T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2023/56
KARAR NO : 2024/1854
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 22/09/2022 (Karar)
NUMARASI : 2020/438 Esas, 2022/520 Karar
DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımlı))
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş olup, söz konusu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil ... Katılım Erzurum şubesine ait keşidecisi ...Petrol Ürünleri ve Nakliyat Tic. Ltd. Şti., keşide yeri Erzurum, Keşide tarihi 27/.../2020, seri numarası ... olan ve ... Yol Yapı Ltd. Şti. lehine düzenlenmiş çeki ... Yol Yapı Ltd. Şti. 'den 16/..../2020 tarihli çek çıkış belgesi ile teslim aldığını, müvekkili davacı çeki kaybettiği veya çaldırmış olabileceğini bunun üzerine mahkememizin 2020/... Esas sayılı dosyası ile bahse konu çek hakkında zayi sebebi ile iptal ve ödeme yasağı konulması talepli dava açtığını, mahkemenin iş bu dosyası kapsamında ödemeden men kararı tesis edildiğini, dava konusu çek davalı ... tarafından ibraz edildiğini, davalı vekilinin Erzurum .... İcra Müdürlüğünün 2020/... Esas sayılı dosyası kapsamında icra takibi başlattığını, keşideci ve diğer cirantalara "Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile yapılacak takipte ödeme emri" gönderildiğini, yapılan işlemin haksız ve hukuka aykırı olduğunu, davacı müvekkilinin davalı ve çeki ciro eden ...ile hiçbir ilgisi bulunmamakta beraber hamilinde bulanmakta iken kaybolan ve davalının eline geçen davaya konu çekin davalıya nasıl ulaştığı konusunda da hiçbir bilgisi ve görgüsü bulunmadığını, davaya konu çek üzerinde müvekkiline ait bir ciro işlemi de bulunmadığını, müvekkilinin 27/..../2020 tarihinde bahsedilen konu kapsamında Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığına müracaatta bulunduğunu, Ağrı Cumhuriyet Başsavcılığının 2020/... soruşturma numaralı dosyası kapsamında devam ettiğini, ... Katılım Erzurum şubesine ait keşide tarihi 27/.../2020, seri numarası ... olan çekin istirdadını, davalının %20'den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP :
Davalı cevap dilekçesi sunmamıştır.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
Mahkemece yapılan yargılama sonunda;" Tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde, dava hukuki niteliği itibariyle, TTK'nın 792. maddesi uyarınca, rıza hilafına elden çıktığı iddia edilen çekin istirdadı istemine ilişkindir. İncelenen çek metnine göre davacı, keşideci veya lehtar olmadığı gibi ciro silsilesine göre ciranta da değildir. Dava konusu edilen çekin davacının hak sahipliğini teşhis fonksiyonu yoktur. Halen çeke zilyet olmayan, çekte cirosu da bulunmayan davacının, söz konusu çek aynı zamanda yazılı delil olduğuna göre hak sahibi / yetkili hamil olduğunu yazılı delille kanıtlaması gerekir. Ayrıca bu delille, hem çekin ibrazdan ve son hamile ciro edilmesinden önce yetkili hamili olunduğunu ve hem de son hamilin geçerli bir hukuki sebebe dayanmaksızın çeki elinde bulundurduğunu ve kötü niyetli olduğunu kanıtlanmalıdır. Türk Ticaret Kanunu 792. maddesine göre; Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK’nın 792. maddesi gereğince davalının çeki iktisap ettiği anda kötüniyetli olduğu veya ağır kusurunun bulunduğunun davacı tarafından ispat edilemediği, ilgili madde gereğince davalı hamilin ağır kusur ve kötüniyetinin kanıtlanmasının gerektiği, dosya münderecatından davalı hamil takip alacaklısının bile bile kötüniyetli olarak bonoyu ciro ile temlik alarak takibe koyduğu hususu ile ağır kusur ve kötüniyetli olduğu kanıtlayamadığı, kaldıki çek nedeniyle yapılan takipte davacının da borçlu olarak gösterilmediği gözetildiğinde davacının yetkili hamil olduğunu ve davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır kusurunun olduğunu ispat edemediği anlaşıldığından" gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı müvekkilinin davalı ve çeki ciro eden ...ile hiç bir ilişkisi bulunmamakla beraber hamilinde bulunmakta iken kaybolan ve davalının eline geçen davaya konu çekin davalıya nasıl ulaştığı konusunda hiç bir bilgi ve görgüsü bulunmadığını, zira davacı ile davalı ve çeki davalıya ciro eden şahıs arasında hiç bir ticari ilişkisinin söz konusu olmadığını, davaya konu çek üzerinde müvekkiline ait bir ciro işlemi de bulunmadığını, ilk derece mahkemesinin müvekkilinin keşideci veya lehtar olmadığı aynı zamanda ciranta olmadığı tespiti ile red kararı tesis ettiğini, müvekkilinin çeki ticari ilişki sebebiyle lehtardan teslim aldığının yazılı belgeyle sabit olduğunu, bu husus göz ardı edilerek hüküm tesisinin hukuka aykırı olduğunu, belirterek kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE:
Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Davacı şirket, dava konusu çeki, çek lehdarından çek çıkış belgesi ile teslim aldığını, çek uhdesindeyken kaşe ve imza edilmeksizin zayi olduğunu, çek zayi davası açtığını, çekin davalı tarafından ibraz edildiğini belirterek çekin istirdadını talep etmiştir. İlk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçe ile davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.
TTK’nın 792. maddesine göre; "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür". TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.
Çek istirdatı davalarında davacının; çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.
Somut olayda; dava konusu çekte davacının cirosunun bulunmadığı, dosyada fotokopisi bulunan çek çıkış belgesinin lehdar tarafından düzenlendiğinin dosya kapsamı itibariyle tam olarak anlaşılamadığı, kaldı ki davacının çeki lehtardan teslim aldığı kabul edilse dahi davalının çeki kötü niyetle iktisap ettiği ya da iktisabında ağır kusurlu olduğunun kanıtlanamadığı, Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2021/...Soruşturma numaralı dosyasında davacının şikayeti üzerine davalı aleyhine yapılan soruşturmada, kovuşturmaya yer olmadığına dair verilen kararın 07/03/2023 tarihinde kesinleştiği anlaşıldığından, davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle dosyadaki belgelere, kararın dayandığı delillerle, usul ve yasaya uygun gerektirici nedenlere, kanunun olaya uygulanmasında ve gerekçede hata edilmediği, ihtilafın doğru olarak tanımlandığı, inceleme konusu kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından, davacı vekilinin yerinde bulunmayan istinaf kanun yolu başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-İlk derece mahkemesinin hükmü usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan davacı vekilinin istinaf kanun yolu başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Başvuru sırasında peşin alınan harcın mahsubu ile bakiye 346,90-TL harcın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-İstinaf kanun yolu başvurusunda bulunan taraflarca bu aşamada yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından istinaf yoluna başvuran taraflar aleyhine vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
5-Karar tebliği, kesinleştirme, harç ve gider avansı iadesi/ikmaline ilişkin işlemlerin mahal mahkemesince yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 362/(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere .... tarihinde oy birliğiyle karar verildi.