Περίληψη
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Λέξεις κλειδιά
++++
Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων - Παρεκκλίσεις - Προστασία της δημόσιας υγείας - Εθνική κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία απαιτείται άδεια για τη χρησιμοποίηση πρόσθετης ύλης στα τρόφιμα - Επιτρέπεται - Προϋποθέσεις
(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρα 30 και 36)
Περίληψη
Εθνική κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία η χρήση μιας πρόσθετης ουσίας εξαρτάται από τη χορήγηση αδείας και η οποία εφαρμόζεται επίσης επί τροφίμων που περιέχουν τη συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία και εισάγονται από άλλα κράτη όπου νομίμως παράγονται και διατίθενται στο εμπόριο είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο εάν πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Απαιτείται, πρώτον, η ρύθμιση αυτή να προβλέπει κάποια διαδικασία που να παρέχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να προκαλέσουν την εγγραφή της πρόσθετης αυτής ύλης στον πίνακα των επιτρεπομένων στο οικείο κράτος μέλος προσθέτων υλών, να είναι η διαδικασία αυτή ευχερώς προσιτή και όχι υπέρμετρα χρονοβόρα, σε περίπτωση δε που καταλήγει σε αρνητική απόφαση, να μπορεί η απόφαση αυτή να προσβληθεί δικαστικώς. Δεύτερον, πρέπει η αίτηση περί εγγραφής μιας πρόσθετης ύλης στον εν λόγω πίνακα να μπορεί να απορριφθεί από τις αρμόδιες διοικητικές αρχές μόνο αν η χρήση της δεν ανταποκρίνεται σε καμία υπαρκτή ανάγκη, ιδίως τεχνολογικής φύσεως, ή αν ενέχει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Συνεπώς, κράτος μέλος που απαγορεύει τη χωρίς άδεια εισαγωγή ενός τροφίμου προερχομένου από άλλα κράτη μέλη, επειδή περιέχει συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία, μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης μόνο αν δεν έχει προβλέψει διαδικασία σύμφωνη προς τις ανωτέρω επιταγές ή αν οι αρχές του απέρριψαν αδικαιολόγητα αίτηση ενός ή περισσοτέρων επιχειρηματιών περί εγγραφής κάποιας ουσίας στον πίνακα των επιτρεπομένων προσθέτων υλών.
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-344/90,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Rafael Pellicer, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, επικουρούμενο από τον Herve Lehman, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Roberto Hayder, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
υποστηριζόμενη από το
Βασίλειο της Ισπανίας, εκπροσωπούμενο αρχικά από τον Carlos Bastarreche Saguees, γενικό διευθυντή νομικού και κοινοτικού θεσμικού συντονισμού, στη συνέχεια δε από τον Alberto Jose Navarro Gonzalez, και τη Rosario Silva de Lapuerta, abogado del Estado, προϊσταμένη της υπηρεσίας κοινοτικών διαφορών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Ισπανίας, 4-6, boulevard Emmanuel Sevais,
παρεμβαίνον,
κατά
Γαλλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από τον Philippe Pouzoulet, υποδιευθυντή στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του υπουργείου εξωτερικών, και τον Geraud de Brigues, κύριο βοηθό γραμματέα στο ίδιο υπουργείο, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Γαλλίας, 9, boulevard Prince Henri,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωρισθεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, απαγορεύοντας την εισαγωγή τυριών, τα οποία παρασκευάζονται και διατίθενται στο εμπόριο νομίμως στα άλλα κράτη μέλη, στα οποία έχουν προστεθεί νιτρικά άλατα εντός των ορίων που γίνονται αποδεκτά από τους διεθνείς επιστημονικούς κύκλους (50 mg ανά χιλιόγραμμο τυριού), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους O. Due, Πρόεδρο, R. Joliet, F. A. Schockweiler, F. Grevisse και P. J. G. Kapteyn, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, Κ. Ν. Κακούρη, J. C. Moitinho de Almeida, G. C. Rodriguez Iglesias, M. Diez de Velasco και Μ. Ζuleeg, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: C. Gulmann
γραμματέας: Δ. Τριανταφύλλου, υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις παρατηρήσεις των διαδίκων κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 26ης Φεβρουαρίου 1992, κατά την οποία το Βασίλειο της Ισπανίας εκπροσωπήθηκε από τον M. Bravo-Ferrer Delgado, η δε Γαλλική Δημοκρατία από την H. Duchene, γραμματέα του υπουργείου εξωτερικών,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 8ης Απριλίου 1992,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Νοεμβρίου 1990, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε προσφυγή, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, ζητώντας να αναγνωρισθεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, απαγορεύοντας την εισαγωγή τυριών στα οποία έχουν προστεθεί νιτρικά άλατα εντός των ορίων που γίνονται αποδεκτά από τους διεθνείς επιστημονικούς κύκλους (50 mg ανά χιλιόγραμμο τυριού), ενώ τα προϊόντα αυτά παρασκευάζονται και διατίθενται στο εμπόριο νομίμως στα άλλα κράτη μέλη, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.
2 Σε ορισμένα κράτη μέλη τα νιτρικά άλατα προστίθενται σε ορισμένα είδη τυριών κατά την παρασκευή τους, για να καταστρέφονται ορισμένα είδη βακτηριδίων τα οποία προκαλούν την κατά ανώμαλο τρόπο διόγκωσή τους.
3 Τα γαλλικά διατάγματα της 15ης Απριλίου 1912, που περιέχουν διατάξεις δημοσίου δικαίου για την εφαρμογή του νόμου της 1ης Αυγούστου 1905 (Journal officiel de la Republique francaise της 29ης Ιουνίου 1912, σ. 5710), και της 18ης Σεπτεμβρίου 1989, περί των προσθέτων που μπορούν να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα (Journal officiel de la Republique francaise της 19ης Σεπτεμβρίου 1989, σ. 11811), ορίζουν ότι κατά την παρασκευή τροφίμων ή ποτών απαγορεύεται η χρησιμοποίηση χημικών προσθέτων ουσιών οποιασδήποτε φύσεως ή η διάθεση στην κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν τέτοιες πρόσθετες ουσίες χωρίς έγκριση παρεχόμενη με υπουργική απόφαση. Καμία από τις σχετικές αποφάσεις που εκδόθηκαν κατ' εφαρμογή του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει τη χρήση νιτρικών αλάτων κατά την παρασκευή τυριών. Από αυτό έπεται ότι, στη Γαλλία, δεν επιτρέπεται ούτε η χρησιμοποίηση των εν λόγω ουσιών κατά την παρασκευή των ανωτέρω προϊόντων ούτε η διάθεση στο εμπόριο τυριών τα οποία περιέχουν νιτρικά άλατα.
4 Στο κοινοτικό δίκαιο, τα νιτρικά άλατα αναφέρονται στο σημείο 2 του πίνακα προσθέτων ουσιών που παρατίθεται σε παράρτημα της οδηγίας 64/54/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Νοεμβρίου 1963, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα συντηρητικά που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/001, σ. 89, στο εξής: οδηγία), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 67/427/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, περί της χρήσεως ορισμένων συντηρητικών για την επεξεργασία της επιφανείας των εσπεριδοειδών καθώς και περί των μέτρων ελέγχου για την ανίχνευση και τον προσδιορισμό των συντηρητικών μέσα και πάνω στα εσπεριδοειδή (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/002, σ. 120).
5 Το ότι τα νιτρικά άλατα έχουν περιληφθεί στον εν λόγω πίνακα σημαίνει ότι οι ουσίες αυτές είναι μεταξύ των προσθέτων ουσιών των οποίων η χρησιμοποίηση στα τρόφιμα μπορεί να επιτρέπεται από τα κράτη μέλη και ότι τα κράτη αυτά είναι αρμόδια να ορίζουν τις προϋποθέσεις χρήσεώς τους.
6 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς η οδηγία, η εθνική νομοθεσία, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι αιτιάσεις και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
7 Στο πλαίσιο της παρούσας προσφυγής, η Επιτροπή προσάπτει στην Ιταλική Δημοκρατία ότι απαγορεύει την εισαγωγή τυριών από άλλα κράτη μέλη για τον λόγο ότι περιέχουν νιτρικά άλατα. Υποστηρίζει ότι η εισαγωγή τροφίμων που έχουν παρασκευαστεί σε άλλο κράτος μέλος και περιέχουν μια πρόσθετη ουσία από τις αναγραφόμενες στον κοινοτικό πίνακα πρέπει να επιτρέπεται εφόσον η πρόσθετη αυτή ουσία δεν ενέχει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη, ιδίως τεχνολογικής φύσεως. Από τα πορίσματα δε της διεθνούς έρευνας προκύπτει ότι τα νιτρικά άλατα πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις.
8 Για να εκδοθεί απόφαση επί της προσφυγής πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου (βλ. τις αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 1985, 247/84, Motte, Συλλογή 1985, σ. 3887, σκέψη 25 της 6ης Μαΐου 1986, 304/84, Muller, Συλλογή 1986, σ. 1511, σκέψη 26 και της 13ης Δεκεμβρίου 1990, C-42/90, Bellon, Συλλογή, 1990, σ. I-4863, σκέψεις 16 και 17), ρύθμιση που εξαρτά τη χρήση μιας πρόσθετης ουσίας από τη χορήγηση εγκρίσεως είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο, αν πληρούνται δύο προϋποθέσεις.
9 Καταρχάς, η ρύθμιση αυτή πρέπει να προβλέπει κάποια διαδικασία που να παρέχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να προκαλέσουν την εγγραφή της πρόσθετης αυτής ουσίας στον πίνακα των επιτρεπομένων στο οικείο κράτος μέλος προσθέτων ουσιών. Η διαδικασία αυτή πρέπει να είναι εύκολα προσιτή και όχι υπέρμετρα χρονοβόρα, σε περίπτωση δε που καταλήγει σε αρνητική απόφαση, πρέπει η απόφαση αυτή να μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς.
10 Στη συνέχεια, αίτηση περί εγγραφής μιας πρόσθετης ουσίας στον εν λόγω πίνακα μπορεί να απορριφθεί από τις αρμόδιες διοικητικές αρχές μόνον αν η ουσία αυτή δεν ανταποκρίνεται σε καμία υπαρκτή ανάγκη, ιδίως τεχνολογικής φύσεως, ή αν ενέχει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
11 Όσον αφορά την τεχνολογικής φύσεως ανάγκη, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία (βλ. την απόφαση της 12ης Μαρτίου 1987 στην υπόθεση 178/84, την λεγομένη "νόμος περί καθαρότητας του ζύθου", Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1987, σ. 1227, σκέψη 52), για να εκτιμηθεί η ανάγκη χρήσεως μιας πρόσθετης ουσίας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα πορίσματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας, καθώς και η κρίση που εκφέρουν σχετικώς οι αρχές των λοιπών κρατών μελών.
12 Πρέπει ακόμη να διευκρινιστεί ότι, για να αποδειχθεί ότι μια πρόσθετη ουσία δεν ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη, δεν αρκεί η προβολή του επιχειρήματος ότι το οικείο προϊόν μπορεί να παρασκευαστεί και με τη βοήθεια κάποιας άλλης ουσίας. Πράγματι, παρόμοια ερμηνεία της έννοιας της τεχνολογικής φύσεως ανάγκης θα μπορούσε να καταλήξει σε εύνοια προς τις εγχώριες μεθόδους παραγωγής, πράγμα που θα συνιστούσε συγκαλυμμένο περιορισμό του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών (βλ. την προαναφερθείσα απόφαση στην υπόθεση "νόμος περί καθαρότητας του ζύθου", σκέψη 51, και την απόφαση της 4ης Ιουνίου 1992 στις υποθέσεις C-13/91 και C-113/91, Debus, Συλλογή 1992, σ. Ι-0000, σκέψη 28).
13 Όσον αφορά την προστασία της δημόσιας υγείας, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία (βλ. ιδίως τις προαναφερθείσες αποφάσεις Muller, σκέψη 26, και Bellon, σκέψη 17), για να εκτιμηθεί αν η χρήση μιας πρόσθετης ουσίας ενέχει κίνδυνο για την υγεία, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα πορίσματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας, και ειδικότερα οι εργασίες της Επιστημονικής Επιτροπής Τροφίμων, καθώς και οι συνήθειες διατροφής του οικείου κράτους μέλους.
14 Από τις προεκτεθείσες αποφάσεις προκύπτει ότι, σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει, στον τομέα των προσθέτων ουσιών, από τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης, μόνον αν δεν έχει προβλέψει διαδικασία σύμφωνη προς τις προϋποθέσεις που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 9 ανωτέρω ή αν οι αρχές απέρριψαν αδικαιολόγητα αίτηση περί εγγραφής κάποιας ουσίας στον πίνακα των επιτρεπομένων προσθέτων ουσιών.
15 Η Γαλλική Κυβέρνηση ορθά υπογράμμισε ότι με τις προαναφερθείσες αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 1985, Motte, της 6ης Μαΐου 1986, Muller, και της 13ης Δεκεμβρίου 1990, Bellon, που αφορούσαν απαγόρευση εισαγωγής τροφίμου το οποίο παρασκευαζόταν και διετίθετο στο εμπόριο σε άλλο κράτος μέλος, με την αιτιολογία ότι περιείχε συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία, το Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι η επίμαχη απαγόρευση είναι ασυμβίβαστη προς το κοινοτικό δίκαιο, αλλ' απλώς υπενθύμισε τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί ένα σύστημα απαγορεύσεως με επιφύλαξη χορηγήσεως εγκρίσεως.
16 Εν προκειμένω πρέπει να επισημανθεί ότι με τα προαναφερθέντα γαλλικά υπουργικά διατάγματα θεσπίστηκε, στον τομέα των προσθέτων ουσιών, ένα σύστημα απαγορεύσεως υπό την επιφύλαξη χορηγήσεως εγκρίσεως, το οποίο εφαρμόζεται και στις πρόσθετες ουσίες που περιέχονται σε τρόφιμα προερχόμενα από κράτη μέλη όπου τα τρόφιμα αυτά παρασκευάζονται και διατίθενται νομίμως στο εμπόριο.
17 Η Επιτροπή δεν ισχυρίστηκε ούτε ότι η θεσπισθείσα με τη νομοθεσία αυτή διαδικασία αντιβαίνει προς το κοινοτικό δίκαιο ούτε ότι, πριν από την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής, οι γαλλικές αρχές απέρριψαν αίτηση ενός ή περισσοτέρων επιχειρηματιών που είχαν ζητήσει την εγγραφή νιτρικών αλάτων στον πίνακα των επιτρεπομένων προσθέτων ουσιών.
18 Υπ' αυτές τις συνθήκες, η προσφυγή της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
19 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Επιτροπή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα. Σύμφωνα προς το άρθρο 69, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας το Βασίλειο της Ισπανίας, που άσκησε παρέμβαση, φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:
1) Απορρίπτει την προσφυγή της Επιτροπής.
2) Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
3) Το Βασίλειο της Ισπανίας, που άσκησε παρέμβαση, φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
Full & Egal Universal Law Academy