Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1 . Ο προσφεύγων, Γεώργιος Κολιβάς, υπάλληλος της Επιτροπής, επιδιώκει να επιτύχει με την υπό κρίση προσφυγή την ακύρωση των αποφάσεων των εξεταστικών επιτροπών CΟΜ/LΑ/4/84 και CΟΜ/LΑ/5/84 με τις οποίες, λαμβανομένης υπόψη της βαθμολογήσεως των γραπτών εξετάσεων, δεν του επέτρεψαν να συμμετάσχει στις προφορικές εξετάσεις .
Ι - Περίληψη των πραγματικών περιστατικών
2 . Ο προσφεύγων συμμετέσχε, το Νοέμβριο του 1984, στις εξετάσεις τις σχετικές με τους προαναφερθέντας εσωτερικούς διαγωνισμούς, που οργανώθηκαν για την κατάρτιση εφεδρικού πίνακα για μελλοντικές προσλήψεις, αφενός κυρίων μεταφραστών, και αφετέρου αναθεωρητών ελληνικής γλώσσας . Τα γραπτά διορθώθηκαν αρχικά από δύο παρέδρους εκτός υπηρεσίας με συμβουλευτική ψήφο, καθηγητές πανεπιστημίου στην Ελλάδα .
3 . Η εξεταστική επιτροπή αποφάσισε μεταγενέστερα κατά πλειοψηφία να μη δεχθεί την προταθείσα από τους δύο παρέδρους βαθμολογία και, παμψηφεί, ανέθεσε την τρίτη διόρθωση σε εξωτερικό πραγματογνώμονα, τον Π . Γιαννόπουλο .
4 . Ενώπιον της καθυστερήσεως στη διόρθωση των γραπτών, η απόφαση της εξεταστικής επιτροπής να προβεί σε τρίτη διόρθωση κοινοποιήθηκε στη μεταφραστική υπηρεσία ελληνικής γλώσσας προς καθησύχαση του προσωπικού, στις Βρυξέλλες από τον Α . Χριστογιαννόπουλο, τότε προϊστάμενο του τμήματος "ελληνική μετάφραση", και στο Λουξεμβούργο από τον Δ.Στεφανίδη, τότε προϊστάμενο της υπηρεσίας "ελληνική μετάφραση".Ο πρώτος ήταν μέλος των εξεταστικών επιτροπών των διαγωνισμών, ο δε δεύτερος ήταν αναπληρωτής του σ' αυτές τις εξεταστικές επιτροπές .
5 . Ο προσφεύγων ενημερώθηκε στις 13 Νοεμβρίου 1985 περί του ότι, λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων των γραπτών εξετάσεων, η εξεταστική επιτροπή δεν τον δεχόταν στις προφορικές εξετάσεις .
6 . 'Ασκησε την υπό κρίση προσφυγή στις 12 Φεβρουαρίου 1986 .
ΙΙ - Εξέταση των ισχυρισμών της προσφυγής
Α - Πρώτος ισχυρισμός
7 . Ο προβαλλόμενος από τον προσφεύγοντα πρώτος ισχυρισμός προς στήριξη της προσφυγής του αφορά την παράβαση του άρθρου 5, τρίτη και τέταρτη παράγραφος, του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης .
8 . Επικαλούμενος την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση 21/65, Morina κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ( 1 ), και τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Carl Otto Lenz στην υπόθεση 143/84, Βλάχου κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου ( 2 ), ο προσφεύγων θεωρεί ότι μπορεί να συναγάγει από αυτές ότι, στην περίπτωση διαγωνισμών βάσει τίτλων και εξετάσεων, η εξεταστική επιτροπή οφείλει να καθορίσει τα κριτήρια εκτιμήσεως που έκανε δεκτά πριν προβεί στη διόρθωση των γραπτών και στη διεξαγωγή των προφορικών εξετάσεων .
9 . 'Ομως, στην προκειμένη περίπτωση η εξεταστική επιτροπή είχε αναθέσει τη διόρθωση των γραπτών σε δύο ανεξάρτητους παρέδρους και μόνον όταν έλαβε γνώση των αποτελεσμάτων αποφάσισε να αναθέσει τρίτη διόρθωση σε άλλο πάρεδρο, χωρίς να δώσει την παραμικρότερη πληροφορία ως προς την εκτίμησή της για τις πρώτες διορθώσεις, ακόμα και όταν ο προσφεύγων την παρεκάλεσε να το πράξει . Υπ' αυτές τις συνθήκες, οι αναγκαίες εγγυήσεις αντικειμενικότητας και ελλείψεως αυθαιρεσίας, επομένως, δεν υφίστανται .
10 . Αυτό είναι το ουσιώδες σημείο της επιχειρηματολογίας του προσφεύγοντος για να στηρίξει τον πρώτο ισχυρισμό της προσφυγής του .
11 . Πριν απ' όλα, επιβάλλεται να λεχθεί ότι το αναλογικό επιχείρημα που ο προσφεύγων επιχειρεί να στηρίξει στο άρθρο 5, τρίτη και τέταρτη παράγραφος, του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης δεν μου φαίνεται βάσιμο .
12 . Πράγματι, η τρίτη παράγραφος απαιτεί απλώς τον προηγούμενο καθορισμό των κριτηρίων αξιολογήσεως των τίτλων των υποψηφίων σε περίπτωση διαγωνισμού βάσει τίτλων .
13 . Ο διαγωνισμός για τον οποίο εκδόθηκε η απόφαση Morina ενέπιπτε σ' αυτή την περίπτωση .
14 . Κατ' εμέ είναι αναμφισβήτητο ότι η επικαλεσθείσα διάταξη της τρίτης παραγράφου έχει εφαρμογή στους διαγωνισμούς βάσει τίτλων και εξετάσεων όσον αφορά τον καθορισμό των κριτηρίων αξιολογήσεως των τίτλων των υποψηφίων .
15 . Εντούτοις, ο προσφεύγων επικαλείται πιεστικά τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Carl Otto Lenz στην υπόθεση Βλάχου κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου .
16 . Πράγματι συνιστά την εφαρμογή κατ' αναλογία της τρίτης παραγράφου στην εκτίμηση των όρων συμμετοχής στο διαγωνισμό για την κατάρτιση του πίνακα στον οποίο αναφέρεται το άρθρο 5, πρώτη παράγραφος, όταν παρίσταται ανάγκη συμπληρώσεως του κριτηρίου συμμετοχής που έχει καθορισθεί στην προκήρυξη διαγωνισμού με τέτοιο τρόπο ώστε η εξεταστική επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει τα επικαλούμενα επαγγελματικά προσόντα .
17 . Δεν είναι, εντούτοις, πρόδηλο ότι είναι δυνατό να μεταφερθεί αυτόματα αυτή η απαίτηση στην υποθετική ανάγκη η εξεταστική επιτροπή να καθορίζει προηγουμένως τα κριτήρια αξιολογήσεως των γραπτών εξετάσεων, εκτός αν εξαρτάται απ' αυτό η τήρηση της αντικειμενικότητας της διορθώσεως και της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως των υποψηφίων .
18 . Σ' αυτό προστίθεται ότι το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο ε ), του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης απαιτεί μόνο, στους διαγωνισμούς βάσει εξετάσεων, η προκήρυξη του διαγωνισμού να αναφέρει "τη φύση των εξετάσεων και τον αντίστοιχο τρόπο βαθμολογήσεώς τους", όρο που τηρήθηκε απόλυτα στην προκειμένη περίπτωση .
19 . Εν πάση περιπτώσει, η ουσιώδης εγγύηση αντικειμενικότητας και ελλείψεως αυθαιρεσίας εξαρτάται από την επιλογή ικανών και αμερόληπτων διορθωτών και από τη διεξαγωγή της διορθώσεως των γραπτών υπό συνθήκες που να διασφαλίζουν την ορθή εφαρμογή των "κανόνων της τέχνης ".
20 . Ανεξάρτητα απ' αυτό, είναι αληθές ότι η Επιτροπή μας κοινοποίησε σε παράρτημα του υπομνήματος αντικρούσεώς της αντίγραφο εγγράφου που παραδόθηκε από αυτήν σε όλους τους διορθωτές και το οποίο περιείχε "τα ουσιώδη κριτήρια που καθόρισε η εξεταστική επιτροπή όσον αφορά τις διορθώσεις ". Το ουσιώδες της επιχειρηματολογίας του προσφεύγοντος, επομένως, καταρρέει .
21 . Τα άλλα επιχειρήματα που προβλήθηκαν σχετικώς από τον προσφεύγοντα συνδέονται μάλλον με τον τρίτο ισχυρισμό της προσφυγής ( παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της αρχής της επιεικείας ) θα τα εξετάσω, ωστόσο, από τώρα, σύμφωνα με τη σειρά που ακολούθησε ο προσφεύγων .
22 . Θα εξετάσω, καταρχάς, κατά πόσο το γεγονός ότι η εξεταστική επιτροπή αποφάσισε να γίνει νέα διόρθωση από τρίτο πάρεδρο μπορεί να επηρεάσει το κύρος των αποφάσεων αυτής της εξεταστικής επιτροπής .
23 . Ο προσφεύγων υποστηρίζει ότι η πραγματοποίηση αυτής της τρίτης διορθώσεως είναι αντίθετη προς την υποχρέωση που ανέλαβε προηγουμένως η διοίκηση να οργανώσει τους αμφισβητούμενους διαγωνισμούς "υπό τους ιδίους όρους" που οργάνωσε προηγούμενους διαγωνισμούς, δηλαδή μόνο με διπλή διόρθωση των γραπτών από παρέδρους εκτός υπηρεσίας, ανεξάρτητους από τους ιεραρχικούς προϊστάμενους των υποψηφίων .
24 . Προβαίνω στην εξέταση αυτού του επιχειρήματος .
25 . Εξυπαρχής τονίζω ότι οι εργασίες της εξεταστικής επιτροπής διεξήχθησαν κατά τρόπο που δεν είναι σε τίποτε αντίθετος προς τους όρους της προκηρύξεως διαγωνισμού, πράγμα που ο προσφεύγων δεν αμφισβητεί, επικαλούμενος απλώς υπηρεσιακό σημείωμα της 6ης Ιανουαρίου 1984 του γενικού διευθυντή προσωπικού και διοικήσεως προς τον πρόεδρο της κεντρικής επιτροπής του προσωπικού, που αναφερόταν σε προηγούμενη απόφαση της διοικήσεως .
26 . 'Οπως δέχθηκε το Δικαστήριο ήδη από την απόφαση Campogrande, "η απόφαση οργανώσεως διαγωνισμών προσλαμβάνει την τελική και νομική της μορφή με τις προκηρύξεις διαγωνισμών που περιέρχονται στη γνώση του προσωπικού" ( 3 ). Και προσθέτει στην ίδια απόφαση ότι "οι διασκέψεις του αρμόδιου θεσμικού οργάνου όπως προκύπτουν από τα πρακτικά δεν μπορούν να υπερέχουν του σαφούς κειμένου της οικείας αποφάσεως εκτός αν αποκαλύπτουν σαφώς ότι η τυπική απόφαση είναι ασυμβίβαστη προς αυτό που, πράγματι, αποφασίστηκε κατά τη διάρκεια των διασκέψεων" ( 4 ).
27 . Αυτό δεν συμβαίνει στην υπό κρίση διαφορά .
28 . Πράγματι : α ) κανένα πρακτικό οποιασδήποτε διασκέψεως σχετικής με τις λεπτομέρειες οργανώσεως των διαγωνισμών δεν προσκομίστηκε β ) στο υπηρεσιακό σημείωμα του γενικού διευθυντή προσωπικού στο οποίο γίνεται αναφορά γίνεται λόγος απλώς, με γενική διατύπωση, ορισμένης αποφάσεως περί οργανώσεως δεύτερης σειράς διαγωνισμών "υπό τους αυτούς όρους", χωρίς άλλη διευκρίνιση γ ) οι προκηρύξεις διαγωνισμών δεν καθορίζουν ποιοί τρόποι διορθώσεως θα εφαρμοστούν δ ) όπως προκύπτει από τις οδηγίες που δόθηκαν στους διορθωτές η εξεταστική επιτροπή των διαγωνισμών "για να διασφαλίσει την απαραίτητη αντικειμενικότητα της διορθώσεως ... αποφάσισε να χρησιμοποιήσει εξωτερικούς διορθωτές ( δύο για κάθε εξέταση του υποψήφιου )".
29 . Δεν είναι, επομένως, δυνατό να αμφισβητηθεί η εξουσία εκτιμήσεως της εξεταστικής επιτροπής και η ελευθερία που της επιτρέπει να αποφασίσει, ενώπιον των αποτελεσμάτων των δύο διορθώσεων, ότι και τρίτη διόρθωση ήταν αναγκαία .
30 . Πράγματι, δεν είναι δυνατό να αμφισβητηθεί η ανεξαρτησία της εξεταστικής επιτροπής κατά την οργάνωση των εργασιών της, ιδίως όταν πρόκειται περί αξιολογήσεως των ικανοτήτων και των προσόντων των υποψηφίων υποβάλλοντάς τους σε γραπτές εξετάσεις .
31 . Η νομολογία του Δικαστηρίου τόνισε με σταθερότητα την ανεξαρτησία και την ευρεία εξουσία εκτιμήσεως που διαθέτουν οι εξεταστικές επιτροπές των διαγωνισμών, εφόσον στηρίζονται σε αντικειμενικά στοιχεία και δεν αποδεικνύεται καμιά πρόδηλη παραβίαση των κανόνων που διέπουν τις εργασίες τους ( 5 ).
32 . 'Ετσι, για παράδειγμα, το Δικαστήριο έκρινε με την απόφαση Hoyer ( 6 ) ότι "η εξεταστική επιτροπή είχε το δικαίωμα, στο πλαίσιο της διακριτικής εξουσίας που διαθέτει, βάσει των όρων της προκηρύξεως του διαγωνισμού, της φύσεως της προς πλήρωση θέσεως και του τόπου διορισμού, να κρίνει ότι ήταν απαραίτητη η 'καλή' γνώση της γαλλικής γλώσσας, ακόμα και αν η προκήρυξη του διαγωνισμού δεν περιείχε καμία ένδειξη για το επίπεδο των γνώσεων αυτών ".
33 . Το Δικαστήριο έχει επίσης ήδη κρίνει ( 7 ) - σε υπόθεση που έθετε υπό αμφισβήτηση την οργάνωση από την Επιτροπή διαφόρων διαγωνισμών για την πλήρωση της ίδιας θέσης υπαλλήλου διοικήσεως, μολονότι για την άσκηση διακεκριμένων καθηκόντων - ότι, εφόσον εναπόκειται στην εξεταστική επιτροπή κάθε διαγωνισμού να "συνδυάζει τη σκοπιμότητα εναρμονίσεως, σε ορισμένο μέτρο, των όρων των εξετάσεων και της ανάγκης κρίσεως, βάσει καταλλήλων κριτηρίων, των γνώσεων των υποψηφίων", "ένας τέτοιος συνδυασμός, στο πλαίσιο της προκηρύξεως διαγωνισμού, ανήκει στα ίδια τα καθήκοντα κάθε εξεταστικής επιτροπής και εγγυάται από την ανεξαρτησία της το απόρρητο των διασκέψεων που επιβάλλει ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης" υπ' αυτές τις συνθήκες, συνεχίζει το Δικαστήριο στην αναφερθείσα απόφαση, "διαφορές εκτιμήσεως, από διαγωνισμό σε διαγωνισμό, είναι όχι μόνο αναπόφευκτες αλλά και θεμιτές, ακόμα κι όσον αφορά τις κοινές εξετάσεις, δεδομένου ότι η αξιολόγηση της σημασίας των τελευταίων μπορεί να ποικίλλει, στα όμματα των διαφόρων εξεταστικών επιτροπών, σε συνάρτηση με τις διάφορες ικανότητες που προϋποθέτει η εκπλήρωση διακεκριμένων καθηκόντων ".
34 . Η υποτιθέμενη αδυναμία τροποποιήσεως οποιουδήποτε όρου σε σχέση με τους προηγούμενους διαγωνισμούς θα δημιουργούσε χωρίς αμφιβολία προφανείς δυσχέρειες για την οργάνωση του νέου διαγωνισμού, για παράδειγμα από την άποψη της προετοιμασίας των γραπτών εξετάσεων, ακόμα και αν κάποιος δεν κατέληγε στο παράλογο συμπέρασμα ότι οι υποψήφιοι όλων των διαγωνισμών θα έπρεπε να απαντήσουν στα ίδια ερωτήματα .
35 . Παρατηρείται, ασφαλώς, κάποια διαφορά μεταξύ της απαντήσεως της Επιτροπής και του πρακτικού των διασκέψεων της εξεταστικής επιτροπής του διαγωνισμού CΟΜ/LΑ/4/84 ως προς τα αίτια που ώθησαν την εξεταστική επιτροπή στο να αποφασίσει τη διενέργεια τρίτης διορθώσεως .
36 . Πράγματι, αναφέρεται στο υπόμνημα αντικρούσεως της Επιτροπής - ακολουθώντας, φαίνεται, αυτό που ένα από τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής δήλωσε κατά τη διάρκεια ενημερωτικής συναντήσεως με το προσωπικό - ότι η εν λόγω απόφαση ελήφθη όταν "διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των αξιολογήσεων των δύο εκτός υπηρεσίας διορθωτών", ενώ, όπως προκύπτει από το πρακτικό της εξεταστικής επιτροπής, η ακριβέστερη αιτία είναι ότι "οι διορθωτές βαθμολόγησαν τις εξετάσεις 'με τρόπο γενναιόδωρο' και μη ανταποκρινόμενο στα ποιοτικά κριτήρια που χρησιμοποιεί η ΕΕΚ ".
37 . Η παρατηρηθείσα διαφορά μεταξύ των δύο εκδόσεων - που δεν είναι αναγκαστικά ασυμβίβαστες και που ο εκπρόσωπος της Επιτροπής επιχείρησε να συνδυάσει στην επ' ακροατηρίου συζήτηση - μπορεί να φαίνεται περίεργη και να αποκαλύπτει μια σχετική ταλάντευση, χωρίς να είναι, ωστόσο, ικανή να επηρεάσει "αναδρομικά" το κύρος της αποφάσεως της εξεταστικής επιτροπής περί διενέργειας τρίτης διορθώσεως .
38 . Οποιαδήποτε και αν είναι η αιτία, υπήρξε αρκετή για να θεωρήσει η εξεταστική επιτροπή ότι δεν ήταν σε θέση να κατατάξει τους υποψήφιους και να κρίνει ότι ήταν αναγκαία νέα διόρθωση . Δεν είναι δυνατό να της αμφισβητηθεί αυτή η εξουσία εκτιμήσεως .
39 . Κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού, η εξεταστική επιτροπή συμφώνησε να υιοθετήσει τη βαθμολόγηση του τρίτου διορθωτή, πράγμα που δεν είναι εκπληκτικό εφόσον έκρινε ότι τα αποτελέσματα των πρώτων διορθώσεων δεν ήταν αξιόπιστα .
40 . Και εδώ, δεν υπερέβη το περιθώριο της ελεύθερης εκτιμήσεως που οφείλει να τηρεί .
41 . Δεδομένου ότι η εξεταστική επιτροπή δέχθηκε τη βαθμολόγηση που απορρέει από την τελευταία διόρθωση για να στηρίξει την απόφασή της να επιτρέψει ή να μην επιτρέψει στους υποψήφιους τη συμμετοχή τους στην προφορική εξέταση, η διοίκηση αυτή τη βαθμολόγηση κοινοποίησε στον προσφεύγοντα, και δεν νομίζω ότι έπρεπε να γίνει το ίδιο με τη βαθμολόγηση των πρώτων διορθωτών, που απλώς αποτέλεσαν μέρος της διαδικασίας λήψεως της αποφάσεως της εξεταστικής επιτροπής . Ο προσφεύγων δεν ισχυρίζεται άλλωστε προς στήριξη της προσφυγής του ότι η απόφαση στερείται επαρκούς ερείσματος .
42 . Ο προσφεύγων ισχυρίζεται επίσης ότι η τρίτη διόρθωση έγινε παρουσία μέλους ή μελών της εξεταστικής επιτροπής και, επομένως, χωρίς εγγυήσεις ανεξαρτησίας και αντικειμενικότητας . Ο προσφεύγων δηλώνει ακριβέστερα στην απάντησή του ότι "ο τρίτος διορθωτής - και επομένως η εξεταστική επιτροπή - φαίνεται ... ότι παραβίασε τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως με το να δεχθεί τη διόρθωση των γραπτών ορισμένων υποψηφίων παρουσία μελών της εξεταστικής επιτροπής και τη διόρθωση γραπτών άλλων υποψηφίων εκτός της παρουσίας μελών της εξεταστικής επιτροπής" ( η υπογράμμιση δική μου ).
43 . Εντούτοις, αυτή η δήλωση που ο προσφεύγων συνοδεύει με διατύπωση σχετικής αμφιβολίας δεν συνοδεύεται από κανένα αποδεικτικό στοιχείο και, επομένως, δεν μπορώ να τη θεωρήσω ως αποδεδειγμένη .
44 . Τα γραπτά, άλλωστε, αριθμήθηκαν κατά τρόπο διασφαλίζοντα την ανωνυμία των υποψηφίων η Επιτροπή δηλώνει, χωρίς να το αμφισβητεί ο προσφεύγων, ότι η ανωνυμία δεν εξέλειψε παρά μόνο μετά την τρίτη διόρθωση, προ της οποίας πραγματοποιήθηκε, κατόπιν προτάσεως του εκπροσώπου της επιτροπής προσωπικού και για μεγαλύτερη εγγύηση του απορρήτου, νέα αρίθμηση των γραπτών τα οποία, όλα ( εκτός των γερμανικών ), διορθώθηκαν εκ νέου από το νέο διορθωτή .
45 . Ο προσφεύγων, άλλωστε, δεν προσκομίζει την παραμικρότερη απόδειξη περί του ότι οι εξετάσεις ή η διόρθωση των γραπτών δεν πραγματοποιήθηκαν υπό τους αυτούς όρους για όλους τους υποψήφιους, πράγμα που θα ήταν αντίθετο προς τις απαιτήσεις της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ( 8 ).
46 . Αυτό το συμπέρασμα δεν μεταβάλλεται διόλου από το γεγονός, όπως προκύπτει από το πρακτικό της εξεταστικής επιτροπής που προσκομίσθηκε στο φάκελλο, ότι μια ομάδα γραπτών (( τα γραπτά που αφορά το ΙΙΙ.1.α ) )) διορθώθηκαν σε συνεργασία με το νέο πάρεδρο, ενώ τα γραπτά του άλλου ομίλου (( τα γραπτά που αφορά το ΙΙΙ.1.γ ) )) διορθώθηκαν από τον πάρεδρο . Πράγματι, η Επιτροπή μπορεί να έκρινε ότι έπρεπε μ' αυτό τον τρόπο να βεβαιωθεί για την ορθότητα των κριτηρίων διορθώσεως, χωρίς απ' αυτό να προκύπτει, εντός κάθε ομίλου, διαφορά μεταχειρίσεως των γραπτών των διαφόρων υποψηφίων .
47 . Ο προσφεύγων διατυπώνει, ωστόσο, αμφιβολίες ως προς την αμεροληψία του τρίτου διορθωτή, δεδομένου ότι πρόκειται περί εκπαιδευτικού που έχει συνάψει σύμβαση με την Επιτροπή για παροχή υπηρεσιών επαγγελματικής επιμορφώσεως, του οποίου η σύζυγος βρισκόταν στην ίδια θέση και για τον οποίο ήταν από τότε γνωστό ότι στο μέλλον θα εργαζόταν υπό την άμεση εξάρτηση του Α . Χριστογιαννόπουλου, μέλους της εξεταστικής επιτροπής που αργότερα μετατέθηκε στο τμήμα επαγγελματικής επιμορφώσεως .
48 . Με αυτό τον τρόπο παραβιάσθηκε η υποχρέωση που η διοίκηση είχε αναλάβει προηγουμένως να μην υποβάλει τα γραπτά των υποψηφίων σε υπαλλήλους της Επιτροπής .
49 . Εντούτοις, δεν ανευρίσκω αυτή τη ρητή υποχρέωση στα έγγραφα που επικαλέσθηκε ο προσφεύγων, τα οποία απλώς αναφέρουν το γεγονός ότι προς διασφάλιση του ανωτάτου ορίου εγγυήσεων προεβλέφθηκε ότι "οι εξεταστικές επιτροπές αντιμετωπίζουν το διορισμό παρέδρων εκτός υπηρεσίας για να προβούν στη διπλή διόρθωση των γραπτών καταφεύγουσες, ενδεχομένως, σε συναδέλφους γλωσσομαθείς άλλων θεσμικών οργάνων για να διατηρήσουν τις αναγκαίες αναφορές στο "κοινοτικό ύφος" ( υπογραμμίσεις δικές μου ).
50 . Διαβλέπεται μ' αυτή τη διατύπωση ότι η διοίκηση όρισε υποχρέωση μέσου - και όχι αποτελέσματος - την οποία επέβαλε στις εξεταστικές επιτροπές και που αποκαλύπτει, κατά την ίδια τη διατύπωσή της, την αναγκαία ικανότητα προσαρμογής των εξεταστικών επιτροπών στις δυσχέρειες που θα μπορούσαν να συναντήσουν, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των διαγωνισμών, κατά την άσκηση της αποστολής τους .
51 . Το Δικαστήριο έχει ήδη δεχθεί επανειλημμένα ότι οι εξεταστικές επιτροπές είναι ελεύθερες να ζητήσουν νομίμως τη συμπαράσταση παρέδρων με συμβουλευτική ψήφο, εφόσον "διατηρούν τον έλεγχο των πράξεων και την εξουσία αξιολογήσεως σε τελευταίο βαθμό" ( 9 ).
52 . Αυτός ο όρος τηρήθηκε στην προκειμένη περίπτωση : η εξεταστική επιτροπή κοινοποίησε σε όλους τους διορθωτές τα κριτήρια διορθώσεως, εξασφάλισε την ανωνυμία με τη διπλή αρίθμηση των γραπτών και αποφάσισε με ψηφοφορία που έγινε στους κόλπους της να υιοθετήσει τη βαθμολόγηση του τρίτου διορθωτή .
53 . 'Οσον αφορά τις άλλες περιστάσεις που επικαλείται ο προσφεύγων σχετικά με τη θέση του τρίτου διορθωτή, πρόκειται περί απλών υποθέσεων που δεν μπορούν, κατά την άποψή μου, να στηρίξουν νομίμως το συμπέρασμα ότι βρέθηκε στην αδυναμία να προβεί με πλήρη ανεξαρτησία στη διόρθωση των γραπτών που κάλυπτε η ανωνυμία, υπό τον έλεγχο συλλογικής εξεταστικής επιτροπής .
54 . 'Οπως προκύπτει από το υπόλοιπο τμήμα του πρακτικού της εξεταστικής επιτροπής, η επιλογή του τρίτου διορθωτή αποφασίστηκε παμψηφεί, κατόπιν προτάσεως του εκπροσώπου της επιτροπής προσωπικού .
55 . Αν, κατ' απόλυτο τρόπο, οι αποφάσεις που έλαβε η εξεταστική επιτροπή μπορούν να μη θεωρηθούν ως ο προσφορότερος τρόπος των συναντηθεισών δυσχερειών, δεν μπορούν, ωστόσο, να θεωρηθούν ως επαρκείς ενδείξεις ελλείψεως αμεροληψίας ή αντικειμενικότητας ή ως αιτίες παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως των διαφόρων υποψηφίων υπό όρους βλαπτικούς για τον προσφεύγοντα .
56 . Ο προσφεύγων ισχυρίζεται ότι είναι ο μόνος από τους υποψηφίους των Βρυξελλών που δεν πέτυχε σε κανέναν από τους δύο διαγωνισμούς . Αυτό το μόνο γεγονός δεν επαρκεί καθεαυτό για να αποδείξει την ύπαρξη άνισης μεταχείρισης σε σχέση με τους άλλους υποψηφίους : τα αποτελέσματα ήταν διαφορετικά και μάλιστα δεν είναι γνωστό αν ο προσφεύγων θα γινόταν ή δεν θα γινόταν δεκτός κατόπιν των δύο πρώτων διορθώσεων .
57 . Για τους προεκτεθέντες λόγους, είμαι της γνώμης ότι αυτός ο ισχυρισμός είναι απορριπτέος .
Β - Δεύτερος ισχυρισμός
58 . Ο προσφεύγων υποστηρίζει ότι το άρθρο 6 του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης παραβιάσθηκε στο μέτρο που δύο μέλη της εξεταστικής επιτροπής, οι Α . Χριστογιαννόπουλος και Δ . Στεφανίδης, παραβίασαν το απόρρητο των εργασιών ενημερώνοντας το προσωπικό τους ότι είχε αποφασισθεί παμψηφεί να γίνει τρίτη διόρθωση .
59 . Θεωρώ ότι και αυτός ο ισχυρισμός πρέπει να κριθεί αβάσιμος .
60 . Το Δικαστήριο ήδη έκρινε ότι "το απόρρητο των εργασιών των εξεταστικών επιτροπών διαγωνισμού ... θεσπίστηκε ... για να διασφαλίσει την ανεξαρτησία των εξεταστικών επιτροπών διαγωνισμών και την αντικειμενικότητα των εργασιών τους, προστατεύοντάς τες από κάθε εξωτερική παρέμβαση ή πίεση, είτε προέρχονται από την ίδια την κοινοτική διοίκηση είτε από υποψηφίους ή από τρίτους" ( 10 ).
61 . Δεν βλέπω πώς το γεγονός παροχής της πληροφορίας επί της αποφάσεως να γίνει τρίτη εξέταση μπόρεσε να επηρεάσει αυτές τις αξίες .
62 . Είναι βέβαιο, όπως το δέχθηκε επίσης το Δικαστήριο, ότι "η τήρηση αυτού του απόρρητου αντιτίθεται ... τόσο στην αποκάλυψη της στάσεως που έλαβαν ατομικώς τα μέλη των εξεταστικών επιτροπών όσο και στην αποκάλυψη κάθε στοιχείου που έχει σχέση με εκτιμήσεις προσωπικού ή συγκριτικού χαρακτήρα που αφορά τους υποψήφιους" ( 11 ).
63 . Αυτή η τελευταία άποψη δεν εξετάζεται στην προκειμένη περίπτωση αλλά είναι βέβαιο ότι, αποκαλύπτοντας ότι η απόφαση διενέργειας τρίτης διορθώσεως ελήφθη παμψηφεί, τα δύο μέλη της εξεταστικής επιτροπής παρέσχον σιωπηρή ένδειξη ως προς την ψήφο των λοιπών, περιλαμβανόμενου του εκπροσώπου της επιτροπής προσωπικού .
64 . Δεν βλέπω στην προκειμένη περίπτωση σε τι αυτό μπόρεσε να επηρεάσει την ανεξαρτησία της εξεταστικής επιτροπής και το κύρος των διασκέψεών της .
65 . Επρόκειτο, πράγματι, περί της ανακοινώσεως απλού αντικειμενικού γεγονότος που συνδεόταν με τη διαδικασία την οποία ακολούθησε η εξεταστική επιτροπή, που αφορούσε επίσης όλους τους υποψηφίους και δεν είχε καμία σχέση με εκτιμήσεις προσωπικού ή συγκριτικού χαρακτήρα των αντιστοίχων προσόντων τους .
66 . Και, όπως επίσης έχει δεχθεί το Δικαστήριο, "δεν μπορεί ... να επεκταθεί το περιεχόμενο του απόρρητου στο σημείο να μην επιτρέπεται η ανακοίνωση αντικειμενικών δεδομένων ..." 11 .
67 . Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός που αναφέρεται στο πλαίσιο αυτού του δεύτερου ισχυρισμού δεν έβλαψε διόλου τα συμφέροντα του προσφεύγοντος, και ούτε αυτό το γεγονός είναι ικανό να τον θίξει κατά ιδιαίτερο τρόπο σε σχέση με τους άλλους υποψήφιους .
68 . Θεωρώ, επομένως, ότι και αυτός ο δεύτερος ισχυρισμός είναι απορριπτέος .
Γ - Τρίτος ισχυρισμός
69 . Ο προσφεύγων επικαλείται επιπλέον παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της αρχής της επιεικείας .
70 . Η παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης προκύπτει από το γεγονός ότι, αντιθέτως προς τη γνωμοδότηση αριθ . 2/76 της επιτροπής ίσης εκπροσωπήσεως της 26ης Απριλίου 1976 και της κατ' αυτή την έννοια υποχρεώσεως που είχε αναλάβει η διοίκηση, δύο ιεραρχικοί προϊστάμενοι των υποψηφίων υποδείχθηκαν για να αποτελέσουν μέλη των εξεταστικών επιτροπών, ο ένας ως τακτικό ( Α . Χριστογιαννόπουλος ) και ο έτερος ως αναπληρωματικό μέλος ( Δ . Στεφανίδης ).
71 . Καταρχάς, η γνωμοδότηση αριθ . 2/76 συνιστά απλώς η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή ( ΑΔΑ ) να μη συμμετάσχει στη σύνθεση των εξεταστικών επιτροπών των διαγωνισμών και τα μέλη της υπηρεσίας που ενδιαφέρουν αποκλειστικά οι διαγωνισμοί να μην υποδειχθούν για να τις προεδρεύσουν .
72 . Αντιθέτως προς προηγούμενους διαγωνισμούς ( στους οποίους ιεραρχικοί προϊστάμενοι των υποψηφίων προήδρευαν των εξεταστικών επιτροπών ), στους ένδικους διαγωνισμούς ακολουθήθηκαν αυτές οι συστάσεις .
73 . Πρέπει εξάλλου να ληφθούν υπόψη οι ειδικές δυσχέρειες που εμφανίζει η σύνθεση των εξεταστικών επιτροπών στο γλωσσικό κλάδο, ιδίως στο ελληνικό τμήμα, δυσχέρειες που ήδη είχαν παρακινήσει ορισμένα μέλη της επιτροπής ίσης εκπροσωπήσεως να τονίσουν τις δυσχέρειες εφαρμογής αμέσως της αρχής κατά την οποία η προεδρία δεν θα έπρεπε να ανατεθεί σε μέλη της υπηρεσίας ή της οικείας γενικής διευθύνσεως .
74 . Εξάλλου, δεν ανευρίσκεται στη δικογραφία καμία απόδειξη της αναλήψεως της υποχρεώσεως που επικαλείται ο προσφεύγων .
75 . Αντιθέτως, σε υπηρεσιακό σημείωμα της 13ης Απριλίου 1983 προς τον πρόεδρο της κεντρικής επιτροπής προσωπικού, ο διευθυντής προσωπικού της Επιτροπής αμφισβητεί σαφώς "το ότι αποφασίσθηκε η σύνθεση των εξεταστικών επιτροπών υπό τόσο αυστηρούς όρους" και επισημαίνει αντιθέτως ότι κατά την άποψή του "είναι λογικό επί τριών μελών ( περιλαμβανομένου του προέδρου ) ο ένας να μπορεί να ανήκει στην εσωτερική οργάνωση των μονάδων μεταφράσεως ελληνικής γλώσσας ".
76 . Τα άλλα υπηρεσιακά σημειώματα του γενικού διευθυντή προσωπικού που αναφέρει ο προσφεύγων αποκαλύπτουν απλώς την υποχρέωση διεξαγωγής συζητήσεων επί των λεπτομερειών οργανώσεως των διαγωνισμών .
77 . Ο προσφεύγων δεν επικαλείται εξάλλου κανένα ουσιώδες γεγονός ικανό να στηρίξει την αμφιβολία που εκφράζει ως προς δύο μέλη της εξεταστικής επιτροπής ή που θα αποδείκνυε κάποια ειδική εχθρότητα έναντί του .
78 . Προσθέτω ακόμη, όπως δέχθηκε το Δικαστήριο ( 12 ), ότι το άρθρο 3, τρίτη παράγραφος, του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης απαιτεί μόνο, όταν τα μέλη των εξεταστικών επιτροπών είναι υπάλληλοι, να έχουν βαθμό τουλάχιστον ίσο προς το βαθμό της προς πλήρωση θέσης και όχι ν' ανήκουν αναγκαστικά σε διαφορετική υπηρεσία .
79 . Ο προσφεύγων ισχυρίζεται επίσης ότι η απόφαση διενεργείας τρίτης διορθώσεως συνεπάγεται παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης . 'Ηδη όμως έχω εκφέρει γνώμη επ' αυτού του ισχυρισμού της προσφυγής τον οποίο θεωρώ αβάσιμο .
80 . Τέλος, ο προσφεύγων επικαλείται υποτιθέμενη παραβίαση της αρχής της επιείκειας λόγω του ότι δεν δόθηκε στους υποψήφιους η δυνατότητα να απαντήσουν σε ενδεχόμενες παρατηρήσεις των ιεραρχικών προϊσταμένων τους κατά τη διόρθωση των γραπτών .
81 . Και αυτό το επιχείρημα στηρίζεται σε απλή υπόθεση και δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι κατά τη διόρθωση των γραπτών τηρήθηκε η ανωνυμία των υποψηφίων χωρίς να έχει αποδειχθεί το αντίθετο .
82 . Καταλήγω, επομένως, στο συμπέρασμα ότι και ο τρίτος ισχυρισμός της προσφυγής στερείται ερείσματος .
ΙΙΙ - 83 . Υπ' αυτές τις συνθήκες, δεδομένου ότι κανένας από τους διάφορους ισχυρισμούς της δεν είναι βάσιμος, προτείνω την απόρριψη της υπό κρίση προσφυγής .
84 . Προσθέτω ότι δεν νομίζω ότι οι παρατηρηθείσες διαφορές ως προς την αναφορά των αιτίων που δικαιολόγησαν την τρίτη διόρθωση υπήρξαν ικανές να επηρεάσουν τη θέση του προσφεύγοντος στην υπό κρίση υπόθεση ή ότι η συμπεριφορά της καθής, της οποίας δεν αποδείχθηκε η κακή πίστη, είχε συνέπειες ικανές να δικαιολογήσουν την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 69, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού διαδικασίας του Δικαστηρίου .
85 . Εν συμπεράσματι, προτείνω, επομένως, κατ' εφαρμογή του άρθρου 70 του κανονισμού διαδικασίας, κάθε διάδικος να φέρει τα δικά του δικαστικά έξοδα .
(*) Μετάφραση από τα πορτογαλικά .
( 1 ) Απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1965, Rec . σ . 1279 .
( 2 ) Απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 1986, Συλλογή σσ . 459 και 473 .
( 3 ) Απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 1974, Campogrande κατά Επιτροπής, Rec . σ . 957, ιδίως σ . 983, σκέψη 66 .
( 4 ) Απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 1974, όπ.π ., σκέψη 67 .
( 5 ) Βλέπε απόφαση Campogrande, όπ.π ., σ . 981 απόφαση της 14ης Ιουλίου 1983 στην υπόθεση 144/82, Detti κατά Δικαστηρίου, Συλλογή σ . 2421, ιδίως σ . 2436, σκέψη 27 απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1986 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 322 και 323/85, Hoyer κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου, Συλλογή σσ . 3215 και 3224, σκέψεις 15 και 16 .
( 6 ) 'Οπ.π ., σκέψη 15 .
( 7 ) Campogrande, όπ.π ., Rec . 1974, σσ . 977 και 978 .
( 8 ) Βλέπε απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1976 στην υπόθεση 130/75, Prais κατά Συμβουλίου, Rec . σ . 1589, ιδίως σ . 1599 .
( 9 ) Βλέπε απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 1975 στην υπόθεση 90/74, Deboek κατά Επιτροπής, Rec . σ . 1123, ιδίως σ . 1137 απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 1978 στην υπόθεση 122/77, Agneessens κατά Επιτροπής, Rec . σ . 2085, ιδίως σ . 2097 απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 1978 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 4, 19 και 28/78, Salerno κατά Επιτροπής, Rec . σ . 2403, ιδίως σ . 2414 .
( 10 ) Απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 1980 στην υπόθεση 89/79, Bonu κατά Συμβουλίου, Rec . σ . 553, ιδίως σσ . 562 και 563 .
( 11 ) Bonu, όπ.π ., σ . 563 .
( 12 ) Deboeck, όπ.π ., σ . 1136 .
Full & Egal Universal Law Academy