1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/İ.Y.A.-01/1 (Devralma)
Karar Sayısı : 01-25/249-69
Karar Tarihi : 29.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: İ. Yücel ARDIÇ, M. Nazlı AKSOY
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - The Dow Chemical Company
Temsilcisi Av.Gülperi YÖRÜKER, Seçil ABALI
Güllü Sok. No:1, 3. Levent 80630 İstanbul
D- TARAFLAR: - The Dow Chemical Company
2030 Dow Center Midland, Michigan 48674 ABD
- EniChem S.p.A.
Piazza Boldrini 1, I -20097 San Donato Milan/İTALYA
E- DOSYA KONUSU: EniChem S.p.A.'nın poliüretan faaliyetlerinin The Dow
Chemical Company tarafından devralınmasına izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.3.2001 tarih, 1239 sayı; 26.4.2001
tarih, 1710 sayı ve 7.5.2001 tarih, 1869 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen, 18.5.2001 tarih ve
D1/1/İ.Y.A.-01/1 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 28.5.2001 tarih,
REK.0.05.00.00/47 sayılı Başkanlık önergesi ile 01-25 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: EniChem SpA'nın bünyesinde bulunan poliüretan
işi ve bu işle ilgili diğer faaliyetlerin The Dow Chemical Company tarafından
devralınmasının, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğu, fakat söz konusu
devralma işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim
durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz konusu olmayacağı, devir
sözleşmesinde yer alan rekabet etmeme şartının bir yan sınırlama olarak kabul
edilebileceği, dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesinde herhangi
bir sakıncanın bulunmadığı düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar
H.1.1.The Dow Chemical Company
Hisseleri New York borsasında işlem gören ve kimyasal, plastik, zirai
alanlarda faaliyet gösteren teşebbüsün Türkiye'deki şirketleri aşağıda yer
almaktadır.
- Dow Türkiye A.Ş.
Polietilen, etanolamin, oksijene solventler (oksijenlendirilmiş çözücüler, glikol
eterleri dahil), polialkilen glikoller (poliglikoller) pazarlarında ithalat ve ayrıca ısı
yalıtım malzemesi (sytrofoam) ve poliüretan pazarında üretim faaliyetlerinde bulunan
Dow Türkiye A.Ş.'nin sermaye yapısı; The Dow Chemical Company %94, Dow
Deutschland Inc. %5, Dow Europe SA %1 şeklindedir.
- Dow Agrosciences Tarım A.Ş.
Tarım ilaçları pazarında faaliyet gösteren şirketin sermayesinin % 100'ü The
Dow Chemical Company'e aittir.
H.1.2. EniChem S.p.A.
EniChem SpA (İtalya) doğrudan doğruya ve EniChem Deutschland Gmbh
(Almanya), EniChem Benelux S.A.(Belçika) ve EniChem Polyurethane France S.A.-
STAC (Fransa) aracılığıyla, İtalya'da ve diğer ülkelerde poliüretan ve sınai amaçlı
benzeri kimyasal ürünlerin araştırma ve geliştirmesi, üretimi, dağıtımı, pazarlanması
ve satışı alanında faaliyet göstermekte olup, sermaye yapısı, Eni SpA %70.11, Snam
SpA %29.87, diğer %0.02 şeklindedir.
- EniChem Kimya Ürünleri Ticaret Limited Şirketi
EniChem SpA'nın Türkiye'deki şirketi olan EniChem Kimya Ürünleri Ticaret
Limited Şirketi, kimyasal ve plastik maddelerin satışı alanında faaliyet göstermekte
olup, sermaye yapısı EniChem Spa %90, EniChem Deutschland GmbH %10
şeklindedir
H.2. İlgili Pazar
H.2.1.Ürün Pazarı
Devralmaya taraf teşebbüslerin Türkiye'deki şirketlerinin her ikisinin de
polieter polioller ile Toluen-Diizosiyanat (TDI) pazarlarında faaliyette bulunmaları,
ayrıca The Dow Chemical Company'nin faaliyet gösterdiği cam yapıştırma sistemleri
pazarında da ana hammadde olarak poliolların kullanılması nedeniyle, polieter
polioller, Toluen-Diizosiyanat (TDI) ve cam yapıştırma sistemleri pazarları ilgili ürün
pazarları olarak belirlenmiştir.
- Polieter Poliollar Pazarı:
Poliollar orta seviyede kimyasal maddeler olup, diizosiyanatlar ile birlikte
poliüretan köpüklerinin ve köpük içermeyen poliüretanların üretimi için ana maddeyi
oluşturmaktadır. Değişik fiziksel özellikleri olan ve değişik hammaddelerde üretilen
iki tip poliol mevcuttur. Bunlar polietel poliolları ile polyester poliollarıdır. The Dow
3 REKABET KURUMU
Chemical Company ve EniChem SpA polieter poliollarını üretmekte olup, polyester
poliollarını üretmemektedirler.
- TDI Pazarı:
İzosiyanatlar, katı ve kalıplı köpüklerin, yapısal köpüklerin, paketlemenin,
izolatörlerin, elastomerlerin ve termoplastik poliüretanların üretiminde kullanılan
hammadde olup, polieter poliollarla birlikte mobilya, paketleme, şilte ve otomobil
koltukları için olan esnek poliüretan köpüklerinin üretiminde kullanılmaktadır.
- Cam Yapıştırma Sistemleri Pazarı:
Cam yapıştırma sistemleri, polieter poliolların alt ürün kategorisini
oluşturmaktadır. Bu sistemler, ön camlar ile arka camların otomobile takılması için
kullanılmakta ve çoğunlukla orijinal parça üreticilerine satılmaktadır.
Yapıştırma sistemleri için ana hammaddeler poliol (%98 polieter poliollar-%2
polyester poliollar), metilen-difenil-diizosiyanat, plastik ve istir.
The Dow Chemical Company, bu pazarda bağlı teşebbüsü olan Gurit Essex
AG. aracılığıyla faaliyette bulunmaktadır.
H.2.2. Coğrafi Pazar
Devralma işleminin tarafları olan şirketlerin Türkiye'deki temsilcilerinin ülke
çapında faaliyette bulundukları ve ürünlerin ülkeye ithalat yoluya girdiği dikkate
alınarak, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, EniChem SpA tarafından yürütülmekte
olan poliüretan faaliyetlerinin The Dow Chemical Company'e devredilmesi işleminin,
merkezleri yurt dışında bulunan devralma taraflarının Türkiye'de de faaliyet
göstermeleri sebebiyle, işlemin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki mal ve hizmet
piyasalarını etkileyecek nitelikte olduğu, poliüretan faaliyetlerinin yürütülebilmesi ile
ilgili arsa, binalar, makineler, stoklar, sınai ve fikri varlıklar, hammaddeler, mamul ve
yarı mamul ürünler, ambalaj, reklam malzemeleri, defterler ve kayıtlar, poliüretan
teknolojisi, finansal borçlar, acente kontratları, personelin iş akitleri, satış ve tedarik
kontratlarının devredileceği anlaşılmıştır. 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b)
bendinde “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını
yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak
sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi” birleşme veya
devralma sayılan haller olarak öngörülmüştür. Yukarıda açıklanan çerçevede,
kontrol değişikliğinin gerçekleşmesi nedeniyle bildirime konu işlemin 1997/1 sayılı
Tebliğ'in anılan maddesi kapsamında bir devralma olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
The Dow Chemical Company ve EniChem SpA'nın ilgili ürün pazarındaki
pazar payları aşağıda yer almaktadır.
4 REKABET KURUMU
Tablo 1 Polieter Poliollar Pazarı
Firmanın Adı Pazar Payı (%)
Bayer ……
Dow ……
EniChem ……
BASF ……
Shell ……
Diğerleri ……
Huntsman ……
Tablo 2 TDI Pazarı
Firmanın Adı Pazar Payı (%)
EniChem ……
Lyondell ……
Bayer ……
Dow ……
BASF ……
Shell ……
Tablo 3 Cam Yapıştırma Sistemleri Pazarı
Firmanın Adı Pazar Payı (%)
Dow ……
Henkel Surface Technology ……
SIKA ……
EFTEC ……
Le Joint Français (ELF
Aquitaine)
……
EniChem ……
EniChem SpA'nın 2000 yılı Türkiye cirosu ……………………….. TL., The Dow
Chemical Company'nin ise ……………………….TL.' dir.
Devir işlemine taraf teşebbüslerin yukarıda yer verilen pazar payları ve
ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinin; “Bu
Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda
birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir
bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini
aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmişbeş trilyon Türk
Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” hükmü
çerçevesinde değerlendirildiğinde, işlemin anılan Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, ilgili ürün pazarları olan, polieter poliollar ve TDI
pazarlarında faaliyette bulunan firmaların ürünleri arasında kalite açısından bir
5 REKABET KURUMU
farklılık olmadığı, dolayısıyla fiyat ve servis rekabetinin önemli olduğu, her
müşterinin sektörde bir firmadan diğerine kolayca geçebildiği, hatta aynı anda birden
fazla firmadan mal alabildiği, The Dow Chemical Company'nin pazardaki rakipleri
olan Bayer, BASF, Shell, Lyondell gibi firmaların dünya çapında faaliyet gösteren
büyük şirketler oldukları, üretim teknolojisi açısından bu firmalar arasında bir farklılık
bulunmadığı ve ayrıca Türkiye'deki ilgili ürün pazarına girişte herhangi bir hukuki
veya fiili engel bulunmadığı dikkate alındığında, The Dow Chemical Company'nin
EniChem SpA'ya ait poliüretan faaliyetlerini devralması işlemi sonucunda, bu
pazarlarda hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
Devralma işleminden dikey olarak etkilenen pazar olan cam yapıştırma
sistemleri pazarında ise, faaliyet gösteren firmaların hammadde olarak poliolları
kullandıkları ve bu ürünleri yurt dışında The Dow Chemical Company'den başka
herhangi bir poliol üreticisinden alma imkanına sahip oldukları, ayrıca anılan
hammaddenin The Dow Chemical Company dışındaki diğer üreticilerinin pazarda
önemli bir konuma sahip oldukları dikkate alınarak, devralma işleminin cam
yapıştırma sistemleri pazarında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğurmayacağı kanaatine varılmıştır.
EniChem SpA ile The Dow Chemical Company arasında akdedilen
"Poliüretan Faaliyetlerinin Devri'ne Dair Anlaşma" da EniChem SpA'ya, poliüretan
işinin The Dow Chemical Company'e devredildiği günden itibaren beş yıl süreyle
poliüretan işine girmeme (Rekabet Etmeme Koşulu) ve üç yıl süreyle de devredilen
poliüretan işinde çalışanları işe alma girişiminde bulunmama (Eski Çalışanları
İstihdam Etmeme Şartı) yükümlülükleri getirilmiştir.
Taraflara getirilen bu tür rekabet yasakları, zorunlu, objektif ve makul olmaları
koşuluyla birleşme veya devralma işleminin gerçekleştirilmesi için gerekli "yan
sınırlamalar" olarak kabul edilmekte ve 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmektedirler. Ancak yan sınırlamalar, kapsam, süre ve
coğrafi alan açısından amacını aşar nitelikte olmamalı, özellikle kısıtlamanın süresi
kabul edilebilir bir dönemi kapsamalıdır. Söz konusu sürenin belirlenmesinde işin
teknolojisi, devredilen faaliyetin know-how seviyesi ve müşteri portföyünün devri gibi
hususlar göz önünde bulundurulmaktadır.
Bu açıklamalar çerçevesinde, EniChem SpA'nın, poliüretan işine ilişkin maddi
varlıkların yanı sıra, işlem tarihinde mevcut tüm patent ve patent başvuruları (ve
ilişkili teknoloji), know-how, formülasyonlar, araştırma ve geliştirme prosesleri,
mühendislik verileri, sınai sırları, telif hakları, tescilli veya tescilsiz ticari markalar gibi
gayri maddi varlıkları da The Dow Chemical Company'e devretmesi nedeniyle
rekabet yasağı süresinin 5 yıl olmasının makul bir sınırlama olduğu, ayrıca alıcının
varlıkları tüm değeri ile devralabilmesi için satıcı üzerine, devrettiği işletmenin
çalışanlarını istihdam etmeme, mevcut veya eski müşterilerini çekmeme, sır
niteliğindeki ticari bilgisini gizli tutma ve belirli ticaret isimlerini kullanmama gibi
yükümlülükler getirebileceği dikkate alındığında, EniChem SpA'ya getirilen 3 yıllık
eski çalışanlarını istihdam etmeme şartının da makul bir yan sınırlama olduğu
anlaşılmıştır.
6 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda;
- EniChem S.p.A.'ya ait poliüretan faaliyetlerinin The Dow Chemical Company
tarafından devralınması işleminin, tarafların sahip olduğu toplam pazar payı ve
ciroları yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna,
- Bu işlem sonucunda, ilgili pazarlarda hakim durum yaratılması veya mevcut bir
hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmaması, ayrıca EniChem S.p.A'nın beş yıl süreyle poliüretan işine
girmeme (Rekabet Etmeme Koşulu) ve üç yıl süreyle de devredilen poliüretan işinde
çalışanları işe alma girişiminde bulunmamasına ilişkin (Eski Çalışanları İstihdam
Etmeme Şartı) sınırlamaların, devir sözleşmesine ilişkin makul, objektif ve zorunlu
birer yan kısıtlama olmaları nedeniyle, bildirim konusu işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy