(Doğal Gaz Piyasası İletim Şebekesi İşleyiş Yönetmeliği m. 15) (EPDK 03.10.2013 T. 2013/4638-1 K.)
RGT: 13.12.2014
RG NO: 29204
Karar No: 5341
Karar Tarihi: 04/12/2014
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 04/12/2014 tarihli toplantısında, 03/10/2013 tarihli ve 4638-1 sayılı Kurul Kararı ile kabul edilen “Doğal Gaz İletim Lisansı Sahibi Şirketlerin Tarifelerine Esas Gelir Tavanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul Ve Esaslar” çerçevesinde 23/05/2003 tarih ve DİL/148-17/021 numaralı iletim lisansı sahibi Boru Hatları İle Petrol Taşıma Anonim Şirketi’nin birinci uygulama dönemine ilişkin ekteki yöntem bildiriminin onaylanmasına ve söz konusu Kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasına,
karar verilmiştir.
EKLER:
EK-1 Yöntem Bildirimi
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
BİRİNCİ UYGULAMA DÖNEMİNE İLİŞKİN YÖNTEM BİLDİRİMİ
1. GİRİŞ:
İletim ve Sevkiyat Kontrol Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi doğal gaz piyasası mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır. Bu dokümanda, Boru Hatları İle Petrol Taşıma Anonim Şirketi’nin (BOTAŞ) iletim ve sevkiyat kontrol tarifelerinin belirlenmesinde ve uygulanmasında izlenen yöntem açıklanmaktadır.
Bu yöntem bildirimi 03/10/2013 tarihli ve 4638-1 sayılı Kurul Kararı eki “Doğal Gaz İletim Lisansı Sahibi Şirketlerin Tarifelerine Esas Gelir Tavanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul Ve Esaslar” (Metodoloji) kapsamında belirlenen 01/01/2014 tarihinde başlayan birinci uygulama dönemi boyunca geçerlidir. Ancak, ilgili Yöntem Bildiriminin sunulması aşamasında öngörülmeyen durumların ortaya çıkması veya piyasadaki gelişmelerin Yöntem Bildiriminde değişiklik yapılmasını gerekli kılması durumunda Kurul tarafından resen veya BOTAŞ’ın talebiyle Kurul onayı ile değişiklik yapılması mümkündür.
İletim tarifelerinde giriş-çıkış sistemi esas alınmakta olup tarifeler kapasite ve hizmet bedellerinden oluşur. Kapasite bedelleri; 9 giriş noktası, 1 çıkış noktası ve 1 ihracat çıkış noktası için belirlenerek ilgili noktalar için rezerve edilen kapasiteye uygulanır. Ayrıca, sistemde taşınan gaz miktarı üzerinde uygulanmak üzere ülke genelinde geçerli hizmet bedeli belirlenir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından tarife uygulama dönemi içerisindeki her bir yıla ilişkin olarak onaylanan gelir tavanlarının %40’ının kapasite bedelleri, %60’ının hizmet bedeli yoluyla karşılanması öngörülmüştür.
Bu dökümanda düzenlenen sevkiyat kontrol bedelleri olarak BOTAŞ İletim Şebekesi İşleyiş Düzenlemelerine İlişkin Esaslar (ŞİD) kapsamında yer alan dengesizlik, düzensizlik, hizmet kesintisi, kesinti dengeleme ve asgari basınç bedellerine yönelik hesaplama metodolojisine yer verilmiştir.
Bu dökumanda geçen; Kış Dönemi; 1 Kasım günü saat 08:00’de başlayıp 1 Nisan günü saat 08:00’de sona eren dönemi, Ara Dönem; Nisan, Eylül ve Ekim aylarına ait Günleri, Yaz Dönemi; 1 Mayıs günü saat 08:00’de başlayıp 1 Eylül günü saat 08:00’de sona eren dönemi ifade eder.
2. İLETİM TARİFELERİ
Kapasite ve hizmet bedellerinden oluşan iletim tarifelerinin hesaplanmasında, bedeller arasındaki farklılıkları azaltabilmek amacıyla kapasite bedelleri için sosyalizasyon uygulanır.
2.1. Kapasite Bedellerine Esas Noktalar:
İletim şebekesinin kapasite bedellerine esas alınan noktaların tanımları aşağıda belirtilmektedir:
Giriş 1: Rusya-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı ile Türkiye’ye giriş yapan doğal gazın, miktarları ile kalitesinin belirlendiği Malkoçlar Ana Ölçüm İstasyonu’dur.
Giriş 2: Marmara Ereğlisi LNG Terminalinde, iletim şebekesine sevk edilen gazlaştırılmış LNG’nin miktarlarının ve kalite değerlerinin belirlendiği ölçüm ünitesinin çıkış vanasının çıkış tarafıdır.
Giriş 3: Mavi Akım Doğal Gaz Boru Hattı ile Türkiye’ye giriş yapan doğal gazın, miktarları ile kalitesinin belirlendiği Durusu Ana Ölçüm İstasyonu’dur.
Giriş 4: İran-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı’nın Türkiye sınırına girdiği nokta olup, teslim alınan miktarlar ve kalite değerleri İran tarafındaki Bazargan Ölçüm İstasyonu’nda belirlenir.
Giriş 5: Azerbaycan-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı ile Türkiye’ye giriş yapan doğal gazın, miktarları ile kalitesinin belirlendiği Türkgözü Ana Ölçüm İstasyonu’dur.
Giriş 6: Egegaz Aliağa LNG Terminalinde, iletim şebekesine sevk edilen gazlaştırılmış LNG’nin miktarlarının ve kalite değerlerinin belirlendiği ölçüm ünitesinin çıkış vanasının çıkış tarafıdır.
Giriş 7: TPAO Kuzey Marmara ve Değirmenköy- Silivri Doğal Gaz Yeraltı Depolarından çekilerek iletim şebekesine sevk edilen doğal gazın miktarlarının ve kalite değerlerinin belirlendiği ölçüm ünitesinin çıkış vanasının çıkış tarafıdır.
Giriş 8: TPAO Akçakoca Üretim Tesislerinden iletim şebekesine sevk edilen doğal gazın miktarlarının ve kalite değerlerinin belirlendiği ölçüm ünitesinin çıkış vanasının çıkış tarafıdır.
Giriş 9: TEMI Edirne Üretim Tesislerinden iletim şebekesine sevk edilen doğal gazın miktarlarının ve kalite değerlerinin belirlendiği ölçüm ünitesinin çıkış vanasının çıkış tarafıdır.
Çıkış Noktası: Taşıyıcı tarafından teslim alınan Doğal gazın, Taşıtanlara veya onlar adına hareket edenlere teslim edildiği tüm Çıkış Noktaları, tek bir çıkış zonu içinde yer alıyor olarak değerlendirilmiştir.
İhracat Çıkış Noktası: Türkiye - Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı’nın Yunanistan sınırına girdiği nokta olup, teslim edilen Miktarlar ve kalite değerleri Yunanistan tarafındaki Kipi Ölçüm İstasyonunda belirlenir.
2.2. Kapasite Bedelleri İçin Öngörülen Gelir Tavanının Tahsisi:
İlgili yıl için onaylanan gelir tavanının %40’ının kapasite bedelleri üzerinden karşılanması esastır. Bu tutarın ihracat çıkış noktasının toplam CAPEX içerisindeki oranına tekabül eden kısmı ihracat çıkış noktası için gelir tavanı olarak belirlenir, kalan kısım diğer noktalara tahsis edilir. İhracat çıkışa tahsis edilen gelir tavanı hariç tutarın Bölüm 2.1.’de tanımlanan noktalara ait kapasite bedellerine tahsisinde ilgili noktaların sabit kıymet değeri ve iletim stoku maliyeti dikkate alınır. Bu şekilde bulunan tutarlara giriş noktalarına mahsusen sosyalizasyon uygulanır.
Her bir noktaya tahsis edilen gelir tavanı Eşitlik (1)’e göre hesaplanır.
(1)
Bu eşitlikte geçen;
Bu eşitlikte geçen;
i :Bölüm 2.1.’de tanımlanan her bir noktayı (ihracat çıkış noktası hariç),
:i noktasına tahsis edilen gelir tavanını,
: İhracat çıkış noktası hariç kapasite bedellerine tahsis edilen gelir tavanını,
: i noktası için tarife hesaplamalarında esas alınan sabit kıymet değerini,
:i noktası için tarife hesaplamalarında esas alınan iletim stoku maliyetini
ifade eder.
Giriş Noktaları arasında farklılıkları gidermek amacı ile yapılan sosyalizasyon uygulamasında Eşitlik (2) kullanılır.
Bu eşitlikte geçen;
i :Bölüm 2.1.’de tanımlanan her bir giriş noktasını,
:i noktasına tahsis edilen sosyalizasyon uygulanmış gelir tavanını,
:i noktasına tahsis edilen sosyalizasyon öncesi gelir tavanını,
:i noktası için öngörülen yıllık gaz akış miktarını (Sm3),
ifade eder.
Yer altı depolama tesisleri giriş noktalarında iletim çıkış kapasite bedelinin %10’u uygulanır.
2.3. Kapasite Bedellerinin Hesaplanması:
Her bir nokta için Bölüm 2.2. kapsamında hesaplanan gelir tavanları ilgili nokta için öngörülen/kesinleşen rezerve kapasite miktarına bölünerek ilgili nokta için birim kapasite bedeli (TL/Sm3-Gün) bulunur.
ŞİD kapsamında tanımlanan atıl kapasitenin rezerve edilmesi durumunda uygulanacak atıl kapasite bedelleri Tablo-1’de yer alan katsayıların ilgili nokta için geçerli olan kapasite bedeli ile çarpılması yoluyla bulunur.
Tablo-1: Atıl Kapasite Bedellerinin Belirlenmesine Esas Katsayılar
Dönem Katsayı
Yaz Dönemi 0,80
Kış Dönemi 1,30
Ara Dönem 1,20
2.4. İletim Hizmet Bedelinin Hesaplanması:
İlgi yıl için uygulanacak olan iletim hizmet bedeli (TL/Sm3) Eşitlik (3)’e göre belirlenir.
Bu eşitlikte geçen;
HGT :İletim Hizmet bedeline tahsis edilen gelir tavanını (Gelir Tavanının %60’ı),
SHB :Taşıtanlara standart sunulan hizmet karşılığı uygulanan bedeli,
TS : Bir önceki gaz yıl için STS imzalamış taşıtan sayısını,
TGA :Öngörülen toplam gaz akış miktarını (Sm3),
ifade eder.
Taşıyıcı tarafından taşıtanlara standart olarak sunulan iletim hizmetleri karşılığında belli bir bedelin alınması gerekmekte olup, söz konusu bedel Eşitlik (4)’e göre hesaplanır. Yıllık olarak hesaplanan bu bedel, Standart Taşıma Sözleşmesi (STS ) imzalanan taşıtanlar tarafından aylık eşit taksitler halinde ödenir.
(4)
Bu eşitlikte geçen;
HGT :İletim Hizmet bedeline tahsis edilen gelir tavanını (Gelir Tavanının %60’ı),
TS : Bir önceki gaz yıl için STS imzalamış taşıtan sayısını,
ifade eder.
Yer altı depolama tesisleri giriş noktalarında iletim hizmet bedelinin %10’u uygulanır.
2.5. Kapasite Aşım Ücretinin Hesaplanması:
Kapasite aşım ücreti, her bir giriş noktası ve çıkış noktası için rezerve kapasitenin aşıldığı her gün için ilgili noktaya ilişkin kapasite bedelinin Tablo-2’de belirtilen katsayılarla çarpılması ile hesaplanır ve rezerve kapasitenin aşıldığı miktar için tahakkuk ettirilir.
Tablo-2: Kapasite Aşım Ücretlerinin Belirlenmesine Esas Katsayılar
Dönem Çarpan
Yaz Dönemi 1,10
Kış Dönemi 1,50
Ara Dönem 1,25
3. SEVKİYAT KONTROLÜNE AİT TARİFELER
Sevkiyat kontrolüne ait tarifeler; sistem dengelemesine katılım bedeli, kesinti dengeleme bedeli ve hizmet kesinti bedelinden oluşur.
3.1. Sistem Dengelemesine Katılım Bedeli
Sistem dengelemesine katılım bedeli, günlük dengesizlik ücretleri ile düzenleme ücretlerini kapsar.
3.1.1. Günlük Dengesizlik Ücretleri
i) Dengeleme Gazı Fiyatı
ŞİD’de yöntemi belirlenen günlük dengesizlik ücretlerinin hesaplanmasında kullanılacak olan Dengeleme Gazı Fiyatı (DGF), ilgili ayda Taşıyıcı tarafından dengeleme gazı alınması durumunda, dengeleme gazı anlaşması yapan tedarikçiler için dengeleme gazı anlaşmalarında belirtilen fiyatlar ile dengeleme gazı anlaşması yapmayan tedarikçiler için önceki ayın 25. gününe kadar verilen dengeleme gazı teklif fiyatlarının, alınan dengeleme gazı miktarları ile ağırlıklandırılması sonucu bulunan ağırlıklı ortalama fiyatını ifade eder. Taşıyıcı tarafından dengeleme gazı alınmamış aylar için DGF, dengeleme gazı anlaşması yapan tedarikçilerin dengeleme gazı anlaşmalarında belirtilen fiyatları ile diğer tedarikçilerin önceki ayın 25. gününe kadar verdikleri dengeleme gazı teklif fiyatlarının aritmetik ortalamasıdır.
DGF, ÖTV dahil şekilde belirlenir ve taşıtanlar arasında ayrım yapılmaksızın uygulanır.
ii) Faktörler
ŞİD'de yöntemi belirlenen günlük dengesizlik ücretlerinin hesaplanmasında kullanılacak olan faktörler (F) aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
• İlgili tedarikçinin son tahsisat sonucu o güne ilişkin oluşan tolerans dışı miktar (TDM) tolerans içi miktarından (TİM) küçük ya da eşit ise aşağıdaki faktörler uygulanır.
Tablo-3: TDM ≤ TİM Durumunda Uygulanacak Faktörler
Dönemler
Günlük Dengesizliğin Pozitif Olduğu Durum
Günlük Dengesizliğin Negatif Olduğu Durum
Kış
0,02
1,08
Ara
0,05
1,05
Yaz
0,08
1,02
• İlgili tedarikçinin son tahsisat sonucu o güne ilişkin oluşan tolerans dışı miktarı (TDM) tolerans içi miktarından (TİM) büyük ise, k = TDM/TİM olmak üzere aşağıdaki faktörler uygulanır.
Tablo-4: TDM > TİM Durumunda Uygulanacak Faktörler
Dönemler
Günlük Dengesizliğin Pozitif Olduğu Durum
Günlük Dengesizliğin Negatif Olduğu Durum
Kış
0,02*k
1,08
Ara
0,05*k
1,05
Yaz
0,08*k
1,02
Günlük dengesizlik ücretlerinin hesaplamalarında kullanılan k katsayısının kış döneminde 51 değerini aşması durumunda hesaplamalarda k katsayısı 51 olarak, ara dönemde 21 değerini aşması durumunda hesaplamalarda k katsayısı 21 olarak, yaz döneminde 13 değerini aşması durumunda hesaplamalarda k katsayısı 13 olarak dikkate alınır.
iii) Taşıyıcının artırma talimatı ile bir giriş noktasından sisteme sokulan dengeleme gazı miktarı ile yine sistem dengelemesi amacıyla Taşıyıcı tarafından verilen azaltma talimatı ile çıkış tarafında yapılan azaltmalar günlük dengesizlik miktarı içine dahil edilmez.
3.1.2. Düzenleme Ücreti
Düzenleme ücreti, ŞİD'de belirlenen giriş ve çıkış noktaları için, ilgili günde programda belirtilen giriş ve çıkış miktarları ile gerçekleşen miktarlar arasındaki farkın, ŞİD'de yer alan düzenlenmiş tolerans miktarlarını aşan miktarları için taşıtanlar tarafından ödenecek bedel olup, Eşitlik (5)’e göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
TMMD : Giriş ve çıkış noktalarında oluşan düzenlenmiş tolerans miktarını aşan kısmın mutlak değerini,
İletim Hizmet Bedeli : İlgili yıl için Bölüm 2.4 çerçevesinde hesaplanan bedeli,
ifade eder.
Taşıyıcının sistem dengelemesine yönelik talimatı ile bir giriş veya çıkış noktasında artırma veya azaltma yapan taşıtanlar talimatı verilen miktarlar için, ilgili noktalarda o gün düzenleme ücretine tabi tutulmaz.
3.1.3. Hizmet Kesintisi Bedeli
Taşıtanın ŞİD'e uygun davranması koşuluyla, taşıyıcının işletme hatası sonucunda sistem dengesinin bozulması ve kesintiye yol açılması durumunda, Taşıyıcı tarafından kesinti veya azaltmaya uğrayan taşıtanlara ödenecek olan ŞİD'de düzenlenen toplam tutarın bulunmasında kullanılacak hizmet kesintisi bedeli Eşitlik (6)’ya göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
İletim Hizmet Bedeli: İlgili yıl için Bölüm 2.4 çerçevesinde hesaplanan bedeli,
ifade eder.
3.1.4. Kesinti Dengeleme Bedeli
Bir taşıtanın günlük çekişinin günlük girişinden fazla olması sonucu sistem dengesinin bozulması nedeniyle taşıyıcının başka bir taşıtana yaptığı doğal gaz teslimlerinde kesinti veya azaltmaya gitmesi durumunda, buna neden olan taşıtanın bundan etkilenen taşıtana ödenmek üzere, Taşıyıcıya ödemekle mükellef olduğu ŞİD'de düzenlenen toplam tutarın belirlenmesinde kullanılacak kesinti dengeleme bedeli Eşitlik (7)’ye göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
DGF : Bölüm 3.1.1. çerçevesinde düzenlenen dengeleme gazı fiyatını,
ifade eder.
3.1.5. ŞİD’in 11.2.5 ve 11.2.6 Bentleri Uyarınca Ödenecek Bedelleri
ŞİD’in 11.2.5 ve 11.2.6 bentleri uyarınca asgari teslim basıncının altında doğal gaz teslim edildiği günlerde ödenecek olan bedel Eşitlik (8)’e göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
M : ŞİD’in 11.2.5 ve 11.2.6 bentlerinde düzenlenen miktarı,
∆P : İlgili giriş ve çıkış noktalarında olması gereken basınç değerleri ile fiilen gerçekleşen basınç değerleri arasındaki farkını,
DGF : Bölüm 3.1.1 çerçevesinde düzenlenen dengeleme gazı fiyatını,
ifade eder.
GEREKÇE:
Metodolojinin 17 nci maddesinin (2)’nci, (3)’üncü ve (4)’üncü fıkralarında;
“(2) Gelir tavanının Yöntem Bildiriminde tanımlanan bedeller yoluyla karşılanması esastır. İlgili tarife yılı için belirlenen gelir tavanının elde edilmesini sağlayacak birim bedeller, ilgili uygulama dönemi için geçerli olan Yöntem Bildirimi ve ilgili tarife yılı için kesinleşen/öngörülen kapasite rezervasyon miktarları dikkate alınarak iletim şirketi tarafından hesaplanır ve ilgili tarife yılı başlamadan en geç 2 ay önce onaylanmak üzere Kuruma sunulur. İletim şirketince birim bedellerin hesaplanmasında esas alınan kapasite miktarlarında ve/veya taşınması öngörülen doğal gaz miktarlarında Kurumca değişiklik yapılabilir. Kurul tarafından aynen veya değiştirilerek onaylanan bedeller ilgili tarife yılı boyunca uygulanır.
(3) Yöntem Bildirimi tarife uygulama dönemi başlamadan en geç 6 ay önce Kuruma sunulur ve Kurul tarafından en geç 2 ay içerisinde aynen veya değiştirilerek onaylanır. Yöntem Bildiriminin uygulama dönemi içerisinde değiştirilmemesi esastır. Ancak, ilgili Yöntem Bildiriminin sunulması aşamasında öngörülmeyen durumların ortaya çıkması veya piyasadaki gelişmelerin Yöntem Bildiriminde değişiklik yapılmasını gerekli kılması durumunda Kurul tarafından resen veya iletim şirketinin talebiyle Kurul onayı ile değişiklik yapılması mümkündür.
(4) Yöntem Bildiriminin oluşturulmasında iletim şirketinin şebeke işleyiş düzenlemeleri dikkate alınır.”
hükümleri yer almaktadır. Söz konusu hükümler incelendiği,
• Kurul tarafından ilgili uygulama dönemi için onaylanan gelir tavanlarının yöntem bildiriminde tanımlanan bedeller ile karşılanmasının esas olduğu,
• Yöntem bildiriminin Kurul tarafından aynen ya da değiştirilerek onaylanacağı,
• Yöntem bildirimde tanımlanan bedellerin ŞİD hükümleri çerçevesinde oluşturulması gerektiği,
• Gelir tavanlarının bedellere dönüştürülmesinde dikkate alınacak metodun da yöntem bildirimde tanımlanması gerektiği,
anlaşılmaktadır.
Bu hükümler çerçevesinde BOTAŞ tarafından sunulan tarife önerisinde yer alan yöntem bildirimine yönelik düzenlemeler de dikkate alınarak oluşturulan yöntem bildiriminin onaylanması uygun görülmüştür. (¤¤)