Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-66 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-20/196-37
Karar Tarihi : 18.3.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : İ. Atalay YOLCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D.TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Sok. No:12 Çankaya/Ankara
-Ce–Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm
Nakliyat San. ve Tic. A.Ş.,
Mahir İz Caddesi No:52 Altunizade/İstanbul
-Erkan İnşaat Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.,
Tekin Sokak Çınar Apt. No:27/1 Acıbadem
Kadıköy/İstanbul
-Güneş Turizm Seyahat San. ve Tic. A.Ş.
Çayhane Sokak No:1 34020 Topkapı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Eti Bakır A.Ş.’deki ÖİB hisselerinin “blok satış”,
Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş.’ye ait Samsun İşletmesinin ise “varlık
satışı” yoluyla “birlikte” özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: ÖİB’nin Kurum kayıtlarına 15.12.2003 tarih ve 6106
sayı ile intikal eden önbildiriminde; Eti Bakır A.Ş. (Eti Bakır) ve Karadeniz
Bakır İşletmeleri A.Ş. (KBİ) Samsun İşletmesi’nin birlikte teklif alınmak
suretiyle özelleştirilmesi işlemine ilişkin olarak, 1998 sayılı “Özelleştirmeler
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun görüşü
talep edilmiştir. Bunun üzerine hazırlanan Mesleki Daire görüşü;
-Eti Bakır ve KBİ’nin birlikte teklif almak suretiyle özelleştirilmesi konusunun
Kurumumuz gündemine ilk olarak ÖİB’nin 13.06.2001 tarihli önbildirimi ile
04-20/196-37
2
girdiği; bu kapsamda hazırlanan Mesleki Daire Görüşü’nde, ihale aşamasında
yapılacak değerlendirme hakkı saklı kalmak üzere herhangi bir ön koşula
gerek olmadığının belirtildiği, ÖİB ile de mutabık kalınan bu hususta, Kurul
görüşünün de aynı yönde oluştuğu; ancak çeşitli nedenlerle söz konusu
özelleştirme işlemlerinin gerçekleştirilemediği,
-2003 yılı itibarıyla, anılan işlem için bazı değişikliklere gidilerek yeniden
ihaleye çıkılmasının gündeme geldiği, bu çerçevede Eti Bakır’ın blok hisse
satışı, KBİ’nin ise sadece Samsun İşletmesi’nin varlık satışı yöntemiyle birlikte
teklif alınması suretiyle özelleştirilmesine ilişkin olarak yeniden başvurulduğu;
KBİ’nin tamamının değil de, sadece Samsun İşletmesi’nin satışa çıkarılması
nedeniyle, rekabet açısından öncekinden daha olumsuz bir durumun
olamayacağı düşüncesiyle, Mesleki Daire Görüşü’nde ve sonrasında Kurul
Görüşü’nde herhangi bir değişikliğe gidilmediği ve keyfiyetin ÖİB’ye bildirildiği;
söz konusu şirket ve işletme için 14.7.2003 tarihinde ihaleye çıkıldığı, ancak
sadece bir tek teklif alınması nedeniyle ihalenin iptal edildiği,
-Nihai satış öncesinde yapılan en son önbildirim aşamasında da Eti Bakır ve
KBİ Samsun İşletmesi’nin birlikte satışı hususunda; konuyla ilgili yapılan ilk
başvurudan bu yana, gerek ilgili teşebbüslerin yapısında gerekse ilgili pazarda
rekabetçi ortamı olumsuz yönde etkileyecek herhangi bir gelişme
yaşanmadığından, 25.6.2001 tarih ve 60 sayılı mesleki daire görüşünde
değişikliğe gidilmesinin gerekmediği; Bakır ve Çinko konsantresi üretimiyle
iştigal eden Çayeli Bakır İşletmeleri (ÇBİ)’nin sermayesindeki %45 oranındaki
kamu payının özelleştirilmesiyle ilgili olarak da, bakır ve çinkonun oldukça bol
bulunan metallerden olması, fiyatlarının uluslararası borsalarda belirleniyor
olması ve serbestçe dış ticarete konu olmaları nedenleriyle, ihale
aşamasında yapılacak değerlendirme hakkı saklı kalmak üzere herhangi bir
ön koşul getirilmesine gerek olmadığı
şeklinde oluşturulmuş; 29.12.2003 tarih ve 3468 sayılı yazı ile ÖİB’na
gönderilmiştir.
ÖİB tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 5.1.2004 tarih ve 61 sayı ile
giren cevabi yazıda ise mesleki daire görüşüne aynen iştirak edildiği ifade
edilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 15.1.2004 tarih ve 04-03 sayılı toplantısında; Eti Bakır’ın
blok satış, KBİ’ye bağlı Samsun İşletmesi’nin ise varlık satışı yöntemiyle
özelleştirilmesi işlemlerinde, Kurul’un ihale aşamasında yapacağı
değerlendirme hakkı saklı kalmak kaydıyla 4054 sayılı Kanun bakımından
herhangi bir ön koşul getirilmesine gerek olmadığı şeklinde oluşturulan Kurul
görüşü, 16.1.2004 tarih ve 180 sayı ile ÖİB’ye bildirilmiştir.
Nihai izin talebi aşamasında, Eti Bakır ve KBİ Samsun tesislerinin nihai devri
için izin talep edilmektedir. ÇBİ’ye ilişkin olarak herhangi bir talep mevcut
olmadığından, bu konuda bir değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Dolayısıyla, ÇBİ nedeniyle daha önceki değerlendirmelerde yer verilen “çinko”
ürünü bu kararın kapsamı dışındadır.
04-20/196-37
3
Kurum kayıtlarına 27.2.2004 tarih ve 1002 sayı ile giren ÖİB’nin izin
başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.3.2004 tarih,
2003-1-66/ÖN-03-İAY sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 15.3.2004
tarih ve REK.0.05.00.00/37 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-20 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Eti Bakır’ın blok satış ve KBİ’ye
ait Samsun İşletmesi’nin varlık satışı şeklinde birlikte özelleştirilmesi işleminin,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi kapsamında
her üç teklif sahibi bakımından herhangi bir sakınca yaratmadığı ve işleme izin
verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Eti Bakır ve KBİ
Eti Bakır ve KBİ, genel anlamda “bakır” pazarında faaliyet gösteren
teşebbüsler olup, “bakır cevheri rezervlerinin metale eşdeğer kısmı” ile
“konsantre bakır üretimi” bazında pazar payı hesaplamaları yapılmıştır. 2000
yılı verilerine göre; Eti Bakır ve KBİ’nin tek rakibi olan ÇBİ’nin hesaplanan
pazar payları, sırasıyla %….. ve %….. olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla,
özelleştirilen işletmelerin toplam pazar payları, sırasıyla %39,8 ve %46,9’dur.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde 2003 yılı verilerine göre revize edilmiş
durum aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 1- 2003 Yılı Pazar Payları
Bakır Rezervlerinin Metale
Eşdeğer Kısmı (ton)
Pazar
Payı
Konsantre Bakır
Üretimi (ton)
Pazar
payı
KBİ 133.056 % … 29.387 % …
Eti Bakır 180.000 % … 84.500 % …
ÇBİ 565.551 % … 135.925 % …
Tablodan görüldüğü üzere, özelleştirmeye konu işletmelerin toplam pazar
paylarında, her iki hesaplama yöntemine göre de düşüş meydana gelmiştir.
KBİ’ye ait Murgul rezervlerinin tükenme noktasına gelmesi bunun en önemli
nedenidir.
Özelleştirmeye konu işletmelerin 2002 yılına ilişkin ciro rakamları; Eti Bakır’ın
……………………….. TL, KBİ’nin ise ……………………… TL’dir.
İhalede en yüksek 3 teklifi veren teşebbüslere ilişkin tespitlere aşağıda yer
verilmiştir.
04-20/196-37
4
H.1.2. Ce–Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm Nakliyat San.
ve Tic. A.Ş. (Ce-Ka)
Dosya mevcudu bilgilere göre Ce-Ka, Cengiz Şirketler Grubu’na dahil olup,
temel olarak inşaat taahhüdü alanında faaliyet göstermektedir. Yurt içi ve
dışında her türlü inşaat ve onarım işleri, ihale, proje hazırlama, alt yapı ve
toplu konut inşaatları, turistik tesisler inşaatı ve işletmesi; iş makineleri ve
techizatlarının ithalat ve ihracatı; inşaat malzemesi alım satımı; taş ocağı, kum
çakıl ocakları vb. yeraltı zenginliklerinin istihsal ve istihracının yanısıra
madencilik işleme tesisi kurulması ile petrol ürünleri ithalatı ve depolaması gibi
konular şirketin faaliyet alanına girmektedir. Devam eden işleri arasında bakır
madenine ilişkin herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. Ortaklık yapısı şu
şekildedir;
Tablo 2- Ce-Ka Ortaklık Yapısı
Ortaklar Payları
Mehmet Cengiz %50
Ahmet Cengiz %12,5
Ekrem Cengiz %12,5
Şeref Cengiz %12,5
Asım Cengiz %12,5
Yönetim Kurulu, Asım Cengiz dışındaki 4 ortaktan oluşmaktadır. Şirketin
ödenmiş sermayesi 5 trilyon TL, 2003 yılı cirosu ……. milyar TL’dir.
H.1.3. Erkan İnşaat Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.(Erkan İnşaat)
Dosya mevcudu bilgilere göre; 1988 yılında kurulan Erkan İnşaat, Erkan
şirketler grubuna dahil olup, müteahhitlik alanında faaliyet göstermektedir.
Yurt içinde ve dışında resmi ve özel kuruluş ve kişilere ait her türlü bayındırlık
işleri, inşaat ve tesisat müteahitliği, her türlü yapı ve tesislere ait müşavirlik ve
mühendislik hizmetleriyle, sınai tesislerin proje montaj ve inşaatlarını taahhüt
etmek ve yapmak, teşebbüsün faaliyet alanına giren konulardır. Devam eden
işleri arasında bakır madenine ilişkin herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır.
Ortaklık yapısı şu şekildedir:
Tablo 3- Erkan İnşaat Ortaklık Yapısı
Ortaklar Payları
Mehmet Emin Erkan %25
Ahmet Erkan %25
Mahmut Erkan %25
Süleyman Erkan %25
Yönetim Kurulu 4 ortaktan oluşmaktadır. Şirketin çıkarılmış sermayesi
50.000.000.000 TL, 2003 yılı cirosu ………………… TL’dir.
H.1.4. Güneş Turizm Seyahat San. ve Tic. A.Ş. (Güneş Turizm)
Dosya mevcudu bilgilere göre; 1988 yılında inşaat, turizm ve çeşitli
hizmetlerde faaliyet göstermek üzere kurulmuş olan Güneş Turizm, Albayrak
04-20/196-37
5
Şirketler Grubu bünyesinde yer almaktadır. Tamamlanmış ve yürütülmekte
olan projeleri konut, araç kiralama ve atık toplamaya ilişkin olan Şirket’in, bakır
üretimine ilişkin herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Ortaklık yapısına
aşağıda yer verilmektedir;
Tablo 3- Güneş Turizm Ortaklık Yapısı
Ortaklar Payları
Faruk Albayrak % 14
Kazım Albayrak % 18
Bayram Albayrak % 18
Muzaffer Albayrak % 18
Mustafa Albayrak % 18
Mesut Albayrak % 14
Şirketin 2003 yılı cirosu ……………………… TL’dir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Devre konu teşebbüslerin faaliyet sahasını oluşturan bakır madeni üretimi; Eti
Bakır, KBİ ve ÇBİ tarafından gerçekleştirilmektedir. Buna karşılık “bakır türevi
ürünler” pazarında çok sayıda özel sektör kuruluşu faaliyette bulunmaktadır.
ÖİB’ye gönderilen 8.9.1998 tarih ve 1955 sayılı görüş yazısında, bu alanda 86
firmanın faaliyette bulunduğu tespit edilmekte ve en büyük teşebbüs olan
Sarkuysan Elektrolitik Bakır Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin pazar payı % 45 olarak
belirtilmektedir. Dolayısıyla, rekabetçi bir yapının yer aldığı ve devre konu
işletmelerin bu pazarda herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı dikkate alınarak,
“bakır türevi ürünler” pazarına ilişkin daha ayrıntılı bir değerlendirme
yapılmamıştır.
Çinko ise, dosya evreleri başlığında belirtilen nedenle değerlendirme dışı
tutulmuştur. Bu durumda, yapılan değerlendirme yalnızca “bakır pazarı”na
ilişkindir.
Tarafların toplam ciro ve pazar paylarının 1998/4 sayılı Tebliğ’de belirtilen
eşikleri aşması nedeniyle anılan işlem izne tabidir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, “birlikte satış” işleminin bu aşamada rekabeti
kısıtlayıcı bir etki yaratmayacağı; KBİ’ye ait Murgul rezervlerinin tükenme
noktasına gelmiş olmasının, devre konu işletmelerin toplam pazar
paylarındaki düşüşü devam ettireceği, bu durumda “birlikte satış” işlemiyle
ÇBİ karşısında güçlü bir şirketin yaratılması bakımından daha rekabetçi bir
durumun sağlanacağı anlaşılmıştır. Kaldı ki, bakır pazarının dünya çapındaki
görünümü, değerlendirmenin Türkiye ile sınırlı tutulmaması gerektiğine işaret
etmektedir.
Dünya bakır cevheri ve konsantresi bakımından en büyük ihracatçı ülkeler Şili,
Rusya ve Kanada’dır. En büyük ithalatçılar ise Japonya, ABD ve Güney
Kore’dir. Türkiye’nin uluslararası bakır cevheri ve konsantresi pazarında
önemli bir yeri bulunmamaktadır. Rezervler bakımından ise Türkiye, metal
04-20/196-37
6
içeriği olarak 321 milyon ton civarındaki Dünya toplam rezervinin %0,5’ine
sahiptir.
Bakır cevheri ve konsantresi fiyatlarının tespitinde, bakır satış fiyatları baz
alınmaktadır. Bakır satış fiyatları ise Londra Metal Borsası’nda (LME) ve New
York Metal Borsası’nda günlük olarak belirlenmektedir. Bakır cevher ve
konsantreleri için AB’nin Ortak Gümrük Tarifesi (GATT) tüm ülkeler için
sıfırdır. Bu ürünler için herhangi bir taviz de (koruma, tercihli rejim)
bulunmamaktadır.
Bakırın Dünya’da oldukça bol bulunan bir metal olması, ticaretinin serbest
olması ve fiyatların uluslararası piyasalarda belirleniyor olması, Türkiye bakır
cevheri ve konsantresi pazarındaki rekabetçi baskıları artırmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerde teklif verenler bakımından inceleme yapıldığı ve
teklif sahiplerinin bakır pazarında mevcut bir faaliyetinin olmaması nedeniyle
konsantrasyon riski bulunmadığı anlaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Eti Bakır A.Ş.’nin “blok satış” ve Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş.’ye ait
Samsun İşletmesi’nin “varlık satışı” yoluyla birlikte özelleştirilmesi amacıyla
açılan ihale sonrasında Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Rekabet
Kurumu’na bildirilen;
- Ce–Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm Nakliyat San. ve Tic.
A.Ş.,
- Erkan İnşaat Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Güneş Turizm Seyahat San. ve Tic. A.Ş.
unvanlı teşebbüslerden herhangi birinin Eti Bakır A.Ş. ve Karadeniz Bakır
İşletmeleri A.Ş.’ye ait Samsun İşletmesi’ni devralmasında 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri
çerçevesinde bir sakınca bulunmadığına, bildirime konu özelleştirme işlemine
izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy