Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1 . Η παρούσα υπόθεση είναι η πρώτη, από της συστάσεως του Δικαστηρίου, κατά την οποία ερημοδικεί ο καθού . Η αίτηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για παράταση της ταχθείσας προθεσμίας καταθέσεως του υπομνήματος αντικρούσεως περιήλθε στο Δικαστήριο αφού είχε ήδη παρέλθει η τελευταία ημέρα της εν λόγω προθεσμίας . Κατά συνέπεια, με δικόγραφο της 19ης Ιουνίου 1987 που κατέθεσε δυνάμει του άρθρου 94, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας, ο προσφεύγων Antonio Morabito ζήτησε από το Δικαστήριο να κάνει δεκτά τα αιτήματά του . Με την προσφυγή, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 6 Απριλίου 1987, ζητείται κυρίως η ακύρωση της αποφάσεως της 8ης Ιανουαρίου 1987, με την οποία ο Γενικός Γραμματέας του Κοινοβουλίου επικύρωσε την άρνηση χορηγήσεως στον Morabito του επιδόματος αποδημίας . Επικουρικώς, ο προσφεύγων ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει το δικαίωμά του προς το εν λόγω επίδομα με βάση τα κριτήρια που εφαρμόζει το Κοινοβούλιο στο σύνολο των μονίμων και μη μονίμων υπαλλήλων του και να υποχρεώσει το τελευταίο σε αποκατάσταση της προκληθείσης ζημίας .
2 . Τα πραγματικά περιστατικά . Ο Morabito, ιταλός υπήκοος, ενεγράφη για πρώτη φορά στα μητρώα του Δήμου του Λουξεμβούργου την 1η Αυγούστου 1975 . Από την ημέρα αυτή και μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1985 εργάστηκε ως μπάρμαν στο ξενοδοχείο Holliday Inn της πόλεως αυτής . Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1984 παραιτήθηκε από την εργασία του και στις 12 του ίδιου μήνα δήλωσε την αναχώρησή του στο Δήμο του Λουξεμβούργου, αναχώρηση την οποία στη συνέχεια καθυστέρησε κατά δύο εβδομάδες κατόπιν σχετικού αιτήματος του εργοδότη του . Αιτία της παραιτήσεώς του ήταν η απόφασή του να επιστρέψει στη γενέτειρά του ( Vinco, Reggio Calabria ), προκειμένου να συνδράμει την άρρωστη μητέρα του, η οποία πέθανε στις 29 Ιουλίου 1986 μετά μακρά ασθένεια και νοσηλεία σε κλινική .
Εν τω μεταξύ, μη έχοντας εξεύρει εργασία στην Ιταλία, ο προσφεύγων ζήτησε να απασχοληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ( 16 Ιουλίου 1985 ). Είχε πράγματι λάβει μέρος το 1979 σε διαγωνισμό για την πρόσληψη ειδικευμένων υπαλλήλων ( κλητήρων ) και είχε περιληφθεί στον εφεδρικό πίνακα για μελλοντικές προσλήψεις που καταρτίστηκε κατόπιν του διαγωνισμού αυτού . Η αίτησή του να προσληφθεί παρελήφθη στις 15 Οκτωβρίου 1985, ανέλαβε δε υπηρεσία την 1η Νοεμβρίου 1985 τρεις μέρες αργότερα δήλωσε την άφιξή του στο Δήμο του Λουξεμβούργου και εγκαταστάθηκε στο διαμέρισμα στο οποίο, πριν μεταβεί στην Ιταλία, συγκατοικούσε επί τρία περίπου χρόνια με ένα φίλο του, επίσης υπάλληλο του Κοινοβουλίου .
Η διοίκηση του τελευταίου αναγνώρισε στον Morabito το δικαίωμα λήψεως του επιδόματος εκπατρισμού, αλλά όχι το του επιδόματος αποδημίας . Συγκεκριμένα, με έγγραφο της 19ης Αυγούστου 1986, το Κοινοβούλιο πληροφόρησε τον υπάλληλό του ότι δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις από τις οποίες ο κανονισμός υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων εξαρτά τη χορήγηση της εν λόγω παροχής . 'Οπως αναφέρει το έγγραφο, εκτός από τους τέσσερις τελευταίους μήνες ο Morabito κατοικούσε και εργαζόταν κατά τη διάρκεια ολόκληρης της περιόδου αναφοράς ( από την 1η Μαΐου 1980 έως την 30ή Απριλίου 1985 ) στο Λουξεμβούργο . Προκειμένου να ληφθεί υπόψη για τη χορήγηση του επιδίκου επιδόματος, η απουσία από το έδαφος του κράτους όπου εδρεύει το οικείο όργανο πρέπει να διαρκέσει τουλάχιστον έξι μήνες . Το έγγραφο προσέθετε ότι ο παροδικός χαρακτήρας της απουσίας αυτής αποδεικνυόταν από δύο περιστατικά : ο υπάλληλος δεν είχε μετακομίσει στην Ιταλία και δεν είχε ασκήσει καμία δραστηριότητα επ' αμοιβή στη χώρα αυτή .
Ο Morabito αμφισβήτησε τη νομιμότητα του κατ' αυτόν τον τρόπο αιτιολογούμενου μέτρου, υποβάλλοντας την από 21 Αυγούστου 1986 ένσταση όμως με απόφαση της 8ης Ιανουαρίου 1987, ο Γενικός Γραμματέας του Κοινοβουλίου επικύρωσε την άρνηση χορηγήσεως του επιδίκου επιδόματος, υποστηρίζοντας ότι η σύντομη παραμονή του προσφεύγοντος στην Ιταλία δεν είχε εξαλείψει το σύνηθες της διαμονής του στο Μεγάλο Δουκάτο .
3 . Για να στηρίξει την προσφυγή του, ο Morabito ισχυρίζεται ότι η αιτιολογία της αποφάσεως είναι εσφαλμένη . Ο λόγος αυτός πρέπει εξάλλου να χαρακτηριστεί ορθότερα ως λόγος που απορρέει από παραβίαση του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων . Ο προσφεύγων θεωρεί, πράγματι, ότι το επίδομα αποδημίας πρέπει να καταβάλλεται εφόσον ο υπάλληλος αποδεικνύει ότι εγκατέλειψε οριστικά το έδαφος όπου ευρίσκεται ο τόπος υπηρεσίας του έξι μήνες πριν από τη νέα του πρόσληψη και ότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία περί του ότι διέμεινε στην Ιταλία κατά τη διάρκεια των δέκα μηνών που προηγήθηκαν της αναλήψεως των καθηκόντων του ως υπαλλήλου στο Κοινοβούλιο . Ο Morabito αμφισβητεί περαιτέρω τον παροδικό χαρακτήρα της εν λόγω διαμονής . Πρόθεσή του να ζήσει μόνιμα στην Ιταλία αποδεικνύεται πράγματι από τη δήλωση που έκανε στο Δήμο του Λουξεμβούργου κατά την αποχώρησή του από το Μεγάλο Δουκάτο, καθώς και από τη διακοπή της ασφαλίσεώς του στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του Λουξεμβούργου . Εξηγεί διττώς το γεγονός ότι δεν μετακόμισε : αφενός δεν είχε έπιπλα την εποχή εκείνη και αφετέρου κατοικούσε σε διαμέρισμα το οποίο είχε μισθώσει ένας φίλος του .
4 . Δεν τίθεται κανένα πρόβλημα ως προς το παραδεκτό του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης και τη νόμιμη τήρηση των διατυπώσεων που προβλέπει η διαδικασία, την οποία το Δικαστήριο υποχρεούται να εξετάσει σύμφωνα με το άρθρο 94, παράγραφος 2, του κανονισμού της διαδικασίας .
Μπορούμε επομένως να προχωρήσουμε στην εξέταση του βασίμου των αιτημάτων του προσφεύγοντος . Είναι σκόπιμο καταρχάς να αναγνωσθούν οι εφαρμοστέοι κανόνες του κανονισμού . Είναι γνωστό ότι το επίδομα αποδημίας προβλέπεται στο άρθρο 69 και η καταβολή του, που ενδιαφέρει εν προκειμένω, εξαρτάται από τη συνδρομή των προϋποθέσεων που ορίζει το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο α ), του παραρτήματος VΙΙ . Κατά τη διάταξη αυτή, η εν λόγω παροχή χορηγείται στον υπάλληλο ο οποίος "δεν είναι και δεν υπήρξε ποτέ υπήκοος του κράτους στο έδαφος του οποίου ευρίσκεται ο τόπος όπου υπηρετεί και ο οποίος δεν είχε μόνιμη διαμονή ή δεν άσκησε κατά συνήθη τρόπο, επί πέντε έτη λήγοντα έξι μήνες πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του, την κύρια επαγγελματική δραστηριότητά του στο ευρωπαϊκό έδαφος του εν λόγω κράτους ".
Υπενθυμίζεται ότι κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου : α ) πρέπει να πληρούνται και οι δύο προϋποθέσεις πλην αυτής που αφορά την ιθαγένεια ( απόφαση της 9ης Οκτωβρίου 1984 στην υπόθεση 188/83, Witte κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Συλλογή 1984, σ . 3465, σκέψη 8 απόφαση της 2ας Μαΐου 1985 στην υπόθεση 246/83, De Angelis κατά Επιτροπής, Συλλογή, 1985, σ . 1253, σκέψη 14 απόφαση της 24ης Ιουνίου 1987, στην υπόθεση 61/85, von Neuhoff von der Ley κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ . 2853, σκέψη 7 ) β ) σκοπός του επιδόματος είναι να αντισταθμίσει τις ιδιαίτερες δαπάνες και δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν τα πρόσωπα τα οποία, κατά το χρόνο αναλήψεως της δημοσίας υπηρεσίας τους στις Κοινότητες, πρέπει να μεταβούν από τη χώρα κατοικίας τους στη χώρα παροχής των υπηρεσιών τους ( απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1975 στην υπόθεση 21/74, Airola κατά Επιτροπής, Racc . 1975, σ . 221, σκέψη 8 απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 1980 στην υπόθεση 147/79, Hochstrass κατά Δικαστηρίου, Racc . 1980, σ . 3005, σκέψη 12 απόφαση von Neuhoff von der Ley, προπαρατεθείσα, σκέψη 7 ).
Συνεπώς, αντικείμενο εκτιμήσεως είναι η σταθερότητα και η μονιμότητα του δεσμού που συνδέει τον υπάλληλο προς το κράτος όπου ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα . Για την εκτίμηση αυτή, πρέπει να θεωρηθούν ως αποφασιστικά κριτήρια όπως η ύπαρξη σταθερής κατοικίας και η άσκηση της κυρίας επαγγελματικής δραστηριότητας ( απόφαση von Neuhoff von der Ley, προπαρατεθείσα ), ενώ η απομάκρυνση από το εν λόγω κράτος για ορισμένο χρονικό διάστημα ή η μετακόμιση δεν έχουν καμία εν προκειμένω σημασία .
5 . Θε εξετάσω την κατάσταση του προσφεύγοντος ενόψει των αρχών αυτών . Είναι φανερό ότι αυτός πληροί την προϋπόθεση της ιθαγένειας . Απομένει επομένως να εξεταστεί αν πληρούνται και οι δύο άλλες προϋποθέσεις : η περί κατοικίας και η έχουσα σχέση με την άσκηση της κύριας επαγγελματικής δραστηριότητας .
Θα αρχίσω από τη δεύτερη . Από τη δικογραφία προκύπτει ότι : α ) από τα πέντε έτη της περιόδου αναφοράς, ο Morabito εργάστηκε κυρίως - ή, μάλλον, αποκλειστικά - στο Λουξεμβούργο επί τέσσερα περίπου έτη και οκτώ μήνες β ) κατά τη διάρκεια των τεσσάρων μηνών που διήλθε στην Ιταλία ( Ιανουάριο έως Απρίλιο του 1985 ) δεν άσκησε καμία επαγγελματική δραστηριότητα . Κατά συνέπεια, η υπό εξέταση προϋπόθεση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται .
Δεδομένου του συμπεράσματος αυτού, θα μπορούσε να παραλειφθεί η εξέταση του ζητήματος εάν ο Morabito πληροί την προϋπόθεση περί της συνήθους διαμονής . Θα εξετάσω, εντούτοις, το εν λόγω ζήτημα, καθότι σ' αυτήν ακριβώς την προϋπόθεση το Κοινοβούλιο στήριξε την επίδικη απόφαση και ο προσφεύγων την άμυνά του .
'Οπως προείπα, αντικείμενο της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων είναι η περίοδος την οποία ο Morabito διάνυσε στην Ιταλία . Το Κοινοβούλιο τη θεωρεί ανεπαρκή για να στηρίξει την άποψη ότι η Ιταλία υπήρξε τόπος συνήθους διανομής του ενδιαφερομένου, τη θέση του δε αυτή βασίζει στην πρακτική που ακολουθείται σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 1, του παραρτήματος VΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως, πρακτική η οποία έχει διαμορφωθεί με τις αποφάσεις των προϊσταμένων των διοικητικών υπηρεσιών της Κοινότητας και της οποίας η νομιμότητα μου φαίνεται αμφίβολη ( την άποψη αυτή έχω εκφράσει στις προτάσεις μου στην υπόθεση 188/83, Witte κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Συλλογή 1984, σ . 3476 και επ .). Ο προσφεύγων, αντίθετα, υποστηρίζει ότι οι τέσσερις αυτοί μήνες, που τοποθετούνται στο τέλος της περιόδου αναφοράς και χαρακτηρίζονται από την πρόθεσή του να επιστρέψει οριστικά στην Ιταλία, ήταν καθοριστικοί για τη μεταφορά της συνήθους διαμονής του στον τόπο καταγωγής του .
Και οι δύο αυτές απόψεις στερούνται ερείσματος . 'Οπως έχει επανειλημμένα κρίνει το Δικαστήριο, το γεγονός ότι ο υπάλληλος έχει διαμείνει επί 20 συνολικά μήνες κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του τόπου κατοικίας του δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι απέκτησε συνήθη διαμονή στο κράτος αυτό ( απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 1976, στην υπόθεση 42/75, Delvaux κατά Επιτροπής, Racc . 1976, σ . 167 απόφαση von Neuhoff von der Ley, προπαρατεθείσα, σκέψη 9 ) κατά μείζονα λόγο δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν επαρκείς οι τέσσερις μήνες που διάνυσε ο Morabito στην Ιταλία . Δεν είναι, πράγματι, δυνατό να γίνει δεκτό ότι ο προσφεύγων, συνεπεία της εν λόγω παραμονής του στην Ιταλία, αντιμετώπισε, επιστρέφοντας στο Λουξεμβούργο, τις δαπάνες και τις δυσκολίες για τις οποίες προβλέπεται το επίδομα αποδημίας .
6 . Με βάση τις προηγηθείσες σκέψεις, προτείνω την απόρριψη της προσφυγής που άσκησε ο Morabito κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 6 Απριλίου 1987 .
Ενόψει της φύσεως της διαφοράς, προτείνω κάθε διάδικος να φέρει τα δικαστικά του έξοδα .
(*) Μετάφραση από τα ιταλικά .
Full & Egal Universal Law Academy