Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Διατακτικό
Λέξεις κλειδιά
++++
Διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων - Προσωρινά μέτρα - Προϋποθέσεις χορηγήσεως - Fumus boni juris - Στάθμιση του συνόλου των επιμάχων συμφερόντων
(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 186 κανονισμός διαδικασίας, άρθρο 83, παράγραφος 2)
Διάδικοι
Στην υπόθεση 194/88 R,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Guido Berardis, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, κτίριο Jean Monnet, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον Luigi Ferrari Bravo, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών, επικουρούμενο από τους Ivo Bragaglia και Pier Giorgio Ferri, avvocati dello Stato, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Ιταλίας, 5, Marie-Adelaide,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων για την αναστολή της συνάψεως από το Consorzio per la costruzione e la gestione di un impianto per l' incenerimento e trasformazione dei rifiuti solidi urbani που εδρεύει στην Κοινότητα της La Spezia, της συμβάσεως του έργου κατασκευής της καμίνου του "Consorzio",
ο δικαστής T. Koopmans, αναπληρών τον πρόεδρο του Δικαστηρίου δυνάμει των άρθρων 85, εδάφιο 2, και 11 του κανονισμού διαδικασίας,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 18 Ιουλίου 1988 η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της οδηγίας 71/305 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων (ΕΕ ειδ. έκδ. 17/01, σ. 7), επειδή το Consorzio per la costruzione e la gestione di un impianto per l' incenerimento e trasformazione dei rifiuti solidi urbani, με έδρα στο Δημαρχείο της La Spezia, παρέλειψε να δημοσιεύσει στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προκήρυξη ενόψει της συνάψεως συμβάσεως του έργου κατασκευής καμίνου για την καύση των αποβλήτων του Consorzio.
2 Με δικόγραφο που κατέθεσε την ίδια μέρα στη γραμματεία του Δικαστηρίου η Επιτροπή υπέβαλε επίσης, δυνάμει του άρθρου 186 της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 83 του κανονισμού διαδικασίας, αίτηση λήψεως ασφαλιστικών μέτρων με την οποίαζητεί, κυρίως, να διατάξει το Δικαστήριο την Ιταλική Δημοκρατία να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αναστείλει την ανάθεση του έργου το οποίο αφορά η παρούσα υπόθεση μέχρις εκδόσεως αποφάσεως από το Δικαστήριο επί της προσφυγής στην κύρια δίκη. Η Επιτροπή ζητεί επικουρικώς, στην περίπτωση που ήθελε γίνει εν τω μεταξύ η κατακύρωση, να διατάξει το Δικαστήριο την Ιταλική Δημοκρατία να λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα για την ακύρωσή της ή τουλάχιστον για να διατηρηθεί το status quo μέχρις εκδόσεως της οριστικής αποφάσεως.
3 Με Διάταξη της 20ής Ιουλίου 1988 ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, κρίνοντας κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, διέταξε την Ιταλική Δημοκρατία, προσωρινώς, να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να ανασταλεί η σύναψη της εν λόγω συμβάσεως έργου μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου 1988 ή οποιαδήποτε άλλη ημερομηνία καθορίσει το Δικαστήριο με μεταγενέστερη Διάταξη. Με Διάταξη της 13ης Σεπτεμβρίου 1988 ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, κρίνοντας κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, παρέτεινε τα συντηρητικά αυτά μέτρα μέχρι την ημερομηνία εκδόσεως της Διατάξεως με την οποία θα περατωθεί η παρούσα διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων.
4 Η Ιταλική Δημοκρατία υπέβαλε τις γραπτές παρατηρήσεις της στις 2 Σεπτεμβρίου 1988. Οι διάδικοι προέβησαν σε προφορικές εξηγήσεις στις 23 Σεπτεμβρίου 1988.
5 Το Consorzio per la costruzione e la gestione di un impianto per l' incenerimento e trasformazione dei rifiuti solidi urbani, (στο εξής: το "Consorzio") αποτελεί ένωση κοινοτήτων της επαρχίας της La Spezia, της περιοχής της Λιγουρίας, η οποία είναι επιφορτισμένη με την εξαφάνιση των στερεών αποβλήτων των πόλεων. Προς το σκοπό αυτό εκμεταλλεύεται μια κάμινο στο Borsalino di Arcola. Στις 31 Δεκεμβρίου 1986 διέταξε ο pretore της La Spezia το κλείσιμο της καμίνου αυτής και εξήρτησε την επαναλειτουργία της καμίνου από την αναδιάρθρωσή της. Αντικείμενο της επιδίκου συμβάσεως είναι η εκτέλεση αυτών των εργασιών αναδιαρθρώσεως.
6 Η Επιτροπή αιτιάται την Ιταλική Δημοκρατία ότι, στο πλαίσιο της συμβάσεως αυτής, το Consorzio παρέβη τις διατάξεις της οδηγίας 71/305 που αφορούν τη δημοσιότητα, παραλείποντας τη δημοσίευση προκηρύξεως του έργου στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, χωρίς να προσκομίζει απόδειξη περί υπάρξεως περιστατικών που μπορούν να δικαιολογήσουν παρέκκλιση δυνάμει των διατάξεων της οδηγίας, ιδίως δε του άρθρου 9. Η Επιτροπή ζητεί την αναστολή του έργου για να αποφευχθεί ώστε η κατακύρωση του έργου αυτού να προκαλέσει άμεση και βαριά βλάβη της Επιτροπής, υπό την ιδιότητά της ως φύλακα του κοινοτικού συμφέροντος, καθώς και των επιχειρήσεων οι οποίες, σε περίπτωση δημοσιεύσεως της προκηρύξεως του έργου σύμφωνα με την οδηγία, θα μπορούσαν να μετάσχουν στο διαγωνισμό.
7 Είναι δεδομένο ότι για το επίδικο έργο δεν έγινε δημοσίευση προκηρύξεως στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
8 Κατά το άρθρο 186 της Συνθήκης, το Δικαστήριο μπορεί να διατάσσει τα αναγκαία προσωρινά μέτρα στις υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιόν του. Για να μπορεί να διαταχθεί τέτοιο μέτρο, οι αιτήσεις λήψεως ασφαλιστικών μέτρων πρέπει,σύμφωνα με το άρθρο 83, παράγραφος 2 του κανονισμού διαδικασίας, να προσδιορίζουν τα περιστατικά από τα οποία προκύπτει το επείγον της υποθέσεως καθώς και τους πραγματικούς και νομικούς ισχυρισμούς που δικαιολογούν, εκ πρώτης όψεως, τη λήψη του προσωρινού μέτρου το οποίο ζητείται.
9 Η ιταλική κυβέρνηση αμφισβητεί καταρχάς ότι υφίσταται fumus boni juris που να δικαιολογεί, εκ πρώτης όψεως, τη χορήγηση του αιτουμένου προσωρινού μέτρου, δεδομένου ότι η οδηγία 71/305 δεν εφαρμόζεται στο επίδικο έργο. Πρώτον, το έργο αυτό αποτελεί απλώς διερευνητικό έργο, το οποίο δεν υπάγεται στον ορισμό των δημοσίων έργων που δίνει το άρθρο 1 της οδηγίας δεύτερον, κι αν είχε αλλιώς το πράγμα, η οδηγία η ίδια προβλέπει, στο άρθρο 9, περίπτωση δ), ότι οι σχετικές με τη δημοσίευση διατάξεις δεν εφαρμόζονται όταν το κατεπείγον εμποδίζει την τήρηση των απαιτουμένων προθεσμιών. Ακολούθως, η ιταλική κυβέρνηση αμφισβητεί το επείγον του αιτουμένου προσωρινού μέτρου, διότι η έναρξη των εργασιών αναδιαρθρώσεως της καμίνου είναι πολύ πιο επείγουσα από την τυχόν τήρηση των προβλεπομένων από την οδηγία διατυπώσεων. Τέλος, η στάθμιση των επιδίκων συμφερόντων βαρύνει υπέρ της ταχείας ενάρξεως αυτών των εργασιών, ενόψει του συμφέροντος της δημοσίας υγείας η οποία κινδυνεύει όταν το άδειασμα των στερεών αποβλήτων δεν μπορεί πλέον να γίνει κατά τρόπο ικανοποιητικό.
10 Πρέπει να αποκρουσθεί αμέσως το επιχείρημα περί διερευνητικού χαρακτήρα του επίδικου έργου. Η ιταλική κυβέρνηση εξήγησε σχετικά ότι, σύμφωνα με την ιταλική νομοθεσία, μπορούν να κατακυρωθούν έργα βάσειδιερευνητικής προκηρύξεως η οποία αποβλέπει στην εξακρίβωση της πιο πλεονεκτικής από οικονομικής και τεχνικής απόψεως προσφοράς, σύμφωνα με προϋποθέσεις που έχουν καθοριστεί προηγουμένως στην περίπτωση αυτή, οι δημόσιες αρχές δεν είναι υποχρεωμένες να προβούν πράγματι στην κατακύρωση, με συνέπεια να μη μπορεί να θεωρηθεί η προκήρυξη ότι αφορά "σύμβαση δημοσίου έργου" κατά την έννοια της οδηγίας. Το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί δεδομένου ότι, όπως ορθώς παρατηρεί η Επιτροπή, η οδηγία αφορά τη διαδικασία συνάψεως συμβάσεων ορισμένων έργων όταν η σύναψη αυτών των συμβάσεων είναι έργο δημοσίων αρχών το πεδίο εφαρμογής της δεν εξαρτάται και ούτε μπορούσε να εξαρτάται από τις ειδικές λεπτομέρειες που προβλέπουν οι εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά τις υποχρεώσεις των κατακυρωτικών αρχών.
11 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές πρέπει να ερευνηθούν μαζί τα λοιπά επιχειρήματα της ιταλικής κυβερνήσεως όλα τα επιχειρήματα αυτά αναφέρονται στο επείγον των εργασιών αναδιαρθρώσεως της εν λόγω καμίνου, καθώς και στην κατάσταση ανάγκης στην οποία βρισκόταν το Consorzio όταν έγινε η προκήρυξη. Για να μπορέσει να κριθεί η σπουδαιότητα αυτών των επιχειρημάτων για την παρούσα διαδικασία λήψεως ασφαλιστικών μέτρων, πρέπει να τοποθετηθούν τα επιχειρήματα αυτά στη χρονολογική εξέλιξη των πραγματικών περιστατικών που έδωσαν λαβή στη διαφορά της κυρίας δίκης.
12 Τα έγγραφα και οι προφορικές εξηγήσεις που έδωσαν οι δύο διάδικοι επιτρέπουν στο Δικαστήριο να θεωρήσει, για την διαδικασία λήψεως ασφαλιστικών μέτρων, τα εξής πραγματικά περιστατικά ως δεδομένα:
α) στις 15 Δεκεμβρίου 1982 τέθηκε σε ισχύ προεδρικό διατάγμα που αφορά την εξαφάνιση των αποβλήτων το Consorzio ήταν εν επιγνώσει του γεγονότος ότι η κάμινος της Borsalino di Arcola δεν ανταποκρινόταν στις τεχνικές προδιαγραφές που προέβλεπε το διάταγμα αυτό
β) τον Μάιο και Ιούνιο του 1986 το Consorzio ενέκρινε ένα σχέδιο αναδιαρθρώσεως της καμίνου
γ) εν τω μεταξύ, το περιφερειακό συμβούλιο της Λιγουρίας επέτρεψε, στις 26 Απριλίου 1984, να τεθεί σε λειτουργία ένας τόπος απορρίψεως των αποβλήτων στο Vallescura, στην κοινότητα Ricco del Golfo, για το άδειασμα των στερεών αστικών αποβλήτων ορισμένων κοινοτήτων της επαρχίας της La Spezia
δ) τον Δεκέμβριο του 1986 ο pretore της La Spezia διέταξε το κλείσιμο της καμίνου του Borsalino di Arcola, εξαρτώντας την επανάληψη της λειτουργίας του από την αναδιάρθρωση τον Ιούλιο 1987 ο pretore διευκρίνισε ότι η προσαρμογή στις τεχνικές απαιτήσεις θα έπρεπε να είναι πλήρης
ε) κατά τους πρώτους μήνες του 1987 η περιφερειακές αρχές της Λιγουρίας διαπίστωσαν ότι η απόρριψη των αποβλήτων στη Vallescura έδωσε λαβή σε διαρροή και ότι μια απώλεια που δεν μπορούσε να συλληφθεί χυνόταν στο ρεύμα που βρίσκεται κάτω από την τάφρο τον Ιούλιο έκλεισε ο τόπος απορρίψεως στη Vallescura χρησιμοποιήθηκε προσωρινά ένας παλιός τόπος απορρίψεως στη Saturnia αλλά η χρησιμοποιήση αυτού του τόπου δημιουργεί μεγάλες δυσκολίες από υγιεινής απόψεως και κινδύνους για τη δημοσία υγεία στη Vallescura τέθηκε σε χρήση μια δεύτερη τάφρος αρχικά για μερικούς μήνες
στ) τις 27 Νοεμβρίου 1987 ζήτησε το Consorzio δάνειο από την Cassa Depositi e Prestiti για να χρηματοδοτηθούν τα έργα αναδιαρθρώσεως της καμίνου
ζ) τον Δεκέμβριο του 1987 το Consorzio αποφάσισε να προβεί σε διερευνητική προκήρυξη υποβολής προσφορών για την κατακύρωση των έργων αναδιαρθρώσεως η κατακύρωση εξαρτήθηκε από την προϋπόθεση ότι η Cassa θα χορηγούσε το δάνειο το Consorzio διαπιστώνει ρητά ότι η βραχύτητα των προθεσμιών δεν επιτρέπει την προσφυγή σε άλλη μέθοδο διαγωνισμού, διότι θα περιείχε αναγκαστικά μακρύτερες προθεσμίες το Consorzio απέστειλε έγγραφο σε επτά ιταλικές επιχειρήσεις, οι οποίες περιλαμβάνονται στους εθνικούς πίνακες επιχειρήσεων εξειδικευμένων κατασκευών, καλώντας τις να υποβάλουν προσφορές
η) τον Φεβρουάριο του 1988 άρχισαν εργασίες κατασκευής τρίτης τάφρου στη Vallescura
θ) στις 2 Ιουνίου 1988 ένα υπουργικό διάταγμα συμπεριέλαβε την αναδιάρθρωση της καμίνου της Borsalino di Arcola μεταξύ των δέκα επτά σχεδίων με προτεραιότητα, για τα οποία έχει εξουσιοδοτηθεί η Cassa Depositi e Prestiti να χορηγήσει δάνεια
ι) στις 15 Ιουλίου 1988 μια διάταξη των περιφερειακών αρχών της Λιγουρίας προβλέπει τις προϋποθέσεις απορρίψεως των αποβλήτων στη δεύτερη και στην τρίτη τάφρο της Vallescura τα όρια που προβλέπονται για τη δεύτερη τάφρο έχουν σχεδόν επιτευχθεί.
13 Για να συμπληρωθεί αυτή η συνοπτική έκθεση των πραγματικών περιστατικών πρέπει ακόμη να προστεθεί ότι κατά την ημέρα της ακροάσεως δεν είχε ακόμη χορηγηθεί από την Cassa Depositi e Prestiti το δάνειο για τη χρηματοδότηση των εργασιών αναδιαρθρώσεως της καμίνου.
14 Η χρονολογική σειρά των πραγματικών περιστατικών επιτρέπει καταρχάς να διαπιστωθεί ότι, ανεξαρτήτως του επείγοντος του έργου που πρόκειται να αναληφθεί, το επείγον αυτό δεν αποτελεί συνέπεια αποβλέπτων γεγονότων, διότι το Consorzio γνώριζε ήδη από το 1982 ότι ήταν αναγκαία η αναδιάρθρωση της καμίνου. Επομένως, για να μπορέσει να γίνει επίκληση της εξαιρέσεως που προβλέπει το άρθρο 9, περίπτωση δ), της οδηγίας 71/305, πρέπει "οι λόγοι κατεπείγοντος που προκύτπουν από γεγονότα μη δυνάμενα να προβλεφθούν από τις αναθέτουσες αρχές" να μην επιτρέπει την τήρηση των προθεσμιών που απαιτούνται για την εφαρμογή της οδηγίας. Υπάρχουν, κατόπιν αυτού, αρκετά πραγματικά και νομικά στοιχεία για να θεωρηθεί ότι, εκ πρώτης όψεως, η οδηγία εφαρμόζεται.
15 Κατά τη συζήτηση επί της διαδικασίας λήψεως ασφαλιστικών μέτρων η διένεξη μεταξύ των διαδίκων επικεντρώθηκε ειδικότερα στο επείγον που προβάλλει η Επιτροπή, αφενός, και στο επείγον της ταχείας πραγματοποιήσεως της αναδιαρθρώσεως της καμίνου, αφετέρου. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το μάκρος του χρόνου που οφείλεται στην τήρηση των απαιτήσεων δημοσιότητας της οδηγίας είναι πολύ σχετικό, δεδομένου ότι η τήρηση των κανόνων δημοσιότητας που προβλέπουν το άρθρο 12 και επόμενα της οδηγίας απαιτεί μόνο περίοδο περίπου 40 ημερών, σε περίπτωση δε επείγοντος 25 ημερών, ενώ αυτή η ίδια η πρόσκληση υποβολής προσφορών χρονολογείται ήδη από το Δεκέμβριο του 1987. Η ιταλική κυβέρνηση τόνισε τους σοβαρούς κινδύνους της δημοσίας υγείας που θα προέκυπταν από συμπληρωματικές προθεσμίες, δεδομένης κυρίως της αβεβαιότητας ως προς τις μελλοντικές δυνατότητες απορρίψεως των αποβλήτων στη Vallescura.
16 Ενόψει αυτής της διαφωνίας, πρέπει να αναγνωριστεί η σοβαρότητα της καταστάσεως, από άποψη κινδύνων για τη δημοσία υγεία και για το περιβάλλον, οι οποίοι θα μπορούσαννα προκύψουν από την τήρηση συμπληρωματικών προθεσμιών για την πραγματοποίηση του έργου της αναδιαρθρώσεως της καμίνου. Θα πρέπει όμως να εκτιμηθεί επίσης ότι το Consorzio, υπεύθυνο του έργου, έδωσε αυτό το ίδιο λαβή σ' αυτή την κατάσταση με την αργοπορία του να συμμορφωθεί προς τις νεώτερες τεχνικές απαιτήσεις. Εξάλλου, πρέπει να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο η μη τήρηση της οδηγίας αποτελεί σοβαρά προσβολή της κοινοτικής νομιμότητας, αν μάλιστα ληφθεί ειδικότερα υπόψη το γεγονός ότι η διαπίστωση παρανομίας από το Δικαστήριο, βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης, δεν μπορεί να εξαλείψει τη ζημία που θα υποστούν οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη, των οποίων αποκλείστηκε η συμμετοχή στο διαγωνισμό.
17 Εν επιγνώσει των δυσχερειών τις οποίες αντιμετωπίζει ήδη το Consorzio, το Δικαστήριο θεωρεί ότι η Επιτροπή δικαιολόγησε το επείγον του προσωρινού μέτρου που ζητεί και ότι η στάθμιση των επιμάχων συμφερόντων κλίνει τελικώς υπέρ αυτής. Σχετικά, το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του ότι, εν πάση περιπτώσει, η απόρριψη των αποβλήτων στη Vallescura θα πρέπει να συνεχιστεί για περίοδο αρκετά σημαντική. Πράγματι, η ιταλική νομοθεσία περί επειγόντων μέτρων σε θέματα απομακρύνσεως αποβλήτων, η οποία ισχύει εν προκειμένω, παρέχει προθεσμία 120 ημερών μεταξύ της χορηγήσεως του δανείου και της ενάρξεως των εργασιών, οι οποίες πρέπει να ολοκληρωθούν στους επόμενους 18 μήνες. Σε σύγκριση με τις προθεσμίες αυτές, οι προθεσμίες που χρειάζονται για την τήρηση της οδηγίας εμφανίζονται ασήμαντες.
18 Κατόπιν αυτού, πρέπει να διαταχθεί παράταση της αναστολής που έχει ήδη διαταχθεί μέχρι της ημερομηνίας εκδόσεως της αποφάσεως επί της κυρίας υποθέσεως.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ο δικαστής T. Koopmans, ως αναπληρωτής του προέδρου του Δικαστηρίου, δυνάμει των άρθρων 85, εδάφιο 2 και 11 του κανονισμού διαδικασίας,
κρίνοντας προσωρινά,
διατάσσει:
1) Η Ιταλική Δημοκρατία οφείλει να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να ανασταλεί μέχρι την ημέρα εκδόσεως οριστικής αποφάσεως επί της κυρίας υποθέσεως η σύναψη της συμβάσεως έργου από το "Consorzio per la costruzione e la gestione di un impianto per l' incenerimento e trasformazione dei rifiuti solidi urbani", που εδρεύει στην κοινότητα της La Spezia.
2) Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.
Λουξεμβούργο, 27 Σεπτεμβρίου 1988.
Full & Egal Universal Law Academy