Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-72 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-37/785-248
Karar Tarihi : 16.6.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Hüseyin COŞGUN, Fethullah GÜLER
C. ŞİKAYET
EDENLER : - Recep YALÇIN ve
- Hedef Tarım Hay. Gıda Teks. San. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Kazım PAYZA
Hükümet Blv. 1. Sk. No:2/1 Aydın 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Et ve Balık Kurumu Genel Müdürlüğü
Oğuzlar Mah. Ceyhun Atıf Kansu Cd. 1370. Sk. No:10,
Balgat/Ankara
E. DOSYA KONUSU : Et ve Balık Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından
gerçekleştirilen ithal besi sığırı satışlarında ayrımcılık yapılarak 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Et ve Balık Kurumu Genel
Müdürlüğü (EBK) tarafından gerçekleştirilen ithal besi sığırı satışlarında ayrımcılık
yapılarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiği iddia
edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.3.2011 tarih ve 2107 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 13.4.2011 tarih ve 2011-3-72/İİ-11-382.HC sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 21.4.2011 tarih ve 11-25/486-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 40
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 6.6.2011 tarih ve 2011-
3-72/ÖA-11-382.HC sayılı Önaraştırma Raporu 13.6.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/190 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-37 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
11-37/785-248
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak soruşturma açılmasına yer olmadığı, şikâyetin reddinin gerektiği kanaat
ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuru Konusu Eylemler
Yapılan başvuruda özetle;
– şikayetçilerin EBK’den tarım ve kredi kooperatifleri aracılığıyla 2010 yılı Aralık ayı
içerisinde ithal besi sığırı satın aldıkları,
– yapılan satın alma sözleşmesi gereği besi hayvanının canlı olarak satış fiyatının
KDV hariç …. TL/kg olduğu, ayrıca satın alınan canlı hayvanın 120 günlük bir 60
süre zarfında beslenmesi gerektiği,
– 2011 yılının Ocak ayının ilk haftasında EBK’nin canlı hayvan satış fiyatını KDV
hariç … TL/kg’dan, KDV hariç …. TL/kg’a düşürerek üreticiye ve piyasaya
sunduğu,
– ayrıca piyasadan alınan bilgilere göre EBK’nin önümüzdeki dönemde çok düşük
fiyatlarla piyasaya karkas et sunma hazırlığı içinde bulunduğu,
– fiyatların düşürülmesi ile birlikte müvekkillerin bir ay gibi kısa bir zaman zarfında
canlı hayvanda 1,60 TL/kg zarar uğratıldığı,
– EBK’nin bu eylemleri nedeniyle müvekkillerin önümüzdeki dönemde de büyük
oranda zarar edeceğinin kesin olduğu, 70
– EBK’nin kendisine verilen et ithalatı ve vergi muafiyeti çerçevesinde piyasada
tekel oluşturabilecek güçte bulunduğu,
– EBK tarafından canlı hayvan satışında tüm alıcılara eşit şartlarda satış yapılması
gerekirken eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar ileri sürülerek ayırımcılık yapıldığı,
– sonuç olarak 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği
iddia edilerek EBK işlemlerinin inceleme altına alınması, EBK’nin aynı ürüne indirimli
fiyat uygulaması yönündeki davranışlarının durdurulması ve EBK’nin haksız işlemleri
neticesinde oluşan müvekkil zararlarının belirlenmesi talep edilmektedir.
I.2. İlgili Pazar 80
I.2.1. Canlı Sığır ve Et İthalatına Yönelik Genel Bilgi
Ülkemizde kırmızı et fiyatları 2009 yılının ortalarından itibaren hızla yükselişe geçmiş,
mevcut düzenlemeler korunarak üstesinden gelinemeyen bu artışlar, 2010 yılının ilk
çeyreğinden itibaren Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (Bakanlık) ile Bakanlar Kurulu’nun
ek önlemleri gündemlerine almalarına neden olmuştur. Bu ek önlemler arasında ilk
sırayı, et fiyatlarındaki artışı kısa vadede baskılama potansiyeli bakımından canlı
hayvan ve et ithalatı almıştır. Bu kapsamda önem arz eden düzenleme ve kararlara
ilişkin özet bilgilere aşağıda yer verilmektedir: 90
28.04.2010 tarih, 2010/373 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı: 30 Nisan 2010 tarihli
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, “Et ve Balık Kurumu Genel
Müdürlüğünce Kullanılmak Üzere Damızlık Olmayan Canlı Sığır ve Sığır Eti
İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar” uyarınca Et ve Balık
Kurumu(EBK)’na 31.12.2010 tarihine kadar geçerli olmak üzere 7.500 tonu sığır
eti ve 16.000 tonu damızlık olmayan canlı sığır ithalatı kontenjanı açılmış, bu
11-37/785-248
3
kalemlerde uygulanacak gümrük vergisi oranları ise sırasıyla %25 ve %10 olarak
belirlenmiştir.
26.06.2010 tarih, 2010/623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı: 29 Haziran 2010
tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Et ve Balık Kurumu Genel 100
Müdürlüğünce Kullanılmak Üzere Damızlık Olmayan Canlı Sığır İthalatında Tarife
Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar” uyarınca EBK’ye 31.12.2010 tarihine
kadar geçerli olmak üzere 100.000 ton damızlık olmayan canlı sığır ithalatı
kontenjanı açılmış, bu kapsamda yapılacak ithalatta gümrük vergisi
uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.
2010-31 sayılı “Kasaplık ve Besilik Sığır Cinsi Hayvanların İthalatında
Kontrol Belgesi Alınabilmesi İçin Aranacak Şartlar Hakkında Tebliğ”:
16.7.2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlık Tebliği,
1996 tarihli aynı başlığı taşıyan Tebliğin yerini almış, kasaplık ve besilik sığır cinsi
hayvanların ithalatında kontrol belgesi alınabilmesi için aranacak esas ve usulleri 110
kapsamaktadır. Tebliğ ile getirilen önemli değişiklikler; ithal besi sığırlarının
verileceği işletmelerin büyüklüğünün 10’dan 250 baş hayvana çıkarılması ile besi
amacıyla ithal edilen sığır cinsi hayvanların beside tutulma sürelerinin 180 günden
120 güne indirilmesi olarak belirtilebilecektir. Tebliğ uyarınca 250 baş hayvana
sahip işletmelerin ahırlarının besiciliğe uygun olduğu Bakanlık il/ilçe müdürlükleri
tarafından belirlenecek, ithal besi sığırı bulunduran işletmelerin Bakanlık İl/İlçe
Müdürlüklerince 2 ayda bir teknik ve sağlık yönünden kontrolleri yapılarak kayıtları
tutulacaktır. Tebliğ, 1996 yılında yürürlüğe giren Tebliğ ile şartları düzenlenmiş
olmasına rağmen Bakanlık tarafından ithalatına izin verilmeyen1 kasaplık ve
besilik sığır ithalatının bütün (kamu/özel sektör) kesimler için önünün açılacağı 120
sinyallerini vermesi bakımından önem taşımaktadır.
4.8.2010 tarih, 2010/754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı: 7 Ağustos 2010 tarihli
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İthalat Rejimi Kararına Ek Karar”
uyarınca 31.03.2011 tarihine kadar geçerli olmak üzere ağırlığı 300 Kg’ı geçen
canlı sığırların ithalatında2 uygulanacak gümrük vergisi oranı %135’ten %40’a
indirilmiştir.
27.8.2010 tarih, 2010/754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı: 19 Eylül 2010 tarihli
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İthalat Rejimi Kararına Ek Karar”
uyarınca 31.03.2011 tarihine kadar geçerli olmak üzere 04.08.2010 tarih,
2010/754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile %40 olarak belirlenen oran %20’ye, 130
kasaplık sığırların ithalatında uygulanacak gümrük vergisi oranı %135’ten %30’a
ve 31.12.2010 tarihine kadar geçerli olmak üzere karkas ve yarım karkas gümrük
vergisi oranı ise %225’ten %30’a indirilmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelerle canlı sığır ve et ithalatının, EBK’nin yanı sıra et
satışı ve/veya besicilik faaliyetleriyle iştigal eden ve düzenlemelerde öngörülen
şartları sağlayan tüm teşebbüsler bakımından olanaklı hale geldiği söylenelebilir.
Böylelikle ithalat şartları düzenlenmiş olmakla beraber 1996 yılından itibaren
Bakanlık tarafından kontrol belgesi verilmeyerek ithalatına izin verilmeyen kasaplık
ve besilik hayvanların ithalatı olanaklı kılınmış, canlı hayvan ve et ithalatında 140
uygulanan gümrük vergilerindeki önemli düşüş ile ithalatın düzenlemelerde öngörülen
1 İthalat besilik ve kasaplık hayvanlar için fiilen uygulanmamakla beraber, Bakanlık 100 baş ve üzerinde damızlık
hayvancılık işletmesi kuranlara, sadece kendi ihtiyaçlarına yönelik olmak üzere, damızlık hayvan ithal etme
imkânı sağlamaktaydı.
2 Karar’da ilgili oranların uygulanacağı kalem Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (G.T.İ.P.) numarası
0102.90.49.00.00 olan “Diğer Evcil Canlı Sığırlar - Ağırlığı 300 Kg. Geçenler” sınıfına dahil hayvanlardır.
11-37/785-248
4
süreler boyunca önü açılmıştır. Bakanlar Kurulu tarafından açılan ithalat kontenjanı
kapsamında EBK tarafından fiili olarak Haziran ayından itibaren canlı sığır ithalatına
başlanmıştır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da (Kılavuz) 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”e atıfta
bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. 150
Buna göre ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da
değerlendirilebilmektedir.
İthal edilerek satışa sunulan besi sığırı ile yerli besi sığırı, nihai olarak aynı ürüne
dönüşmeleri bakımından ikame edilebilir nitelikte olduğu için pazarı “besi sığırı”
pazarı olarak tanımlayabilmek mümkün olsa da, nihai kırmızı et tüketicisi nezdinde
en azından algıda bu iki kaynaktan elde edilen et ürünleri farklılaşmakta, algıdaki
farklılık bu ürünler arasındaki ikame ilişkisini bir ölçüde zayıflatmaktadır. Nitekim 160
Kurul’un ithal et pazarını değerlendirdiği 25.11.2010 tarihli, 10-73/1509-577 sayılı
kararında da bu ayrıma vurgu yapılarak “ithalat yoluyla elde edilen et ürünlerinin
toptan satışı pazarı” farklı bir pazar olarak tanımlanmıştır. Bu ayrım dikkate
alındığında ilgili ürün pazarı “ithalat besi sığırı pazarı” olarak da tanımlanabilecektir.
Ancak, yapılacak olan değerlendirme açısından herhangi bir farklılığa neden
olmayacağından Kılavuz’un (20) numaralı paragrafında yer alan düzenlemeye uygun
olarak dosya kapsamında kesin bir pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı
kanaatine varılmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar 170
Pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının
bölgesel bir farklılık göstermemesi nedeni ile ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
EBK’nin besi sığırı satışlarını ne şekilde gerçekleştirdiğinin daha iyi
değerlendirilebilmesi için 3.5.2011 tarih ve 2822 sayılı yazı ile bilgi talep edilmiştir.
EBK’nin 13.5.2011 tarih ve 3711 sayılı cevabi yazısında özetle; 180
ithal edilen besi sığırlarının satışı konusunda Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez
Birliği (TKKMB) ile … TL/Kg+KDV üzerinden alım-satım sözleşmesi yapıldığı,
yapılan bu sözleşme çerçevesinde toplam …. baş sığır satıldığı,
fakat söz konusu anlaşmanın iptal edilmesi sonrasında … adet besilik sığırın
limanlarda bekletilmek zorunda kalındığı,
bu nedenle ithal sığırların bir an önce satılabilmesini teminen besicilere … TL/Kg
+ KDV üzerinden satıldığı
ifade edilmektedir.
I.3.1. EBK’nın Pazardaki Konumu 190
11-37/785-248
5
I.3.1.1. EBK Hakkında Genel Bilgi
Et ve Balık Kurumu 28.8.1952 tarih, 3/15597 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
1.10.1952 tarihinde “Et ve Balık Kurumu” unvanı ile Ticaret Bakanlığına bağlı,
tüzelkişiliği haiz, faaliyetlerinde özerk, sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir iktisadi
devlet teşekkülü olarak kurulmuştur. İktisadi devlet teşekkülü niteliği EBK’ye esas
olarak iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek amacını yüklemekle
birlikte, EBK’yi 20.5.1992 tarih ve 3088 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile alındığı
özelleştirme kapsamından çıkaran 26.8.2005 tarih ve 2005/104 sayılı Özelleştirme 200
Yüksek Kurulu Kararındaki; “...Şirketin yeniden yapılanması, AB normlarına uygun
olarak hayvancılık sektöründe düzenleyici ve destekleyici bir rol üstlenmesi...” hükmü
ile EBK’ye sektörde düzenleyici faaliyetlerde de bulunma yetkisi tanınmıştır. Nitekim,
anılan Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararının ardından, Yüksek Planlama Kurulunun
24.7.2006 tarih ve 2006/T-25 sayılı kararı ile onaylanan EBK’nin yeni ana statüsünün
birinci maddesinde; “Kurumun yeniden yapılandırılarak, hayvancılık sektöründe
düzenleyici ve destekleyici bir rol üstlenmesi” içerikli hüküm getirilmiş, ayrıca faaliyet
konuları kapsamına; “Ülke hayvancılığını teşvik ederek istikrarlı bir şekilde
geliştirilmesine yardımcı olmak” hükmü eklenmek suretiyle EBK’ye düzenleyici
nitelikte görevler de yüklenmiştir. 210
EBK çiftçilerden hayvan alımı yapmakta, etin işlenmesi, satışı, şarküteri üretimi gibi
faaliyetlerde bulunmaktadır. Bu faaliyetlerinin yanı sıra, yukarıda yer verilen
düzenlemeler uyarınca tanınan ithalat yetkisi çerçevesinde EBK’nin sektördeki
faaliyetlerinin canlı sığır ve et ithalatı ile daha da genişlediği görülmektedir.
Bu faaliyetlerin yanı sıra EBK internet sayfası üzerinden karkas ve işlenmiş et
ürünlerinin alış ve satış fiyatları günlük olarak yayımlanmakta, söz konusu fiyatlar
başta üreticiler olmak üzere sektördeki diğer firmalar tarafından da gösterge fiyat
olarak değerlendirilmektedir. 220
Sektörde anılan faaliyetleri dolayısıyla önemli bir aktör olan EBK’nin, et fiyatlarındaki
artışlarla beraber gündeme gelen et ve canlı hayvan ithalatı dolayısıyla başta iktisadi
nitelikte olmak üzere faaliyetlerinde 2010 yılından itibaren önceki yılların üstünde bir
artış gözlemlenmektedir. EBK’nin son üç yıla ait kapasite kullanım oranları (KKO)
aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 1: EBK Kapasite Kullanım Oranları
Yıl Kapasite Kırmızı Et Üretimi (ton) KKO (%)
2008 80.000 5.459 6,82
2009 80.000 14.284 17,86
2010 80.000 34.715 43,39
Kaynak: EBK internet sitesi
230
Tabloda sunulan verilerden anlaşılacağı üzere 2010 yılında yukarıda yer verilen
düzenlemeler ile birlikte EBK’nin faaliyetleri önceki yıllara göre ciddi oranda artmıştır.
Bu noktada EBK’nin faaliyetlerinin parçalı ve küçük ölçekli işletme yapısının hâkim
olduğu Türkiye kırmızı et pazarında ancak göreli olarak önem arz ettiğinin belirtilmesi
gerekmektedir. Nitekim EBK tarafından üretilen et miktarı 2009 yılından itibaren
yükselmeye başlamakla birlikte Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri ile ölçülen
11-37/785-248
6
Türkiye toplam üretiminde 2010 yılında yaklaşık %5,553 pay ile oldukça sınırlı
düzeyde olup, EBK ve Türkiye et üretimi karşılaştırması Tablo 2’de sunulmaktadır.
240
Tablo 2: Büyükbaştan Elde Edilen Kırmızı Et Üretimi
Yıl EBK (ton) Toplam Pazar (ton) EBK Pazar Payı (%)
2009 15.714 326.291 4,82
2010 34.529 621.981 5,55
Kaynak: Et ve Balık Kurumu, TÜİK
EBK’nin besi sığırı pazarındaki etkinliğine yönelik bir değerlendirme yapıldığında ise
kırmızı et pazarındakinden farklı bir sonuca ulaşılamayacaktır. Tablo 3’te
tanımlanması muhtemel ilgili pazarlarda EBK’nin pazar payları sunulmaktadır.
Tablo 3: EBK’nin Besi Sığırı Pazarı ve İthal Besi Sığırı Pazarındaki Payları
Yıl Toplam Pazar (baş) EBK (baş) Pazar Payı (%)
Besi Sığırı Pazarı 2010 10.723.958
2010 16.651 İthal Besi Sığırı Pazarı
2011 194.153
Kaynak: Et ve Balık Kurumu, TÜİK
250
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesi “Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her
türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı
anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu
hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve
devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına
yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler” olarak belirlenmiştir.
“Teşebbüs” kavramı 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Piyasada mal veya hizmet 260
üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve
ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak tanımlanmakta olup,
tanımda teşebbüsün belirlenmesinde öne çıkan iki temel unsurun varlığı dikkat
çekmektedir. Bunlardan ilki “ekonomik faaliyeti yerine getirmek”, ikincisi ise anılan
ekonomik faaliyetin “bağımsız” olarak yürütülmesidir. 4054 sayılı Kanun ve
gerekçesinde yer alan hükümlerden söz konusu iki unsuru bünyesinde barındıran
ekonomik birimin, hukuki statüsünden bağımsız olarak, 4054 sayılı Kanun
kapsamında teşebbüs olarak kabul edileceği anlaşılmaktadır. Bu paralelde, 4054
sayılı Kanun’da kamu teşebbüslerinin de muhatap sayılacağı açıkça yer bulmamış
olsa da, Kanun’un 2. maddesinin gerekçesinde rekabet kurallarının kamu 270
teşebbüslerine de uygulanacağı belirtilmektedir.
Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un, teşebbüs olma koşullarını taşıyan ekonomik
birimleri, hukuki statülerinden bağımsız olarak muhatap alacağı açıktır. Dolayısıyla
EBK’nin başvuru konusu faaliyetlerinin “ekonomik faaliyet” niteliğinde olması ve
EBK’nin anılan faaliyetlerini “bağımsız” karar alma mekanizması doğrultusunda
gerçekleştirmesi halinde, EBK konu bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında yer
alacak ve teşebbüs olarak değerlendirilecektir.
3 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan IPARD Kırmızı Et Sektör Analiz Raporu’na göre sektörde
kayıtdışılık %40 seviyelerinde olup, TÜİK verilerine kayıtdışı olarak gerçekleştirilen kesimlerden elde edilen et
miktarı eklendiğinde EBK’nin sektördeki payı %.... seviyelerine gerilemektedir.
11-37/785-248
7
EBK, iktisadi devlet teşekkülü olmasının gereği olarak öncelikle, iktisadi hayatta ticari 280
esaslara dayalı olarak faaliyette bulunması amacıyla ihdas edilmiş bir kuruluştur. Bu
çerçevede EBK’nin kural olarak, bağımsız karar alma mekanizması işlevini üstlenen
EBK Yönetim Kurulu kararları doğrultusunda iktisadi faaliyette bulunacağı ve bu
anlamda 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs olarak değerlendirilmesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte, EBK’nin hayvancılık sektöründe düzenleyici ve
destekleyici bir rol üstlenmesinin öngörülmesi nedeniyle kendisine verilen görev ve
yetkiler çerçevesinde, kamusal yetki kullanarak faaliyet yürüteceği veyahut Bakanlar
Kurulu veya Bakanlık karar ve talimatları doğrultusunda bağımsız hareket
edemeyeceği bir takım faaliyetleri bakımından 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında
olacağının da kabulü gerekmektedir. 290
Diğer taraftan, EBK’nin başvuruya konu besi sığırı satışı faaliyetinin dayanağını,
EBK’ye teşebbüs niteliğini kaybettiren nitelikte bir yasal veya idari düzenlemeden
almadığı, bu çerçevede EBK veya diğer kamu mercileri tarafından kamusal bir yetki
kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim EBK tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 10.05.2011 tarih ve 3621 sayı ile intikal eden yazıda, ithal edilen besi
sığırlarının satışı konusunda Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği ile karşılıklı
pazarlık yapılarak satış şartlarının, devamındaysa anılan anlaşmanın iptal edilmesi
sonrasında uygulanacak yeni satış şartlarının yine EBK tarafından tespit edildiği
belirtilmiştir. Dolayısıyla ithalat yoluyla elde edilen besi sığırı satışları bakımından 300
EBK, 4054 sayılı Kanun kapsamında ve teşebbüs olarak değerlendirilmiştir.
Başvuru konusu iddiaların temelini EBK’nin ayrımcı bir davranış sergileyerek başvuru
sahibi taraflara … TL/kg’den sattığı besi sığırını, bir süre sonra aynı nitelikteki
alıcılara … TL/Kg’dan satması oluşturmaktadır. Bu çerçevede başvuru sahibi
tarafların faaliyetlerinin, EBK’nin satış politikaları kapsamında ortaya çıkan ayrımcı
uygulamalar nedeni ile zor durumda bırakıldığı yönündeki iddiaların 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde herhangi bir teşebbüsün eşit 310
durumdaki alıcılara farklı koşullar ileri sürerek ayrımcılık yapmasının hâkim durumun
kötüye kullanımı olarak değerlendirilebilmesi için öncelikle söz konusu teşebbüsün
ilgili pazarda hâkim durumda olması gerektiği açıktır. Bu bağlamda herhangi bir
pazarda hâkim durumda bulunmayan bir teşebbüsün ayrımcı uygulamaları, 4054
sayılı Kanun kapsamında rekabeti engelleyen, bozan veya kısıtlayan bir eylem olarak
değerlendirilmemektedir. Bu noktada hâkim durumda olan teşebbüsün iktisadi ve
rasyonel gerekçelerle ayrımcı uygulamalarda bulunmasının da rekabet ihlali olarak
değerlendirilemeyeceği belirtilmelidir.
Hâkim durum, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Belirli bir piyasadaki bir veya 320
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Hâkim durumun belirlenmesinde ilgili teşebbüsün pazar payı,
pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların sayısı ve pazar payları gibi nicel ölçütlerin
yanında, piyasaya giriş engelleri, fikri ve sınaî mülkiyetin varlığı, teknolojik üstünlük
gibi nitel ölçütler de kullanılmaktadır. Pazar payı hâkim durumun belirlenmesinde tek
başına yeterli bir ölçüt olmasa da teşebbüsün pazar payının düşük olması, piyasanın
çok sayıda oyuncunun yer aldığı rekabetçi bir piyasa olması, ürünün homojen
11-37/785-248
8
nitelikte olması ve giriş engellerinin bulunmaması gibi durumlarda hâkim durumdan
bahsetmek zorlaşmaktadır. Bu çerçevede öncelikle incelenmesi gereken husus 330
EBK’nin ilgili pazardaki pazar payı bilgisidir.
Dosya kapsamında kesin bir pazar tanımına gerek olmamakla birlikte, besi sığırı
pazarına nispeten daha dar bir pazar olan ithal besi sığırı pazarında EBK’nin 2010
yılı pazar payı %....; 2011 yılının ilk dört ayındaki pazar payı ise %....’dur. Daha
sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi için besi sığırı ithal edilen ilk dönem olan
2010 yılı Ekim ayından, en güncel verilerin bulunduğu 2011 yılı Mayıs ayına kadarki
yedi aylık dönem incelendiğinde ise EBK’nin %...’lik bir pazar payına sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Öte yandan dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; özellikle 2011
yılında özel sektörün besi sığırı ithalatında önemli bir ivme yakaladığı ve ilk dört ayda 340
pazarın %....’inden fazlasına hakim olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede EBK’nin ilgili
pazarda hakim durumda bulunmadığı söylenebilecektir. Kaldı ki, EBK’nin hakim
durumda bulunduğu varsayımı altında dahi, EBK tarafından yukarıda açıklanan
gerekçeler dikkate alındığında başvuru konusu faaliyetlerinin bir kötüye kullanma
davranışı oluşturmayacağı kanaatine varılmıştır. TKKMB ile yapılan bir anlaşma
çerçevesinde ithal edilen besi sığırlarının, anılan anlaşmanın feshedilmesi
neticesinde limanlarda bekletilmek zorunda kalınması nedeniyle EBK’nin besi
sığırlarını bir an önce satmak için fiyatlarını düşürmesinin haklı bir gerekçe olduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
350
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde başvuru konusu iddialar açısından
EBK’nin, ilgili pazar olarak belirlenebilecek pazarlarda hâkim durumda
bulunmadığından hareketle, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal
oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca 360
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy