Περίληψη
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Λέξεις κλειδιά
++++
1. Περιβάλλον * Διατήρηση των αγρίων πτηνών * Οδηγία 79/409 * Διαφύλαξη, διατήρηση και αποκατάσταση των οικοτόπων * Υποχρεώσεις των κρατών μελών * Έκταση
(Οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, άρθρα 3 και 4)
2. Περιβάλλον * Διατήρηση των αγρίων πτηνών * Οδηγία 79/409 * Μέτρα ειδικής προστασίας * Υποχρεώσεις των κρατών μελών * Εξαιρέσεις * Ανάγκη υπάρξεως γενικού συμφέροντος που υπερισχύει των οικολογικών στόχων * Αποκλεισμός των οικονομικών και ψυχαγωγικών απαιτήσεων
(Οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, άρθρο 4)
3. Περιβάλλον * Διατήρηση των αγρίων πτηνών * Οδηγία 79/409 * Οριοθέτηση και τροποποίηση των ζωνών ειδικής προστασίας * Εξουσία εκτιμήσεως των κρατών μελών * Όρια
(Οδηγία του Συμβουλίου 79/409, άρθρα 4, PAR 1, και 4)
Περίληψη
1. Τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 79/409, που αφορά τη διατήρηση των αγρίων πτηνών, υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να διαφυλάττουν, συντηρούν και αποκαθιστούν τους βιοτόπους των εν λόγω πτηνών ως τοιούτους λόγω της οικολογικής τους αξίας. Οι υποχρεώσεις των κρατών μελών που απορρέουν από τα άρθρα αυτά υφίστανται και πριν διαπιστωθεί μείωση του αριθμού των πτηνών ή καταστεί υπαρκτός ο κίνδυνος εξαφανίσεως προστατευομένου είδους.
2. Κατά την εφαρμογή της οδηγίας 79/409, που αφορά τη διατήρηση των αγρίων πτηνών, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται κατά το δοκούν λόγους εξαιρέσεως που αντλούνται από το ότι λαμβάνονται υπόψη άλλα συμφέροντα. Προκειμένου ειδικότερα για την υποχρέωση λήψεως μέτρων ειδικής διατηρήσεως για ορισμένα είδη, που τίθεται με το άρθρο 4 της οδηγίας, οι λόγοι αυτοί, για να μπορούν να γίνουν δεκτοί, πρέπει να ανάγονται σε ένα γενικό συμφέρον που υπερτερεί του συμφέροντος στο οποίο εδράζεται ο επιδιωκόμενος με την οδηγία οικολογικός στόχος. Ειδικότερα, τα συμφέροντα που αναφέρονται στο άρθρο 2 της οδηγίας, δηλαδή οι οικονομικές και ψυχαγωγικές απαιτήσεις, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή δεν αποτελεί αυτοτελή εξαίρεση από το σύστημα προστασίας που θεσπίζεται με την οδηγία.
3. Για να επιλέξουν τα καταλληλότερα εδάφη για την κατάταξη σε ζώνες ειδικής προστασίας κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/409, που αφορά τη διατήρηση των αγρίων πτηνών, τα κράτη μέλη έχουν ορισμένα περιθώρια εκτιμήσεως τα όρια των οποίων συνίστανται στο γεγονός ότι η κατάταξη των ζωνών αυτών διέπεται από ορισμένα κριτήρια ορνιθολογικής φύσεως που καθορίζονται από την οδηγία, όπως η παρουσία πτηνών που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της οδηγίας, αφενός, και ο χαρακτηρισμός ενός οικοτόπου ως υγροτόπου, αφετέρου.
Αντιθέτως, τα κράτη μέλη δεν είναι δυνατόν να διαθέτουν τα ίδια περιθώρια εκτιμήσεως στο πλαίσιο του άρθρου 4, παράγραφος 4, της οδηγίας, όταν τροποποιούν ή μειώνουν την έκταση των ζωνών αυτών.
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-355/90,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Ricardo Gosalbo Bono και τη Blanca Rodriguez Galindo, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Nicola Annecchino, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Βασιλείου της Ισπανίας, εκπροσωπούμενου από τον Carlos Bastarreche Saguees, γενικό διευθυντή του Κοινοτικού Νομικού και Θεσμικού Συντονισμού, και τον Antonio Hierro Hernandez-Mora, abogado del Estado της νομικής υπηρεσίας που είναι επιφορτισμένη με την εκπροσώπηση της Ισπανικής Κυβερνήσεως ενώπιον του Δικαστηρίου, κατόπιν δε από τον Alberto Jose Navarro Gonzalez, γενικό διευθυντή του Κοινοτικού Νομικού και Θεσμικού Συντονισμού, και τον Antonio Hierro Hernandez-Mora, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία του Βασιλείου της Ισπανίας, 4-6, boulevard E. Servais,
καθού,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωρισθεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να λάβει μέτρα συντηρήσεως και διευθετήσεως σύμφωνα με τις οικολογικές απαιτήσεις των οικοτόπων και αποκαταστάσεως των κατεστραμμένων βιοτόπων των Marismas de Santona, που βρίσκονται στην αυτόνομη κοινότητα της Cantabria, να τις κατατάξει σε ζώνη ειδικής προστασίας και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να αποφευχθεί η ρύπανση ή η φθορά των οικοτόπων της ζώνης αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους O. Due, Πρόεδρο, M. Zuleeg και J. L. Murray, προέδρους τμήματος, G. G. Mancini, F. A. Schockweiler, J. C. Moitinho de Almeida, F. Grevisse, M. Diez de Velasco και P. J. G. Kapteyn, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: W. Van Gerven
γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 21ης Απριλίου 1993,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 9ης Ιουνίου 1993,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου τις 30 Νοεμβρίου 1990, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωρισθεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να λάβει μέτρα συντηρήσεως και διευθετήσεως σύμφωνα με τις οικολογικές απαιτήσεις των οικοτόπων και αποκαταστάσεως των κατεστραμμένων βιοτόπων των Marismas de Santona, που βρίσκονται στην αυτόνομη κοινότητα της Cantabria, να τις κατατάξει σε ζώνη ειδικής προστασίας και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να αποφευχθεί η ρύπανση ή η φθορά των οικοτόπων της ζώνης αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202, στο εξής: οδηγία).
2 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει ότι, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών και ψυχαγωγικών απαιτήσεων, τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα με σκοπό να διαφυλαχθεί, διατηρηθεί ή αποκατασταθεί για όλα τα αναφερόμενα στο άρθρο 1 είδη πτηνών μια επαρκής ποικιλία και επιφάνεια οικοτόπων.
3 Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας ορίζει ότι για τα είδη που αναφέρονται στο παράρτημα Ι προβλέπονται μέτρα ειδικής διατηρήσεως, που αφορούν τον οικότοπό τους, για να εξασφαλισθεί η επιβίωση και η αναπαραγωγή των ειδών αυτών στη ζώνη εξαπλώσεώς τους. Τα κράτη μέλη κατατάσσουν κυρίως σε ζώνες ειδικής προστασίας τα εδάφη τα πιο κατάλληλα, σε αριθμό και επιφάνεια, για τη διατήρηση αυτών των ειδών πτηνών.
4 Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας ορίζει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν ανάλογα μέτρα για τα αποδημητικά είδη που δεν μνημονεύονται στο παράρτημα Ι, των οποίων η έλευση είναι τακτική, όσον αφορά τις περιοχές αναπαραγωγής, αλλαγής φτερώματος και διαχειμάνσεως, και τις ζώνες όπου βρίσκονται οι σταθμοί κατά μήκος των οδών αποδημίας. Για τον σκοπό αυτό τα κράτη μέλη αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην προστασία των υγροτόπων, ιδίως δε όσων έχουν διεθνή σπουδαιότητα.
5 Τέλος, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4, της ίδιας οδηγίας, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να αποφύγουν στις ζώνες προστασίας που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 τη ρύπανση ή τη φθορά των οικοτόπων, καθώς και τις επιζήμιες για τα πτηνά διαταράξεις, όταν αυτές έχουν σημαντικές συνέπειες έναντι των στόχων του άρθρου αυτού.
6 Η Επιτροπή θεωρεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, με μια σειρά επεμβάσεων στις Marismas de Santona, αμέλησε την τήρηση των υποχρεώσεων προστασίας που απορρέουν από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας.
7 Η Ισπανική Κυβέρνηση αντικρούει τους ισχυρισμούς της Επιτροπής τόσο από νομικής όσο και από πραγματικής απόψεως.
8 Στην έκθεση ακροατηρίου εκτίθενται διεξοδικώς τα περιστατικά της υποθέσεως, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας επαναλαμβάνονται κατωτέρω μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Ι * Επί της ερμηνείας των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας
9 Πρώτον, η Επιτροπή θεωρεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας είχε υποχρέωση να θέσει σε εφαρμογή τις διατάξεις της οδηγίας ήδη από την 1η Ιανουαρίου 1986.
10 Η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι, λόγω της φύσεώς τους, οι υποχρεώσεις που διατυπώνονται στα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας δεν μπορούν να εφαρμοστούν αμέσως αλλά μόνον προοδευτικώς.
11 Το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί. Πρέπει να υπογραμμισθεί κατ' αρχάς ότι η πράξη περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των συνθηκών του Βασιλείου της Ισπανίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες δεν περιέχει ειδικές διατάξεις σχετικές με την εφαρμογή της οδηγίας εντός αυτού του κράτους μέλους το οποίο, δυνάμει του άρθρου 395 της εν λόγω πράξεως, έπρεπε να θέσει σε ισχύ τα μέτρα που είναι αναγκαία για να συμμορφωθεί από της προσχωρήσεώς του προς την οδηγία αυτή. Επιπλέον, η ίδια η οδηγία δεν περιέχει καμία ένδειξη περί ειδικής προθεσμίας που παρέχεται στις εθνικές αρχές για να υλοποιήσουν τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στα άρθρα 3 και 4 αυτής τα οποία έπρεπε, όπως το σύνολο των διατάξεων της οδηγίας, να αποτελέσουν το αντικείμενο των αναγκαίων μέτρων μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο εντός της προθεσμίας των δύο ετών που προβλέπεται στο άρθρο 18 της οδηγίας.
12 Εξάλλου, πρέπει να τονισθεί ότι η Επιτροπή παρέσχε μεγάλη προθεσμία στην Ισπανική Κυβέρνηση για να συμμορφωθεί προς τις υποχρεώσεις της. Πράγματι, δεν άσκησε την προσφυγή παρά δύο έτη μετά το έγγραφο οχλήσεως και περίπου πέντε έτη μετά την προσχώρηση του Βασιλείου της Ισπανίας στις Κοινότητες.
13 Δεύτερον, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας συνεπάγονται τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για τη διατήρηση των οικοτόπων των αγρίων πτηνών.
14 Η Ισπανική Κυβέρνηση θεωρεί αντιθέτως ότι οι εν λόγω διατάξεις επιβάλλουν απλώς υποχρέωση για την επίτευξη αποτελέσματος, συνιστάμενη στη διασφάλιση της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
15 Η Επιτροπή έχει δίκαιο ως προς το σημείο αυτό. Τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να διαφυλάττουν, συντηρούν και αποκαθιστούν τους βιοτόπους ως τοιούτους λόγω της οικολογικής τους αξίας. Εξάλλου, από την ένατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας προκύπτει ότι η διαφύλαξη, η διατήρηση ή η αποκατάσταση μιας επαρκούς ποικιλίας και επιφάνειας οικοτόπων είναι απαραίτητες για τη διατήρηση όλων των ειδών πτηνών. Επομένως, οι υποχρεώσεις των κρατών μελών που απορρέουν από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας υφίστανται και πριν διαπιστωθεί μείωση του αριθμού των πτηνών ή καταστεί υπαρκτός ο κίνδυνος εξαφανίσεως προστατευομένου είδους.
16 Τρίτον, η Επιτροπή υπογραμμίζει τον επιτακτικό χαρακτήρα των υποχρεώσεων που επιβάλλει το άρθρο 4 της οδηγίας.
17 Κατά την άποψη της Ισπανικής Κυβερνήσεως, οι οικολογικές απαιτήσεις πρέπει να υποχωρούν ενώπιον άλλων συμφερόντων, όπως κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα ή, τουλάχιστον, πρέπει να γίνεται στάθμιση των συμφερόντων αυτών.
18 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Πράγματι, από την απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Φεβρουαρίου 1991, C-57/89, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 1991, σ. Ι-883), προκύπτει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται κατά το δοκούν λόγους εξαιρέσεως που αντλούνται από το ότι λαμβάνονται υπόψη άλλα συμφέροντα.
19 Προκειμένου ειδικότερα για το άρθρο 4 της οδηγίας, το Δικαστήριο διευκρίνισε στην προαναφερθείσα απόφαση ότι οι λόγοι αυτοί, για να μπορούν να γίνουν δεκτοί, πρέπει να ανάγονται σε ένα γενικό συμφέρον που υπερτερεί του συμφέροντος στο οποίο εδράζεται ο επιδιωκόμενος με την οδηγία οικολογικός στόχος. Ειδικότερα, τα συμφέροντα που αναφέρονται στο άρθρο 2 της οδηγίας, δηλαδή οι οικονομικές και ψυχαγωγικές απαιτήσεις, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε πράγματι με τις αποφάσεις του της 8ης Ιουλίου 1987, 247/85, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 1987, σ. 3029), και 262/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1987, σ. 3073), και ότι η διάταξη αυτή δεν αποτελεί αυτοτελή εξαίρεση από το σύστημα προστασίας που θεσπίζεται με την οδηγία.
20 Τέταρτον, η Επιτροπή προβάλλει ότι κράτος μέλος μπορεί να παραβεί συγχρόνως το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, σχετικά με την κατάταξη μιας περιοχής σε ζώνη ειδικής προστασίας, και το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας που αφορά τα μέτρα προστασίας σχετικά με μια τέτοια ζώνη.
21 Κατά την Ισπανική Κυβέρνηση, δεν είναι δυνατό να προσάπτεται συγχρόνως σε κράτος μέλος η παράβαση των δύο αυτών διατάξεων, επειδή τα μέτρα προστασίας δεν μπορούν να εφαρμοστούν παρά μόνον μετά την έκδοση της σχετικής με την κατάταξη μιας περιοχής σε ζώνη ειδικής προστασίας αποφάσεως.
22 Η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι σκοποί της προστασίας που διατυπώνονται στην οδηγία, όπως διευκρινίζονται στην ένατη αιτιολογική σκέψη αυτής, δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αν τα κράτη μέλη έπρεπε να τηρούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας μόνον στις περιπτώσεις κατά τις οποίες έχει προηγουμένως καθοριστεί μια ζώνη ειδικής προστασίας.
23 Τέλος, όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι η πρώτη από τις διατάξεις αυτές επιβάλλει υποχρεώσεις γενικού χαρακτήρα, δηλαδή την υποχρέωση διασφαλίσεως μιας επαρκούς ποικιλίας και επιφανείας οικοτόπων για όλα τα πτηνά που αναφέρονται στην οδηγία, ενώ η δεύτερη περιέχει ειδικές υποχρεώσεις που αφορούν τα είδη πτηνών που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι και τα αποδημητικά είδη που δεν αναφέρονται στο παράρτημα αυτό. Δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι οι δύο αυτές κατηγορίες πτηνών απαντούν στις Marismas de Santona, αρκεί να εξετασθούν οι αιτιάσεις που διατυπώνει η Επιτροπή υπό το πρίσμα των διατάξεων του άρθρου 4 της οδηγίας.
ΙΙ * Επί της υποχρεώσεως κατατάξεως των Marismas de Santona σε ζώνη ειδικής προστασίας, κατά το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας
24 Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι Marismas de Santona αποτελούν όχι μόνον ουσιώδη οικότοπο για την επιβίωση πολλών ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, αλλά και υγρότοπο διεθνούς σπουδαιότητας για τα αποδημητικά είδη των οποίων η έλευση είναι τακτική στη ζώνη αυτή, κατά την έννοια της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου.
25 Η Ισπανική Κυβέρνηση αναγνωρίζει την οικολογική αξία αυτής της ζώνης. Προβάλλει ότι με τον νόμο 6 της 27ης Μαρτίου 1992 οι Marismas de Santona και de Noja περιελήφθησαν στους εθνικούς δρυμούς λόγω της σημασίας των υγροτόπων αυτών ως οικοτόπων πολυαρίθμων ειδών ζώων. Πάντως, έχει τη γνώμη ότι οι εθνικές αρχές έχουν περιθώρια εκτιμήσεως ως προς την επιλογή και τον καθορισμό των ζωνών ειδικής προστασίας καθώς και ως προς το χρονικό σημείο της κατατάξεώς τους.
26 Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Καίτοι είναι αληθές ότι τα κράτη μέλη έχουν ορισμένα περιθώρια εκτιμήσεως όσον αφορά την επιλογή των ζωνών ειδικής προστασίας, είναι επίσης αληθές ότι η κατάταξη των ζωνών αυτών διέπεται από ορισμένα κριτήρια ορνιθολογικής φύσεως που καθορίζονται από την οδηγία, όπως η παρουσία πτηνών που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι, αφενός, και ο χαρακτηρισμός ενός οικοτόπου ως υγροτόπου, αφετέρου.
27 Συναφώς, δεν αμφισβητείται ότι οι Marismas de Santona αποτελούν ένα από τα πλέον σημαντικά οικοσυστήματα της Ιβηρικής χερσονήσου για πολυάριθμα υδρόβια πτηνά. Πράγματι, τα έλη χρησιμεύουν ως τόπος διαχειμάνσεως ή σταθμεύσεως σε πολυάριθμα πτηνά κατά τα αποδημητικά τους ταξίδια από τις ευρωπαϊκές χώρες προς τα μεσημβρινά γεωγραφικά πλάτη της Αφρικής και την ίδια την Ιβηρική χερσόνησο. Μεταξύ των πτηνών που βρίσκονται στη ζώνη αυτή περιλαμβάνονται ορισμένα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση, ιδίως η χουλιαρομύτα η οποία τρέφεται και αναπαύεται στις Marismas de Santona κατά τη διάρκεια της αποδημίας της. Επιπλέον, από τη δικογραφία και από τη συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η εν λόγω ζώνη δέχεται τακτικά 19 είδη που περιέχονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας, καθώς και τουλάχιστον 14 είδη αποδημητικών πτηνών.
28 'Οσον αφορά τον χαρακτηρισμό των Marismas de Santona ως εθνικού δρυμού, βάσει του νόμου 6 της 27ης Μαρτίου 1992, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο χαρακτηρισμός αυτός πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει η οδηγία τόσο ως προς την εδαφική έκταση της ζώνης αυτής όσο και ως προς το νομικό της καθεστώς προστασίας.
29 Συναφώς, διαπιστώνεται κατ' αρχάς ότι η έκταση του εθνικού δρυμού δεν καλύπτει το σύνολο των ελών, δεδομένου ότι επιφάνεια 40 000 τ.μ. παραμένει εκτός αυτών. Τα εδάφη αυτά έχουν εντούτοις ιδιαίτερη σημασία για τα υδρόβια πτηνά που απειλούνται με εξαφάνιση κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α', της οδηγίας, δεδομένου ότι διαπιστώθηκε προοδευτική μείωση των χώρων που διατίθενται για φωλεοποίηση στις άλλες ζώνες των ελών που βρίσκονται κοντά στην ακτή.
30 Στη συνέχεια, πρέπει να υπομνησθεί ότι, ακόμη και για τα έλη που βρίσκονται εντός της χαρακτηρισμένης ζώνης, δεν έχουν διευκρινισθεί τα αναγκαία μέτρα προστασίας. Πράγματι, από τη δικογραφία προκύπτει ότι το σχέδιο διευθετήσεως των εθνικών δρυμών που προβλέπεται στο άρθρο 4 του νόμου δεν έχει εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές. Το σχέδιο αυτό έχει εντούτοις πρωταρχική σημασία για την προστασία των αγρίων πτηνών, επειδή αποσκοπεί στον προσδιορισμό των δραστηριοτήτων που συνεπάγονται μεταβολές στα οικοσυστήματα της ζώνης αυτής.
31 Εφόσον δεν έχουν ληφθεί εξίσου ουσιώδη μέτρα προς αυτά με τα οποία ρυθμίζεται η διευθέτηση αυτής της ζώνης ή τα οποία ορίζουν τα της χρησιμοποιήσεως των ελών και των δραστηριοτήτων που ασκούνται σ' αυτά, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν τηρηθεί οι επιταγές της οδηγίας.
32 Επομένως, διαπιστώνεται ότι το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 4 της οδηγίας, επειδή παρέλειψε να κατατάξει τις Marismas de Santona σε ζώνη ειδικής προστασίας.
ΙΙΙ * Επί της υποχρεώσεως προστασίας των Marismas de Santona κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας
Α * Επί της δεύτερης μερικής χαράξεως της οδού μεταξύ Argonos και Santona
33 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η νέα χάραξη της οδού C-629 μεταξύ Argonos και Santona συνεπάγεται όχι μόνον μια μη αμελητέα μείωση της επιφάνειας των Marismas de Santona αλλά και διαταράξεις επιζήμιες για την ησυχία αυτής της ζώνης και, κατά συνέπεια, των προστατευομένων από τις διατάξεις της οδηγίας αγρίων πτηνών.
34 Η Ισπανική Κυβέρνηση εκθέτει ότι η νέα οδός είναι αναγκαία για τη βελτίωση της οδικής προσβάσεως στην πόλη της Santona. Επιπλέον, η νέα χάραξη συνιστά την καλύτερη λύση μεταξύ διαφόρων δυνατοτήτων, λόγω ιδίως του ασημάντου αναλογικώς μέρους της συνολικής επιφάνειας των Marismas που θίγεται από την οδό αυτή.
35 Οι εξηγήσεις αυτές δεν μπορούν να γίνουν δεκτές. 'Οπως τόνισε το Δικαστήριο στην προαναφερθείσα απόφασή του Επιτροπή κατά Γερμανίας, καίτοι είναι αληθές ότι τα κράτη μέλη απολαύουν ορισμένα περιθώρια εκτιμήσεως ως προς την επιλογή των καταλληλοτέρων περιοχών για την κατάταξη σε ζώνες ειδικής προστασίας, δεν είναι, αντιθέτως, δυνατό να διαθέτουν τα ίδια περιθώρια εκτιμήσεως στο πλαίσιο του άρθρου 4, παράγραφος 4, της οδηγίας, όταν τροποποιούν ή μειώνουν την έκταση των ζωνών αυτών.
36 Συναφώς, διαπιστώνεται ότι η κατασκευή του νέου άξονα της οδού C-629 μεταξύ Argonos και Santona συνεπάγεται μείωση της επιφάνειας της ελώδους ζώνης που επιπλέον επιδεινώνεται από την ανέγερση διαφόρων νέων κτισμάτων κοντά στον νέο άξονα της οδού. Τα έργα αυτά έχουν ως συνέπεια την εξαφάνιση ζωνών που χρησιμεύουν ως τόπος καταφυγίου, αναπαύσεως και φωλεοποιήσεως των πτηνών. Εκτός από τις διαταράξεις που προκαλούνται από τα οδικά έργα, η εν λόγω επέμβαση έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβολή των παλιρροϊκών κυμάτων και, επομένως, την πρόκληση συσσωρεύσεως άμμου στο μέρος αυτό της ελώδους ζώνης.
37 Δεδομένου ότι, σύμφωνα με τις βασικές σκέψεις που διατυπώνονται ανωτέρω, η επέμβαση αυτή δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από την ανάγκη βελτιώσεως των οδών προσβάσεως στον Δήμο της Santona, η αιτίαση αυτή πρέπει να γίνει δεκτή.
Β * Οι ζώνες βιομηχανικής δραστηριότητας στο Laredo και στο Colindres
38 Η Επιτροπή θεωρεί ότι η δημιουργία των βιομηχανικών ζωνών του Laredo και του Colindres συνεπάγεται την εξαφάνιση ενός σημαντικού μέρους της ελώδους ζώνης, δηλαδή της ζώνης που βρίσκεται δίπλα στις εκβολές του Rio Ason, που ονομάζεται επίσης Ria del Ason o de Treto. Η επιχωμάτωση των εδαφών που βρίσκονται στο άκρο αυτών των τοποθεσιών έχει επίσης αρνητικές συνέπειες στα παλιρροϊκά κύματα εντός του κόλπου.
39 Η Ισπανική Κυβέρνηση εκθέτει ότι οι αρμόδιες αρχές εγκατέλειψαν την πραγματοποίηση αυτών των βιομηχανικών ζωνών, όπως είχαν αρχικά σχεδιασθεί.
40 Το Δικατήριο σημειώνει τις γραπτές και προφορικές δηλώσεις της Ισπανικής Κυβερνήσεως ότι η δημιουργία των βιομηχανικών ζωνών του Laredo και του Colindres δεν συντελέστηκε και ότι οι οικείοι δήμοι παραιτήθηκαν από την εκτέλεση των δύο αυτών σχεδίων όπως αρχικά είχαν.
41 Καίτοι είναι αληθές ότι δεν αντιμετωπίζεται πλέον η εκτέλεση αυτών των σχεδίων, εντούτοις είναι γεγονός ότι και μετά την προσχώρηση του Βασιλείου της Ισπανίας στις Κοινότητες οι τοπικές αρχές εξακολούθησαν να επιχωματώνουν φράγματα που είχαν προηγουμένως ανεγερθεί γύρω από τα εδάφη που προβλέπονταν για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι μέχρι τώρα δεν έχει ληφθεί κανένα μέτρο για την κατεδάφιση των εν λόγω φραγμάτων, καίτοι οι ίδιες αυτές αρχές έχουν αναγνωρίσει τις αρνητικές τους επιπτώσεις στο υδάτινο περιβάλλον και έχουν δεσμευθεί να τα κατεδαφίσουν. Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να διαπιστωθεί η ύπαρξη παραβάσεως ως προς το σημείο αυτό.
Γ * Επί των δομών υδατοκαλλιέργειας
42 Η Επιτροπή βάλλει κατά της χορηγήσεως άδειας από την ισπανική διοίκηση σε μια ένωση αλιέων για την καλλιέργεια αχιβάδων σε κεντρικό τμήμα των ελών, καθώς και κατά των σχεδίων που αφορούν άλλες πράξεις υδατοκαλλιέργειας εντός της περιοχής των εκβολών.
43 Η Ισπανική Κυβέρνηση υπογραμμίζει το οικονομικό συμφέρον που παρουσιάζει η δραστηριότητα αυτή καθώς και τις ασθενείς επιπτώσεις της στην οικολογική κατάσταση των ελών.
44 Συναφώς, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η δημιουργία δομών υδατοκαλλιέργειας, οι οποίες όχι μόνον συνεπάγονται μείωση της επιφάνειας της ελώδους ζώνης και μεταβολές στις φυσικές διαδικασίες ιζηματογενέσεως εντός των ελωδών τοποθεσιών, αλλά και μεταβάλλουν τη δομή του υφισταμένου εδάφους, έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή της ειδικής βλαστήσεως αυτών των τοποθεσιών η οποία αποτελεί σημαντική πηγή τροφής για τα πτηνά.
45 'Οπως ήδη τονίστηκε ανωτέρω, οι εκτιμήσεις που αναφέρονται στα οικονομικά προβλήματα που ανακύπτουν από την παρακμή του βιομηχανικού και του ιχθυοτροφικού τομέα της περιοχής, οι οποίες, εξάλλου, τελούν σε αντίφαση προς την εγκατάλειψη άλλων σχεδίων, λόγω ελλείψεως αποδοτικότητας, δεν μπορούν να δικαιολογήσουν εξαίρεση από τις προϋποθέσεις προστασίας που ορίζονται στο άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας.
46 Δεδομένου ότι η επιφάνεια που θίγεται από την εν λόγω δραστηριότητα κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι και δεδομένου ότι η δραστηριότητα αυτή προκάλεσε σημαντική φθορά του οικοτόπου και της ποιότητας των συνθηκών διαβιώσεως των πτηνών στο κέντρο των Marismas de Santona, η αιτίαση πρέπει να κριθεί βάσιμη.
Δ * Επί της εναποθέσεως στερεών απορριμμάτων
47 Η Επιτροπή προβάλλει ότι η εναπόθεση στερεών απορριμμάτων έχει αρνητικές συνέπειες για τα ρεύματα που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση των παλιρροιών με την εισροή ποταμίων υδάτων και, επομένως, συνεπάγεται σημαντική μεταβολή των φυσικών και χημικών παραμέτρων των ελών.
48 Η Ισπανική Κυβέρνηση διευκρινίζει ότι το πρόβλημα που θίγεται έχει λυθεί από το 1988. Πράγματι έχουν ληφθεί μέτρα στο πλαίσιο του συστήματος διαχειρίσεως των αστικών στερεών αποβλήτων των δήμων του κόλπου της Santona. Μερικές μόνον παράνομες εναποθέσεις πραγματοποιήθηκαν μέχρι το 1990.
49 Από τη συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η εγκεκριμένη εναπόθεση απορριμμάτων έπαυσε το 1988, δηλαδή πριν από την αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής. Κατά συνέπεια, η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
Ε * Επί της εκχύσεως των αποβλήτων υδάτων
50 Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η έκχυση μη καθαριζομένων υδάτων έχει αποτελέσματα επιβλαβή για την ποιότητα των υδάτων του κόλπου της Santona.
51 Η Ισπανική Κυβέρνηση δεν αρνείται ότι εκχύθηκαν απόβλητα υδάτων των δήμων του κόλπου της Santona στις Marismas de Santona χωρίς να έχουν καθαρισθεί. Πάντως, κατά τη γνώμη της, καμία διάταξη της οδηγίας δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να προβούν στη δημιουργία εγκαταστάσεων καθαρισμού προκειμένου να διαφυλαχθεί η ποιότητα των υδάτων σε μία ζώνη ειδικής προστασίας.
52 Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Οι εκχύσεις αποβλήτων υδάτων που περιέχουν τοξικές και επικίνδυνες ουσίες έχουν σημαντικές επιβλαβείς συνέπειες για τις οικολογικές συνθήκες των Marismas de Santona και αλλοιώνουν σημαντικά την ποιότητα των υδάτων αυτής της ζώνης.
53 Λόγω της θεμελιώδους σημασίας που έχει η ποιότητα των υδάτων αυτών για τις ελώδεις ζώνες, το Βασίλειο της Ισπανίας υποχρεούται, ανάλογα με την περίσταση, να προβλέψει συστήματα καθαρισμού προκειμένου να εμποδίσει την ρύπανση των οικοτόπων αυτών. Κατά συνέπεια, η παράβαση ως προς το σημείο αυτό είναι αποδεδειγμένη.
ΣΤ * Επί των έργων επιχωματώσεως στο Escalante και των δραστηριοτήτων του λατομείου του Montehano
54 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι πράξεις επιχωματώσεως στις οποίες προέβησαν οι δημοτικές αρχές του Escalante επί των ελωδών εδαφών καθώς και η εκμετάλλευση του λατομείου και η εναπόθεση μη χρησιμοποιηθέντων υλικών στα έλη είχαν ως συνέπεια τη μείωση της επιφάνειας της προστατευομένης ζώνης.
55 Η Ισπανική Κυβέρνηση παρατηρεί ότι οι επικρίσεις αυτές ανάγονται σε γεγονότα προηγούμενα της προσχωρήσεως της Ισπανίας στην Κοινότητα. Η εναπόθεση αυτών των υλικών στα έλη είχε απαγορευθεί το 1986 και, επομένως, είχε καταστεί παράνομη.
56 Διαπιστώνεται ότι ούτε ο χρόνος ούτε η έκταση των επίδικων πράξεων στα ακραία σημεία της ελώδους ζώνης διευκρινίστηκαν κατά τη συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου. Επομένως, δεν είναι δυνατό να καθορισθεί αν και κατά πόσον πραγματοποιήθηκαν από το 1986 έργα επιχωματώσεως και εναπόθεση των υλικών που προέρχονται από το εν λόγω λατομείο στην ελώδη ζώνη. Αντιθέτως, είναι βέβαιον, αφενός, ότι τα έργα που πραγματοποιήθηκαν από τις δημοτικές αρχές του Escalante ολοκληρώθηκαν το 1986 και ότι δεν είχε δοθεί καμία άδεια για άλλα έργα και, αφετέρου, ότι ελέγχονται οι δραστηριότητες στο λατομείο του Montehano και ότι η εναπόθεση ξερών υλικών στα έλη έχει οριστικά απαγορευθεί. Επομένως, η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
Ζ * Επί του συνόλου των υπό σημείο ΙΙΙ αιτιάσεων
57 Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, με τις προαναφερθείσες επεμβάσεις, πλην αυτών που εκτίθενται στις αιτιάσεις που διατυπώνονται στο σημείο ΙΙΙ * D και F, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας, επειδή παρέλειψε να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να αποφύγει τη ρύπανση ή την καταστροφή των οικοτόπων των Marismas de Santona.
58 Επομένως, διαπιστώνεται ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας, αντίθετα προς τις διατάξεις του άρθρου 4 της οδηγίας, να κατατάξει τις Marismas de Santona σε ζώνη ειδικής προστασίας και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα προς αποφυγή της ρυπάνσεως ή της καταστροφής των οικοτόπων της ζώνης αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
59 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι το Βασίλειο της Ισπανίας ηττήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:
1) Το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας, αντίθετα προς τις διατάξεις του άρθρου 4 της οδηγίας, να κατατάξει τις Marismas de Santona σε ζώνη ειδικής προστασίας και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα προς αποφυγή της ρυπάνσεως ή της καταστροφής των οικοτόπων της ζώνης αυτής, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
2) Καταδικάζει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα.
Full & Egal Universal Law Academy