T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2022/1779
KARAR NO : 2024/1608
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 02/06/2022 (Karar)
NUMARASI : 2021/258 Esas, 2022/354 Karar
DAVA : Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş olup, söz konusu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil şirket ...Cam Metal Ürünleri İnşaat Taahhüt Hayvan Turizm ve Sanayi Limited Şirketinin, ....Pvs Ür. İnş. San. ve Tic. Limited şirketinden Alüminyum ve Pvc ürünleri satın aldığını ve karşılığında toplam 587.507,56-TL bedelli 7 adet çek ile 12.000,00-TL elden ve banka havalesiyle ödeme yaptığını, ....Pvs Ür. İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti.'nin teslim etmesi gereken ürünlerden bir kısmını fatura kesmesine rağmen teslim etmediğini, söz konusu teslim edilmeyen ürünlerin tutarının 32.000,00-TL olduğunu, ...şirketi aleyhine açmış oldukları menfi tespit, çek iptali ve alacak davasının Frzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3.Hukuk Dairesi 2021/.. Esas sayılı dosyası ile istinaf aşamasında ve derdest olduğunu, müvekkili şirketin vermiş olduğu ... Bankası A.Ş. Erzurum Şubesi muhataplı 31/07/2018 keşide tarihli... nolu 10.000,00-TL ve aynı banka şubesi muhataplı 31/08/2018 keşide tarihli ... nolu 10.000,00-TL bedelli olmak üzere toplam 20.000,00-TL bedeli iki adet çekin, ...şirketi tarafından huzurdaki davalı ...firmasına teminat olarak verildiğini, davalı ... firmasının Erzurum ....İcra Dairesi 2021/...Esas 30/04/2021 tarih sayılı dosyası ile 26.268,63-TL tutarlı, müvekkili şirket aleyhine Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu İle Takip başlattığını beyanla müvekkili şirketin Erzurum .... İcra Müdürlüğü 2021/...Esas sayılı dosyasından dolayı borcu olmadığının tespiti ve mezkur çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP :
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu çeklerin müvekkili şirkete ... sözleşmesine istinaden ve ciro yoluyla geçtiğini, dava konusu çeklerin teminat olarak ya da rehin cirosuyla devralınmadığı, ... mevzuatına uygun olarak fatura ile tevsik edilmek suretiyle alındığını, çekler üzerindeki ciro silsilesinin düzgün olduğunu, müvekkilinin çeki takip yetkisi bulunduğunu, davacının ileri sürdüğü şahsi def’ilerin müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini, müvekkilinin iyi niyetli yetkili hamil olduğunu ve dava konusu çekleri kötü niyetle iktisap etmediğini, çeklerin iktisabında ağır kusurlu olmadığı müddetçe çekleri geri verme mükellefiyeti olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
Mahkemece yapılan yargılama sonunda; "...Tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde, takip konusu edilen iki adet çekten dolayı borçlu olunmadığının tespiti taleplidir. Davaya konu çekler incelendiğinde keşidecisinin davacı, lehtarın ... ...Aliminyum Ltd.Şti. olduğu, çeklerin düzgün bir ciro silsilesi ile davalı ...AŞ'ye geçtiği görülmektedir.
Davacı vekili, müvekkil şirketin dava dışı ... aliminyum ... ..Ltd.Şti'den aliminyum ve pvc ürünleri satın aldığını, karşılığında 587.507,56 TL bedelli 7 adet çek ve 12.000,00TL elden ve banka havalesiyle ödeme yaptığını ... aliminyum ... ..Ltd.Şti'nin teslim etmesi gereken ürünlerden bir kısmını fatura kesmesine rağmen teslim etmediğini, dava dışı şirkete açmış olduğu menfi tespit davasının derdest olup istinaf aşamasında olduğunu, davaya konu çeklerin davalıya teminat olarak verildiğini, davalının yetkili hamil olmadığını ileri sürerek müvekkilinin Erzurum... İcra Dairesince düzenlenen 2021/...Esas sayılı dosyasından dolayı borcu olmadığının tespiti ve mezkur çeklerin iptalini talep ve dava etmiştir.
6361 sayılı “Finansal Kiralama, ... ve Finansman Şirketleri Kanunu”nun 38/1 maddesinde ... sözleşmesini şu şekilde tanımlanmıştır “... sözleşmesi; mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilen alacaklar ile Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilebilen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir almak suretiyle, ... şirketinin müşterisine sağladığı tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulmasının yanı sıra finansman veya ... garantisi fonksiyonlarından herhangi birini ya da tümünü içeren sözleşmedir”.
TTK’nın 687. maddesine göre; “Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri başvuran hamile karşı ileri süremez; meğerki, hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun”. Bu madde hükmü TTK’nın 778. maddesi gereğince bonolar, TTK’nın 818. maddesi gereğince çekler için de uygulanacaktır.
Benzer bir hüküm “6361 sayılı Finansal Kiralama, ... Ve Finansman Şirketleri Kanunu”nun 9/3 maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddede “Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla ... şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri ... şirketine karşı ileri süremez; meğerki, ... şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun” hükmüne yer verilmiştir. Somut olayda davalı ... şirketinin davaya konu çekleri ... sözleşmesi kapsamında ciro yoluyla devir aldığı, çeklerin fatura ile tevsik edildiği, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı, davalının kötü niyetinin ispat edilemediği, bu nedenle davacının dava dışı ... ...Aliminyum Ltd.Şti.'ne karşı ileri sürebileceği defileri davalıya karşı ileri süremeyeceği..." şeklindeki gerekçeyle davanın reddine karar vermiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ... işleminin temelinde alacağın temliki yattığından bu değerlendirmede alacağın temliki hükümlerinin gözetilmesi gerektiğini, ilk derece mahkemesinin kabulü aksine 6361 sayılı Kanunun 9/3 maddesinin somut olayda uygulama yeri bulmadığını, bedelsizlik definin davalıya karşı ileri sürülebileceğini belirterek kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE:
Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesince yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmiş, davalı vekilince kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme sonucunda;
Davacı vekili; müvekkili şirket ile dava dışı ... Alüminyum ... Ltd. Şti firması arasındaki ticari ilişki kapsamında adı geçen firmanın teslim etmesi gereken fatura kesmesine rağmen teslim etmediği 32.000.00-TL meblağlı ürün yönünden davacı şirket tarafından verilen 31.07.2018 ve 31.08.2018 tarihli her biri 10.000,00-TL bedelli çeklerin ... Alüminyum ... Ltd. Şti tarafından davalı ...A.Ş.’ye devredildiğini, mal teslim edilmediği için müvekkilinin davalıya borcu bulunmadığını ileri sürerek 31.07.2018 ve 31.08.2018 tarihli her biri 10.000,00 TL bedelli çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespiti ile çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
...A.Ş. vekili cevap dilekçesinde, 6361 sayılı Finansal Kiralama, ... ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun (6361 sayılı Kanun) 9/3. maddesi uyarınca, çeke dayalı kişisel def'ilerin müvekkilinin çeki ancak kötü niyetli iktisap etmesi hâlinde ileri sürülebileceğini, müvekkili şirketin mevzuata uygun olarak dava konusu çekleri iktisap ettiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.
... şirketlerinin kambiyo senedine dayalı olsa bile, bir mal satışından veya hizmet arzından doğmayan alacakları devralamayacakları düzenlenerek, kambiyo senedinin içerdiği hakkın soyutluğu ilkesi ortadan kaldırılmıştır. Buna göre ... şirketleri, ancak bir mal satışından ya da hizmet arzından doğan alacağın ifası için verilen kambiyo senetlerini, ciro ve teslim yolu ile devralabilmektedirler. Burada kambiyo senedindeki hakkın devri için yapılan ciro ve teslim, alacağın devrinin hukukî sonuçlarını doğurmaktadır. Senet borçlusu, ... işleminden haberdar olduğu andan itibaren, ... müşterisine karşı ileri sürebileceği şahsî def’ileri, faktöre karşı da ileri sürebilmektedir.
Şahsî def’ilerin ... şirketine karşı ileri sürülebilmesi, işlemin taraflarının, kambiyo ilişkisinin sıralı tarafları olmasına bağlıdır. Buna göre, senedi düzenleyen ya da keşideci, lehtar ile ... şirketi arasında ... sözleşmesinin bulunması ve senedin de ciro ve teslim yolu ile lehtardan ... şirketine geçmesi hâlinde, lehtar ile arasındaki temel ilişkiden kaynaklanan şahsî def'îleri, ... şirketine karşı ileri sürebilmektedir. Ciro ve teslim yoluyla devraldığı bir senedi, aradaki temel ilişki nedeniyle devreden borçlu, senedi kendisinden devralan ile ... şirketi arasında ... sözleşmesinin bulunması ve senedin, ciro ve teslim yoluyla kendisinden devralandan ... şirketine geçmesi hâlinde, temel ilişkiden kaynaklanan şahsi def’ileri ... şirketine karşı ileri sürebilmektedir.
Uyuşmazlık çıkaran kambiyo borçlusunun, ... işleminin taraflarından biri olup olmadığının 6361 sayılı Kanun’un 9/2. maddesi hükmünün değerlendirilmesi yönünden bir önemi yoktur. Yani menfi tespit davası açan kambiyo borçlusu, ... işleminin dışında kalan keşideci veya cirantalardan biri olsa bile son ciranta tarafından ... sözleşmesi çerçevesinde ... şirketine ciro yoluyla devredilmiş olan bir senetten dolayı da mutlaka 6361 sayılı Kanun’un 9/2. maddesinde aranan koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği hususunun mahkemece re'sen gözetilmesi gerekmektedir. Şahsi def’ilerin ... şirketine karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği sorunu ise belirtilen bu ön sorun aşıldıktan sonra gündeme gelebilecektir. Yani bono veya çekin ... şirketine ciro yoluyla temliki işleminin 6361 sayılı Kanun’un 9/2 maddesinde aranan koşullara uygun olduğunun saptanması hâlinde kambiyo borçlusunun kendi akidine karşı ileri sürebileceği şahsi def'îleri ... şirketine karşı da ileri sürüp süremeyeceği tartışılıp değerlendirilebilecektir.
Özetlemek gerekirse; ... işlemi içinde yer alan kambiyo borçlusu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 188/1. maddesi uyarınca temlik eden durumundaki önceki alacaklısına yani satıcı firmaya (müşteriye) karşı ileri sürebileceği def’i ve itirazları ... şirketine karşı da ileri sürebilir. Burada 6361 sayılı Kanun’un 9/2. maddesi uyarınca kambiyo senedi sebebe bağlandığından kambiyo senetlerinin soyutluk ve kamu güvenliği ilkesi ortadan kalkacak ve bunun sonucu olarak şahsi def'îlerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için 6361 sayılı Kanun’un 9/3. maddesinde öngörülen "bile bile borçlunun zararına hareket etmesi” koşulu aranmayacaktır. Zira, 6361 sayılı Kanun’un 9/2. maddesi uyarınca kambiyo senedindeki alacağın mutlaka bir mal veya hizmet satışından kaynaklanması gerekmekte ve senetteki alacak sebebe bağlanmaktadır. Sebebe bağlanan bu alacağın ... şirketine devri ciro yoluyla olmakla birlikte işlemin temelinde alacağın temliki hükümleri yatmaktadır.
Çek/senette ciro zinciri içinde yer almakla birlikte ... işlemi içinde yer almayan kambiyo borçlusunun durumunun TBK’nın 188/1. maddesine göre değil 6361 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi hükmüne göre değerlendirilmesi gerekmektedir. (emsal için bknz. YHGK 2019/(19)11-259 E. 2022/426 K. Sayılı ilamı)
Eldeki davada davacı dava konusu çeklerin keşidecisi, dava dışı ... Alüminyum ... San. ve Tic. Ltd. Şti. lehdarı, davalı ...A.Ş. ise çekin hamili durumundadır. Finansal Kiralama, ... ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/3. maddesi, ... işleminin tarafları dışındaki kambiyo borçluları bakımından uygulanabilecektir. Eldeki davada ise taraflar ... işleminin içinde yer aldıklarından ve ... işleminin tarafları dışında kalan sırf kambiyo borçlusu durumunda herhangi üçüncü kişi bulunmaması nedeniyle 6361 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi hükmü burada uygulanmayacaktır.
Eş söyleyişle; 6361 sayılı Yasa'nın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında ... işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden şahsi def'ilerin ileri sürülebilmesinde ... şirketinin iyiniyetli ya da kötüniyetli olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
6361 sayılı Yasa'nın 9/3. maddesi, ... işleminin yukarıda belirtilen tarafları dışında kalan kambiyo borçluları bakımından uygulanabilecek bir hükümdür. Başka bir anlatımla, ... işleminin dışında bir kambiyo borçlusu varsa (keşideci, lehdar veya ciranta) onlar hakkında 6361 sayılı Yasa'nın 9/3. maddesi hükmü uygulanacaktır. Somut olayda uyuşmazlık ... işleminin taraflar arasında olduğundan anılan Yasa'nın 9/3. maddesi hükmünün uygulama yeri bulunmamaktadır. (emsal için bknz. Yargıtay 11. H.D. 2020/2525 E. 2020/3862 K. Sayılı ilamı)
Bu açıklamalar ışığında somut olay ele alındığında; davacı şirketin çekin lehdarı konumundaki ... Alüminyum ... Ltd. Şti'ye karşı dava konusu çekler yönünden bedelsizlik iddiasına dayalı olarak açtığı Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/...Esas 2023/... Karar sayılı dosyasıyla görülen menfi tespit davasının kabul kararı ile sonuçlandığı ve kararın 23.02.2024 tarihi itibariyle kesinleşmiş olduğu görülmüştür. Davacının bu çeklerden dolayı lehdara karşı borçlu olmadığı hususu kesinleşmiştir.
Şu halde davacı keşideci, TBK'nın 188/1. maddesi uyarınca, malların kendisine teslim edilmediği ve çekler nedeniyle borçlu olmadığı yönündeki savunmasını temlik alan durumundaki ... şirketine karşı da ileri sürebileceğinden ve davacının lehdar konumundaki ... Alüminyum ... Ltd. Şti'ye açmış olduğu dava kesinleşmiş olmakla davacı iddiasının dayanağının haklılığının anılan hüküm dahilinde davalı ... şirketine karşı da geçerli olduğu hususu yargı kararıyla kesinleşmiş olduğundan ... şirketi bakımından da davanın kabulü gerekeceği açıktır.
Açıklanan nedenlerle, HMK'nın 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme neticesinde davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile 6100 sayılı HMK'nın 353-(1)/b-2 maddesi gereğince kararın kaldırılmasına ancak bu durum yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden davanın kabulüne hükmedilmek üzere dairemizce yeniden hüküm verilmesine karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
I-Davacı vekilinin istinaf kanun yolu başvurusunun KABULÜ ile; yerel mahkeme kararının sayılı hükmün HMK'nın 353/(1)-b-2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,
II-KALDIRILIP DÜZELTİLEN HÜKMÜN YERİNE GEÇMEK ÜZERE;
"1-Davanın KABULÜ İLE,
Keşidecisi davacı şirket olan, ... Bankası Erzurum Şubesi'ne ait ... seri numaralı, 31.08.2018 tarihli, 10.000,00 TL bedelli çek ve ... Bankası Erzurum Şubesi'ne ait... seri numaralı, 31.07.2018 tarihli, 10.000,00 TL bedelli çek yönünden davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, çeklerin davacıya iadesine,
2-Harçlar Kanunu uyarınca davacıdan peşin alınan 448,61-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
3-Davacı şirket kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 20.000,00-TL vekalet ücretinin davalı şirketten alınarak davacı şirkete verilmesine,
4-Davacı tarafından 57,50-TL yapılan yargılama giderlerinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan ve arta kalan gider avansının kararın kesinleşmesinden sonra talep halinde davacıya iadesine," şeklinde yeniden hüküm tesis edilmek suretiyle DÜZELTİLMESİNE,
III-Davacıdan alınan istinaf karar peşin harcının davacıya iadesine,
IV-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan 220,70-TL başvuru harcı, 123,50-TL yargılama gideri olmak üzere toplam 344,20-TL istinaf yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
V-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
VI-Kararın taraflara tebliği, kesinleştirme, harç ikmali ve gider avansı iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 362/(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere .... tarihinde oy birliğiyle karar verildi.