Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-148 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-7/63-28
Karar Tarihi : 3.2.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Ali İhsan ÇAĞLAYAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş. 20
D. TARAFLAR : - Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş
Kızılcıklı Mahmut Pehlivan Cad. No: 13
Kat 6 Eskişehir
- Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş'nin distribütörleri
E. DOSYA KONUSU: Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş.'nin distribütörü ile
akdetmiş olduğu "Distribütörlük Sözleşmesi"ne muafiyet tanınması veya 30
menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.8.2003 tarih ve 4189 sayı ile
giren ve en son 29.12.2004 tarih ve 7381 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 5.
maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin
ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.1.2005
tarih, 2003-3-148/MM-05-MBA sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 28.1.2005
tarih ve REK.0.07.00.00/8 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-07 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G.RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Eti Pazarlama ve Sanayi
A.Ş.’nin bir distribütörü ile akdetmiş olduğu standart distribütörlük
sözleşmesinin 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”
kapsamında olduğu, Tebliğ hükümlerine uygun bir biçimde düzenlenmiş bu
sözleşmenin Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlandığı ifade
edilmektedir.
50
05-07/63-28
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1. 1. Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş. (Eti A.Ş.)
1962 yılında Eskişehir'de faaliyete geçen Eti Bisküvi Fabrikasıyla sektöre ilk
adımını atan Eti Grubu, zaman içerisinde kurulan aralarında Eti A.Ş.2nin de
bulunduğu dört şirketle büyümeye devam etmiştir. Bu şirketlerden ikisi Eti
Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Tam Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. üretim 60
şirketleri olup, üçüncü şirket olan Eti Makine Sanayi ve Ticaret A.Ş. makine ve
tesisi ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuştur.
Eti A.Ş. grubun diğer şirketlerince üretilen ürünlerin pazarlamasını yapmak
üzere 1981'de Eskişehir'de kurulmuş, üretimin artmasıyla 1997'de İstanbul'a
taşınmıştır. Şirket tarafından Eti Gıda A.Ş. ve Tam Gıda A.Ş.'nin tüm ürünleri,
bisküviler, krakerler, kekler, spesiyaller, sağlık ürünleri ve kremalılar şeklinde
gruplandırılarak yurt içinde ve yurt dışında pazarlanmaktadır.
Eti A.Ş. tarafından 2003 yılında yurt içi satışlardan …….. TL ciro elde 70
edilmiştir. Bu satışların ……. distribütör, ……. zincir mağaza ve ……. askeri
birlikler ve diğer kanallarla yapılmıştır. Aynı yıl ………… TL ciro elde edilerek
toplamda ……… TL vergi öncesi dönem karına ulaşılmaktadır. Ortaklık yapısı
ve yönetim kurulu aşağıda sunulmaktadır:
Tablo 1: Eti A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%) Ödenmiş Sermaye Payı (TL)
Eti Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş.
59.00 2,265,593,450,000
Ordu Yardımlaşma Kurumu
G.M.
26.00 998,400,000,000
Tam Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş.
10.00 384,000,000,000
Eti Makine Sanayi ve
Ticaret A.Ş.
1.00 38,400,000,000
Firuz Kanatlı 1.13 43,385,375,000
Gülay Kanatlı 1.52 58,367,100,000
TOPLAM 100.00 3,840,000,000,000
Yönetim Kurulu ise Firuz Kanatlı (Yönetim Kurulu Başkanı), Dinç Kızıldemir
(Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı), Gülay Kanatlı, Ahmet Firuzhan Kanatlı
ve Altunkaya Ahıska'dan oluşmaktadır. 80
H.1. 2. Distribütörler
Bildirime konu olan sözleşme, distribütör adaylarının her biri ile ayrı ayrı
akdedilmekte ve bu distribütörler Eti A.Ş. tarafından üretilen ya da ticareti
yapılan gıda maddelerinin, özellikle unlu mamuller ve çikolatalı ürünler
kategorilerinde değerlendirilen bisküvi, kek, kraker, turta, gofret, çikolata vb.
ürünlerin dağıtımı ile iştigal etmektedirler.
90
05-07/63-28
3
H.2. İlgili Pazar
Eti A.Ş., bisküvi, kek, çikolata vb. ürünleri üreten teşebbüsler arasında bilinen
bir markadır. Söz konusu ürünler genellikle unlu mamuller ve çikolatalı ürünler
olarak iki kategoride değerlendirilmektedir. Unlu mamuller pazarında 2003 yılı
verileriyle pazar büyüklüğü …… ABD Doları ve …… ton iken, aynı yıl
çikolatalı ürünler pazarının büyüklüğünün …… ABD Doları ve …… olarak
tahmin edildiği Bildirim Formu'nda belirtilmektedir. 2004 Temmuz ayı itibarIyla
tahmini pazar payları Tablo 2’de sunulmaktadır. Tablodan görüleceği üzere
unlu mamuller pazarında Ülker Grubu (Ülker + Halk) …… varan pazar payı ile 100
pazar lideri iken, en yakın rakibi Eti’nin pazar payı %30 civarındadır. Çikolatalı
ürünlerde Ülker Grubu …… civarında pazar payı ile pazar lideri olurken, Eti ve
Nestle …… paylarla Ülker Grubu’nu takip etmektedir. Her iki pazarda
Türkiye’nin pek çok yerinde ve özellikle Karaman’da yoğunlaşan yerel
markalarla daha çok yerel üretime odaklı üretim yapan pek çok küçük şirket
faaliyet göstermektedir.
Tablo.2 Pazar Payları
Unlu Mamuller
Pazarı (%)
Çikolatalı Ürünler Pazarı
(%)
ETİ …. ETİ ….
ÜLKER …. ÜLKER ….
HALK …. NESTLE ….
PİYALE …. KRAFTSA ….
SARAY …. HALK ….
SAĞRA …. SAĞRA ….
DİĞER …. DİĞER ….
TOPLAM 100.0 TOPLAM 100.0
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 110
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı, unlu mamuller pazarı ve
çikolatalı ürünler pazarı olmak üzere iki ayrı pazar tanımlanmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim formunda yer verilen bilgiler ve sözleşme maddelerinden, bildirime
konu sözleşmenin, sözleşme konusu ürünlerin Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde, münhasır bölgeler tahsis edilmiş distribütörler aracılığıyla
satılmasını düzenlediği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar 120
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki alan olarak tanımlanmıştır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Rekabet Kurulu belirli şartları sağlayan dağıtım anlaşmalarını Kanun’un 4.
maddesinin yasaklamasından muaf tutan 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ni çıkarmıştır. Bildirimde bulunulan distribütörlük
sözleşmelerinin bu Tebliğ kapsamında olup olmadığını değerlendirmek
gerekmektedir.
130
Distribütörlük sözleşmesinin 1-3 maddesinde belirtildiği üzere, distribütörler
sözleşme konusu ürünlerin üretiminde bulunamazlar. Dolayısıyla Tebliğ’in
05-07/63-28
4
“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde öngörüldüğü üzere, Eti A.Ş. ile distribütörleri
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet göstermektedirler.
Distribütörlük sözleşmesinin 1-3. maddesinde, distribütörlere rakip
teşebbüslerin ürünleri ile iştigal etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. 2002/2
sayılı Tebliğ’e göre, sağlayıcı konumundaki teşebbüsler alıcılarına en fazla
beş yıllık bir süre için rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilmektedirler.
Distribütörlük sözleşmesinin 7-3. maddesinde yer alan “İşbu sözleşme akit 140
tarihinden itibaren … tarihine kadar geçerlidir. Yukarıda bahsedilen sürenin
bitiminde, her iki tarafın da, bir ay önceden yazılı olarak bildirmek şartıyla, bu
sözleşmeyi feshetmeye hakkı vardır. Taraflar sözleşmenin yenilenmesini
istemediklerini yukarıda belirtilen süre içinde bildirmedikleri taktirde sözleşme
kendiliğinden 1 (bir) yıl uzar, ancak her halukarda sözleşme süresi 5 yıldan
daha fazla olamaz”, şeklindeki ifade ile sözleşmenin birer yıllık süreler ile
otomatik olarak uzayacağı hükme bağlanmasına rağmen, sözleşmenin bu
şekilde en fazla beş yıla kadar uzayabileceği açıkça düzenlenmiş
bulunmaktadır. Dolayısıyla, distribütörlere getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğü bakımından söz konusu sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ 150
kapsamındadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(b) maddesinin 1. bendinde, sağlayıcı tarafından
kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır
bir müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması durumunda grup
muafiyetinin uygulanmaya devam edileceği belirtilmektedir. Aktif satışların
kısıtlanabileceğine ilişkin bu madde, yürürlükten kalkan 1997/3 sayılı Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden farklı biçimde
düzenlenmiş bulunmaktadır. 1997/3 sayılı Tebliğ’in 3(b) maddesinin 3.
bendinde, tek elden dağıtıcı üzerine, anlaşmada belirlenen bölge dışında aktif 160
satış yapma yasağının getirilebileceği belirtilmekte idi. Başka bir ifadeyle, alıcı
konumundaki teşebbüse münhasır bir bölge verildiği takdirde, bu alıcının söz
konusu bölge dışına yapacağı her türlü aktif satışların yasaklanması eski
sistemde grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmekteydi. Ancak, 2002/2
sayılı Tebliğ’in yukarıda yer verilen maddesi ile öngörülen yeni düzenlemede,
alıcı konumundaki teşebbüsün münhasır bir bölgeye sahip olup olmaması
önem taşımamaktadır. Bunun yerine, alıcı konumundaki teşebbüs tarafından
satış yapılacak başka bölgenin niteliği, yani başka bir teşebbüse atanmış
münhasır bir bölge olup olmadığı önem kazanmıştır. Dolayısıyla, alıcının,
kendine ait münhasır bir bölgesi olsa dahi, bu münhasır bölge dışında kalan 170
ve sağlayıcı tarafından kendisine veya başka bir alıcıya tahsis edilmemiş
bölgelere (serbest bölgelere) aktif satış yapabilme serbestisine sahip olması
gerekmektedir.
Bu açıklamalar çerçevesinde bildirim konusu sözleşmenin 1-2. ve 2-3.
maddeleri incelendiğinde, distribütörlere aktif satış yapabilecekleri münhasır
bir satış bölgesi verildiği görülmektedir. Ancak, sözleşmenin 2-3. maddesinde
yer alan “Şirket’in yazılı onayı olmaksızın, kendisine tahsis edilmiş bölge
sınırları dışında diğer distribütör ya da Eti’ye tahsis edilmiş müşteri gruplarına
hiçbir nedenle aktif olarak satış yapamaz ve distribütörlüğü kısmen veya 180
tamamen üçüncü şahıs ya da kuruluşlara devredemez.” ifadesi ile 2-4.
maddesinde yer alan “Distribütör, Şirket’in doğrudan satış yaptığı
05-07/63-28
5
müşterilerine aktif satış yapamaz.” ifadesi birlikte değerlendirildiğinde; Eti
A.Ş.'nin distribütörlere vermiş olduğu münhasır bölgedeki bazı müşteri
gruplarını kendisine veya başka bir dağıtıcıya tahsis etme hakkını elinde
tuttuğu anlaşılmaktadır. Bununla beraber, söz konusu maddelerle getirilen
düzenleme, distribütörlere verilen bölgelerin münhasır olarak tanımlanmasına
engel olmamakta ve distribütörlerin başka bir distribütöre ya da Eti A.Ş.’ye
tahsis edilmemiş müşteri gruplarına yapılacak aktif satışları kısıtlamayarak,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer almaktadır. 190
Dağıtımı yapılacak ürünlerin fiyatlandırmalarına ilişkin düzenleme
sözleşmenin 2-1. maddesinde yer almaktadır. İlgili maddede yer verilen
“Distribütör fiyat promosyonu hariç, Şirket’çe uygulanan her türlü satış
promosyonları ve diğer destek aktivitelerini aynen piyasaya yansıtır.”
ifadesiyle, distribütörlere fiyat empozesinin yapılmayacağı anlaşılmaktadır.
Söz konusu madde dışında sözleşmede fiyata ilişkin başka bir düzenleme
bulunmamaktadır.
Bildirime konu olan sözleşmenin diğer maddeleri incelendiğinde; ürünlerin 200
nasıl depolanacağına, teslimat ve ödemelerin ne şekilde yapılacağına,
ürünlerin sunum ve pazarlamasına ilişin birtakım operasyonel amaçlı
düzenlemelere ve standart hükümlere yer verildiği görülmüştür. Söz konusu
maddelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında yapılacak bir incelemeye konu
olmadığı kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, Eti A.Ş.’nin bir distribütörüyle
akdettiği; Kurul'un onay vermesi halinde diğer distribütörlerle aynı sözleşmeyi
imzalayacağını bildirdiği distribütörlük sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır. 210
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş.’nin bir distribütörü ile akdetmiş olduğu standart
distribütörlük sözleşmesinin 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği” kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
220
Full & Egal Universal Law Academy