Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Λέξεις κλειδιά
1. ροδικαστικά ερωτήματα - Απάντηση που δεν αφήνει έδαφος για εύλογη αμφιβολία - Εφαρμογή του άρθρου 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας
(Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 104 § 3)
2. Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων - Αποκλειστικές δικαιοδοσίες - Διαφορές «σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων» - Έννοια - Αγωγή περί λύσεως της συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου και περί αποζημιώσεως λόγω της λύσεως - Αποκλείεται
(Σύμβαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1968, άρθρο 16, σημ. 1)
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-518/99,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Cour d'appel de Bruxelles (Βέλγιο) προς το Δικαστήριο, βάσει του ρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971 περί ερμηνείας από το Δικαστήριο της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Richard Gaillard
και
Alaya Chekili,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 16, σημείο 1, της προαναφερθείσας Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 (EE 1982, L 388, σ. 7), όπως τροποποιήθηκε με τη Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας (ΕΕ 1982, L 388, σ. 24) και με τη Σύμβαση της 25ης Οκτωβρίου 1982 περί προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (EE 1982, L 388, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους C. Gulmann, πρόεδρο τμήματος, Β. Σκουρή, J.-P. Puissochet, R. Schintgen (εισηγητή) και την N. Colneric, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Léger
γραμματέας: R. Grass
έχοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 20 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου:
- ο R. Gaillard, εκπροσωπούμενος από τον C. Dabin-Serlez, avocat,
- ο Α. Chekili, εκπροσωπούμενος από τους L. Defalque και B. Lombart, avocats,
- η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον R. Wagner,
- η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την Μ. López-Monís Gallego,
- η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από την R. Magrill,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους J. L. Iglesias Buhigues και X. Lewis,
αφού το αιτούν δικαστήριο πληροφορήθηκε ότι το Δικαστήριο προτίθεται να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη, σύμφωνα με το άρθρο 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του,
αφού κλήθηκαν οι ενδιαφερόμενοι κατά την έννοια του άρθρου 20 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου να υποβάλουν συναφώς τις ενδεχόμενες παρατηρήσεις τους,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1999 που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 31 Δεκεμβρίου 1999, το Cour d'appel de Bruxelles υπέβαλε, βάσει του ρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971 περί ερμηνείας από το Δικαστήριο της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 16, παράγραφος 1, της εν λόγω συμβάσεως (EE 1982, L 388, σ. 9), όπως τροποποιήθηκε με τη Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας (EE 1982, L 388, σ. 24) και με τη Σύμβαση της 25ης Οκτωβρίου 1982 περί προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (EE 1982, L 388, σ. 1, στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο δίκης μεταξύ του R. Gaillard και του A. Chekili αμφοτέρων κατοίκων Βελγίου, σχετικά με μια σύμβαση πωλήσεως διαφόρων ακινήτων κειμένων στη Γαλλία.
Η Σύμβαση των Βρυξελλών
3 Το άρθρο 2, πρώτο εδάφιο, της Συμβάσεως των Βρυξελλών που υπάγεται στο τμήμα 1, τιτλοφορούμενο «Γενικές Διατάξεις» του τίτλου ΙΙ, που αφορά τη «Δικαιοδοσία», προβλέπει:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων της παρούσας Σύμβασης, τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους αυτού ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους.»
4 Το άρθρο 16, που αποτελεί το τιτλοφορούμενο «Αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία» τμήμα 5 του εν λόγω τίτλου ΙΙ της Συμβάσεως των Βρυξελλών ορίζει:
«Αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία, έχουν:
1. σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων και μισθώσεων ακινήτων, τα δικαστήρια του συμβαλλόμενου κράτους της τοποθεσίας του ακινήτου·
[...]».
5 Κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, της προαναφερθείσας Συμβάσεως της 25ης Οκτωβρίου 1982:
«Η Σύμβαση του 1968 και το ρωτόκολλο του 1971, όπως τροποποιήθηκαν από τη Σύμβαση του 1978 και τροποποιούνται από την παρούσα Σύμβαση εφαρμόζονται μόνο στις αγωγές που ασκούνται [...] μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας συμβάσεως στο κράτος προελεύσεως [...]».
6 Η προαναφερθείσα σύμβαση της 25ης Οκτωβρίου 1982 τέθηκε σε ισχύ στο Βέλγιο την 1η Απριλίου 1989.
Η διαφορά της κύριας δίκης
7 Από τη δικογραφία της κύριας δίκης προκύπτει ότι, με προσύμφωνο πωλήσεως της 4ης Οκτωβρίου 1991, ο R. Gaillard πώλησε στον A. Chekili δύο κτίρια και διάφορα οικόπεδα κείμενα στη Γαλλία, αντί συνολικού ποσού 30 εκατομμυρίων βελγικών φράγκων (BEF). Την ίδια ημέρα ο αγοραστής κατέβαλε στον πωλητή προκαταβολή ύψους 10 % της τιμής πωλήσεως. Σύμφωνα με τους γενικούς όρους του προσυμφώνου, η συμβολαιογραφική πράξη έπρεπε να υπογραφεί εντός τεσσάρων μηνών το αργότερο από της συνάψεως της συμβάσεως.
8 Δεδομένου όμως ότι η συμβολαιογραφική πράξη πωλήσεως δεν καταρτίστηκε μετά την εν λόγω συναλλαγή, ο R. Gaillard ενήγαγε τον A. Chekili στις 14 Δεκεμβρίου 1992 ενώπιον του Tribunal de première instance de Bruxelles (Βέλγιο) ζητώντας τη λύση της συμβάσεως πωλήσεως και την επιδίκαση αποζημιώσεως, σύμφωνα με τους γενικούς όρους του προσυμφώνου πωλήσεως που συνήψαν μεταξύ τους. Οι εν λόγω όροι προβλέπουν συγκεκριμένα, αφενός, ότι, αν ένας από τους συμβαλλομένους δεν έχει εκπληρώσει τις συμβατικές υποχρεώσεις του εντός 15 ημερών μετά τη σχετική όχληση, ο αντισυμβαλλόμενος μπορεί να ζητήσει είτε την αναγκαστική εκτέλεση του προσυμφώνου είτε τη λύση της συμβάσεως πωλήσεως και, αν είναι ο αγοραστής αυτός που δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του, η προκαταβολή που κατέβαλε περιέρχεται στον πωλητή και, αφετέρου, ότι σε περίπτωση καθυστερήσεως της πληρωμής ο αγοραστής οφείλει να καταβάλει στον πωλητή τόκους προς 10 % επί του οφειλομένου υπολοίπου.
9 Δεδομένου ότι το εν λόγω δικαστήριο κήρυξε εαυτό αναρμόδιο για την εκδίκαση της εν λόγω αγωγής βάσει του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών με το σκεπτικό ότι τα ακίνητα που αποτελούν αντικείμενο της πωλήσεως βρίσκονται στη Γαλλία, ο R. Gaillard έφερε τη διαφορά ενώπιον του Cour d'appel de Bruxelles, το οποίο ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αποτελεί η αγωγή περί λύσεως συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου και επιδικάσεως αποζημιώσεως συνεπεία της λύσεως αυτής "εμπράγματη" αγωγή περί ακινήτων, κατά την έννοια του άρθρου 16 της Συμβάσεως που συνήφθη στις Βρυξέλλες στις 27 Σεπτεμβρίου 1968, μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
10 Με το ερώτημα αυτό το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατά τα ουσιώδη, αν η αγωγή περί λύσεως συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου και περί αποζημιώσεως λόγω της λύσεως της συμβάσεως εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανόνα αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων, του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών.
11 Δεδομένου ότι, υπό το φως της νομολογίας του Δικαστηρίου, η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν αφήνει πεδίο για εύλογη αμφιβολία, το Δικαστήριο πληροφόρησε, σύμφωνα με το άρθρο 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του, το αιτούν δικαστήριο ότι προτίθεται να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη και κάλεσε τα κράτη μέλη καθώς και τους λοιπούς ενδιαφερομένους διαδίκους κατά την έννοια του άρθρου 20 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου να υποβάλουν ενδεχομένως παρατηρήσεις συναφώς.
12 Ο R. Gaillard, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή δεν διατύπωσαν αντίρρηση ως προς την πρόθεση του Δικαστηρίου να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη· αντιθέτως η Ισπανική Κυβέρνηση εξέφρασε αντίθετη γνώμη.
13 Το Δικαστήριο, για να αποφανθεί επί του υποβληθέντος ερωτήματος, διαπιστώνει, αφενός, ότι, κατά πάγια νομολογία, για τη διασφάλιση, στο μέτρο του δυνατού, της ισότητας και της ομοιομορφίας των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Σύμβαση των Βρυξελλών για τα συμβαλλόμενα κράτη και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, πρέπει να καθοριστεί κατά τρόπο αυτοτελή στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου, η έννοια της εκφράσεως «σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων» από το άρθρο 16, σημείο 1, της εν λόγω σύμβασης (βλ. μεταξύ άλλων απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 1990, C-115/88, Reichert και Kockler, Συλλογή 1990, σ. Ι-27, σκέψη 8).
14 Αφετέρου, το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένως ότι ως εξαίρεση από τον γενικό κανόνα της διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 2, πρώτο εδάφιο, της Συμβάσεως των Βρυξελλών, το άρθρο 16 της Συμβάσεως δεν πρέπει να ερμηνεύεται ευρύτερα απ' όσο απαιτεί ο σκοπός του, εφόσον αυτό έχει ως αποτέλεσμα να στερούνται οι διάδικοι της επιλογής δικαστηρίου, στην οποία, διαφορετικά, θα προέβαιναν, και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υπάγονται σε δικαστήριο που δεν είναι το δικαστήριο της κατοικίας κανενός απ' αυτούς (βλ. αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1977, 73/77, Sanders, Συλλογή τόμος 1977, σ. 756, σκέψεις 17 και 18· Reichert και Kockler, προπαρατεθείσα, σκέψη 9· της 9ης Ιουνίου 1994, C-292/93, Lieber, Συλλογή 1994, σ. Ι-2535, σκέψη 12, και της 27ης Ιανουαρίου 2000, C-8/98, Dansommer, Συλλογή 2000, σ. Ι-393, σκέψη 21).
15 Υπό τις συνθήκες αυτές το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 16, σημείο 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών έχει την έννοια ότι η αποκλειστική διεθνής αρμοδιότητα των δικαστηρίων του συμβαλλομένου κράτους της τοποθεσίας του ακινήτου δεν περιλαμβάνει το σύνολο των αγωγών που αφορούν εμπράγματα δικαιώματα επί ακινήτου, αλλά μόνο τις αγωγές εκείνες οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω συμβάσεως και ανήκουν σ' αυτές με τις οποίες επιδιώκεται να καθοριστεί η έκταση, η υφή, η κυριότητα, η νομή ακινήτου ή η ύπαρξη άλλων εμπραγμάτων δικαιωμάτων επ' αυτού και να εξασφαλιστεί στους δικαιούχους η προστασία των προνομίων που συνδέονται με τον τίτλο τους (προαναφερθείσα απόφαση Reichert και Kockler, σκέψη 11).
16 Ειδικότερα, κατά πάγια νομολογία, δεν αρκεί η αγωγή να αφορά ένα εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου ή να έχει σχέση με ακίνητο για να έχει εφαρμογή το άρθρο 16, σημείο 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών. Αντιθέτως, η αγωγή πρέπει να στηρίζεται σε εμπράγματο δικαίωμα και όχι σε ενοχικό, με εξαίρεση την προβλεπομένη για τις μισθώσεις ακινήτων (βλ. κατ' αυτή την έννοια, απόφαση της 17ης Μα_ου 1994, C-294/92, Webb, Συλλογή 1994, σ. Ι-1717, σκέψη 14, και προαναφερθείσες αποφάσεις Lieber, σκέψη 13, και Dansommer, σκέψη 22).
17 Συναφώς, από την έκθεση Schlosser για τη σύμβαση σχετικά με την προσχώρηση του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας στη Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία για την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, καθώς και στο ρωτόκολλο για την ερμηνεία της εν λόγω συμβάσεως από το Δικαστήριο (ΕΕ 1986, C 292, σ. 99, στο εξής: έκθεση Schlosser), συνάγεται ότι η διαφορά μεταξύ ενός εμπράγματος και ενός ενοχικού δικαιώματος έγκειται στο γεγονός ότι το πρώτο, επιβαρύνοντας ένα υλικό αγαθό, παράγει τα αποτελέσματά του έναντι όλων ενώ το δεύτερο μπορεί να προβληθεί μόνο κατά του οφειλέτη (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Lieber, σκέψη 14).
18 Ακριβώς όμως η αγωγή περί λύσεως συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου, ακόμη και αν έχει ενδεχομένως επίπτωση επί της κυριότητας του εν λόγω ακινήτου, στηρίζεται σε ενοχικό δικαίωμα που ο ενάγων έλκει από τη συναφθείσα μεταξύ των μερών σύμβαση και κατά συνέπεια μπορεί να ασκηθεί μόνο έναντι του αντισυμβαλλομένου. Συγκεκριμένα, με την αγωγή αυτή ο ένας των συμβαλλομένων επιθυμεί να απαλλαγεί από τις συμβατικές υποχρεώσεις του έναντι του αντισυμβαλλομένου λόγω της μη εκτελέσεως της συμβάσεως από τον τελευταίο και, επιπλέον, η δικαστική απόφαση που εκδίδεται επί της αγωγής αυτής δεν μπορεί να παραγάγει αποτελέσματα παρά μόνον έναντι του διαδίκου κατά του οποίου κηρύχθηκε η λύση της συμβάσεως. Συνεπώς η αγωγή αυτή δεν έχει ως αντικείμενο προνόμια που συνδέονται άμεσα με το ακίνητο και δύνανται να προβληθούν έναντι πάντων.
19 Επομένως, η επίδικη στην κύρια δίκη αγωγή περί λύσεως της συμβάσεως δεν είναι αγωγή σε υπόθεση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών, αλλά ενοχική αγωγή.
20 Το αυτό ισχύει και για την αγωγή αποζημιώσεως με την οποία ζητείται η αποζημίωση για τη ζημία που ο ένας αντισυμβαλλόμενος ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω της λύσεως της συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου, συνεπεία της μη εκτελέσεως από τον αντισυμβαλλόμενο των συμβατικών του υποχρεώσεων (βλ. επίσης κατ' αυτή την έννοια την έκθεση Schlosser, σ. 149 και την προαναφερθείσα απόφαση Lieber).
21 Την ερμηνεία αυτή επιρρωννύει, εξάλλου, και η έκθεση Schlosser (σ. 150) που επισημαίνει ότι, όταν πρόκειται για μικτές αγωγές, όπως η αγωγή περί αποδόσεως ακινήτου που ασκεί ο ένας των συμβαλλομένων οσάκις ο αντισυμβαλλόμενος δεν εκπληρώνει τις εκ της συμβάσεως πωλήσεως του ακινήτου υποχρεώσεις του, υπάρχουν πολυάριθμα στοιχεία που δείχνουν ότι ο ενοχικός χαρακτήρας των αγωγών αυτών υπερισχύει και επομένως δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 16, παράγραφος 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών.
22 Συνεπώς, στο προδικαστικό ερώτημα αρμόζει η απάντηση ότι η αγωγή περί λύσεως της συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου και περί αποζημιώσεως λόγω της λύσεως αυτής δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανόνα αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων, του άρθρου 16, παράγραφος 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
23 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική και η Ισπανική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1999 το Cour d'appel de Bruxelles, αποφαίνεται:
Η αγωγή περί λύσεως της συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου και περί αποζημιώσεως λόγω της λύσεως αυτής δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανόνα αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων, του άρθρου 16, παράγραφος 1, της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, όπως τροποποιήθηκε με τη Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας και με τη Σύμβαση της 25ης Οκτωβρίου 1982 περί προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Full & Egal Universal Law Academy