Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-202 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-04/54-19
Karar Tarihi : 19.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Sinan BOZKUŞ, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : Pars ASLAN
Adres tespit edilememiştir.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş.
Bağdat Cad. Göksel İş Merkezi No:55 K:4 Kızıltoprak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. (ETS)’nin birtakım eylemleri
ile 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; ETS’nin, yetkili acentelerinde başka 20
tur operatörlerine ait ürün satışını engellediği, gazetelerdeki yoğun reklam ilanları ile
rakiplerinin maliyet avantajını sınırladığı, 70’in üstünde otelle münhasır çalıştığı ve
münhasır çalıştığı otellerde uyguladığı yüksek fiyatlardan elde ettiği gelirler ile münhasır
çalışmadığı otellerde maliyete yakın satışlar yaparak çapraz sübvansiyon yaptığı, kendi
grubu bünyesindeki Atlasjet firmasının uçak bilet satışlarının diğer acenteler tarafından
yapılmasını kısıtladığı, rekabet ettiği alanlarda maliyetin altında fiyatlama yaptığı, tek
başına faaliyet gösterdiği alanlarda ise yüksek fiyat politikası uyguladığı ve bir çifti hem
tatile gönderip hem de ayda 5000 TL maaş vermeyi taahhüt ettiği “işte benim tatilim”
reklam kampanyası ile rekabeti bozarak tekelleşmeye gittiği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.08.2010 tarih ve 6105 sayı ile giren başvuru 30
üzerine hazırlanan 16.09.2010 tarih ve 2010-4-202/İİ-10-395.CK sayılı İlk İnceleme
Raporu, 23.09.2010 tarih ve 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-
60/1258-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 07.01.2011 tarih ve 2010-4-202/ÖA-11-377.SB sayılı
Önaraştırma Raporu 10.01.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110/4 sayılı Başkanlık önergesi
ile 11-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; ETS’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddesini ihlal ettiği iddiasını destekler nitelikte kanıt bulunmadığından, bu teşebbüs 40
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
11-04/54-19
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
ETS, A grubu seyahat acentesi olup 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları
Birliği Kanunu’nda sayılan tüm faaliyetleri yerine getirebilmektedir. Bu nedenle ilgili ürün
pazarı, “seyahat acenteliği hizmetleri“ pazarı olarak tespit edilmiştir. Öte yandan ETS’nin 50
birçok otel ile münhasır çalışması da önaraştırmaya konu başvuruda şikâyet edilen
hususlar arasında yer almaktadır. Bu sebeple “konaklama hizmetleri pazarı” da dosya
kapsamında üst pazar olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu seyahat acenteliği hizmetleri olan otel rezervasyonu, seyahat sigortası ve
tur düzenlenmesi gibi hizmetlerin tüm Türkiye’de verilebiliyor olması ve rekabet
koşullarının benzer bir görünüm arz etmesi sebebiyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Tespitler 60
I.2.1.1. ETS’den Elde Edilen Belgeler
ETS’den alınan konuya ilişkin bilgi ve belgeler aşağıdaki gibidir:
1) Elde edilen belgeler arasında ETS’nin acenteler ile yapmış olduğu “Komisyon Karşılığı
Satış Sözleşmesi” ve “Yetkili Satış Acenteliği Sözleşmesi” örnekleri yer almaktadır.
Komisyon Karşılığı Satış Sözleşmesi örneklerinde herhangi bir rekabeti kısıtlayan hükme
rastlanmamıştır. Nitekim teşebbüsün bu sözleşmelere ilişkin açıklamasında da acentelerin
yetkili acente ve sistem acentesi olarak ikiye ayrıldığı ve yetkili acentelerin gazete
ilanlarında unvanları ve telefon bilgileri verilen, ETS tabelasını kullanma yetkisine sahip
olan acenteler olduğu; sistem acentelerinin ise gazete ilanlarında adları bulunmayan ve
dolayısıyla kendilerine yönlendirme yapılmayan, ETS tabelasını veya benzer herhangi bir 70
görselini kullanamayan, hem başka acenteler adına hem de kendi adlarına satış yapabilen
acenteler olduğu belirtilmiştir.
2) Bir diğer belge ise otellerle imzalanan sözleşme örnekleridir. Bazı sözleşme
örneklerinde şu şekilde bir hükme rastlanmıştır:
…
Teşebbüs, tek yetkili satıcılığın da 4054 sayılı Kanun anlamında münhasır çalışma
olmadığını ve dolayısıyla başka bir seyahat acentesinin o otele ait odaları
pazarlayamayacağı anlamı taşımadığını belirtmiş; söz konusu olan tek yetkililiğin yurt
içinde söz konusu otelin gazete ilanı ile satışının sadece ETS tarafından yapılabileceği
anlamına geldiğini, bununla birlikte bir başka seyahat acentesinin duyuru yapmaksızın 80
aynı otele ait odaların satışını yapmasının mümkün olduğunu ve müşterilerin de doğrudan
otel ile irtibat kurmak suretiyle oda satın almasının da imkân dâhilinde olduğunu ifade
etmiştir. Elde edilen belgelerden anlaşıldığı üzere; 2010 yılında yaklaşık … farklı otel ile
çalışılmış, bunlardan 504 adedi ile kontenjan sözleşmesi yapılmış ve kontenjan sözleşmesi
yapılmış olanların da … adedinde ise tek yetkili satıcı olarak hizmet verilmiştir. Bu … otel,
3, 4 ve 5 yıldızlı otellerdir. Turizm Bakanlığı verilerine göre, 31.12.2009 tarihi itibariyle
1.936 adet 3, 4 ve 5 yıldızlı otel bulunmaktadır. ETS’nin münhasır çalıştığı … adet otel, 3,
4 ve 5 yıldızlı otel toplamının yaklaşık …’ine karşılık gelmektedir.
11-04/54-19
3
3) ETS’den gönderilen konu hakkındaki yazıda; seyahat acenteliği hizmetleri piyasasının,
TÜRSAB’a üye olan 6.056 adet acentenin faaliyet gösterdiği “fragmante” bir piyasa olduğu 90
ifade edilmiştir. Teşebbüs, elinde kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, seyahat acenteliği
hizmetleri piyasası genelinde ETS’nin payının yaklaşık … olduğunun tahmin edildiğini
belirtmiştir1.
4) ETS Grubu bünyesinde bulunan grup şirketlerinin ortaklık yapıları elde edilen bir diğer
belgedir. Anılan belgelere göre ETS Grubu şirketleri aşağıdaki şekildedir:
- ETS Ersoy Turistik Servisleri A.Ş.
- ATLASJET Havacılık A.Ş.
- SOYTUR Turizm Hizmetleri Paz Tic A.Ş.
- SOYTEK Teknolojik İletişim Hizmetleri Turizm Pazarlama ve Tic. A.Ş.
I.3. DEĞERLENDİRME 100
Dosya konusu şikâyet dilekçesinde, ETS firmasının;
1- Yetkili acentelerinde başka tur operatörlerine ait ürün satışını engellediği,
2- 70’in üstünde otelle münhasır çalıştığı ve münhasır çalıştığı otellerde uyguladığı yüksek
fiyatlardan elde ettiği gelirler ile münhasır çalışmadığı otellerde maliyete yakın satışlar
yaparak çapraz sübvansiyon yaptığı,
3- Kendi grubu bünyesindeki Atlasjet firmasının uçak bilet satışlarının diğer acenteler
tarafından yapılmasını kısıtladığı,
4- Rekabet ettiği alanlarda maliyet altında fiyatlama yaptığı, tek başına faaliyet gösterdiği
alanlarda ise yüksek fiyat politikası uyguladığı,
5- Gazetelerdeki yoğun reklam ilanları ile rakiplerinin maliyet avantajını sınırladığı ve bir 110
çifti hem tatile gönderip hem de ayda 5.000 TL maaş vermeyi taahhüt ettiği “işte benim
tatilim” reklam kampanyası ile rekabeti sınırladığı
iddia edilmiştir.
Yukarıda yer alan iddialardan ilk üçü 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında,
dördüncüsü ise Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. 5. maddede yer alan
gazete ve sair vasıtalarla yapılan ilan ve reklam çalışmalarının yoğunluğuna ilişkin şikâyet
ise ticari hayatta teşebbüslerin ürünlerini tanıtmak için başvurdukları olağan bir yöntem
olması sebebiyle 4054 sayılı Kanun kapsamında bulunmamaktadır.
I.3.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler
Başvuruda iddia edildiği şekilde ETS’nin yetkili acentelerinde başka tur operatörlerinin 120
satışlarını engellemesi ile ilgili olarak, teşebbüsün yetkili acentelerle akdettiği sözleşme
örnekleri incelenmiş ve “Komisyon Karşılığı Satış Sözleşmesi” örneklerinde herhangi bir
rekabeti kısıtlayan hükme rastlanmamıştır. “Yetkili Satış Acenteliği Sözleşmesi” (YSA)
örneklerinde ise, sözleşme yapılan acentelerin yalnızca ETS ile çalışmasını gerektiren
münhasırlık hükümleri bulunmaktadır. Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs, söz
konusu acentelerin 4054 sayılı Kanun anlamında gerçek birer acente olduklarını, 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin grup Muafiyetinin Açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz)’da
gerçek acenteye ilişkin belirtilen bütün unsurların ETS’nin acentelik ilişkilerinde de geçerli
1 Pazar payı hesaplanırken Türkiye dışından gelen turistlere hizmet veren acentelerin dikkate alınmadığı ifade
edilmiştir.
11-04/54-19
4
olduğunu ve söz konusu acentelerin kendi işletmelerine ait olanlar dışında herhangi bir risk
üstlenmediklerini belirtmektedir. 130
Esasen, iki firma arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını
belirleyen faktör, acentenin müvekkil tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya
mali bir risk alıp almaması olup acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda
faaliyetleri müvekkil teşebbüsün faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilmektedir.
Aksi halde, yani acentenin risk üstlenmesi durumunda, kendi yapmış olduğu yatırımların
geri dönüşünü sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi
gerekmekte ve bu durumda, her iki taraf da teşebbüs olarak değerlendirilebilmekte ve söz
konusu sözleşme de Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebilmektedir. Kılavuz’da acentelik
ilişkisini belirlemede risk konusunun her olayın kendi özellikleri dikkate alınarak
değerlendirileceği ifade edilmiştir. 140
ETS ile YSA sözleşmesi imzalayan acenteler, sözleşmenin A (1) maddesine göre ETS’nin
hazırlayıp satışa arz ettiği hizmetlerin veya paket turların ya da sair turizm hizmetlerinin
satışını komisyon mukabili gerçekleştirmektedirler. Acenteler, bahse konu hizmet veya
turların ya da sair hizmetlerin satışının gerçekleşmemesi durumunda herhangi bir ticari risk
ile karşı karşıya değillerdir. Yalnızca acentenin kendi kusurundan kaynaklanan zararların
tazmininin, sözleşme hükümlerine göre YSA sözleşmesi imzalayan acenteden tahsil
edilmesi öngörülmüştür. Bu çerçevede, ETS ile YSA sözleşmesi imzalayan firmaların
acente olarak nitelendirilmesi gerektiği ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
İkinci şikâyet konusu ile ilgili olarak yapılan incelemede ise ETS ile münhasır çalışan 150
otellerin toplamının 3, 4 ve 5 yıldızlı otel sayısının yaklaşık …’si olduğu görülmektedir.
Bahse konu otellerle yapılan sözleşme örneklerinin incelenmesi sonucunda 2002/2 sayılı
Tebliğ’e aykırı herhangi bir hükme rastlanmamıştır. Dolayısıyla, otellerle yapılan ve
münhasırlık içeren sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlanabilecek niteliktedir. Diğer
yandan, hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs tarafından yapılan açıklamalarda,
otellerle imzalanan tek yetkili satıcılığın 4054 sayılı Kanun anlamında münhasır çalışma
olmadığı ve dolayısıyla başka bir seyahat acentesinin o otele ait odaları
pazarlayamayacağı anlamı taşımadığı belirtilmiş; söz konusu olan tek yetkililiğin yurt içinde
söz konusu otelin gazete ilanı ile satışının sadece ETS tarafından yapılabileceği anlamına
geldiği, bununla birlikte bir başka seyahat acentesinin duyuru yapmaksızın aynı otele ait 160
odaların satışını yapmasının mümkün olduğu ve müşterilerin de doğrudan otel ile irtibat
kurmak suretiyle oda satın almasının da imkân dâhilinde olduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen hususlar çerçevesinde, şikâyet edilen konu hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı neticesine varılmıştır.
Şikâyet konusu iddialardan bir diğeri ise; Atlasjet firmasının uçak bilet satışlarının sadece
ETS tarafından yapıldığına ilişkindir. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi teşebbüsler
arasındaki rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı veya etkisini taşıyan
anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır. 4054 sayılı
Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs “piyasada mal veya hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik 170
bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri” şeklinde tanımlanmaktadır. Aşağıda Atlasjet
Havacılık A.Ş. (Atlasjet)’nin ortaklık yapısı gösterilmektedir:
11-04/54-19
5
Tablo 1: Atlasjet Havacılık A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Unvanı Hisse Payı (%)
Ali Murat Ersoy …
Nisa Ersoy …
Mehmet Albaş …
Orhan Coşkun …
Soytur Turizm Hizmetleri Pazarlama ve Ticaret A.Ş. …
Havacılık Teknik A.Ş. …
Toplam 100
Şirket ortaklarından Havacılık Teknik A.Ş.’nin %70’i Murat ERSOY tarafından kontrol
edilmektedir. Yine hissedar Soytur Turizm Hizmetleri Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin
hisseleri, Ersoy ailesi ve Ersoy grubuna ait şirketlerce kontrol edilmektedir.
ETS’nin ortaklık yapısı ise aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 2: ETS Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. Ortaklık Yapısı 180
Hissedar Pay Oranı (%)
Mehmet Nuri Ersoy …
Ali Murat Ersoy …
Soytur Turizm Hiz.P Tic. A.Ş. …
Soytek Teknolojik İletişim Hiz. Paz. A.Ş. …
Ersoy Turistik Servisleri ve Paz A.Ş. …
Toplam 100
Yukarıdaki iki tablodan da anlaşıldığı üzere, Atlasjet ile ETS aynı gruba ait şirketler olup,
aynı aile tarafından kontrol edilmektedir. Bundan dolayı Atlasjet ve ETS, Kanun’un 3.
maddesine göre birbirinden bağımsız karar alabilen ayrı teşebbüsler değil, tek bir teşebbüs
olarak değerlendirilmelidir. Dolayısıyla Atlasjet biletlerinin sadece ETS tarafından satılması
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunmamaktadır.
I.3.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını
yasaklamaktadır. Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi “Ticari faaliyet alanına başka bir 190
teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin
piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”i kötüye kullanma
hallerinden biri olarak saymıştır. Çapraz sübvansiyon yapmak sureti ile rakipleri dışlayıcı
faaliyet bulunmak da Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilen bir eylemin ihlal olarak
nitelendirilebilmesi için ise eylemi gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olduğunun
tespit edilmesi gerekmektedir.
200
11-04/54-19
6
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır.
Hâkim durum tespitinde kullanılan kriterleri üç temel başlık altında toplamak mümkündür.
Bunlar teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki konumu, pazara giriş ve genişleme engelleri
ve alıcı gücü olarak sıralanabilir.
Hakim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payı olmaktadır.
Kurumumuza gelen bilgiden anlaşıldığı üzere, ETS ve iştiraklerinin ilgili pazardaki pazar
payı … geçmemektedir. Ayrıca, seyahat acenteliği hizmetleri piyasası, piyasada pek çok
oyuncunun faaliyet gösterdiği fragmante bir piyasadır. Son verilere göre 5.685’i A grubu 210
olmak üzere TÜRSAB’a üye 6.056 adet acente bulunmaktadır. Piyasaya girmek isteyen
teşebbüsler için yasal veya teknik herhangi bir engel bulunmadığı da anlaşıldığından,
ETS’nin yurt içi seyahat acenteliği hizmetleri pazarında hâkim durumda olmadığı ve
dolayısıyla söz konusu eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil
etmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy