1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/A.Ç.-01/3 (Menfi Tespit/ Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-25/244-66
Karar Tarihi : 29.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Necdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- B-RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Onur Yelda TOY.
C- BAŞVURUDA BULUNAN: ETİ Pazarlama ve Sanayi A.Ş.
Temsilci Arif Esin
Akaretker Sıraevleri Spor Cad. No:67
80680 Beşiktaş/İstanbul
D- TARAFLAR: ETİ Pazarlama ve Sanayi A.Ş.
Gültepe Mah. Harman Cad. Alikaya Sok. Polat Plaza
B Blok No:2 80640 1. Levent/ İSTANBUL
112 Adet Distribütör Teşebbüs
E- DOSYA KONUSU: Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş. (ETİ A.Ş.)'nin 112 toptancı
teşebbüs ile yapmış bulunduğu "Distribütörlük Anlaşması"na menfi tespit
belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.9.1998 tarih ve 2878 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 5 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 23.5.2001 tarih ve D3/1/A.Ç.-01/3 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.5.2001 tarih ve REK.0.07.00.00/32 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-25 sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: ETİ A.Ş. ile 112 adet toptancı teşebbüs
arasındaki “Distribütörlük Anlaşması” için yapılan menfi tespit/muafiyet başvurusuna
ilişkin olarak;
- Distribütörlere belirli faaliyet bölgelerinin verilmiş olması, anlaşma süresince
distribütörlerin sağlayıcı ile rekabet edecek şekilde rakip ürünlerle iştigal
edememesi, distribütörlerin satış fiyatlarını özgürce belirleme ve başka bölgelere
pasif satış yapma haklarının kısıtlanmış olması gibi 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesinin (a) ve (b) bendleri kapsamında olan hükümleri nedeniyle bildirimde
bulunulan distribütörlük anlaşmalarına menfi tespit belgesi verilemeyeceği;
- 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ
kapsamında değerlendirildiğinde, distribütörlerin satış fiyatlarını belirleme ve
başka bölgelere pasif satış yapma haklarının kısıtlanması nedeniyle anlaşmaların
1997/3 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği'nden yararlanamayacağı;
2 REKABET KURUMU
- Distribütörlerin satış fiyatlarını belirlemek ve pasif satış yapma haklarını
kısıtlamak suretiyle, distribütörlük anlaşmalarından beklenen faydanın elde
edilebilmesi için zorunlu olandan daha fazla rekabetin engellendiği, dolayısıyla
bildirime konu olan anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesi için gerekli olan
şartların sağlanmaması nedeniyle anlaşmalara bireysel muafiyet verilemeyeceği;
- Distribütörlük anlaşmalarındaki yeniden satış fiyatının belirlenmesine
("Distribütörün Yükümlülükleri" başlıklı 2. bölümün 1. maddesi) ve pasif satışların
engellenmesine ("Distribütörün Yükümlülükleri" başlıklı 2. bölümün 3. maddesi)
yolaçabilecek hükümlerin 1997/3 sayılı Tebliğ'e uygun olarak yeniden
düzenlenmesi durumunda grup muafiyetinden yararlanılabileceği;
şeklindedir.
H- İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili ürün pazarı bisküvi
ve kek türü şekerli-unlu mamüller pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H. 2.Taraflar
ETİ A.Ş. kek ve bisküvi olarak genel bir ayrıma tabi tutulabilecek ürünlerin
Türkiye sınırları içinde dağıtım ve pazarlanması alanında faaliyet göstermekte olup,
1997 yılı itibariyle 137 milyar TL sermayeye ve yaklaşık 17 trilyon ciroya sahiptir.
Yurt içinde dağıtımını yaptığı bu ürünlerin bir bölümünün üreticisi olup, söz konusu
ürünlerin ihracatını da yapmaktadır.
Anlaşmanın diğer tarafında ise genel olarak kuru gıda toptancılığı alanında
faaliyet gösteren 112 adet teşebbüs yer almaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
ETİ A.Ş. toptan dağıtım yapan 112 teşebbüs ile aynı standart form ve içerikte
olan distribütörlük anlaşması imzalamıştır. Bu anlaşmada ETİ A.Ş.'ye;
- Anlaşma süresince, yetkilendirilen distribütörün faaliyet bölgesinde bulunan
yeniden satıcılara tedarikte bulunmama,
- Distribütör teşebbüse düzenli olarak tedarikte bulunma
yükümlülüğü getirilmektedir.
