Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-82 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-56/761-191
Karar Tarihi : 19.8.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : M.Ömür PAŞAOĞLU, Mert KARAMUSTAFAOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20
D. TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş-Ankara
- Aksu Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İller Sok. No:5 Tandoğan-Ankara
- Özdoğu İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti.
Sancak Mah. 15. Cad. 294. Sok. No:14 Çankaya-Ankara
30
- Cihan Maden ve Metal Ürünleri Tic. Nak. Ltd. Şti.
Barbaros Mah. Halk Cad. No:65 34746
Yenisahra-Kadıköy-İstanbul
- Mehmet TUTAL
Büyükdere Cad. Maya Akar Center B Blok Kat:19
No:73 Esentepe-Şişli-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin blok satış yöntemiyle
devredilmesine izin verilmesi talebi. 40
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.6.2002 tarih ve 2572 sayı ile
giren Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Eti Elektrometalurji
A.Ş.’nin blok satışına ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na
yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü
talep edilmiştir.
04-56/761-191
2
Bunun üzerine, 15.7.2002 tarih, 1562 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 50
25.7.2002 tarih, 3311 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın
görüşleri dikkate alınarak, 1.8.2002 tarih ve 02-46/560-M sayılı karar ile
konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 6.8.2002 tarih, 1737
sayı ile anılan İdare'ye bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 5.8.2004 tarih, 4338 sayı ile giren izin başvurusu üzerine
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 13.8.2004, 2004-1-82/Öİ-04-MÖP sayılı 60
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 16.8.2004 tarih, REK.0.05.00.00/167
sayılı Başkanlık önergesi ile 04-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin
İdare’ye ait %100 oranındaki hissesinin dosya kapsamındaki teşebbüslerce
devralınması işlemlerine izin verilmesinde bir sakınca olmadığı ifade
edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
H.1. Sektöre ve Eti Elektrometalurji A.Ş.'ye İlişkin Genel Bilgiler
H.1.1. Sektörel Bilgiler
Krom cevheri başlıca metalurji, kimya, refrakter (seramik, tuğla sanayi v.b.) ve
döküm sanayinde kullanılan bir madendir.
Metalurji sanayinde krom; ferrokrom, ferrosilikokrom, krom bileşikleri,
ekzotermik krom katkıları, diğer krom alaşımları ve krom metali şeklinde 80
tüketilmektedir. Metalurji endüstrisinde krom cevherinin en önemli kullanım
alanı paslanmaz çelik yapımında kullanılan ferrokrom üretimidir. Krom çeliğe
sertlik, kırılma ve darbelere karşı direnç, aşınma ve oksitlenmeye karşı
koruma sağlamaktadır.
Kromun çeşitli alaşımları, uçak ve gemi sanayinde paslanmayı önleyici
özellikleri dolayısıyla, kimya sanayinde sodyum bikromat, kromik asit ve boya
hammaddesi yapımında, metal kaplama, deri kaplama, boya maddeleri,
seramikler, parlatıcı gereçler, katalistler, boyalar, organik sentetikler, konserve
yapma ajanları, su işleme, sondaj çamuru ve diğer birçok alanda, ayrıca krom 90
metali yüksek performans alaşımlarda da tüketilir. Kromun süper alaşımları
ise yüksek ısıya dayanıklı, türbin motorlarının yapımında kullanılmaktadır.
Dünyada tespit edilen 50’ye yakın krom minerali bilinmekle beraber ekonomik
değer taşıyan ve krom yataklarının esasını teşkil eden tek mineral kromittir.
Krom cevheri türlerine göre üçe ayrılmaktadır:
- Yüksek Kromlu (Metalurjik) Cevher
- Yüksek Demirli (Kimyasal) Cevher
04-56/761-191
3
- Yüksek Alüminyumlu (Refrakter) Cevher. 100
Türkiye’nin kromit cevherleri uluslararası kalitede ve üretime elverişli
niteliktedir. Dünya krom rezervi 3,3 milyar ton olup, Güney Afrika Cumhuriyeti
2,4 milyar ton rezerv ile dünyanın en önemli krom üreticisidir. Türkiye
potansiyel rezerv açısından 159,6 milyon ton ile % 4,7’lik bir paya sahiptir.
Türkiye’de yıllara göre krom üretimi aşağıdaki gibidir:
Tablo 1- Türkiye’de Yıllara Göre Krom Üretimi
110
Yıl Üretim(ton) Kamu Payı(%)
1995 2.080.043 16
1996 1.279.032 27
1997 1.646.413 29
1998 1.440.470 49
1999 1.019.542 53
Ferrokrom, metalurjik işlemler ile zenginleştirilmiş krom cevheridir. İhtiva ettiği
karbon miktarına göre düşük karbonlu, orta karbonlu ve yüksek karbonlu
ferrokrom olmak üzere üç grupta toplanır.
Dünya ferrokrom üretim kapasitesi 4,3 milyon ton olup, en önemli ferrokrom
üreticileri Güney Afrika Cumhuriyeti, AB ülkeleri, Çin, Hindistan, Bağımsız
Devletler Topluluğu ve Japonya'dır. Türkiye Dünya ferrokrom üretiminin
%2,5’ini gerçekleştirmektedir. Türkiye’nin ferrokrom kurulu kapasitesi, 150.000
ton/yıl yüksek karbonlu, 11.500 ton/yıl düşük karbonlu olmak üzere 161.500 120
tondur.
Dünya ferrokrom üretiminin %70’den fazlası paslanmaz çelik üretiminde
kullanılmaktadır. Dolayısıyla ferrokrom piyasası paslanmaz çelik
endüstrisindeki faaliyetlere bağlı olarak değişmektedir. 1970’de ABD ve
Japonya Dünya ferrokrom üretiminin yaklaşık %45’ini gerçekleşmekte iken
bugün üretimdeki payları %5’in altına düşmüştür. Bu dönemde başta Güney
Afrika gibi gelişmekte olan ülkelerdeki ferrokrom üretimi hızla artmıştır.
Dünya’da ferrokrom endüstrisindeki bu değişikliklerin yanısıra, tüketilen 130
ferrokrom türünde de değişiklik gözlenmiştir. Son yirmi yıl içerisinde
paslanmaz çelik üretimindeki teknolojik gelişmelere paralel olarak yüksek
karbon ferrokrom tüketimi hızlı bir şekilde artmıştır.
Ferrokrom piyasası bir yandan arz miktarındaki artma ve üreticiler arasındaki
yoğun rekabet, diğer yandan paslanmaz çelik üretiminde arza göre yavaş
büyümenin etkisi altında bulunmaktadır. 1998 Asya krizi ve buna bağlı olarak
ABD çelik sanayinde görülen durgunluk nedeniyle ferrokrom piyasası önemli
ölçüde olumsuz yönde etkilenmiştir. Özellikle 1998 yılından itibaren ferrokrom
satışlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde olumsuz piyasa koşularından 140
kaynaklanmaktadır.
Türkiye’nin üretici konumda olduğu ferrokromda, özellikle enerji ve finansman
maliyetlerinin yüksek oluşu, ayrıca personel sayısının da fazla olması
04-56/761-191
4
nedeniyle maliyetler artmaktadır. Türkiye’de paslanmaz çelik imalatı çok
düşük olduğu için üretim ihracata yöneliktir. Bu nedenle dünya
konjonktüründeki dalgalanmalar sektörün son derece duyarlı olmasına yol
açmaktadır.
Dünya piyasalarında ferrokrom, spot ve kontratlı satışlar olmak üzere iki farklı 150
şekilde satılmaktadır. Büyük tüketiciler ihtiyaçlarının büyük bir kısmını kontrata
bağlamakta, kalan küçük bir kısmını ise spot olarak temin etmektedir. Kontratlı
satış yapabilmek için bir üretici ile bağlantılı olmak ve kesintisiz olarak ürün
sağlayabilmek gereklidir. Ferrokromun satış fiyatı alüminyum, altın gibi Londra
Metal Borsası’nda belirlenip, Ryan’s Notes ve Metals Week gibi yayınlardaki
fiyatlara göre oluşturulmaktadır.
Yurtiçindeki fiyatlandırmada satış fiyatları tespit edilirken dünya pazar fiyatları
ve ithal maliyetleri dikkate alınmaktadır.
160
Türkiye’de yüksek karbonlu (YK) ferrokrom Eti Krom A.Ş., düşük karbonlu
(DK) ferrokrom ise Eti Elektrometalurji A.Ş. tarafından üretilmektedir.
Türkiye’de ferrokrom üretimi yapan özel şirket bulunmamaktadır.
H.1.2. Eti Elektrometalurji A.Ş.
Şirketin ana üretim tesisi olan Antalya Elektrometalurji Sanayi İşletmesi, Türk -
Fransız ortaklığı olarak ESAŞ Elektrometalurji Sanayi A.Ş. adı altında
13.10.1958 tarihinde kurulmuştur. 1970 yılında şirketin tamamı Etibank
tarafından satın alınarak bağlı işletme haline getirilmiştir. 170
Şirketin diğer bölümü olan Üçköprü Maden İşletmesi ise; Fethiye Göcek
yöresinde, 1957 yılında şantiye halinde çalışmaya başlamış, 1963 yılında
müesseseye, 1.1.1995 yılında işletmeye dönüştürülmüştür. En son
yapılanmada ise Eti Elektrometalurji A.Ş. bünyesine alınmıştır.
26.1.1998 tarihli ve 98/10552 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Etibank Genel
Müdürlüğü, Eti Holding A.Ş. adıyla iktisadi devlet teşekkülü şeklinde
teşkilatlandırılmış, Etibank’a ait işletmelerin daha etkin bir şekilde
yürütülebilmesi ve organizasyonun günümüz şartlarına uygun olarak 180
yapılandırılması amacıyla Eti Elektrometalurji A.Ş. ve Eti Krom A.Ş.’nin de
içinde bulunduğu 7 ayrı anonim şirket kurulmuştur. Şirket 4.2.1998 tarih ve
23248 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak anonim şirket haline getirilmiştir.
Eti Elektrometalurji A.Ş. ve Eti Krom A.Ş. Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun
10.10.2000 tarihli ve 2000/76 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve
programına alınmıştır.
Şirketin ana faaliyet konusu; krom madenleri aramak, işletmek,
zenginleştirmek, izabe, rafinaj, v.s. yollarla metal bileşikleri üretmektir. Şirkete
ait 12 adet krom, Antalya’da bulunan 4 adet kuvarsit ve bir adet kalker madeni 190
sahasında maden cevheri işletilmekte, madenler zenginleştirilerek ve
metalurjik işlemden geçirilerek DK ferrokrom üretilmektedir. Şirkette toplam 5
çeşit mamul ve ara mamul üretilmektedir. Bunların türleri, kapasiteleri ve
kapasite kullanım oranları aşağıda sunulmuştur.
04-56/761-191
5
Tablo 2- Mamullerin Türleri, Kapasiteleri ve Kapasite Kullanım Oranları
Ürün Türü Kapasite Kapasite Kullanım Oranı
Silikoferrokrom 7.300 ton/yıl %81
DK Ferrokrom 11.500 ton/yıl %80
Ferrosilisyum 5.000 ton/yıl Üretim yapılmamakta.
Karpit 36.000 ton/yıl %36
Söderberg 9.500 ton/yıl %41
- Silikoferrokrom; DK ferrokrom üretiminde kullanılan bir ara mal niteliğindedir.
Silikoferrokrom tesisinin yıllık kapasitesi 6.400 ton/yıldır. Eti Elektrometalurji 200
A.Ş.’nin 2003 yılı Silikoferrokrom üretimi 6.715 ton’dur.
- DK ferrokrom; vasıflı çelik üretiminde ve döküm sanayinde alaşım elemanı
olarak kullanılmaktadır. DK ferrokrom, YK ferrokromdan daha kalitelidir. DK
ferrokrom, YK ferrokroma göre paslanmaya, yüksek sıcaklığa ve aşınmaya
karşı daha dayanıklıdır. Şirket DK ferrokrom satışından zarar etmektedir.
Ferrokrom tesisinde çok küçük bir yatırımla karpit elde edilebilmesi ve
ferrokrom fiyatlarının yükselmesi durumunda bir ayda tekrar ferrokrom
üretimine geçilebilmesi mümkündür. Eti Elektrometalurji A.Ş. 'nin 2003 yılı DK
ferrokrom üretimi 10.790 ton’dur. 210
- Ferrosilisyum; demir çelik sanayinde oksit giderici, çeliğin dayanıklılığını
artırmak için alaşım elemanı olarak, silisyumlu saçların imalinde, yay
çeliklerinin imalinde kullanılır. Ancak ekonomik olmadığı için ferrosilisyum
üretimi artık yapılmamaktadır.
- Karpit, aseliten gazı üretiminde, kalsiyum siyanemid üretiminde ve demir-
çelik sanayinde kullanılmaktadır. Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin 2003 yılındaki
karpit üretimi 13.052 ton’dur.
220
- Söderberg, elektrometalurji sanayinde ark fırınlarının elekrodlarında
kullanılır. Ana hammadeleri kalsine antrasit ve zifttir. Yıllık kapasite 9.500
ton/yıl’dır. Söderberg üretimi Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin silikoferrokrom,
ferrokrom, ferrosilisyum ve karpit fırınlarının ihtiyaç duyduğu elektrotların
ihtiyacını karşılamak için üretilmektedir. 2003 yılında üretim yapılmadığı gibi,
1.043 ton Söderberg iç tüketimde kullanılmıştır. Üretimin bir kısmı da Eti Krom
A.Ş. tarafından kullanılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin DK ferrokrom global
pazar payının %3, yurt içi pazar payının yaklaşık %50-55 olduğu 230
anlaşılmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin Antalya ilindeki tesislerinde aşağıda yer verilen
toplam 5 çeşit mamul ve ara mamul üretilmektedir: Silikoferrokrom, DK
ferrokrom, Ferrosilisyum, Karpit, Söderberg.
04-56/761-191
6
240
Dosya mevcudu bilgilerden, bu ürünlerden biri olan ferrosilisyumun, piyasa
fiyatlarının çok düşük, maliyetlerin ise çok yüksek olması nedeniyle son iki
yıldır üretilmediği anlaşılmaktadır. Silikoferrokrom ise DK ferrokrom üretiminde
kullanılan bir hammadde niteliğinde olup, üretilen bu ara mamulun tamamı
şirket tarafından tüketilmektedir. Yine şirketin kendi tesislerinde üretilen
soderbergin bir kısmı hammadde olarak kullanılmakta, geriye kalanı Eti Krom
A.Ş. ’ye satılmaktadır.
Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin üretimini ve pazarlamasını yaptığı temel ürün DK
ferrokrom olup, söz konusu ürün vasıflı çelik üretiminde ve döküm sanayiinde 250
alaşım elemanı olarak kullanılmaktadır. Çeliğe sertlik, kırılma ve darbelere
karşı direnç, aşınma ve oksitlenmeye karşı koruma sağlaması nedeniyle
metal ve silah sanayisinin çok önemli bir hammaddesi olan ferrokrom, aynı
zamanda kimya sanayiinde de (asit ve boya hammaddesi yapımında, deri
tabaklama, boya maddeleri, seramik, parlatıcı gereçler, organik sentetikler vb
yapımında) yaygın bir kullanıma sahiptir.
Eti Elektrometalurji A.Ş.’nin üretimini ve pazarlamasını yaptığı ikinci nihai ürün
karpit ise metal kesim ve kaynaklarında kimyasal sentezlerin başlangıç
maddesi olarak, kimya sanayiinde sentetik reçineler yapımında ve demir-çelik 260
sanayiinde oksidasyon amacıyla kullanılmaktadır. Hammaddeleri metalurjik
kok ve kireç olan karpit, her iki hammaddenin belirli oranlarda ark fırınlarında
ergitilmesi sonucu oluşan reaksiyonlarla elde edilmekte; ark fırınları belirli
periyotlarla açılarak sıvı haldeki ürün demir kalıplara boşaltılmakta ve soğuma
işlemi tamamlandıktan sonra çeşitli boylarda varillerde satışa sunulmaktadır.
Karpit ferrokromdan farklı bir kullanım alanına ve ayrı bir üretim prosesine tabi
olmakla birlikte, dosya mevcudu bilgilerden şirketin küçük ve az maliyetli bir
yatırım ile ferrokrom tesisinde karpit üretimi yapabileceği ve örneğin ferrokrom
fiyatlarının artması halinde bir ayda tekrar ferrokrom üretimine geçebileceği
anlaşılmaktadır. 270
Kullanım alanları bakımından birbirinden ayrılan DK Ferrokrom ve Karpit
ürünlerinin pazardaki satış fiyatları da aşağıda yer verilen tablolardan
görüleceği üzere farklıdır.
Tablo 3- Düşük Karbonlu Ferrokrom Satış Miktar ve Tutarı
İç Satış ($) İhracat ($)
Yıllar Ton Tutarı
Birim
Fiyatı
Ton Tutarı
Birim
Fiyatı
1999 618 827.078 1.388 11.200 9.454.986 844
2000 300 382.092 1.273 6.487 4.676.404 720
2001 1.037 1.067.764 1.029 11.659 10.443.942 895
2002 Nisan 259 284.184 1.097 1.456 1.296.670 890
280
04-56/761-191
7
Tablo 4- Karpit Satış Miktar ve Tutarı
İç Satış Dış Satış
Yıllar Ton Tutarı
($)
Birim
Fiyatı ($)
Ton Tutarı
($)
Birim
Fiyatı ($)
1999 11.331 5.003.256 441 5.256 1.855.596 353
2000 9.879 4.440.517 449 4.656 1.691.143 363
2001 8.651 3.339.377 386 5.338 2.016.985 377
2002 Nisan 3.191 1.249.181 391 1.361 465.960 320
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, karpit ile DK ferrokrom arasında bir
arz ikamesinin mümkün olduğu, ancak talep ikamesi yönüyle kullanım
alanlarının ve fiyatların farklılığı dikkate alındığında her iki ürünün de ayrı
pazarlarda değerlendirilmesi gerektiği, bu nedenle ilgili ürün pazarlarının DK
Ferrokrom ve Karpit pazarları olarak ele alınmasının yerinde olacağı
kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, Eti Elektrometalurji A.Ş. kendisine ait 12 kromit, 4 kuvarsit ve 1 290
kalker madeninde cevher üretimi yapmaktadır. Cevher üretiminin tamamı ara
ve ana ürünlerin imalinde kullanıldığından, söz konusu cevherlerin ayrı birer
ürün pazarı kapsamında tanımlanmasına gerek duyulmamıştır. Ancak
özelleştirme ile birlikte bu madenlerin işletme hakları da devredileceğinden,
söz konusu cevherlere ilişkin olarak da değerlendirme yapılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Yapılan incelemede bölgesel pazarların oluşmasına yol açan herhangi bir
unsura rastlanmadığı ve ürünlerin ülke genelinde yaygın olarak ticaretinin 300
yapıldığı dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazarın “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu
ürünlerde gümrük vergisi oranlarının AB ülkeleri için tamamen kalkmış olması,
çoğunlukla ithalatın yapıldığı BDT ülkelerine yönelik olarak söz konusu
oranların düşük seviyede kalması, özelleştirmeye konu işletmelerin esasen
yurtdışındaki rakipleriyle rekabet etmesi, değerlendirmede global pazar
şartlarının da göz önüne alınmasını gerektirmektedir.
H.3. İhaleye Katılan Teşebbüslere İlişkin Bilgiler
310
H.3.1. Aksu Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Aksu)
Aksu, demir ve krom cevheri üretimi ve bazı devlet kuruluşları için dekapaj
işleri ile iştigal etmektedir. Ağırlıklı olarak demir sektöründe faaliyet gösteren
Aksu, Türkiye toplamına kıyasla çok küçük bir miktar (4244 ton) krom cevheri
üretmektedir. Bunun dışında Eti Elektrometalurji A.Ş. ile çakışan bir faaliyet
alanı bulunmayan Aksu’nun ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
320
04-56/761-191
8
Tablo 5- Aksu’nun Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse oranı
Muzaffer Aksu % 40
Nafiz Aksu % 35
Bülent Aksu % 5
Fatma Aksu % 5
Solmaz Elvan % 15
Aksu’nun faaliyetlerinden elde ettiği ciro toplamı 18.120.000.000.000 TL
olarak bildirilmiştir.
330
H.3.2. Özdoğu İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. (Özdoğu)
Dosya mevcudu bilgilere göre, Özdoğu’nun ana faaliyet konusunu Türkiye
Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yapılan dekapaj işleri
oluşturmaktadır. Eti Elektrometalurji A.Ş. ile çakışan bir faaliyet alanı
bulunmayan Özdoğu’nun ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 6- Özdoğu’nun Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse oranı
İsmail Kavak % 60
Belgüzar Kavak % 40
340
Şirketin faaliyetlerinden elde ettiği ciro toplamı 12.149.488.137.000 TL olarak
bildirilmiştir.
H.3.3. Cihan Maden ve Metal Ürünleri Ticaret Nakliyat Ltd. Şti. (Cihan)
Cihan, Ukrayna ve Rusya’dan yassı çelik ürünleri ithalatı ve bu ülkelere krom,
manganez ve manyezit cevherleri ihracatı ile iştigal etmektedir. Teşebbüs,
Ukrayna, Rusya, Slovakya, Romanya ve Çin’e yıllık toplam 100.000 ton
civarında krom, manganez ve manyezit cevherleri ihraç etmektedir.
350
Dosya mevcudundan, Cihan’ın ferrokrom pazarında faaliyet göstermemekle
birlikte, ferrokromun hammaddesi olan krom cevheri konusunda Türkiye’deki
önemli ihracatçılardan birisi olduğu anlaşılmaktadır. Anılan teşebbüs 2002
yılında 7.453.051 ABD Doları tutarında (Türkiye’nin 2002 yılındaki toplam
krom cevheri ihracaatının %36’sı) ve 2003 yılında ise 5.753.343 ABD Doları
tutarında (Türkiye’nin 2003 yılındaki toplam krom cevheri ihracaatının %20,5’i)
krom cevheri ihracatı yapmıştır. Cihan, ihraç ettiği krom ve manganez
cevherlerinin bir kısmını yurt içindeki çeşitli firmalardan, bir kısmını ise
kendisine ait maden yataklarından sağlamaktadır.
360
Cihan ile aynı grupta yer alan teşebbüslerden sadece biri krom cevheri üretimi
ile iştigal etmektedir. 2003 yılında faaliyete geçen Cihan Besler Madencilik
Metal Nakliyat Ticaret Ltd. Şti. (Cihan Besler Maden) krom madeninin
çıkarılması ve ticaretinin yapılması amacıyla kurulmuş olup, çıkardığı krom
cevherlerini ihracat amacıyla Cihan’a satmaktadır. 2002 yılında Cihan Besler
04-56/761-191
9
Maden tarafından ihracı yapılan 90.285 ton krom cevherinin, 421 tonluk1
kısmının Cihan’ın kendi maden yataklarından elde edildiği anlaşılmaktadır.
Cihan’ın faaliyetlerinden elde ettiği ciro toplamı 13.317.596.697.000 TL olarak
bildirilmiştir. 370
H.3.4. Mehmet TUTAL
Dosya mevcudu bilgilere göre, Mehmet TUTAL herhangi bir teşebbüsten
bağımsız olarak kendi adına ihaleye katılmaktadır. Dosya mevcudundan,
Mehmet TUTAL’ın, krom, alüminyum ve demir konularında madencilik ve
işletmecilik yapan Eurosia Holding’in genel müdürlüğünü yürüttüğü, bu
alandaki kişisel bilgi ve birikimine duyduğu güven ve çalıştığı teşebbüsün Eti
Elektrometalurji A.Ş.'nin özelleştirmesi ile ilgilenmemesi nedeniyle ihaleye
katıldığı anlaşılmaktadır. 380
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgilerden, Eti Elektrometalurji A.Ş.'nin, 2003 yılı cirosunun
24.957.075.496.000 TL olarak gerçekleştiği, 2001 yılı sonu itibarıyla DK
ferrokrom pazarında %55, karpit pazarında ise %85 pazar payına sahip
olduğu görülmektedir. Pazar yapısında önemli değişiklikler olmaması
nedeniyle teşebbüsün 2003 yılında da ilgili pazarlardaki payını muhafaza ettiği
tahmin edilmektedir. Bu çerçevede, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde
belirtilen %25’lik pazar payı eşiğinin aşıldığı, bu nedenle işlemin izne tabi 390
olduğu görülmektedir.
Eti Elektrometalurji A.Ş. ilgili ürün pazarlarında tek üretici konumundadır. İlgili
pazarlarda yüksek pazar paylarına sahip olan işletme de esasen ürettiği DK
ferrokromun çok önemli bir bölümünü ihraç etmektedir. Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı’ndan alınan bilgilere göre, ülkemiz ferrokrom tüketiminin oldukça
düşük bir seviyede geçekleşmesi nedeniyle DK ferrokrom üretiminin %95’i
ihraç edilmektedir. Ülkemiz ferrokrom tüketimi, üretim miktarının çok altında
kalmasına rağmen, ithalatın payı DK ferrokromda %50 civarındadır. Bu
durumun temel nedenleri olarak; 400
- Ferrokrom ithal fiyatlarının söz konusu işletmelerin satış fiyatlarına göre
düşük olması,
- Üretim maliyetlerinin dünyadaki ferrokrom üreticilerine göre yüksek olması,
- Gümrük vergisi oranlarının yıllar itibarıyla giderek düşmesi
gösterilmektedir.
AB üyesi ülkelerden ve Türkiye ile serbest ticaret anlaşması imzalayan 11
ülkeden yapılan ithalatlarda gümrük vergisi alınmamakta olup, ithalatın 410
giderek artan miktarlarda yapıldığı BDT ülkelerinden gelen DK ferrokromdan
%7, YK ferrokromdan ise %4 oranında gümrük vergisi alınmaktadır.
1 Cihan’ın 2002 yılında ihraç ettiği toplam krom cevherinin yaklaşık % 0,46’lık bölümü
04-56/761-191
10
Yurt dışı üreticilerin rekabet baskısının işletmelerin fiyatlama politikasında
doğrudan etkisini gösterdiğini belirtmek mümkündür. Dosya mevcudu bilgilere
göre, yurt içi satış fiyatlarının tespiti Metal Week ve Ryan’ Notes gibi
yayınlarda yer alan kotasyonlar dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir.
Özelleştirmeye konu işletmedeki işçi ve enerji maliyetlerinin yüksekliği dış
rekabet gücünü olumsuz olarak etkileyen en önemli unsurlar olarak ortaya
çıkmaktadır. Nitekim, Eti Elektrometalurji A.Ş.'nin yıllar itibarıyla 420
faaliyetlerinden zarar ettiği, 2003 yılı dönem zararının 13.155.266.435.000 TL
olduğu görülmektedir.
Dosya mevcudundan, ihaleye katılan teşebbüslerden hiçbirinin ilgili
pazarlarda faaliyet göstermediği, bu teşebbüslerden yalnızca Aksu ve
Cihan’ın krom cevheri üretimi ve satışı ile iştigal ettiği anlaşılmaktadır. Bu
nedenle ihaleye katılan teşebbüsler bakımından yapılacak değerlendirmenin
krom cevheri ve cevherin üretimi ile iştigal eden teşebbüslerle sınırlı tutulması
uygun olacaktır.
430
İstanbul Maden İhracatçılar Birliği’nin 20012 yılı çalışma raporuna göre; nihai
ürünlerin temel hammaddesi konumunda olan krom cevherinin ülkemizdeki
toplam üretim miktarı 510.000 ton olup, bu miktarın yaklaşık %18’i Eti
Elektrometalurji A.Ş., %7’si Eti Krom A.Ş. ve geriye kalan %75’lik bölümü özel
teşebbüsler tarafından üretilmektedir.
İhaleye katılan teşebbüslerden Aksu’nun 2003 yılı krom cevheri üretiminin
4.244 ton olduğu dikkate alındığında, teşebbüsün krom cevheri üretimindeki
payının (yaklaşık binde 8) oldukça sınırlı kaldığı görülmektedir.
440
Dosya mevcudundan, Cihan’ın 2003 yılında 74.171 ton cevheri ihraç ettiği,
ihraç edilen cevherin çok büyük bir bölümünün piyasadan toplandığı, 221
tonluk3 bölümünün Cihan’ın kendi yataklarından, 1.723 tonluk4 bölümünün ise
o sene faaliyete geçen Cihan Besler Maden tarafından üretildiği5
anlaşılmaktadır. Cihan’ın ve bağlı şirketlerinin üretim miktarı dikkate
alındığında, söz konusu teşebbüsün 510.000 tonluk ülke üretiminin içindeki
payı oldukça düşük bir oranda kalmaktadır.
Eti Elektrometalurji A.Ş.'nin krom cevheri üretimindeki payının %18, Aksu ve
Cihan’ın payının ise oldukça sınırlı kaldığı ve üretici konumunda çok sayıda 450
teşebbüsün pazardaki varlığı göz önüne alındığında, özelleştirme yoluyla
yapılacak devir işleminin krom cevheri piyasasında da bir yoğunlaşmaya
neden olmayacağı kanaatine varılmıştır.
2 Eti Elektrometalurji A.Ş.'nin 2003 yılı verileri bulunmamaktadır. Ancak şirketin pazar payını artırdığı
varsayılsa bile, ihaleye katılan teşebbüslerin pazar payları çok düşük olduğundan ilgili pazarda
yoğunlaşma yaşanmayacaktır.
3 Cihan Maden’in 2003 yılında ihraç ettiği toplam krom cevherinin yaklaşık % 0,29’luk bölümü
4 Cihan Maden’in 2003 yılında ihraç ettiği toplam krom cevherinin yaklaşık % 2’lik bölümü.
5 Cihan Besler Maden’in 2003 yılında 2.814 ton’luk üretim yaptığı, bunun 1.723 ton’luk bölümünü
ihraç etmek üzere Cihan Maden’e sattığı, kalan kısmının ise stoklarda beklediği belirtilmiştir.
04-56/761-191
11
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Eti Elektrometalurji
A.Ş.’nin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na ait olan %100 oranındaki
hissesinin dosya kapsamındaki teşebbüslerce devralınması işlemine izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 460
Full & Egal Universal Law Academy