine yer verilmiştir. Bu doğrultuda 2008 yılının Ocak ayından başlanarak fiyat listeleri ve faturalar
incelenmiş, liste fiyatı ile iskonto sonucu oluşan nihai fiyat karşılaştırmasının yapılabilmesi amacıyla da
söz konusu EBT çeşitleri baz alınmıştır. Ancak fiyat listelerinde yer alan diğer EBT çeşitleri de bu tablo
ile paralellik göstermektedir.
5 Tabloda yer verilen tarihler, liste fiyatlarının yayımlanma tarihleridir.
09-39/976-244
5
4. hafta 17.03.2008 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….)
5. hafta 24.03.2008 1,25mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
6. hafta 31.03.2008 0,65mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Nisan 2008
1. hafta 0,70mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 07.04.2008 0,50mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 14.04.2008 0,30mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 28.04.2008 0,40mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Mayıs 2008
2. hafta 05.05.2008 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 12.05.2008 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 20.05.2008 0,75mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 1,10mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Haziran 2008
1. hafta 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 1,30mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 0,95mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 23.06.2008 0,40mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Temmuz 2008
1. hafta 30.06.2008 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 07.07.2008 1,25mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 0,15mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 21.07.2008 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 28.07.2008 1,10mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Ağustos 2008
1. hafta 0,95mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 04.08.2008 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 11.08.2008 0,90mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 18.08.2008 0,40mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 25.08.2008 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Eylül 2008
1. hafta 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 0,55mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 0,45mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 0,90mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Ekim 2008
1. hafta 1,20mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 06.10.2008 0,80mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 2,00mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 20.10.2008 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 0,90mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Kasım 2008
1. hafta 0,65mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 03.11.2008 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 10.11.2008 1,50mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 0,95mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 0,70mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Aralık 2008
1. hafta 0,60mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 15.12.2008 0,70mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
09-39/976-244
6
5. hafta 1,10mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Ocak 2009 (….)
2. hafta 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 12.01.2009 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 19.01.2009 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 26.01.2009 0,50mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Şubat 2009 (….)
1. hafta 1,20mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 0,55mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 09.02.2009 0,45mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 16.02.2009 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Mart 2009
2. hafta 02.03.2009 0,70mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 09.03.2009 1,20mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 0,45mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 23.03.2009 1,30mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
6. hafta 30.03.2009 0,45mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Nisan 2009
1. hafta 1,45mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
2. hafta 0,85mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
3. hafta 13.04.2009 0,90mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
4. hafta 20.04.2009 0,80mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 1,00mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Mayıs 2009
2. hafta 04.05.2009 1,00mm (….)-(….) (….)
3. hafta 0,95mm (….)-(….) (….) (….)
4. hafta 18.05.2009 0,80mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
5. hafta 0,35mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)
Haziran 2009
1. hafta 01.06.2009 0,85mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….)
2. hafta 08.06.2009 1,30mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….)
3. hafta 15.06.2009 0,35mm (….) (….)-(….) (….) (….) (….)
4. hafta 20.06.2009 2,00mm (….)-(….) (….) (….) (….) (….)

Haftalık bazda ele alınan ve farklı EBT çeşitlerine yer verilen yukarıdaki tablo
incelendiğinde, fiyat listelerinin istisnai durumlar dışında tüm teşebbüsler tarafından
pazartesi günleri yayımlandığı, söz konusu teşebbüslerin liste fiyatlarının çok küçük
farklılıklar dışında aynı olduğu görülmektedir.
Rekabet Kurulu’nun, EBT üreticilerine ilişkin olarak, “Emaye Bobin Teli sektöründe
faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip
etmedikleri” konulu, 4.7.2007 tarih ve 07-56/672-209 sayılı soruşturma kararında da 160
fiyat listelerine ilişkin olarak benzer bir sonuç elde edilmiştir. Ancak anılan kararda
başta fiyat listelerinin fakslanması olmak üzere, teşebbüsler arası iletişim ve
koordinasyonun varlığını ortaya koyan bilgi ve belgelere de ayrıca yer verilmiştir. Bu
bakımdan dosya konusu EBT üreticileri arasında bir iletişim ve koordinasyonun var
olup olmadığının ortaya konulması, söz konusu fiyat listeleri ile birlikte dosya mevcudu
diğer bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda mümkün olabilecektir.

09-39/976-244
7
I.3.2. EBT Sektörünün Yapısına İlişkin Genel Değerlendirme6
EBT pazarında, kapasitesi belli büyüklüğün üstünde olan altı teşebbüs bulunmaktadır.
2002 yılında söz konusu pazarda dokuz büyük teşebbüs bulunmaktayken, dört 170
teşebbüsün Bemka’yı kurmasının ardından bu sayı altıya düşmüştür. Mevcut durumda
EBT üretimi ve satışı yapan altı teşebbüsün yurtiçi ve toplam cirolarına bakıldığında
ise, Bemka’nın rakiplerine göre %(….) pazar payı ile belirgin biçimde önde olduğu,
Bemka’yı %(….) pazar payı ile Erikoğlu’nun takip ettiği anlaşılmaktadır.

Tablo 2: EBT Üreticileri Ciroları ve Yurtiçi Pazar Payları7
Y.içi Ciro (TL) Y.dışı Ciro (TL) Pazar payı (y.içi ciroya göre
%)
Bemka (……….) (……….) (….)
Elsan (……….) (……….) (….)
Emtel (……….) (……….) (….)
Erikoğlu (……….) (……….) (….)
Hes (……….) (……….) (….)
Santel (……….) (……….) (….)
Toplam (……….) (……….) 100

İlgili pazarda, üretimin önemli bir kısmını gerçekleştiren altı teşebbüsün bulunması, az
sayıda üreticinin faaliyet gösterdiği piyasa olarak tanımlanan oligopolistik piyasanın
varlığına işaret etmektedir.
Oligopol piyasaları, az sayıda satıcının faaliyet gösterdiği piyasalar olarak tanımlansa 180
da oligopol terimi özünde az sayıda firmanın pazarı kontrol etmesi anlamını
taşımaktadır.
Oligopol piyasalarında faaliyet gösterecek firma herhangi bir karara varabilmek için
rakiplerin beklenebilecek davranışlarını hesaba katmak zorundadır. Bu durum firmanın
karşı karşıya bulunduğu taleple ilgili olarak önemli bir belirsizlik unsurunu ortaya
çıkarmaktadır. Klasik oligopol modelleri firmaların birbirleriyle anlaşma yapmadan
bağımsız hareket ettikleri varsayımından yola çıkarak fiyat ve üretim miktarının nasıl
oluşacağına cevap bulmaya çalışmaktadır.
a) Karşılıklı Bağımlılık
Oligopol piyasalarının yapısal şartları nedeniyle bu piyasalardaki teşebbüsler rakipleri 190
ile fiyat ve fiyat dışı rekabet yapma yönünde istekli olmamaktadırlar. Bu noktada
oligopolistik karşılıklı bağımlılık teorisi, firmaların diğer firmalarla rekabet hukuku
tarafından yasaklanan işbirliği veya koordinasyon yoluna gitmeden de firma sayısının
azlığı nedeniyle rekabet-üstü karlar elde edebilmesinin mümkün olduğunu iddia
etmektedir. Eğer bir oligopolist firma fiyat indirirse rakiplerinden müşteri çekecektir
ancak rakip firmalar bu duruma hemen tepki verecektir. Bu nedenle teori, rakiplerin
birbirlerinin varlıklarından haberdar olmaları ve pazarlama stratejilerini takip etme
zorunluluğu nedeniyle birbirlerine bağlı olduklarını, sonuç olarak rakipler arasında fiyat
rekabetinin çok az ya da hiç olmayacağını öngörmektedir.
Nitekim dosya mevcudu bilgiler ışığında, liste fiyatlamasının döviz ve LME’deki metal 200
fiyatı baz alınarak haftalık olarak düzenlendiği, söz konusu fiyat listelerinin gerek web
sayfası gerekse faks yoluyla bayi ve müşterilere duyurulduğu, rakiplerin ise

6 4.7.2007 tarih, 07-56/672-209 sayılı Kurul Kararı’ndan derlenmiştir.
7 Sektörde yer alan ve “Diğer” başlığı altında sayılabilecek küçük teşebbüslerin satışları değerlendirme
dışı bırakılmıştır.
09-39/976-244
8
kendilerine ait fiyat listelerini piyasadan kendi imkanları ile temin ettiği ifade
edilmektedir. Ayrıca sektörde fiyatların piyasa tarafından belirlendiği ve EBT
üreticilerinin bu fiyatlara uymak durumunda kaldıkları, kendilerinin hangi fiyatı
istediklerinin öneminin bulunmadığı, kendi müşterilerinde rakip firmaların fiyat listelerini
gördükleri ve müşterilerinin rakiplerine ait fiyat listeleri üzerinden kendileriyle fiyat
pazarlığında bulundukları ifade edilmektedir. Yine dosya mevcudunda liste fiyatının
amacının alıcıların bu fiyatlar üzerinden her bir firmanın kendi iskontosunu görerek
mukayese etmek istemesi olduğu, geçmiş dönemde, liste fiyatı yerine doğrudan 210
iskontolu fiyatı – dolayısıyla nihai satış fiyatı- uygulanmak istenildiği, fakat
müşterilerinin (piyasanın) bu uygulamayı benimsemediği ifade edilmektedir. Ayrıca
Emtel’in, aynı zamanda rakipleri olan Hes, Elsan, Santel ve Bemka firmalarından EBT
aldıkları, söz konusu alımlar esnasında rakiplerinin fiyat listelerine erişebildikleri ifade
edilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerden, her ne kadar firmalarca fiyat listeleri
yayınlansa da müşterilerden gelen talep ve bilgi akışı nedeniyle fiyat listeleri
konusunda teşebbüsler arası karşılıklı bağımlılığın söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, oligopol piyasalarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
gerçekleştirilen rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki koordinasyonların, karşılıklı 220
bağımlılıktan ayrı düşünülmesi gerekmektedir. Zira rakip teşebbüsler arasında oluşan
rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki işbirliği ve diğer koordinasyon halleri
rekabet hukuku kapsamında yasaklanmış eylemlerdir.
b) Fiyatlandırma
Oligopol piyasaların bir diğer özelliği de fiyatlandırma stratejileridir. Eğer bir piyasada
fiyatlar rakiplerin koordinasyonundan bağımsız bir şekilde belirleniyorsa fiyat liderliği
öne çıkmaktadır. Fiyat liderliği açısından firmalar üçe ayrılmaktadır. Dominant firma,
genellikle pazardaki en büyük firmadır. Diğer firmalar geniş çaplı bir fiyat indiriminden
çekindikleri için, dominant firmanın fiyat politikasını takip ederler. Söz konusu küçük
ölçekli firmaların pazar paylarının küçük olması bağımsız karar vermelerini 230
engellemektedir. Muvazaalı (collusive) firma, birden çok firmanın birbirine
bağımlılığının söz konusu olduğu oligopol pazarlardaki firmadır. Bu tür piyasaların en
iyi örneği, her firmanın ürettiği malın ikamesinin yüksek olduğu ve tek fiyat politikasının
belirlendiği pazarlardır. Fiyat belirlemenin resmi olmasına gerek yoktur; fiyat
değişimleri, fiyat değiştiren firmanın diğerlerinin de değiştirebilmesi için duyuru
yaparak onların da fiyat değişimini öğrenmelerini sağlamak seklinde gayri resmi bir
şekilde yapılabilmektedir. Firmaların pazar payları bağımsız hareket edebilmelerini
sağlayacak kadar büyüktür. Bu sebeple, fiyat liderinin hep aynı firma olması
gerekmez, genellikle ilk değişimi yapan firma fiyat lideri konumundadır. Barometrik
firma ise, pazardaki tecrübesi ve bilgisi gibi nedenlerle pazar gücünün fazla 240
olmamasına rağmen, piyasa koşullarının fiyat değişimine uygun olduğunu anlayarak
hareket eden firmadır. Firma, pazardaki fiyatları belirlediği sürece bu konumunu
sürdürür.
Dosya mevcudu bilgilerde, EBT üreticilerinin, fiyat listelerini kendilerinin hazırlamadığı,
Bemka tarafından yayınlanan fiyat listesini baz aldıkları ifade edilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerden ve yerinde incelemede yapılan
görüşmelerden, sektörde rakiplerinden belirgin biçimde önde olan Bemka’nın fiyat
liderliğinin söz konusu olduğu, diğer firmaların ise bu firmanın fiyat listelerini takip ettiği
anlaşılmaktadır.
250
09-39/976-244
9
c) Fiyatlar Konusunda Koordinasyon
Oligopol piyasalarda fiyatlandırma ile ilgili genel bilgilerin verildiği yukarıdaki bölümde,
teşebbüslerin aralarında var olan rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki işbirliği,
bilgi değişimi vb. şekilde gerçekleşen koordinasyon yöntemleri uygulanmaksızın
ortaya çıkabilecek durumlardan bahsedilmektedir. Ancak belirtilen bu durumların
aksine, oligopol piyasalarda zaman zaman az sayıda teşebbüsün var olması
nedeniyle, teşebbüsler arasında rekabeti bozucu veya sınırlayıcı koordinasyon ve
işbirliği durumları ortaya çıkabilmektedir.
Çok sayıda firmanın yer aldığı diğer piyasalara göre iletişimin daha kolay sağlandığı
oligopol piyasalarda, teşebbüsler arasında varlığı kolayca tespit edilen anlaşmalar 260
olabildiği gibi, açık bir anlaşmayı ispat edebilecek nitelikte bilgi ve belgenin
bulunamadığı, ancak teşebbüslerce paralel davranışların sergilendiği ve bu paralel
davranışların teşebbüsler arasında bilinçli ve iletişimli bir şekilde gerçekleştirildiğinin
de çeşitli bilgi ve belgeler ile ispat edilebildiği durumlar bulunmaktadır. Bilinçli paralellik
olarak nitelendirildiğinde rekabet ihlali olarak değerlendirilen bu durumlarda, firmaların
en önemli savunmaları, piyasanın yapısından kaynaklanan karşılıklı bağımlılık
savunmasıdır. Firmalar tarafından getirilen ve göz önünde bulundurulması gereken bir
diğer savunma ise maliyet kalemlerinin büyük ölçüde benzer oluşudur. Ancak, oligopol
piyasalarda faaliyet gösteren firmalar arasında gerçekleştirilmiş olan bir
koordinasyonun ve iletişimin varlığını gösteren bilgi ve belgeler bulunabildiğinde, 270
bilinçli paralellik ya da paralel davranış tartışmalarına girilmeden bir ihlalin varlığından
bahsedilebilecektir. Koordinasyonun ve iletişimin ispat edilmesi halinde piyasanın
yapısının nasıl olduğu ihlalin varlığını değiştirmemektedir. Zira, düopol piyasalarda,
oligopol piyasalarda ya da tam rekabetçi piyasalarda da olsa rekabeti bozan,
kısıtlayan ya da engelleyen anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları
4054 sayılı Kanun’a göre yasaklanmaktadır.
Bu çerçevede, sektörde fiyatlar konusunda bir koordinasyonun söz konusu olup
olmadığı yerinde inceleme esnasında tespit edilmeye çalışılmış ve buna yönelik
değerlendirmelere aşağıdaki bölümde yer verilmiştir.
I.3.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler 280
Yukarıda yer verilen sektöre ilişkin genel değerlendirmede özetle, EBT pazarının
oligopol bir piyasa niteliğine sahip olduğu, bu tür piyasalarda fiyat liderliğinin ve diğer
firmaların da fiyat politikalarında fiyat liderini izlemesinin mümkün olabildiği, ancak söz
konusu durumun firmalar arası bir koordinasyonun neticesinde gerçekleşmesi halinde
4054 sayılı Kanun kapsamında sakınca yaratacağı ifade edilmektedir.
Nitekim Rekabet Kurulu’nun EBT üreticileri hakkında açılan soruşturma neticesinde,
4.7.2007 tarihinde almış olduğu 07-56/672-209 sayılı soruşturma kararında; “Dosya
çerçevesinde elde edilen bulgulardan, önce EBT üreticilerinin fiyatları tespit ederken
beraber hareket etmiş olabilecekleri gündeme gelmiştir. Daha sonra yapılan
incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelerden EBT üreticilerinin fiyat listeleri 290
konusunda birbirleriyle iletişim içerisinde oldukları anlaşılmıştır. … Haklarında
soruşturma yürütülen teşebbüslerin rekabet stratejilerinin en önemli değişkeni ve aracı
niteliğinde olan fiyatlara, kapasite kullanımlarına, üretim miktarlarına, müşteri bazında
satış rakamlarına ilişkin bilgi alışverişinde bulunmalarının rekabeti kısıtlayıcı olduğu ve
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir ihlal niteliğinde değerlendirilmesi ve
anılan Kanun’un 16. maddenin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmaları gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.” ifadeleri yer almaktadır.
09-39/976-244
10
Bu çerçevede yapılan yerinde incelemelerde elde edilen ve önaraştırma süreci
içerisinde talep edilen bilgi ve belgelere değinmek, EBT üreticileri arasında başta
fiyatlar olmak üzere piyasa parametrelerine ilişkin bir iletişimin var olup olmadığının 300
belirlenmesi bakımından aydınlatıcı olacaktır.
Öncelikle, önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde, piyasada fiyatlar
konusunda koordinasyonun varlığını ortaya koyacak rakipler arası faks, e-posta vb.
yollarla bilgi paylaşımına yönelik iletişime dair bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır.
Dosya kapsamında Bemka’da düzenlenen tutanakta liste fiyatlamasının döviz ve LME
metal fiyatı baz alınarak belirlendiği, listelerdeki birim fiyatların müşterilere ve bayilere
yapılan farklı iskontolarla gerçek birim fiyatlara dönüştüğü, fiyat listelerinin rakip
teşebbüslere doğrudan iletilmesinin ve bu yönde bir yönlendirmenin söz konusu
olmadığı ifade edilmektedir. Santel’de düzenlenen tutanakta, LME metal fiyatları ile
işçilik bedellerini baz alarak fiyat listelerini yayımladıkları, alıcılara satarken de kendi 310
liste fiyatları üzerinden diğer firmalar gibi iskonto uyguladıkları, her firmanın mali ve
pazardaki durumuna göre farklı iskonto yaptıkları ifade edilmektedir. Hes’de
düzenlenen tutanakta ise, fiyatların LME ve işçilik maliyetleri baz alınarak otomatik
olarak belirlendiği, bu nedenle önceden fiyat listesi belirlenmesinin ve fiyatların
önceden başka rakiplerin eline geçmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı ifade
edilmektedir. Hes’in İstanbul ofisinde düzenlenen tutanakta da, fiyatlarının %90’ını
LME metal fiyatının belirlediği, fiyat listelerinin referans teşkil ettiği ancak
uygulanmadığı, fiyat listeleri üzerinden iskontolar yapıldığı, fiyat listelerinin sadece
pazarlık için baz oluşturduğu ifade edilmektedir.
Yukarıdaki ifadelerden de görüleceği üzere, EBT fiyat listelerinin otomatik olarak LME 320
metal fiyatı ve işçilik bedelleri baz alınarak belirlendiği, ancak, her firmanın gerek kendi
gerek müşterilerinin mali durumuna göre farklı iskontololar uyguladığı, nihayetinde
ürünün nihai satış koşullarının birbirinden farklı olduğu ifade edilmektedir.
Bu çerçevede sektörün önde gelen üreticilerine ait EBT satış faturaları incelenmiştir.
Sektördeki firmaların müşterilerine yönelik liste fiyatı ve iskonto uygulamasına ilişkin
tabloya8 aşağıda yer verilmektedir.



330









340

8 Bu tablo, faturaların haftalık olarak gruplandırılması neticesinde birden fazla teşebbüsün satışını
gerçekleştirdiği EBT çeşidi baz alınarak oluşturulmuştur. Faturalar incelendiğinde, hesaplama yapılırken
bazı faturalarda o haftaya ait liste fiyatının kullanılmadığı görülmüştür. Bu nedenle fatura üzerinde yer
alan ve esasen o haftaya ait olmayan liste fiyatlarına tablonun sol bölümünde ayrıca yer verilmiştir. Yine
bu bölümde yer alan ve koyu renk ile gösterilen fiyat bilgileri iskontolu birim fiyatları göstermektedir.
Tablonun sağ bölümünde, iskontolu birim fiyat bilgilerine yer verilmektedir. Bu fiyatlar müşterinin KDV
hariç ödemesi gereken birim fiyatlar olup uygulanan vadeye, alınan miktara ve diğer birtakım kriterlere
göre belirlenen iskonto oranlarının farklılaşması sonucu şekillenmektedir.
09-39/976-244
11
Tablo 3: EBT üreticilerine ait faturalarda yer alan liste fiyatları ve bu fiyatlar üzerinden hesaplanan iskontolu satış fiyatları.
FATURA ÜZERİNDE YER ALAN LİSTE FİYATLARI İSKONTOLU FİYATLAR
Hafta Çap Hes Bemka Erikoğlu Santel Elsan Emtel Hes Bemka Erikoğlu Santel Elsan Emtel
Ocak 2008
1.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,30mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 3,60mm (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,50mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Şubat 2008
1.hafta 1,10mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,85mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,35mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,60mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Mart 2008
1.hafta
2.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,55mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,25mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
6.hafta 0,65mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Nisan 2008
1.hafta 0,70mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,50mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,30mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,40mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Mayıs 2008
2.hafta 0,60mm (….) (….)
3.hafta 0,60mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,75mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,10mm (….) (….) (….) (….)
Haziran 2008
09-39/976-244
12
1.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 1,30mm (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,95mm (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,40mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Temmuz 2008
1.hafta 0,60mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 1,25mm (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,15mm (….) (….) (….) (….)
4.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,10mm (….) (….) (….) (….)
Ağustos 2008
1.hafta 0,95mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,40mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,60mm (….) (….) (….) (….)
Eylül 2008
1.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,55mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,45mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Ekim 2008
1.hafta 1,20mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 2,00mm (….) (….) (….) (….)
4.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kasım 2008
1.hafta 0,65mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 1,50mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,95mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,70mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Aralık 2008
09-39/976-244
13
1.hafta 0,60mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta
3.hafta 0,70mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,10mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Ocak 2009
2.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,50mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Şubat 2009
1.hafta 1,20mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,55mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,45mm (….) (….) (….) (….)
4.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Mart 2009
2.hafta 0,70mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 1,20mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,45mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,30mm (….) (….) (….) (….)
6.hafta 0,45mm (….) (….) (….) (….)
Nisan 2009
1.hafta 1,45mm (….) (….) (….) (….)
2.hafta 0,85mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Mayıs 2009
2.hafta 1,00mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,95mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 0,80mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,35mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Haziran 2009
1.hafta 0,85mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
09-39/976-244
14
2.hafta 1,30mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,35mm (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
4.hafta 2,00mm (….) (….) (….) (….)
5.hafta 0,75mm (….) (….) (….) (….)
6.hafta 0,55mm (….) (….) (….) (….)
Temmuz 2009
1.hafta 0,90mm (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2.hafta 1,10mm (….) (….) (….) (….)
3.hafta 0,55mm (….) (….) (….) (….)


















09-39/976-244
15
Fiyat listeleri ile faturalar karşılaştırıldığında, o haftaya ait yeni fiyat listesinin 350
yayımlanmasına karşın bazı teşebbüslerin bu yeni fiyat listesini uygulamayarak 1
hafta öncesindeki fiyat listesini esas aldığı görülmüştür9. Yine bu karşılaştırma
esnasında, az sayıda da olsa, daha eski tarihli liste fiyatları üzerinden satış
yapılabildiği görülmektedir10. Yine bu bölümde yer alan ve koyu renk ile gösterilen
fiyat bilgileri iskontolu birim fiyatları göstermektedir. Bu da teşebbüsler tarafından bazı
faturalarda iskonto hesaplamasına gidilmediğini, doğrudan iskontolu fiyatlar üzerinden
hesaplama yapıldığını göstermektedir.
Tablonun sağ bölümünde yer alan iskontolu birim fiyatlar uygulanan vadeye, alınan
miktara ve diğer birtakım kriterlere göre belirlenen iskonto oranlarının farklılaşması
sonucu şekillenmektedir. Tablodan da görüleceği üzere, fiyat listelerindeki paralelliğin 360
aksine, EBT üreticileri tarafından farklı iskonto oranları uygulanması sonucunda
piyasada gerçekleşen nihai fiyatlar arasında, birtakım istisnai durumlar dışında
önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Faturalar ile fiyat listeleri çerçevesinde yapılan karşılaştırmaya ek olarak yerinde
incelemelerde elde edilen diğer belgelere değinilmesi sektördeki üreticilerin piyasaya
yönelik değerlendirmelerini ortaya koymak bakımından yararlı olacaktır.
Erikoğlu’nda yapılan yerinde incelemede, (……….TİCARİ SIR……….) “Emaye Bütçe
Toplantısı” başlıklı ve 13.09.2007 tarihli “(……….TİCARİ SIR……….)” şeklinde
bulunan not ile rakiplerden Elsan’a ilişkin maliyet ve BEMKA’ya ilişkin fabrika giriş
fiyatı analizlerinin yapıldığı ve bu anlamda Erikoğlu’nun rakipleri karşısındaki rekabet 370
avantaj/dezavantajlarının ortaya konulduğu 15.07.2009 tarih ve “Emaye İçin Fiyat
Yorumlamaları” başlıklı bir değerlendirmede “(……….TİCARİ SIR……….)” şeklinde
yer alan ifadelerden, Erikoğlu’nun rakiplere ait bilgileri herhangi bir koordinasyona
işaret etmeyecek şekilde başta müşteriler olmak üzere esas itibarıyla piyasadan,
dolaylı yoldan temin ettiği anlaşılmaktadır.
Erikoğlu pazarlama birimi çalışanı tarafından müşteri-bayi ziyaretlerine ilişkin
hazırlanan ve şirket yöneticilerine gönderilen 18.06.2009 tarihli bir iç raporda, “(….)
iskonto ile 4 aylık 5 aylık çekler bazen de senetler ile Bemka Bayisi Elektro Aktan
Kavi marka emaye tel alabildiğini Fabrikamıza borçlarını kapatıp Erikoğlu ile bir daha
çalışmayacaklarını ilettiler. Fabrika olarak bizim 90 güne (….) iskonto yapmamız 380
Bemka bayisinden 4-5 ay vadeye (….) iskonto alması kendilerinde sıkıntı
oluşturmaktadır.” ve (……….) pazarlama birimi çalışanları ile Genel Müdürü arasında
03.06.2009 tarihli ve “PELSAN hakkında” konulu e-posta yazışmasında “(……….)’nın
bu davranışının ilk anda akla gelen 2 nedeni olabilir. Birincisi elinde geçmiş LME
değerleri ile siparişi açık olarak bağladığı bakırı vardır ve bunu bir avantaj olarak
müşterisine yansıtmada kullanmaktadır. İkincisi ise kendi priminden fedakarlık
etmektedir ve bunu prim indirimi yerine (çünkü prim indirimi yaparsa kalıcı olacaktır)
LME avantajı olarak müşterisine sunmaktadır. … Bu tür rekabet karşısında eğer
benzer şekilde bizim de elimizde eski fiyattan mal varsa biz de aynısını yapabiliriz.”
şeklindeki ifadelerden, rakiplerden Bemka ile Erikoğlu arasında iskonto-vade bazında 390
rekabet yaşandığı, yine 18.06.2009 tarihli iç raporda; “Bayimiz (……….) ziyaret
edildi. (……….) firmasının sahibi (……….) de oradaydı. (……….) İletim’in

9 Örneğin, 11.02.2008 tarihli fiyat listesinin yayımlandığı hafta 0,85mm EBT’nin satışında Hes ve
Santel’in 14.01.2008 tarihli listeyi Elsan ve Emtel’in ise o hafta yayımlanan 11.02.2008 tarihli listeyi
baz aldığı görülmüştür.
10 Örneğin, 13.04.2009 tarihinde Bemka, Erikoğlu, Elsan ve Emtel tarafından satışı gerçekleştirilen
0,90mm EBT’nin liste fiyatı olarak Bemka 26.01.2009 tarihli listeyi, Elsan ise 30.03.2009 tarihli listeyi
baz almıştır.
09-39/976-244
16
yurtdışından tel getirmesini olumlu karşılıyor ve hatta kendisinin de bu aydan itibaren
Bemka’daki siparişlerini azalttığını İran’daki tel üreticisi ile yakın ilişkiler içerisinde
olduğunu, kısa bir süre içerisinde kendisinin de Elektro Aktif olarak İran’dan tel
getirteceğini ima etmiştir… Eğer Elektro aktif İran’dan tel getirirse Elektro Ak’ın da
İspanya’dan tel getireceği piyasada konuşulmaktadır.” şeklindeki ifadelerden,
halihazırda İletim firmasının yurtdışından iç piyasaya ürün getirdiği ve başka
firmaların da başka ülkelerden yine tel ithalatı yapmaya hazırlandığı, dolayısıyla
halihazırdaki iç piyasa talebini karşılayan EBT üreticilerinin aynı zamanda ithalat 400
baskısı ile de karşı karşıya kaldığı/kalacağı ve aynı raporda yer alan “Bayimiz
(……….) ile görüşmemde … (……….) ayrıca (……….) içine Tel satabileceğini, bu
yapıyı gerek araç ile gerekse de ekip ile kurabileceklerini belirttiler. (……….)
içerisinde gerek (……….) ile gerekse (……….) ve (……….) ile rekabet edeceğini,
bizim sunacağımız iskontoların kendilerini cezbetmesi gerektiğini belirtmiştir. Firma
iskontoların rekabetçi olması durumunda aylık tonaj bağlantısına da girebileceğini
belirtmiştir. Fakat gerek İletim’in getirdiği tel gerekse de Elektro Aktif firmasının sahibi
(……….)’in İran’dan getirmeyi düşündüğü tel için bizden rekabetçi bir iskonto talebi
olmaktadır. Eğer rekabetçi bir iskonto verebilirsek kendileri (……….) içerisine Tel
satmaya hazırlar.” şeklindeki ifadelerden de Erikoğlu özellikle (……….) pazarına 410
yönelik olarak (……….) ve ithalat yapan/yapacak olan firmalar arasında rekabetin
yaşandığı anlaşılmaktadır.
Yine (……….) pazarlama birimi çalışanı tarafından müşteri-bayi ziyaretlerine ilişkin
hazırlanan ve şirket yöneticilerine gönderilen 21.05.2009 tarihli ve “Rapor” konulu bir
e-postada, “Bayimiz (……….) ziyaret edildi. (……….) 500.000 tl’lik emaye bakır tel
alımı yapacak. (……….) ile görüşmüş. Kendilerine teklif ileteceklerini bildirdi. Bu
haftaiçi (……….)’ın teklifi gelecek kendisine. Bizden teklif almadan kesinlikle ürün
almayacaklar. … (……….)’ın teklifini bu haftasonu bana bildirecek. (……….)’ın
teklifine göre bizden aldığı teklifi değerlendirecek. Bu arada Hes ve (……….)’den de
teklif alıyor. Ben size bütün firmalardan almış olduğu fiyat tekliflerini bildireceğim.” 420
şeklinde ifadeler yer almaktadır.
Benzer şekilde pazarlama birimi çalışanları tarafından ticaretten sorumlu genel
müdür yardımcısı (……….)’na gönderilen sırasıyla 17.05.2009 ve 14.09.2008 tarihli
ve “Haftalık Rapor” ve “Günlük Rapor” konulu e-postalardan da EBT üreticilerinin
halihazırdaki müşterileri, potansiyel müşterileri ya da bayileri aracılığıyla rakiplerinin
yalnız liste fiyatlarına değil müşteri bazında uyguladıkları iskonto oranları, sundukları
vade seçenekleri gibi satış koşullarına ilişkin bilgilere de erişebildikleri görülmektedir.
Erikoğlu’nun Mardin’deki bir müşterisinden gönderilen Bemka’ya ait proforma fatura
faksı Diyarbakır’daki bir müşterisinden gönderilen Bemka’nın Emsan ve Kavi marka
EBT’ye ilişkin fiyat listesi faksları, Erikoğlu’nun bayisi Yavuz Elektrik tarafından İletim 430
Elk. Malz. San. ve Tic. A.Ş. tarafından İtalya’dan ithal edilen “De Angeli” marka
EBT’ye ilişkin fiyat listesi faksı, Erikoğlu pazarlama birimi çalışanı tarafından Erikoğlu
müşterilerinden elde edilen emaye kaplı alüminyum tel ile ilgili veriler, Erikoğlu’nun
Şanlıurfa ve Diyarbakır’daki müşterilerinden gönderilen Santel’e ait alüminyum
emaye bobin teline ilişkin fiyat listesi, sevk irsaliyesi, fiyat teklifi faksları, Elsan ile
müşterisi arasında rakip EBT üreticileri tekliflerine istinaden Elsan teklifinin revize
edilmesi talebini içeren e-posta EBT üreticilerinin müşterileri ile yaptıkları
görüşmelerden, yazışmalardan elde ettikleri ya da doğrudan müşterilerin daha uygun
satın alma koşulları sağlamak amacıyla gönderdikleri rakiplere ilişkin bilgilere örnek
olarak gösterilebilir. 440
EBT talep eden söz konusu müşteriler, daha uygun koşullarda ürün temin edebilmek
amacıyla EBT üreticilerinden aldıkları satış koşullarına ilişkin teklifleri diğer EBT
09-39/976-244
17
üreticilerine göndermektedirler. Müşteri bazında rekabetin yaşanmasına yol açan bu
durum aynı zamanda, EBT üreticilerinin rakiplerinin yalnız liste fiyatları değil hemen
hemen her türlü satış koşulları hakkında bilgi sahibi olması sonucunu doğurmaktadır.
Yine Erikoğlu Genel Müdürü Ertan Türkoğlu tarafından hazırlanan “Erikoğlu Emaye
A.Ş. analizi” konulu iç raporda, “(……….TİCARİ SIR……….)” şeklinde yer alan
ifadelerden ve Elsan’da “List-Müşt” konulu iç yazışmada (söz konusu yazışmanın
ekinde potansiyel müşterilerin hangi rakiplerle çalıştığını gösterir bir tablo yer
almaktadır) “(……….TİCARİ SIR……….)” şeklinde yer alan ifadelerden EBT 450
üreticileri arasında fiyatlara yönelik koordinasyondan ziyade rakipler tarafından
benimsenen yer yer farklı taktikler sonucunda tezahür edebilen rekabetin varlığından,
rakiplerin mevcut müşterilerini kazanmaya yönelik rekabetten, piyasaya yönelik
ithalatın getirdiği rekabetçi baskıdan söz edilebileceği anlaşılmaktadır.
Erikoğlu pazarlama birimi çalışanı tarafından Erikoğlu Genel Müdürü (……….) ve
Genel Müdür Yardımcısı (……….)’na gönderilen 08.07.2009 tarih ve “Rapor” konulu
e-postada “Bayimiz Yavuz Elektrik firmasından … ziyaretimde Emtel’den Hes markalı
ürün alan Cengiz Ticaretin kdv dahil (……….) … Anadolu’da Hes markalı Tel
sattığını belirtmiştir. … Cengiz Ticaretin bu fiyat politikasından dolayı kendisinin …
Fabrikamızdan almış olduğu Erikoğlu tellerinin piyasada satışında çok zorlandığını 460
belirtmektedir. … bizden bu duruma yönelik iskonto iyileştirmesi yapmamızı
beklemektedir. Ayrıca piyasada De angeli markası ile satılan İtalyan tellerinin 200
dereceye kadar dayandığını ve piyasada kaliteli olarak adlandırıldığının da bilgisi
alınmıştır. Bu durum hem bizim hem de rakiplerimizin pazarını olumsuz yönde
etkileyecek bir husustur. Ayrıca önümüzdeki hafta Elsan’dan (……….) Bey Emtel’den
(……….) Bey’den randevu aldığını (……….) tel alımı için nakit iskontolarını
öğreneceğini ve bana vermiş oldukları teklifi göstereceğini belirtmiştir. Bizden en son
teklif alacaktır. Piyasada sizin de bildiğiniz üzere aşırı rekabetten dolayı firma en
uygun fiyatı veren firmadan (……….) emaye bakır teli nakit olarak alacağını
belirtmiştir. 470
Bayimiz Tempo Elektrik firması ile yapmış olduğum görüşmede … İletim firması ile
Adapazarı’nda, Çanakkale’de ve Antalya’da rekabet içinde olduğunu … fakat
(……….) Bey piyasadaki aşırı rekabetten dolayı fiyat avantajı sunan firmalara ilginin
yöneldiğini bayilerimizin hitap ettiği piyasalarda kalitenin artık çok fazla önemli
olmadığını EBT ihtiyacı olan firmaların kaliteden çok fiyatlara focus olduğunu
belirtmektedir. Bizden piyasadaki astronomik iskontolar ile rekabet edebilecek
düzeyde iskonto talebi vardır.” şeklinde yer alan ifadelerden de, EBT pazarında
müşteri bazında piyasadaki EBT üreticilerinin pek çoğunu kapsayan yoğun bir
rekabetin yaşandığı, yurtdışından getirilen EBT ürünleri ile iç piyasada ithalat
baskısının da başlamış olduğu, sektörde yaygın bir uygulama olan iskonto 480
uygulamasının vade seçenekleri ile birlikte esasen rekabetin ciddi biçimde görüldüğü
alan olduğu anlaşılmaktadır.
(……….) yapılan yerinde incelemede elde edilen 18.07.2008 tarih ve “İç Piyasada
EBT Sektörüne Bakışımız” başlıklı iç raporda, “4. Satış Politikası” başlığı altında,
“Satış şekline göre oluşan müşteri kategorileri düşünüldüğünde Politikanın iki
ayaktan oluşması gereği ortaya çıkıyor:


(……….TİCARİ SIR……….)”
490
09-39/976-244
18
şeklinde yer alan ifadelerden talebin ağırlıklı kısmını oluşturan büyük müşterilere
yönelik olarak EBT fiyatlarının zaten yeterince düşük düzeylerde olduğu ve
müşterilerin makul kabul ettikleri bu düzeylerden taleplerini farklı üreticiler arasında
paylaştırabildikleri, buna bağlı olarak piyasanın bu segmentinde fiyatların görece
daha oturmuş-durağan olduğu ancak, piyasanın geri kalanını oluşturan küçük çaplı
müşteriler bakımından fiyat ve vade açısından rekabetin geçerli olduğu ve de
uygulanan rekabetçi fiyat-vade politikaları nedeniyle piyasada yayınlanan fiyat
listelerinin pratikte giderek bir anlamı kalmayacağının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Zira raporun “6. Uygulama Planı” başlığı altında,
500
“(……….TİCARİ SIR……….)”

şeklinde sıralanan pazarlama-satış eylem planın da EBT üreticilerinin, piyasa ve
piyasanın her bir segmentinde geçerli olan koşullar çerçevesinde rekabet etmelerinin
rasyonel ve elverişli olduğu durumlarda rekabetçi davrandıklarını gösterdiği
kanaatine ulaşılmıştır.
Söz konusu raporun “7. Risk Analizi” başlığı altında ise,


510
“(……….TİCARİ SIR……….)”




şeklinde yer alan değerlendirmelerden, piyasa oyuncularının piyasa için geçerli olan
oligopolistik karşılıklı bağımlılıktan ve bunun izlenecek politikaların sonuçlarına başta
kendileri bakımından yansımalarından haberdar oldukları, bu anlamda piyasa
fiyatlarının mevcut düzeylerden çok daha aşağılara inmemesinin bu bağımlılığın
varlığından kaynaklandığı, ancak piyasada rekabet için elverişli-rasyonel 520
segmentlerin-noktaların da üreticiler tarafından değerlendirildiği, bu bağlamda
rekabetin yerine göre müşteri, yerine göre müşteri grupları, yerine göre de pazar
segmenti bazında ciddi biçimde yaşandığı anlaşılmaktadır.
Son olarak, raportörlerce Elsan’da şirket yetkilileri (……….) ve (……….) ile görülmüş
ve aşağıdaki tutanak ifadelerine yer verilmiştir:
“…(……….TİCARİ SIR……….) LME fiyatları veri olarak kabul edildiği için müşterilere
uygulanan fiyatlar, yine müşterilerin alım ve ödeme koşullarına göre kâr payı
değiştirilmek suretiyle farklılaşmaktadır. Ancak LME’nin nasıl belirleneceği müşteri ile
yapılan görüşmeler sonucunda da sözleşme altına alınır. Örneğin, LME fiyatları
genellikle Londra Metal Borsası’nda bir ay önce oluşan bakır fiyatlarının aylık 530
ortalaması olarak alınır. Bu fiyatlama sistemi bütün sektörde de kabul görmeye
başlamıştır. Müşterilerin dünyadaki uygulamalara paralel olarak LME bilgisi arttıkça
fiyat listesi üzerinden iskonto uygulamasının yakın zamanda ortadan kalkacağını
düşünmekteyiz.”
09-39/976-244
19
Söz konusu ifadelerden, fiyat listesi üzerinden iskontoya dayalı fiyatlama sisteminin
yerine yeni bir fiyatlama sisteminin11 uygulanmaya başlandığı ve bu yeni
uygulamanın giderek geçerlilik kazanabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Yerinde inceleme sırasında Elsan’da elde edilen ve müşterilerle gerçekleştirilen e-
posta yazışmaları da yeni uygulamaya yönelik ifadeleri destekler niteliktedir. Bu
yazışmalarda, müşteri ile şirket yetkilisinin, (……….TİCARİ SIR……….)12 ile 540
oluşturulan nihai fiyat üzerinden pazarlıklarını gerçekleştirdikleri görülmektedir. LME
bazlı fiyat teklifine ilişkin bir belge de yine Elsan’da yapılan yerinde incelemede elde
edilmiştir. Ayrıca yerinde inceleme sırasında Erikoğlu’nda elde edilen belgelerden
benzer bir uygulamanın Erikoğlu tarafından da gerçekleştirildiği görülmektedir.
EBT üreticileri arasında başta fiyatlar olmak üzere piyasa parametrelerine ilişkin bir
iletişim ve koordinasyonun varlığına yönelik herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Bu
bağlamda, fiyat listelerinin hemen hemen aynı olması durumunun, EBT üreticileri
arasındaki bilinçli bir paralelliğin sonucu olarak ortaya çıktığından söz etmek mümkün
görünmemektedir. Dolayısıyla söz konusu fiyat listeleri arasındaki paralelliğin sektörün
oligopolistik yapısına bağlı olabileceği kanaatine ulaşılmıştır. 550
Ayrıca baz alınan fiyat listeleri, Tablo 1 ve 3’de görüldüğü üzere, zaman zaman
önceki dönemlere ait fiyat listelerinin uygulanabilmesi nedeniyle, teşebbüsler arasında
farklılık gösterebilmektedir. Ancak aynı liste baz alınsa dahi, teşebbüslerin ilan ettikleri
fiyat listelerinden ve birbirlerinden farklı ve bağımsız olarak EBT birim fiyatı
uygulamasına gittikleri, dolayısıyla iskontolar sonucu oluşan nihai fiyatların farklı
olduğu ve dosya mevcudu diğer bilgi ve belgeler göz önünde bulundurulduğunda,
taraflar arasında iletişim ve koordinasyona dayanan bilinçli bir paralelliğin varlığından
ziyade rekabetçi bir anlayışın varlığından söz edilebileceği sonucuna varılmıştır.

560
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; emaye bobin teli üreticileri
ve Derneği hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

11 Söz konusu sistemden “(……….TİCARİ SIR……….)” olarak bahsedilmektedir.
12 (……….TİCARİ SIR……….)
09-39/976-244
20



Full & Egal Universal Law Academy