Anlaşmada distribütör teşebbüslere ise;
- Belirlenen bölge dışında aktif satış yapmama,
- ETİ A.Ş. haricindeki kaynaklardan ilgili ürünleri tedarik etmeme,
- ETİ A.Ş.'nin yazılı onayı olmaksızın sözleşme konusu ürünleri üretmeme ve
başka bir unvan altında dahi rakip ürünlerin distribütörlüğünü yapmama,
- ETİ A.Ş. tarafından tavsiye edilen satış fiyatlarını uygulamak için azami özeni
gösterme,
- Eti A.Ş.'nin satış arttırıcı kampanyalarına iştirak etme ve bu kampanyaları
uygulama,
3 REKABET KURUMU
- Tüketiciye anlaşma konusu ürünleri en iyi biçimde sunabilecek ölçüde asgari
satın alım miktarı ile stok bulundurma
gibi ticaret özgürlüklerini kısıtlayan yükümlülükler yüklenmiştir.
Bu hükümler 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğundan, aynı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde bu
anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi mümkün bulunmamaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/3 sayılı Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin 2. maddesinde; yalnız
iki teşebbüsün taraf olduğu, bir tarafın belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bir bölümünde yeniden satmak amacıyla yalnızca diğer tarafa sağlamayı
kabul ettiği anlaşmalar tek elden dağıtım anlaşmaları olarak nitelendirilmektedir. Söz
konusu anlaşma; Tebliğ’de yer alan tanımın unsurları açısından değerlendirildiğinde
aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmaktadır;
- Bir tekelden dağıtım anlaşmasına sadece iki teşebbüs taraf olmalıdır. ETİ A.Ş.
112 toptancı teşebbüs ile ayrı ayrı, ancak aynı standart form ve içerikte yaptığı
paralel anlaşmalarla dağıtım ağını oluşturmaktadır. Bu anlaşmaların her birinde,
biri ETİ A.Ş. diğeri toptancı teşebbüs olmak üzere iki ayrı teşebbüs taraf olarak
bulunmaktadır.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarının konusunu “belli birtakım mallar” oluşturur. İlgili
anlaşmada, anlaşmanın konusunun ETİ A.Ş. tarafından üretilen, ithal edilen ya
da ticareti yapılan gıda maddeleri olduğu hükme bağlanmıştır.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarında; dağıtıcıya anlaşmaya konu olan malların tek
satıcısı olma hakkının verildiği bir bölge belirlenmelidir. ETİ A.Ş. bölge
müdürlüklerine bağlı olarak faaliyet gösterecek olan distribütörler için il ve ilçe
bazında ayrı ayrı bölgeler belirlemiştir.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarında sağlayıcı, ürünlerini, dağıtıcıya bunları
yeniden satması için arz eder. Yeniden satış kavramı, dağıtıcı tarafından, mal
üzerinde malın ticari kimliğini değiştirecek bir işlem yapılmaksızın perakende ve
toptan satışını kapsar. İlgili anlaşma, anlaşma konusu ürünlerin toptan satış
aşamasını düzenlemeye yönelik olup, distribütörler dağıtımını yaptıkları ürünler
üzerinde herhangi bir işleme girişmemektedirler.
Yapılan bu değerlendirme sonucunda ilgili anlaşmanın bir tek elden dağıtım
anlaşması niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anlaşma maddeleri 1997/3 sayılı
Tebliğ’e göre değerlendirildiğinde; bazı maddelerin bu tebliğe aykırı veya tebliğin
izin vermediği hükümler içerdikleri görülmüştür.
İlgili anlaşmanın “Distribütörün Yükümlülükleri” başlıklı 2. bölümünün 1.
maddesinde “Distribütör işbu sözleşme gereği Şirket tarafından tavsiye edilen satış
fiyatlarını uygulamak için piyasa koşulları çerçevesinde azami özeni gösterir…"
ifadesi yer almaktadır. Dağıtım anlaşmalarında dağıtıcının, bağımsız bir tacir
olmasına paralel olarak, kendi satış fiyatını ve koşullarını belirleyebilme hakkının
bulunması gerekmektedir. Dikey anlaşmalarda tavsiye edilen yeniden satış fiyatları
uyumlu eyleme yol açtıkları sürece 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında bir
ihlal meydana getirirler. Bu nedenle tavsiye edilen fiyatların, tavsiye edilen fiyat olma
niteliğinin ötesine geçmemesi ve dağıtıcıların kendilerini fiilen bu fiyatlara uymak
4 REKABET KURUMU
zorunda hissetmemeleri gerekmektedir. İlgili madde; distribütörlerin satış fiyatının
sağlayıcı tarafından belirlenmesi ve dağıtıcılar arasında uyumlu eyleme yol açma
tehlikelerini içerdiğinden, 1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında ilgili anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanmasını engellemektedir. Bu nedenle söz konusu maddeden
“Distribütör işbu sözleşme gereği Şirket tarafından tavsiye edilen satış fiyatlarını
uygulamak için piyasa koşulları çerçevesinde azami özeni gösterir.” İfadesinin,
sadece satış fiyatının tavsiye edilebileceği şeklinde değiştirilmesi durumunda
anlaşma grup muafiyeti kapsamında değerlendirilebilecektir.
Anlaşmanın “Distribütörün Yükümlülükleri” başlıklı 2. bölümünün 3. maddesi
ile; distribütörler için, “Şirketin yazılı onayı olmaksızın, kendisine tahsis edilmiş bölge
sınırları dışında hiç bir nedenle satış yapamaz…” kısıtlaması getirilmiştir. 1997/3
sayılı Tebliğ'in 3. maddesi, sağlayıcının dağıtıcıların kendi bölgeleri dışında aktif
satış faaliyetlerine girişmelerini yasaklamasına olanak vermektedir. Ancak bir
dağıtıcının, kendisine tahsis edilmiş bölge dışından gelen talepleri bu bölgede
herhangi bir reklam ya da promosyon faaliyetine girişmeksizin karşılaması şeklinde
tanımlanabilecek pasif satış faaliyetleri yasaklanamaz. İlgili ifadenin sadece aktif
satış faaliyetlerini mi kapsadığı, yoksa pasif satış faaliyetlerinin de bu ifadenin
kapsamında mı olduğu açık değildir. Bu nedenle ilgili hükmün pasif satış
faaliyetlerinin engellenmediğini açıkça belirtecek şekilde yeniden düzenlenmesi
halinde anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
Yeniden satış fiyatını belirleyici ve dağıtıcıların sorumlu oldukları bölge
dışında yapabilecekleri pasif satışları engelleyici nitelikteki anlaşma hükümleri
bireysel muafiyet analizine tabi tutulduğunda; bu hükümlerin 4054 sayılı Kanun'un 5.
maddesinin (d) bendi uyarınca, anlaşmadan beklenen faydanın (üretimde ve
dağıtımda iyileşmeler sağlama ve bunun tüketiciye yansıtılması) elde edilebilmesi
için anlaşmalarda yer alan rekabet kısıtlamalarının zorunlu olandan fazla olmaması
gerekliliğini sağlamamaları nedeniyle ilgili dağıtım anlaşmasının bireysel muafiyet
alması mümkün değildir.
İ- SONUÇ
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde;
ETİ Pazarlama ve Sanayi A.Ş. ile 112 adet toptancı teşebbüs arasındaki
“Distribütörlük Anlaşması” için yapılan menfi tespit/muafiyet başvurusuna ilişkin
olarak;
1- Distribütörlere belirli faaliyet bölgelerinin verilmiş olması, anlaşma süresince
distribütörlerin sağlayıcı ile rekabet edecek şekilde rakip ürünlerle iştigal
edememesi, distribütörlerin satış fiyatlarını özgürce belirleme ve başka bölgelere
pasif satış yapma haklarının kısıtlanmış olması gibi 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesinin (a) ve (b) bendleri kapsamında olan maddeleri nedeniyle, bildirimde
bulunulan distribütörlük anlaşmalarına menfi tespit belgesi verilemeyeceğine;
2- Söz konusu anlaşmalar 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirildiğinde, distribütörlerin satış
fiyatlarını belirleme ve başka bölgelere pasif satış yapma haklarının kısıtlanması
nedeniyle 1997/3 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği'nden yararlanamayacağına;
5 REKABET KURUMU
3- Distribütörlerin satış fiyatlarını belirlemek ve pasif satış yapma haklarını kısıtlamak
suretiyle distribütörlük anlaşmalarından beklenen faydanın elde edilebilmesi için
zorunlu olandan daha fazla rekabeti engellemesi ve dolayısıyla, bildirime konu olan
anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesi için gerekli olan şartların sağlanmaması
nedeniyle anlaşmalara bireysel muafiyet verilemeyeceğine;
4-a) Distribütörlük anlaşmalarındaki yeniden satış fiyatının belirlenmesine
("Distribütörün Yükümlülükleri" başlıklı 2. bölümün 1. maddesi) ve pasif satışların
engellenmesine ("Distribütörün Yükümlülükleri" başlıklı 2. bölümün 3. maddesi) yol
açabilecek hükümlerin 1997/3 sayılı Tebliğ'e uygun olarak yeniden düzenlenmesi
durumunda, anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanabileceğine;
b) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 45
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair
belgelerin Kurum'a sunulmasına;
c) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy