Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-25 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-20/408-102
Karar Tarihi : 29.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, Seda Nurtaç FİRENGİZ
C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İLK
İNCELEME YAPILAN: - Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş. 20
Uzunkum No:7 Kdz. Ereğli/Zonguldak
E. DOSYA KONUSU: Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş. (Erdemir)’nin “yassı
demir çelik” pazarındaki hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde;
- Özelleştirilmesi sonrası, Erdemir’in şeffaf ve adil bir satış politikası sürdürmek ve
ülkenin önemli sanayi gruplarına eşit mesafede olmak yerine bazı müşterilerine
ayrıcalık tanıyıp bazı firmaları dışladığı;
- Erdemir’in özellikle 2008 yılından itibaren hammadde alımı ve mamul satışlarında 30
yanlış politikalar izlediği; Avrupalı yassı ürün üreticilerinin fiyatları yüksek olmasına
rağmen; Erdemir’in bu fiyatların da çok üzerinde liste yayınladığı; küresel krizin
etkileri belirginleşmesine rağmen Erdemir’in zam yaptığı;
- Erdemir’in önemli müşterilerine mal tedarikini kıstığı ve sadece bazı ayrıcalıklı
müşterilerine indirimli fiyatlar uygulayarak ayrımcılık yaptığı;
- Erdemir’in mal tedarikini kısması ve hammaddelere zam yapması nedeniyle
piyasanın ithalata yöneldiği; ancak Erdemir’in yönlendirmeleri sonucunda yassı
ürünlerinin ithalatına %8 ek vergi konulmasının zaten daralmış olan iç piyasada
rekabette zorlanan boru, otomotiv, makine, beyaz eşya sektörleri için söz konusu
ithalat imkanını da ortadan kaldırdığı; 40
- Erdemir’in sıcak sac fiyatları ile soğuk sac fiyatları arasındaki farkı içeride re-rolling
yapan sanayicileri ezmek için 90-100$’dan 20-30$’a çektiği,
- Erdemir’in iç piyasada boru üreticilerine yüksek fiyatla satarken, iç piyasa liste
fiyatının altında ihracat yaptığı ve bu fiyatlarla uluslar arası ihalelerde Türk
üreticilerine rakip olduğu
iddia edilmektedir.
09-20/408-102
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.3.2009 tarih ve 2026 sayı ile giren
şikayet üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 22.4.2009 tarih ve 2009-1-25/İİ-09-AG sayılı İlk 50
İnceleme Raporu, 24.4.2009 tarih, REK.0.05.00.00-110/53 sayılı Başkanlık önergesi ile
09-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; anılan şikayet ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ve şikayetin
reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60
Çelik ürünlerini “yassı ürünler”, “uzun ürünler” ve “vasıflı” (kaliteli) ürünler olmak üzere
temelde üç gruba ayırmak mümkündür. Yassı demir çelik ürünleri, demir cevheri veya
hurdadan üretilen sıvı çeliğin sürekli döküm yöntemiyle katılaştırılması sonucu
meydana gelen dikdörtgen kesitli ara ürünün (slab) haddehanelerde haddelenmesi ile
üretilmektedir. Yassı hadde ürünleri; sıcak haddelenmiş saclar, soğuk haddelenmiş
saclar, galvanizli saclar, teneke/krom kaplı saclar, kalın levhalar ve yan ürünlerden
oluşmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde; işbu şikayetin kapsamı da dikkate 70
alındığında ilgili ürün pazarı “yassı demir çelik ürünleri” ; alt pazarları da “sıcak
haddelenmiş saclar”, “soğuk haddelenmiş saclar”, “galvanizli saclar” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
80
Erdemir’in eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar ileri sürdüğü, bazı müşterilerine
doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yaparak dışladığı, Avrupalı üreticilerden daha
yüksek fiyatlarda satış yaptığı; ancak bazı ayrıcalıklı müşterilerine indirimli fiyatlar
uyguladığı, sıcak sac fiyatları ile soğuk sac fiyatları arasındaki farkı aşağı çektiği
iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edebilmesi için öncelikle
Erdemir’in ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunması gerekmektedir. 4054 sayılı
Kanun’da hakim durum “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri
ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu çerçevede
dosyadaki bilgiler doğrultusunda, yassı demir çelik ürünleri pazarına ve Erdemir’in ilgili 90
pazardaki konumuna yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
Erdemir, Türkiye’nin en büyük ve tek entegre yassı çelik üreticisi olarak, 5,4 milyon
ton/yılın üzerinde ham çelik ve 4,5 milyon ton/yılın üzerinde nihai mamul kapasitesine
sahiptir. Türkiye’de Erdemir, Borçelik, Assan Çelik ve Tezcan yassı sac üretimi yoluyla;
ArcelorMittal, Tata Steel, MMK, NLMK gibi yabancı firmalar da ithalat yoluyla faaliyet
göstermektedir. Türkiye’de “sıcak haddelenmiş sac”, “kalın levha” ve “kalay/krom kaplı
teneke” üretimi yapan tek teşebbüs Erdemir’dir. “Soğuk haddelenmiş sac” ve
09-20/408-102
3
“galvanizli sac” üretimi yapan belli başlı üreticiler Erdemir, Borçelik, Tezcan ve Assan
Demir ve Sac’dır. 100
Aşağıdaki tabloda 2000-2007 döneminde Türkiye’nin yassı ürün üretim, tüketim, ithalat
ve ihracat rakamları yer almaktadır:
Tablo 1: Türkiye’nin yassı ürün üretim, tüketim, ithalat ve ihracat rakamları.
(1000 ton) 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Üretim 3.144 3.535 3.616 3.760 3.903 4.269
Tüketim 5.865 6.848 7.774 8.859 9.831 10.951
İhracat 1.120 979 1.039 1.110 1.368 1.215
İthalat 3.841 4.293 5.195 6.208 7.296 7.897
Kaynak: Demir Çelik Üreticileri Derneği
Türkiye’de 2007 yılında 4,3 mt’luk yassı demir çelik üretimine karşılık, 10,9 mt olarak
gerçekleşen tüketimi karşılamak için 7,8 mt ithalat yapılmıştır.
Tablo 2: 2002-2007 döneminde Türkiye’nin bölgelere göre yassı ürün ithalatı.
(ton) 2002 2003 2004 2005 2006 2007
ABD 4.380 10.543 967 456 271 3.358
AB-27 1.738.105 2.156.622 1.998.435 2.862.444 2.923.553 3.339.878
BDT 1.919.782 1.774.007 2.864.499 3.005.357 3.761.813 3.942.181
Uzak Doğu ve Güney
Asya 69.249 160.878 93.072 89.442 280.315 362.077
Orta Doğu ve Körfez 14 12 474 363 15 585
Kuzey Afrika 30.774 49.694 12.992 34.099 48.007 105.616
Diğer 78.633 141.160 224.908 216.213 282.364 142.867
Toplam 3.840.937 4.292.916 5.195.347 6.208.374 7.296.338 7.896.562
Kaynak: Demir Çelik Üreticileri Derneği 110
Türkiye’nin yassı ürün ithalatının bölgelere göre dağılımına bakıldığında; yıllar itibarıyla
genellikle artan bir seyir izleyerek en fazla ithalatın AB-27 ve BDT ülkelerinden
yapıldığı görülmektedir.
Yassı çelik sektöründe yeni yatırımlar gerçekleşmektedir. Erdemir’in kontrolünde olan
İsdemir yassı çelik üretimine başlamıştır. Yassı çelik üretimi yapmak üzere planlanan
ya da devam eden projeler arasında Çolakoğlu’nun slab üretim projesi, ArcelorMittal ve
Borusan’ın Gemlik’te sıcak sac üretim projesi, MMK-Atakaş, Kibar Holding, NLMK,
Tezcan, İçdaş ve Tat Metal’in yeni yatırım projeleri sayılabilir. Söz konusu yatırımların 120
gerçekleşmesi durumunda 2007’den 2012’ye kadar olan dönemde 5,3 mt olan sıcak
hadde kapasitesinin 26,1’e, 3,9 mt olan soğuk hadde kapasitesinin 8,950 mt’a ve 1,380
mt olan galvanizli ürün kapasitesinin 3,680 mt’a çıkması beklenmektedir.
Aşağıdaki tablolarda yassı çelik sektöründe yıllar bazında teşebbüslerin pazar
paylarına yüzde (%) olarak yer verilmiştir:
Tablo 3: Sıcak Sac Pazar Payları (%)
Yıl Erdemir İthalat
2003 (….) (….)
2004 (….) (….)
2005 (….) (….)
2006 (….) (….)
2007 (….) (….)
Kaynak: 1.12.2008 tarihli, SR/08–5 sayılı Soruşturma Raporu
09-20/408-102
4
Tablo 4: Soğuk Sac Pazar Payları (%) 130
Yıl Erdemir Borçelik Tezcan İthalat ArcelorMittal
2003 (….) (….) (….) (….) (….)
2004 (….) (….) (….) (….) (….)
2005 (….) (….) (….) (….) (….)
2006 (….) (….) (….) (….) (….)
2007 (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: 1.12.2008 tarihli, SR/08–5 sayılı Soruşturma Raporu
Tablo 5: Galvanizli sac Pazar Payları (%)
Yıl Erdemir Borçelik Tezcan Assan İthalat ArcelorMittal DemirSac
2003 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2004 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2005 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2006 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
2007 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: 1.12.2008 tarihli, SR/08–5 sayılı Soruşturma Raporu
Yukarıdaki tablolardan Erdemir’in sıcak sac pazarında %(…) oranındaki, soğuk sac
pazarında ise %(…) oranındaki payıyla lider konumda olduğu; ancak hakim durumda
bulunmadığı görülmektedir. Benzer şekilde galvanizli saclar pazarında %(…) oranında
paya sahip olması nedeniyle Erdemir’in hakim durumda olması söz konusu değildir.
140
Sıcak, soğuk ve galvanizli ürünlerde özellikle ithalat kaynaklı arz kaynağı çeşitliliğinin
mevcut olması Erdemir’in bu pazarlarda tek başına hakim durumda olmasını
engelleyici önemli bir unsur olarak görülmektedir.
Erdemir’in hakim durumunu kötüye kullandığı iddialarının değerlendirildiği benzer
nitelikte ve yakın tarihli Rekabet Kurulunun kararları söz konusudur. İlgili kararlarda da
Erdemir’in hakim durumda bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, 17.4.2008
tarihli, 08-29/351-112 sayılı kararda “Erdemir’in önceden yazılı bir ihbar ya da bildirim
yapmaksızın hammadde vermeyi kestiği”ne ilişkin şikayetin değerlendirmesinde
“Özelleştirme yoluyla bir kısım hisselerinin devredilmesi işlemine izin verilmesine ilişkin 150
15.9.2006 tarih ve 06-64/882-254 sayılı Rekabet Kurulu Kararında da Erdemir’in
herhangi bir pazarda hakim durumda bulunduğuna ilişkin bir tespit yapılmadığı gibi,
özellikle galvanizli yassı çelik ürünlerinde güçlü rakiplerinin olduğu belirtilmektedir.
Şikayette yer alan pazarda ithalat imkanlarının da bulunduğu ifadesi dikkate
alındığında, Erdemir’in hakim durumda bulunmadığı, dolayısıyla Kanun’un 6.
maddesinin ihlalinden bahsedilemeyeceği anlaşılmaktadır.” denilmek suretiyle
şikayetin reddine karar verilmiştir. 14.8.2008 tarih ve 08-50/745-301 sayılı kararda da;
özelleştirme yoluyla bir kısım hisselerinin devredilmesi işlemine izin verilmesine ilişkin
kurul kararına atfen Erdemir’in hakim durumda bulunmadığı ifade edilmiş; demir çelik
ürünlerinin fiyatlarını çok yüksek oranda artırdığına ilişkin şikayet reddedilmiştir. 160
Yassı demir çelik ürünlerde AB dışı ülkelerden yapılan ithalatta gümrük vergileri
uygulanmaktadır. Gümrük vergisi oranları teneke/krom kaplı ürünler ve galvanizli
ürünler için %14 şeklindedir. Şikayet dilekçesi ve eklerinde sıcak sac için %5 olan
gümrük vergisi oranının, 2009 yılında %13’e; soğuk sac için %5 olan gümrük vergisi
oranının, 2009 yılında %14’e çıkarıldığı bilgisi yer almaktadır. Yeni vergi oranlarının
pazara girişi zorlaştırıcı nitelikte olmasına rağmen, ilgili pazarlarda, Erdemir’i hakim
duruma getirmeye yeterli olmadığı kanaatine ulaşılmaktadır.
09-20/408-102
5
Bu çerçevede Erdemir’in yassı demir çelik ve bunun alt pazarlarında hakim durumda 170
bulunmadığı dikkate alındığında bunun kötüye kullanılması da söz konusu değildir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy