Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-43/923-292
Karar Tarihi : 14.07.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Başak ARSLAN 10
C. ŞİKAYET EDEN: İhbar
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş
Uzunkum No 7 Kdz. Ereğli 67330 Zonguldak
E. DOSYA KONUSU: Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.'nin alıcı firmalara
ayrımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.05.2011 tarih ve 3566 sayı ile intikal
eden şikâyet üzerine hazırlanan 02.06.2011 tarih ve 2011-1-88/İİ-11-176.AG sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 09.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma 20
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 07.07.2011 tarih ve 2011-1-88/ÖA-11-383.HG sayılı Önaraştırma Raporu
08.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110/194 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-43 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle, demir çelik sektöründe faaliyet
gösteren Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir) tarafından;
- Alıcı firmalara farklı fiyatlardan ve farklı ödeme vadeleriyle satış yapıldığı,
- Önceki uygulamalarda fiyat listesi tüm alıcılara bildirilerek satış yapılmasına 30
rağmen, son uygulamalarda fiyat listesi bildirilmeden satış yapıldığı,
- Bazı firmalara ürün satışı yapıldığı halde, diğer firmalara yapılmadığı,
- Sipariş verildiğinde bazı firmalara hemen, bazılarına ise 20 gün sonra dönüş
yapıldığı,
- Piyasaya duyurulmaksızın bazı firmalara sevkiyat primi uygulandığı,
- Erdemir’in ihraç ettiği ürünlerin yurtiçine geri satılabildiği,
- Stok fazlası ürünlerin daha önce internet üzerinden açık artırmayla satılmasına
rağmen yakın zamanda duyuru yapılmaksızın satıldığı,
Bu çerçevede alıcılar arasında ayrımcılık yapıldığı;
- Erdemir’in ayrımcı fiyat uygulamalarının; aynı tarihlerde, aynı ürünlerde Prokan, Has 40
Metal, Boyçelik, Yametaş, Cepa, Kerim Çelik, Tosçelik, Bayık gibi firmalara yapılan
satışlarla diğer firmalara yapılan satışlar karşılaştırıldığında görülebileceği,
- Erdemir’in söz konusu ayrımcı uygulamalarının demir-çelik sektörüne zarar verdiği
ve bu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu,
ifade ve iddia edilerek, konu hakkında araştırma yapılması talep edilmiştir.
11-43/923-292
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşü ifade
edilmiştir.
I. INCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
Dosyadaki bilgiler çerçevesinde; şikayetin kapsamı da dikkate alınarak ilgili ürün
pazarı, “yassı demir çelik ürünleri”; alt pazarları da “sıcak haddelenmiş saclar”, “soğuk
haddelenmiş saclar”, “galvanizli saclar” olarak belirlenmiş; ilgili coğrafi pazar ise,
“Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Başvurusu konusu ihbarda temel olarak, Erdemir’in çeşitli uygulamalarla alıcı firmalar
arasında ayrımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı ve bu uygulamaların
demir-çelik sektörüne zarar verdiği iddiası yer almaktadır.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin birinci fıkrasında “Bir veya birden 60
fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya
da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.“ hükmü yer
almakta ve devamında da kötüye kullanma hallerine örnekler verilmektedir. Bu
çerçevede iddia konusu eylem, rekabet hukukunda hâkim durumun kötüye kullanılması
kapsamında “Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı
şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” çerçevesinde
değerlendirilebilecektir.
Erdemir’in eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar ileri sürdüğü, farklı fiyatlardan ve farklı
ödeme vadeleriyle satış yaptığı, bazı firmalara ürün satışı yaptığı halde, diğer firmalara 70
yapmadığı ve doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yaparak dışladığı iddialarının
4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edebilmesi için öncelikle Erdemir’in ilgili ürün
pazarında hâkim durumda bulunması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’da hâkim
durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” şeklinde tanımlanmaktadır. Hâkim durum
tespiti için ise pazar payı oranı, pazar payının süresi ve potansiyel rekabet koşulları
dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede dosyadaki bilgiler doğrultusunda, yassı demir çelik
ürünleri pazarına ve Erdemir’in ilgili pazardaki konumuna yönelik değerlendirmelere
aşağıda yer verilmiştir. 80
Türkiye’de yassı demir çelik sektöründe Erdemir, Çolakoğlu, MMK-Atakaş, Tosyalı,
Habaş, Kroman/Yücel Boru1, Borçelik ve Tezcan gibi firmalar üretim yaparak faaliyet
göstermektedir. Geçmiş yıllarda yaşanan arz talep dengesizliği ve bunun yarattığı
sorunlar yeni yatırım kararlarını tetiklemiş ve 2007 yılından itibaren ülkemizde birçok
yassı çelik yatırımı başlamıştır2. Bu yatırımların etkisiyle Türkiye yassı çelik arz talep
dengesi tamamıyla değişmiştir. 2012 yılından itibaren ülkemizin net ihracatçı
konumuna geçmesi beklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye’de yapılan yatırımlar
1 Yılda (….) ton sac kullanan Yücel Boru, kendi yassı ürününü üretmek için Gebze’de 3 sene içinde bitirilecek ve
(….) tonluk üretim kapasitesine sahip olacak tesisin hazırlıklarına başlamıştır.
2 Çolakoğlu tarafından 2007 yılında başlatılan yassı çelik yatırımı, 2010 Temmuz ayı itibariyle (….) ton kapasite ile
üretime başlamıştır. (….) dolarlık yatırım yaparak Şubat 2010’da yassı ve yapısal çelik fabrikası üretime başlayan
Tosyalı, yeni yatırımlarla kapasitesini arttırmayı planlamaktadır. Ayrıca haddeleme kapasitesini yüzde (….) artırarak,
üçüncü galvaniz hattını devreye sokan Borçelik, yıllık haddeleme kapasitesini (….) tondan (….) tona çıkarmış; (….)
ton galvanizli sac, (….) ton da soğuk sac üretim kapasitesine ulaşmıştır. MMK-Atakaş tarafından gerçekleştirilen,
sıcak ve soğuk sacın tüm çeşitlerinin üretilecek olması sebebiyle dünyada tek olma özelliği taşıyacak olan tesis ise
2011 yılında açılmıştır.
11-43/923-292
3
sonucunda ilgili pazarda faaliyet gösteren üreticiler tarafından gerçekleşen ve
gerçekleştirilmesi beklenen üretim kapasiteleri aşağıda yer almaktadır:
Tablo 1: Yıllara Göre Türkiye Yassı Çelik Üretim Kapasiteleri (Kton) 90
Ürün
Grubu Üretici 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Sıcak ve
Levha Toplam
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Erdemir (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
İsdemir (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Çolakoğlu (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
MMK-Atakaş (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tosyalı (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Habaş (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kroman/
Yücel Boru
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Soğuk Toplam (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Erdemir (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
MMK-Atakaş (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Borçelik (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tezcan (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tat (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Cihan Maden (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Gazi Metal (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Galvanizli Toplam (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Erdemir (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
MMK-Atakaş (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Boçelik (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tezcan (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tat (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kibar (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Türkiye’nin ilk ve en büyük entegre yassı çelik üreticisi Erdemir, 1965 yılında üretime
başlamış ve bugün yaklaşık 4 milyon ton seviyesinde ham çelik ve 5 milyon ton/yılın
üzerinde nihai mamul kapasitesine ulaşmıştır. Erdemir Grubunun gerçekleştirdiği
üretim miktarları aşağıdaki tabloda bulunmaktadır:
Tablo 2: Erdemir ve İsdemir Fiili Üretim Miktarları
Yukarıda yer alan bilgiler doğrultusunda, Türkiye’deki yassı çelik üretim kapasitesinin
ve iç pazardaki arzın büyüme eğiliminde olduğu görülmektedir. Pazarda son yıllarda
gerçekleşen yatırımlarla eski üreticiler üretim kapasitelerini arttırarak mevcut
konumlarını korumaya çalışırken; yeni üreticiler de ciddi rakamları bulan yatırımlar ve
yüksek kapasitelerle sektöre girerek pazar payı kazanmaya çalışmaktadırlar. Ayrıca 100
aşağıda yer almakta olan tablo, söz konusu pazarda ithalatın da önemli bir role sahip
olduğunu göstermektedir. Düşük vergi oranları3 nedeniyle ithalat yapmanın kolay
3 Türkiye'nin Gümrük Birliği üyesi olması ve bazı ülkelerle serbest ticaret anlaşması imzalaması sebebiyle AB ve
STA ülkelerinden yapılan yassı çelik ithalatına gümrük vergisi uygulanmamaktadır.
Üretim (Kton) 2007 2008 2009 2010 2011(Ocak-Nisan)
Toplam (….) (….) (….) (….) (….)
Galvanizli (….) (….) (….) (….) (….)
Soğuk Haddelenmiş (….) (….) (….) (….) (….)
Sıcak Haddelenmiş (….) (….) (….) (….) (….)
Sıcak(Erd) (….) (….) (….) (….) (….)
Sıcak(İsd) (….) (….) (….) (….) (….)
11-43/923-292
4
olduğu Türkiye yassı çelik pazarı, yeni tedarikçileri pazara çekmekte ve iç pazardaki
rekabeti daha da arttırmaktadır.
Tablo 3: Türkiye Sıcak, Soğuk ve Galvanizli Yassı Çelik Pazar Payları (%)
Ürün Grubu 2007 2008 2009 2010 2011(4 ay)
Sıcak Had. ve Levha Erdemir Grubu (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer Yerli Üreticiler (….) (….) (….) (….) (….)
İthalat (….) (….) (….) (….) (….)
Soğuk Haddelenmiş Erdemir Grubu (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer Yerli Üreticiler (….) (….) (….) (….) (….)
İthalat (….) (….) (….) (….) (….)
Galvanizli Erdemir Grubu (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer Yerli Üreticiler (….) (….) (….) (….) (….)
İthalat (….) (….) (….) (….) (….)
Yukarıdaki tablo incelendiğinde, galvanizli saclar pazarında 2010 yılında %(….) pazar
payına sahip olan Erdemir’in 2011 yılının ilk dört ayındaki pazar payının %(….) olduğu
ve bu pazar bakımından hakim durumda olmasının söz konusu olamayacağı
anlaşılmaktadır. Öte yandan diğer ilgili ürün pazarlarında Erdemir’in daha yüksek
pazar paylarına sahip olduğu görülmektedir. 2010 yılında Erdemir sıcak sac pazarında 110
%(….) bir pazar payına sahip iken, 2011 yılının ilk dört ayında bu payın %(….)
gerilediği görülmektedir. Soğuk sac pazarında ise 2010 yılında Erdemir’in pazar
payının %(….) olarak gerçekleştiği, 2011 yılının ilk dört ayında ise bu payın %(….)
olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu iki pazar bakımından Erdemir’in
pazar lideri olduğu görülmektedir. Bununla birlikte galvanizli ürünlerde olduğu gibi
sıcak ve soğuk haddelenmiş ürünlerde de, gerek yapılan yeni yatırımlarla yerli
üreticilerin piyasaya girmesi ve bu doğrultuda arzın büyüme eğiliminde olması, gerekse
ithalat imkanının kolay olması ve bunun etkisiyle gerçekleşen yüksek ithalat oranları,
Erdemir’in bu pazarlarda tek başına hakim durumda olmasını engelleyici önemli
unsurlar olarak değerlendirilmektedir. 120
Bu noktada, Erdemir’in hakim durumunu kötüye kullandığı iddialarının değerlendirildiği
benzer nitelikte ve yakın tarihli Kurul kararlarına değinilmesi önem arz etmektedir. Söz
konusu kararlardan ilki, Erdemir’in özelleştirilmesi sürecinde alınan Kurul kararıdır4.
Mezkur Kurul kararı incelendiğinde, Erdemir’in o dönemde sahip olduğu pazar
paylarının, mevcut durumdaki pazar paylarıyla büyük ölçüde benzeştiği dikkati
çekmektedir. Bu husus, sektörde yapılan yeni yatırımların etkisiyle birlikte
değerlendirildiğinde, ilgili pazarlarda Erdemir’in hâkim durumda bulunmadığına işaret
etmektedir.
Kurul’un, Erdemir’in hâkim durumda olup olmadığını değerlendirdiği diğer kararlarında
da, aynı sonuçlara ulaştığı görülmektedir. Yukarıda değinilen ve Erdemir’in 130
özelleştirilmesine ilişkin kararın ardından alınan ilk kararlar, 17.4.2008 tarihli ve 08-
29/351-112 sayılı karar ile 14.8.2008 tarihli ve 08-50/745-301 sayılı kararlardır. Söz
konusu Kurul kararlarında; özelleştirme yoluyla bir kısım hisselerinin devredilmesi
işlemine izin verilmesine ilişkin kurul kararına atfen, Erdemir’in hâkim durumda
bulunmadığı ifade edilmiş; demir çelik ürünlerinin fiyatlarının çok yüksek oranda
artırıldığına ilişkin şikâyet reddedilmiştir. 29.04.2009 tarihli ve 09-20/408-102 sayılı
kararda da; Erdemir’in “yassı demir çelik” pazarındaki hâkim durumunu müşteriler
arasında ayrımcılık yaparak kötüye kullandığı iddiasını içeren şikâyet, pazar payları ve
ilgili pazarın özellikleri göz önüne alındığında Erdemir’in yassı demir çelik ve bunun alt
pazarlarında hâkim durumda bulunmadığı belirtilerek reddedilmiştir5. 140
4 15.09.2006 tarihli ve 06-64/882-254 sayılı Kurul kararı.
5 Kurul’un benzer bir başka kararı da 16.06.2009 tarihli ve 09-28/600-141 sayılı kararıdır.
11-43/923-292
5
Yapılan bu değerlendirmeler ışığında; Erdemir’in yassı demir çelik ürünleri pazarı ile bu
pazarın alt pazarları olarak belirlenen pazarlarda hakim durumda bulunmadığı,
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden söz
edilemeyeceği değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına başvurunun reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy