Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-1 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-17/376-89
Karar Tarihi : 22.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Özgür BAL, M. Selim ÜNAL
C. ŞİKAYET EDEN : - (……………………)
20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : - Eti Elektrometalurji A.Ş.
Burdur Yolu Üzeri Kepezaltı 07090 Antalya
E. DOSYA KONUSU: Eti Elektrometalurji A.Ş. (Eti) tarafından üretilen karpit
(kalsiyum karbür) ürününün fiyatının bir yıl içinde %100’ün üzerinde arttığı
iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına intikal eden dilekçede şikayetçi; Eti
tarafından üretilen karpit ürününün fiyatının ekonomik krize ve maliyet girdilerindeki
düşüşe rağmen son bir yıl içinde %100’ün üzerinde arttığı, Eti’nin 2004’de
özelleştirilmesinden önce Eti Holding’e ait olduğu, söz konusu şirketin Türkiye’de karpit
üreten tek firma olduğu, sermayelerinin sınırlı olmasından dolayı ithalat yapamadıkları
ve zor durumda kaldıkları ifade ve iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.1.2009 tarih ve 79 sayı ile giren başvuru
üzerine, düzenlenen 6.2.2009 tarih ve 2009-1-1/BN-09-ÖB sayılı Bilgi Notu, Rekabet 40
Kurulu’nun 18.2.2009 tarih ve 09–07 sayılı toplantısında görüşülerek dosya konusuna
yönelik önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan incelemeler
sonucunda düzenlenen 14.4.2009 tarih ve 2009-1-1/ÖA-09-ÖB sayılı Önaraştırma
Raporu, 16.4.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/45 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09–17
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Eti’nin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya
ulaşılamadığı ve bu nedenle aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı, şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir. 50
09-17/376-89
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Konusu Taraf ve Pazar Hakkında Genel Bilgi
I.1.1. Eti Elektrometalurji A.Ş.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Eti 1958 yılında Türk - Fransız ortaklığı ile kurulmuştur.
1970 yılında sermayesinin tamamı Türk Şirketi Eti Holding’e geçmiş, en son 2004
yılında Rekabet Kurulu’nun 19.8.2004 tarih, 04-56/761-191 sayılı kararı ile verilen izin 60
sonrasında özelleştirilerek hisselerinin tamamı Aksu Madencilik - Sarp İnşaat gurubuna
devredilmiştir.
Şirketin ana faaliyet konusu; krom madenleri aramak, işletmek, zenginleştirmek, izabe,
rafinaj, v.s. yollarla metal bileşikleri üretmektir. Şirkete ait 12 adet krom, Antalya’da
bulunan 4 adet kuvarsit ve bir adet kalker madeni sahasında maden cevheri
işletilmekte, madenler zenginleştirilerek ve metalürjik işlemden geçirilerek DK
ferrokrom üretilmektedir. Şirkette toplam 5 çeşit mamul ve ara mamul üretilmektedir.
I.1.2. Genel Olarak Karpit Pazarı 70
Dosyada yer alan bilgiler çerçevesinde, karpit ürününün asetilen gazı üretiminde, karpit
lambalarında, ilaç, plastik, tekstil sanayinde, kalsiyum siyanamid ve azotlu gübre
üretiminde kullanıldığı, ayrıca demir çelik sanayinde desülfürizasyon malzemesi olarak
kullanım alanına sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. Şikâyetçi firma bakımından ise
karpitin temel olarak asetilen gazı üretiminde kullanıldığı belirtilmektedir. Söz konusu
asetilen gazı sanayide kullanılan oksijen kaynaklarında yanıcı gaz olarak işlev
görmektedir. Şikayetçi firma söz konusu karpit ürününü su ile reaksiyona maruz
bırakarak asetilen gazını üretmekte ve bunu piyasaya sunmaktadır.
80
Eti’nin üretimini gerçekleştirdiği karpitin ana hammaddesi ise kireç ve metalürjik koktur.
Karpit üretim tesislerinde kireç fırınlarından elde edilen kireç, elektrikli ark direnç
fırınında kok kömürü tarafından reaksiyona girerek 1800-2000°C’ta indirgenerek
kalsiyum karbür elde edilmektedir. Ark fırınları belirli periyotlarla açılarak sıvı haldeki
ürün, demir kalıplara boşaltılmakta ve soğuma işlemi tamamlandıktan sonra çeşitli
boylarda varillerde satışa sunulmaktadır.
I.2. Hukuki Değerlendirme
Dosya özelinde şikâyet, Eti’nin karpit fiyatlarını olağandışı bir şekilde artırdığına 90
ilişkindir. Rekabet hukuku bakımından söz konusu iddia, hakim durumun kötüye
kullanılması başlığı altında “aşırı fiyatlama” davranışıyla ilgilidir.
I.2.1. Aşırı Fiyat ve Rekabet Hukuku ile İlişkisi
Aşırı fiyat, genel olarak “pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli olarak
rekabetçi düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat” olarak tanımlanmaktadır ve
kavramın basitçe “sömürücü” ve “dışlayıcı” olarak iki alt kategoriye ayrılması
mümkündür. Özellikle sömürücü aşırı fiyat kavramı, rekabet hukukunun en tartışmalı
alanlarından biri olma özelliğini taşımaktadır. Tartışma, pazar gücüne sahip teşebbüs 100
tarafından uygulanan fiyatların objektif bir biçimde “aşırı” olarak belirlenmesinin
mümkün olup olmadığı, objektif tespit kriterlerinin neler olması gerektiği, rekabet
09-17/376-89
3
otoritelerinin arz ve talep yapısının her an değiştiği herhangi bir pazar yapısında böyle
bir tespit yapabilecek yetkinlikte olup olmadığı ve nihayetinde rekabet hukukunun
“sömürücü aşırı fiyatlama” olarak tanımlanan davranışı kapsamına almasının doğru
olup olmayacağı gibi noktalarda yoğunlaşmaktadır.
Bu ve benzeri tartışmalar, rekabet hukukunun gelişimine öncülük eden iki rekabet
hukuku sisteminde konunun farklı bir biçimde ele alınmasına sebep olmuştur. Nitekim
çeşitli nedenlerle ABD’de “sömürücü aşırı fiyatlama davranışı” rekabet hukukuna konu 110
edilmezken Türk rekabet hukukuna da mehaz teşkil eden AB’de ise gerek mevzuat
gerekse sınırlı sayıda da olsa uygulama örnekleri yönünden, kavramın rekabet
hukukunun müdahale alanında kabul edildiği görülmektedir.
AB rekabet hukukunun sömürücü aşırı fiyatlama davranışına müdahale etmesinin
yasal dayanağını Roma Anlaşması’nın 82. maddesi oluşturmaktadır. Bu maddede
kötüye kullanma örnekleri arasında sayılan “Doğrudan ya da dolaylı olarak haksız alım
ya da satış fiyatları uygulamak veya haksız ticari koşullar öne sürmek”, sömürücü aşırı
fiyatlamayı da içine alan bir başlık olarak kabul edilmiştir. Türk rekabet hukuku
bakımından meseleye bakıldığında ise, 82. maddenin 4054 sayılı Kanun’daki karşılığı 120
olan 6. maddede sayılan kötüye kullanma örnekleri arasında böyle bir örneğin
zikredilmediği belirtilmelidir. Ancak Kanun’da tahdidi olmayarak sayılan örneklerde
açıkça zikredilmemiş olmakla birlikte, konuya ilişkin alınan çeşitli kararlar ile bu
davranış 6. maddenin ihlali olarak değerlendirilmiştir.
Bu çerçevede, sömürücü aşırı fiyatlama davranışının rekabet hukukunun kapsamında
olup olmamasına ilişkin bir tartışma, esasen, mutlak bir doğru-yanlış tartışmasından
ziyade bir politika tercihi tartışmasından ibarettir. İşbu dosya bakımından bu tartışma,
her halde, ulaşılacak sonucu değiştirmemektedir.
130
Bu açıklamalardan sonra, “sömürücü nitelikte aşırı fiyatlama davranışı”nın Kanun’un 6.
maddesi kapsamında ele alınması durumunda, bu davranışın hangi koşullarda ihlal
olarak değerlendirilebileceği açıklanmalıdır. Konuya ilişkin iki Kurul kararı ve AB
uygulaması incelendiğinde, ihlal için, biri teşebbüsün faaliyet gösterdiği pazardaki
gücüne ve bu pazarın yapısına, diğeri de uygulanan fiyatların belirlenecek kritere göre
olan aşırılığına ilişkin iki koşulun sağlanmasının arandığı görülmektedir. Bu iki koşulun
yanında söz konusu pazarın regüle edilmeyen bir pazar olması gerekmektedir. Dosya
özelinde karpit pazarı regüle edilmeyen bir pazardır.
I.2.1.1. Teşebbüsün Pazardaki Gücü ve Pazar Yapısı 140
Rekabet Kurulu’nun aşırı fiyatlama iddiasını haklı görerek cezai yaptırım uyguladığı tek
karar olan 6.4.2001 tarih, 01-17/150-39 sayılı Rekabet Kurulu kararı Belko kararında,
ihlal sonucuna ulaşılırken Belko’nun “yasal olarak sağlanmış bir tekel hakkının
olmasına, pazarın yeni girişlere mutlak olarak kapalı olmasına, fiyatlama konusunda
olası istismarların önüne geçmek için gerekli yasal düzenlemelerin yapılmamış
olmasına ve ilgili ürünün talep esnekliğinin oldukça düşük olmasına vurgu yapılmıştır”
Bu haliyle kararın, ihlal için teşebbüsün hakim durumda olmasını yeterli görmediği,
yüksek fiyatların pazara yeni girişleri özendireceğine yönelik iktisadi görüşle uyumlu bir
yaklaşım ortaya koyduğu, aşırı fiyatlamanın ancak bu özelliği sağlayamayan 150
pazarlarda incelemeye konu olabileceğini gösterdiği söylenebilecektir. Nitekim Kurul,
1.2.2002 tarihli ve 02-06/51-24 sayılı kararında da aşırı fiyatlamaya ilişkin iddiaları,
09-17/376-89
4
bahse konu teşebbüsler hakim durumda olmakla birlikte, pazarın yasal veya doğal
tekel niteliği taşımaması sebebiyle 6. maddenin ihlali olarak değerlendirmemiştir.
I.2.1.2. Uygulanan Fiyatların Aşırı Olması
Daha önce de belirtildiği üzere aşırı fiyat, genel olarak “pazar gücünün uygulanması
sonucunda sürekli olarak rekabetçi düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat”
olarak tanımlanmaktadır. Rekabetçi düzeydeki fiyatların ne olduğunun uygulamada 160
tespit edilmesinin zor olması sebebiyle, AB uygulamasında aşırılık öncelikle
teşebbüsün fiyat ve maliyetlerinin karşılaştırılması ile tespit edilmeye çalışılmakta, fiyat
ve maliyetler arasında bir aşırılık tespit edilebilirse diğer testlere geçilmektedir. İşbu
dosya özelinde fiyat ve maliyet karşılaştırması yapılacak analiz için yeterli
görülmektedir.
I.2.2. Eti Açısından Değerlendirme
Sömürücü aşırı fiyatlama davranışının rekabet hukuku kapsamında bir ihlal olarak
değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışmalı bir husustur. Ancak bu tartışmanın 170
yanında, rekabet hukuku kapsamında bir değerlendirilme yapılacak olursa, söz konusu
davranışın bir ihlal olarak kabul edilmesi için ilgili teşebbüsün yeni giriş imkanı
bulunmayan yasal veya doğal tekel niteliğine sahip bir pazarda hakim durumda
bulunması ve uyguladığı fiyatların “sürekli olarak rekabetçi düzeyin önemli ölçüde
üzerinde” olması gerekmektedir. Aşağıda sırasıyla bu iki unsur değerlendirilmektedir.
I.2.2.1. Pazar Gücü ve Yapısına İlişkin Değerlendirme
4054 sayılı kanun’un 3. maddesinde hakim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, 180
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü”
şeklinde tanımlanmıştır.
Genellikle bir teşebbüs diğer teşebbüslerin rekabet baskısını dikkate almadan faaliyet
gösterebiliyorsa, o teşebbüsün hakim durumda olduğu kabul edilmektedir. Hakim
durumun varlığının tespit edilmesinde; ilgili teşebbüsün pazar payı, rakip teşebbüslerin
pazar payları ve pazara giriş engelleri gibi ölçütler dikkate alınmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, Eti’nin Türkiye karpit pazarındaki pazar payının 2007 yılı
için %(…), 2008 yılı için ise %(…) olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Pazarın kalan 190
kısmını yurt dışından yapılan ithalat oluşturmaktadır. Türkiye’de tek karpit üreticisi
konumunda olan Eti’nin pazar payının oldukça yüksek olduğu görülmektedir.
Mevcut dosya özelinde, Türkiye’de Eti dışında karpit üreten başka bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak raportörlerce özellikle asetilen gazı üreticileri ile yapılan
görüşmelerde, genel olarak doğrudan karpit ithalatının önünde herhangi bir engel
bulunmadığı ifade edilmiştir. Nitekim edinilen bilgilerden; Bulgaristan, Romanya,
Slovakya, Kazakistan, Ukrayna ve Çek Cumhuriyeti gibi çeşitli ülkelerden ithalat
yapılabildiği anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, Denizli Sanayi Gazları Ltd. Şti. (Denizli
Gaz) ve Messer Aligaz Sanayi Gazları A.Ş. gibi teşebbüslerin karpit alımlarının hemen 200
tamamını doğrudan ithalat yoluyla gerçekleştirdikleri, Ersoy Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş.
gibi teşebbüslerin ise hem Eti’den hem de ithalat yoluyla alım yaptıkları görülmektedir.
09-17/376-89
5
Aşağıdaki tabloda Gümrük Müsteşarlığı, DTM ve TÜİK tarafından gönderilen verilere
göre Türkiye karpit ithalat miktarları gösterilmektedir:
Tablo 1- Türkiye Karpit İthalat Miktarları
Yıllar Miktar (ton)
2004 2,884
2005 4,322
2006 2,919
2007 1,254
2008 1,842
Yukarıdaki tablodan, ithal edilen karpit miktarının seneler itibarıyla dalgalı bir seyir 210
izlediği görülmektedir. Bu durumun, karpit alıcılarının talep ettiklerinde rahatlıkla
ithalata yönelebildiklerine işaret ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim Denizli Gaz temsilcisi,
kendisiyle yapılan görüşmede şunları ifade etmiştir: “Belirli sermayenin üzerindeki
herhangi bir asetilen üreticisinin şu an itibarıyla doğrudan karpit ithal etmesinin
mümkün olduğunu düşünüyorum. Bu itibarla bu tip şirketler için Eti’nin yegane tedarikçi
konumunda olduğunu düşünmüyoruz. Ancak ufak çapta karpit alan ve sermayesi
yetersiz teşebbüsler bakımından bu imkan bulunmayabilecektir.”
Bütün bu açıklamalardan, karpit ithalatının önünde herhangi bir engel bulunmadığı ve
Eti’nin pazardaki tek tedarikçi olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı, bununla 220
birlikte Eti’nin yüksek pazar paylarından da anlaşıldığı üzere, ithalatın halihazırda
Eti’ye oranla düşük bir paya sahip olduğu sonucuna ulaşmak mümkündür. Bir başka
deyişle dosya mevcudu bilgiler, Eti’nin hakim durumda olabileceğine işaret etmektedir.
Ancak ithalatın yaklaşık %20 paya sahip olduğu ve belirli ölçek üzerindeki
teşebbüslerin zorlanmadan bu alternatif kaynaktan alım yapabildikleri bir pazar
yapısının doğal veya yasal tekel niteliği taşımadığı yapılan incelemelerden ve edinilen
bilgilerden anlaşılmaktadır. Eti’nin fiyatlarının yüksek olduğunu değerlendiren
teşebbüslerin ithalata yönelmelerinin önünde herhangi bir engel barındırmayan böyle
bir pazar yapısında, aşırı fiyatlama yoluyla Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilmesinin
mümkün olmadığı söylenebilecektir. 230
Diğer yandan, bir an için karpit pazarının yasal veya doğal tekel niteliğine sahip bir
pazar olduğu ve Eti’nin de bu pazarda hakim durumda olduğu varsayılsaydı bile,
aşağıdaki bölümde de görüleceği üzere yapılacak değerlendirme sonucunda
ulaşılacak sonuç farklı olmayacaktır.
I.2.2.2. Aşırı Fiyat Değerlendirmesi
Dosya özelinde şikayet, Eti’nin karpit fiyatlarını olağandışı bir şekilde artırdığına
ilişkindir. İddiaya ilişkin olarak yapılacak değerlendirmede, rekabet hukuku kapsamında 240
aşırı fiyatın tespit edilmesinde temel olarak alınabilen kriterlerden fiyat-maliyet
karşılaştırması esas alınacaktır. Bu doğrultuda aşağıda öncelikli olarak Eti tarafından
satılan karpitin 1.1.2007 - 1.3.2009 tarihleri arasındaki ortalama fiyatlarına yer
verilmektedir:
Tablo 2- Eti’nin Aylık Ortalama Karpit Satış Fiyatları
YURTİÇİ SATIŞ (TL)
SATIŞ DÖNEMİ MİKTAR(TON) TUTAR(TL) ORT.FİYAT
01.01.2007-31.01.2007 (….) (…………..) (……)
09-17/376-89
6
01.02.2007-28.02.2007 (….) (…………..) (……)
01.03.2007-31.03.2007 (….) (…………..) (……)
01.04.2007-30.04.2007 (….) (…………..) (……)
01.05.2007-31.05.2007 (….) (…………..) (……)
01.06.2007-30.06.2007 (….) (…………..) (……)
01.07.2007-31.07.2007 (….) (…………..) (……)
01.08.2007-31.08.2007 (….) (…………..) (……)
01.09.2007-30.09.2007 (….) (…………..) (……)
01.10.2007-31.10.2007 (….) (…………..) (……)
01.11.2007-30.11.2007 (….) (…………..) (……)
01.12.2007-31.12.2007 (….) (…………..) (……)
2007 YILI TOPLAMI/ORTALAMA (….) (…………..) (……)
01.01.2008-31.01.2008 (….) (…………..) (……)
01.02.2008-28.02.2008 (….) (…………..) (……)
01.03.2008-31.03.2008 (….) (…………..) (……)
01.04.2008-30.04.2008 (….) (…………..) (……)
01.05.2008-31.05.2008 (….) (…………..) (……)
01.06.2008-30.06.2008 (….) (…………..) (……)
01.07.2008-31.07.2008 (….) (…………..) (……)
01.08.2008-31.08.2008 (….) (…………..) (……)
01.09.2008-30.09.2008 (….) (…………..) (……)
01.10.2008-31.10.2008 (….) (…………..) (……)
01.11.2008-30.11.2008 (….) (…………..) (……)
01.12.2008-31.12.2008 (….) (…………..) (……)
2008 YILI TOPLAMI/ ORTALAMA (….) (…………..) (……)
01.01.2009-31.01.2009 (….) (…………..) (……)
01.02.2009-28.02.2009 (….) (…………..) (……)
2009 YILI TOPLAMI/ ORTALAMA (….) (…………..) (……)
Tablodan da görüldüğü üzere, miktar bazında aylık ortalama karpit fiyatlarında bazı
istisnalar dışında düzenli bir artış söz konusudur.
250
Önaraştırma kapsamında edinilen bilgiler kapsamında, Eti’nin karpit üretiminde
kullandığı girdilerin aşağıdaki kalemlerden oluştuğu görülmektedir:
Tablo 3- Karpit Üretiminde Kullanılan Girdilerin Listesi
Girdi Birim Maliyet İçindeki Payı (%)
KOK 18,71 – 27,29
ANTRASİT
KİREÇ 7,22 – 13,16
SÖDERBERG
FUEL OİL
ELEKTROT ZARFI (VİROL AD)
GRAFİT ELEKTROT
GRAFİT ELEKTROT VİDASI
BARA DEMİRİ
PİK KALIP
KARPİT BİDONU (AD) 7,01 – 14,10
PALET VE AMBALAJ MALZEMESİ
DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
ELEKTRİK GİDERİ 27,09 – 42,45
09-17/376-89
7
DİĞER GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
YARDIMCI SERVİSLER G.Ü.G PAYI
Tabloda, birim maliyet içerisinde görece daha yüksek paya sahip dört kalemin maliyet
içerisindeki en düşük ve en yüksek paylarına da yer verilmiştir. Aşağıda yine 1.1.2007
– 1.3.2009 tarihleri arasında, söz konusu maliyet kalemlerinin fiyatlarına yer
verilmektedir:
260
Tablo 4- Eti’nin Ortalama Aylık Kok Kömürü Maliyetleri
KOK
DÖNEM MİKTAR (Ton) ORT.FİYAT(TL) TUTAR(TL)
01.01.2007-31.01.2007 210 340,10 71.442,25
01.02.2007-28.02.2007 3.190 271,60 866.368,28
01.03.2007-31.03.2007 2.200 276,85 609.061,34
01.04.2007-30.04.2007 438 234,79 102.723,94
01.05.2007-31.05.2007 2.275 302,59 688.358,69
01.06.2007-30.06.2007 2.134 264,91 565.327,55
01.07.2007-31.07.2007 4.455 280,61 1.250.133,30
01.08.2007-31.08.2007 727 368,45 267.936,19
01.09.2007-30.09.2007 1.475 333,08 491.171,42
01.10.2007-31.10.2007 1.260 341,18 429.925,76
01.11.2007-30.11.2007 452 315,44 142.628,15
01.12.2007-31.12.2007 3.579 406,63 1.455.379,11
2007 YILI TOPLAMI 22.395 309,91 6.940.455,98
01.01.2008-31.01.2008 413 408,97 168.701,73
01.02.2008-28.02.2008 456 497,79 227.172,88
01.03.2008-31.03.2008 333 513,97 171.172,02
01.04.2008-30.04.2008 228 525,58 120.041,69
01.05.2008-31.05.2008 2.169 646,74 1.402.602,70
01.06.2008-30.06.2008 5.227 472,78 2.471.224,17
01.07.2008-31.07.2008 1.166 610,71 712.018,04
01.08.2008-31.08.2008 3.554 628,34 2.233.191,63
01.09.2008-30.09.2008 2.622 665,72 1.745.287,83
01.10.2008-31.10.2008
01.11.2008-30.11.2008
01.12.2008-31.12.2008
2008 YILI TOPLAMI 16.168 572,22 9.251.412,69
01.01.2009-31.01.2009
01.02.2009-28.02.2009
2009 YILI TOPLAMI 0 0,00 0,00
Tablodan, karpit üretiminde %18,71 ile %27,29 arasında bir paya sahip olan kok
kömürünün fiyatında düzenli bir artış olduğu ve 2008 yılı ortalama fiyatının 2007 yılına
göre yaklaşık %85 arttığı görülebilmektedir:
Tablo 5- Eti’nin Ortalama Aylık Kireç Maliyetleri
KİREÇ
DÖNEM ORT.FİYAT(TL)
01.01.2007-31.01.2007 67,97318
01.02.2007-28.02.2007 66,93794
01.03.2007-31.03.2007 67,09352
01.04.2007-30.04.2007 64,35065
01.05.2007-31.05.2007 68,41344
01.06.2007-30.06.2007 71,77894
01.07.2007-31.07.2007 96,01086
09-17/376-89
8
01.08.2007-31.08.2007 98,37269
01.09.2007-30.09.2007 81,02022
01.10.2007-31.10.2007 92,8484
01.11.2007-30.11.2007 92,54434
01.12.2007-31.12.2007 95,72915
2007 YILI TOPLAMI 79,82743
01.01.2008-31.01.2008 89,91126
01.02.2008-28.02.2008 89,20893
01.03.2008-31.03.2008 88,29186
01.04.2008-30.04.2008 86,99447
01.05.2008-31.05.2008 82,17135
01.06.2008-30.06.2008 102,7604
01.07.2008-31.07.2008 103,27
01.08.2008-31.08.2008 149,3489
01.09.2008-30.09.2008 108,4025
01.10.2008-31.10.2008 124,4102
01.11.2008-30.11.2008 Alınmamış
01.12.2008-31.12.2008 Alınmamış
2008 YILI TOPLAMI 101,8865
01.01.2009-31.01.2009 Alınmamış
01.02.2009-28.02.2009 Alınmamış
2009 YILI TOPLAMI Alınmamış
Yukarıdaki tablodan, ortalama kireç fiyatlarının 2008 yılında 2007 yılına göre yaklaşık
%20 artmış olduğu görülmektedir: 270
Tablo 6- Eti’nin Ortalama Aylık Karpit Bidonu Maliyetleri
Karpit Bidonu
DÖNEM ORT.FİYAT(TL)
01.01.2007-31.01.2007 6,67
01.02.2007-28.02.2007 6,89
01.03.2007-31.03.2007 6,79
01.04.2007-30.04.2007 6,75
01.05.2007-31.05.2007 6,76
01.06.2007-30.06.2007 6,78
01.07.2007-31.07.2007 6,75
01.08.2007-31.08.2007 6,95
01.09.2007-30.09.2007 6,97
01.10.2007-31.10.2007
01.11.2007-30.11.2007
01.12.2007-31.12.2007
2007 YILI TOPLAMI 6,83
01.01.2008-31.01.2008
01.02.2008-28.02.2008
01.03.2008-31.03.2008
01.04.2008-30.04.2008
01.05.2008-31.05.2008
01.06.2008-30.06.2008
01.07.2008-31.07.2008 11,02
01.08.2008-31.08.2008 17,62
01.09.2008-30.09.2008 7,71
01.10.2008-31.10.2008 9,49
01.11.2008-30.11.2008
01.12.2008-31.12.2008
2008 YILI TOPLAMI 9,75
01.01.2009-31.01.2009
09-17/376-89
9
01.02.2009-28.02.2009
2009 YILI TOPLAMI 0,00
Tablodan, karpit üretim maliyetinde yaklaşık %7 ile %14 arasında paya sahip olan bu
kalemin fiyatında da 2008 yılında 2007 yılına göre yaklaşık %42 oranında artış olduğu
görülmektedir.
Son olarak karpit üretim maliyetinin yaklaşık %27 ile %42 arasında bir bölümünü 280
oluşturan elektrik fiyatlarının incelenmesi gerekmektedir. Eti’den alınan bilgiler ve
yeminli mali müşavir onaylı fatura örneklerinden, Eti’nin 1 Kwh için ödediği birim fiyatın
2007 yılında 9,81 kuruş iken 2008 yılında 14,13 kuruşa kadar yükseldiği görülmektedir.
Bu tespit ve açıklamalardan, Eti bakımından 2008 yılı elektrik fiyatlarının 2007 yılına
göre yaklaşık %50 oranında artmış olduğu görülmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklama ve tespitler, en kötümser bakış açısıyla dahi karpit
maliyetinin en az %50’sini teşkil eden bu dört girdinin tamamının fiyatlarında ciddi bir
artış olduğunu göstermektedir. Hal böyle iken, maliyetleri önemli oranlarda artmış olan 290
bir teşebbüsün yapmış olduğu söz konusu zamların aşırı olarak kabul edilmesi
zorlaşmaktadır. Üstelik, tek tek maliyet kalemlerinin yanında, karpitin nihai ortalama
birim maliyetleri üzerinden yapılacak değerlendirmenin de benzer olduğu
görülmektedir:
Tablo 7- Eti’nin Ortalama Aylık Karpit Fiyatları ve Ortalama Aylık Maliyetleri
YURTİÇİ SATIŞ
SATIŞ DÖNEMİ ORT. MALİYET (TL)
ORT.FİYAT
(TL) Ortalama Birim Kar Oranı (%)
01.01.2007-31.01.2007 (….) (…………..) (……)
01.02.2007-28.02.2007 (….) (…………..) (……)
01.03.2007-31.03.2007 (….) (…………..) (……)
01.04.2007-30.04.2007 (….) (…………..) (……)
01.05.2007-31.05.2007 (….) (…………..) (……)
01.06.2007-30.06.2007 (….) (…………..) (……)
01.07.2007-31.07.2007 (….) (…………..) (……)
01.08.2007-31.08.2007 (….) (…………..) (……)
01.09.2007-30.09.2007 (….) (…………..) (……)
01.07.2008-31.07.2008 (….) (…………..) (……)
01.08.2008-31.08.2008 (….) (…………..) (……)
01.09.2008-30.09.2008 (….) (…………..) (……)
01.10.2008-31.10.2008 (….) (…………..) (……)
Yukarıda belirli aylar için verilmiş olan tablodan, değişik aylar itibarıyla ortalama birim
maliyet ve ortalama fiyat arasındaki nisbi farkın, bir diğer deyişle söz konusu aylar
itibarıyla gerçekleşen kar marjının genellikle %(…)’ler seviyesinde olduğu ve en yüksek 300
%(…) seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Tabloda dikkat çekici bir husus ise
incelenen 13 aylık dönem içerisinde, aşırı fiyatlama yaptığı iddia edilen Eti’nin 2 ay için
maliyetlerinin altında satış yapmış olmasıdır.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında Eti tarafından uygulanan karpit
fiyatlarının, aşırı fiyat olarak kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
09-17/376-89
10
310
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu ile ilgili olarak Eti
Elektrometalurji A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin korunması Hakkında Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılamadığına, bu nedenle adı
geçen teşebbüs hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİGİ ile karar verilmiştir.
320
Full & Egal Universal Law Academy