Υπόθεση C-420/02
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
κατά
Ελληνικής Δημοκρατίας
«Παράβαση κράτους μέλους – Παράνομη απόθεση στερεών αποβλήτων στη θέση “Πέρα Γαληνοί” – Οδηγία 75/442/ΕΟΚ, περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156//ΕΟΚ – Άρθρα 4 και 9»
Περίληψη της αποφάσεως
Περιβάλλον – Διάθεση αποβλήτων – Οδηγία 75/442, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156 – Άρθρο 4, πρώτο εδάφιο – Υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίζουν τη διάθεση των αποβλήτων – Περιεχόμενο – Αναγκαιότητα λήψεως μέτρων – Εξουσία εκτιμήσεως – Όρια
(Οδηγία 75/442 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156, άρθρο 4, εδ. 1)
Μολονότι το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 75/442, περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156, δεν ορίζει επακριβώς το περιεχόμενο των μέτρων που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η διάθεση των αποβλήτων θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να βλάπτεται το περιβάλλον, δεσμεύει τα κράτη μέλη ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, καταλείποντάς τους ένα περιθώριο εκτιμήσεως κατά την αξιολόγηση της αναγκαιότητας των μέτρων αυτών.
Επομένως, δεν είναι, κατ’ αρχήν, δυνατό να συναχθεί αυτομάτως από το ασύμβατο μιας πραγματικής καταστάσεως με τους στόχους που θέτει το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 75/442, όπως τροποποιήθηκε, ότι το οικείο κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή. Εντούτοις, η επί μακρόν και άνευ επεμβάσεως των αρμοδίων αρχών συνέχιση αυτής της καταστάσεως, ιδίως δε όταν αυτή επιφέρει σημαντική υποβάθμιση του περιβάλλοντος, μπορεί να συνιστά υπέρβαση εκ μέρους των κρατών μελών των ορίων της εξουσίας εκτιμήσεως που τους παρέχει η διάταξη αυτή.
(βλ. σκέψεις 21-22)
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 18ης Νοεμβρίου 2004 (*)
«Παράβαση κράτους μέλους – Παράνομη απόθεση στερεών αποβλήτων στη θέση “Πέρα Γαληνοί” – Οδηγία 75/442/ΕΟΚ, περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ – Άρθρα 4 και 9»
Στην υπόθεση C-420/02,
με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 226 ΕΚ λόγω παραβάσεως,
ασκηθείσα στις 21 Νοεμβρίου 2002 ,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Μ. Κωνσταντινίδη, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
προσφεύγουσα,
κατά
Ελληνικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από την Ε. Σκανδάλου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους P. Jann, πρόεδρο τμήματος, R. Silva de Lapuerta (εισηγήτρια), K. Lenaerts, S. von Bahr και K. Schiemann, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: L. A. Geelhoed
γραμματέας: M. Múgica Arzamendi, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 24ης Ιουνίου 2004,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Ιουλίου 2004,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των στερεών αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» του Νομού Ηρακλείου θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου, χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα ή το έδαφος, ούτε για την πανίδα και τη χλωρίδα, και χωρίς να προκαλούνται ενοχλήσεις από τον θόρυβο ή τις οσμές, και χορηγώντας άδεια για τη λειτουργία αυτής της εγκαταστάσεως μη περιέχουσα τα απαραίτητα στοιχεία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 και 9 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ L 194, σ. 39), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991 (ΕΕ L 78, σ. 32, στο εξής: οδηγία).
Το νομικό πλαίσιο
2 Το άρθρο 4 της οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των αποβλήτων θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι που ενδέχεται να βλάψουν το περιβάλλον, ιδίως δε:
– χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα ή το έδαφος, ούτε για την πανίδα και τη χλωρίδα,
– χωρίς να προκαλούνται ενοχλήσεις από τον θόρυβο ή τις οσμές,
– χωρίς να βλάπτονται οι τοποθεσίες και τα τοπία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν, εξάλλου, τα αναγκαία μέτρα για την απαγόρευση της εγκατάλειψης, της απόρριψης και της ανεξέλεγκτης διάθεσης των αποβλήτων».
3 Το άρθρο 9 της οδηγίας ορίζει:
«1. Για την εφαρμογή των άρθρων 4, 5, και 7, κάθε εγκατάσταση ή επιχείρηση που διεξάγει τις εργασίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ Α πρέπει να διαθέτει άδεια της αναφερόμενης στο άρθρο 6 αρμόδιας αρχής.
Η άδεια αυτή αφορά, ιδίως:
– τους τύπους και τις ποσότητες αποβλήτων,
– τις τεχνικές προδιαγραφές,
– τις ληπτέες προφυλάξεις στον τομέα της ασφάλειας,
– τον τόπο διάθεσης των αποβλήτων,
– τη μέθοδο επεξεργασίας.
2. Οι άδειες αυτές μπορούν να χορηγούνται για καθορισμένη διάρκεια, μπορούν να ανανεώνονται και να συνοδεύονται από όρους και υποχρεώσεις ή είναι δυνατόν να απορρίπτονται [να μη χορηγούνται], ιδίως όταν η προτεινόμενη μέθοδος διάθεσης είναι απαράδεκτη από την άποψη της προστασίας του περιβάλλοντος».
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
4 Στις 23 Φεβρουαρίου 2000, η Επιτροπή, κατόπιν αναφορών που υποβλήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για παράνομη απόθεση στερεών αποβλήτων στη θέση «Πέρα Γαληνοί» του Νομού Ηρακλείου Κρήτης, ζήτησε από την Ελληνική Κυβέρνηση πληροφορίες για τις συνθήκες λειτουργίας της εν λόγω εγκαταστάσεως και για την προώθηση του σχεδίου διαχειρίσεως των αποβλήτων στον ως άνω νομό.
5 Με την από 10 Μαΐου 2000 απάντησή τους, οι ελληνικές αρχές αναφέρθηκαν στην υλοποίηση, σε διάφορες περιοχές του εν λόγω νομού, σχεδίων κατασκευής ΧΥΤΑ, ήτοι χώρων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων. Οι ελληνικές αρχές επισήμαναν ότι τέτοιο σχέδιο, το οποίο έχει εγκριθεί με απόφαση του Μαρτίου του 1995, προβλέπεται για τη θέση «Πέρα Γαληνοί». Οι εν λόγω αρχές διευκρίνισαν ότι η Κοινή Υπουργική Απόφαση περί εγκρίσεως των περιβαλλοντικών όρων για το έργο αυτό δεν είχε ακόμη εκδοθεί.
6 Τον Μάιο του 2000, η Επιτροπή έλαβε γνώση μιας αποφάσεως που είχε εκδώσει στις 22 Δεκεμβρίου 1998 το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου, το οποίο, διαπιστώνοντας την παράνομη λειτουργία της εγκαταστάσεως και τους κινδύνους που αυτή συνεπαγόταν για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, είχε διατάξει την παύση της αποθέσεως στερεών αποβλήτων στη θέση «Πέρα Γαληνοί».
7 Κατά τις συναντήσεις που έλαβαν χώρα στις 13 και 14 Δεκεμβρίου 2000, οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι το σχέδιο διαχειρίσεως των στερεών αποβλήτων στην περιφέρεια του Ηρακλείου δεν είχε ακόμη τεθεί σε εφαρμογή και ότι η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τη νέα εγκατάσταση στη θέση «Πέρα Γαληνοί» δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί.
8 Με επιστολή της 20ής Μαρτίου 2001, οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή για την ολοκλήρωση της πρώτης φάσεως του σχεδίου διαχειρίσεως των στερεών αποβλήτων της Περιφέρειας Κρήτης. Οι ελληνικές αρχές αναφέρθηκαν επίσης σε πραγματογνωμοσύνη που διενεργήθηκε προκειμένου να εξετασθούν οι συνθήκες λειτουργίας της εγκαταστάσεως στη θέση «Πέρα Γαληνοί». Προσέθεσαν ότι η εν λόγω τοποθεσία ήταν κατάλληλη για την κατασκευή της νέας εγκαταστάσεως διαχειρίσεως των στερεών αποβλήτων.
9 Η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 και 9 της οδηγίας, με έγγραφο οχλήσεως που απηύθυνε στις 24 Απριλίου 2001, κάλεσε το εν λόγω κράτος να υποβάλει τις παρατηρήσεις του.
10 Με την από 16 Νοεμβρίου 2001 απάντησή τους, οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης ενέκρινε, στις 16 Ιουλίου 2001, τη μελέτη του σχεδίου διαχειρίσεως των στερεών αποβλήτων της Περιφέρειας Κρήτης. Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η υλοποίηση αυτού του σχεδίου, μέσω της εφαρμογής ενός προγράμματος αποκαταστάσεως για τη θέση «Πέρα Γαληνοί», θα συνέβαλλε αποφασιστικά στη διευθέτηση του προβλήματος. Οι ελληνικές αρχές αναφέρθηκαν, επίσης, σε διάφορα μέτρα που ελήφθησαν στη συγκεκριμένη θέση προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και οι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία. Συγκεκριμένα, στον εν λόγω χώρο τοποθετήθηκε περίφραξη και τέθηκε σε εφαρμογή σύστημα εικοσιτετράωρης φυλάξεως, δημιουργήθηκε αντιπυρική ζώνη, κατασκευάστηκε ασφαλτοστρωμένος δρόμος για πρόσβαση, ώστε να μειώνεται η σκόνη, καθώς και τάφρος απορροής όμβριων υδάτων, ενώ γίνεται έλεγχος της απορροής των στραγγιδίων και ανακυκλοφορία τους στον χώρο, ο οποίος καλυπτόταν με χώμα. Επιπλέον, όπως επισήμαναν οι ελληνικές αρχές, τα πετρώματα της περιοχής είναι υδατοστεγανά.
11 Η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι τα προαναφερθέντα μέτρα είναι ανεπαρκή, απηύθυνε, στις 21 Δεκεμβρίου 2001, αιτιολογημένη γνώμη με την οποία κάλεσε την Ελληνική Δημοκρατία να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη συμμόρφωσή της προς την αιτιολογημένη αυτή γνώμη εντός προθεσμίας δύο μηνών από της κοινοποιήσεώς της.
12 Με τις απαντήσεις τους στις 17 Απριλίου και στις 7 Ιουνίου 2002, οι ελληνικές αρχές αναφέρθηκαν εκ νέου στην ολοκλήρωση του πλαισίου του σχεδίου διαχειρίσεως των στερεών αποβλήτων της Περιφέρειας Κρήτης, στο οποίο εντάσσεται και το σχέδιο για τον Νομό Ηρακλείου, και υπενθύμισαν τα μέτρα που είχαν ληφθεί στη θέση «Πέρα Γαληνοί». Επισήμαναν ότι όλες οι υπό εκπόνηση μελέτες της Περιφέρειας Κρήτης επί της διαχειρίσεως των αποβλήτων θα ολοκληρώνονταν τον Ιούλιο του 2002 και, ως εκ τούτου, τα έργα θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν εντός του ίδιου έτους. Οι εν λόγω αρχές ανέφεραν ότι το σχέδιο προέβλεπε την κατασκευή και εκμετάλλευση, στη θέση «Πέρα Γαληνοί», σύγχρονου ΧΥΤΑ, που θα κάλυπτε τις ανάγκες των Νομών Ηρακλείου, Ρεθύμνου και Λασιθίου.
13 Η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι η κατάσταση εξακολουθούσε να μην είναι ικανοποιητική, αποφάσισε να ασκήσει την παρούσα προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Επί της πρώτης αιτιάσεως, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας
Επιχειρηματολογία των διαδίκων
14 Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα επιθεωρήσεως που διενήργησαν οι αρμόδιες αρχές στις 11 Φεβρουαρίου 1998, η λειτουργία της χωματερής στη θέση «Πέρα Γαληνοί» αποτελεί πηγή μολύνσεως του περιβάλλοντος και συνεπάγεται κινδύνους για την υγεία των κατοίκων.
15 Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, με τις απαντήσεις τους επί της οχλήσεως και της αιτιολογημένης γνώμης, οι ελληνικές αρχές αναγνωρίζουν ότι η λειτουργία της χωματερής δεν έχει διακοπεί. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα μέτρα που ελήφθησαν όσον αφορά τη συγκεκριμένη θέση δεν επαρκούν για την εξασφάλιση της προσήκουσας λειτουργίας της χωματερής και την πρόληψη κάθε κινδύνου για το φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον, κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας. Κατά την Επιτροπή, η κατασκευή τάφρων απορροής πρέπει να συνοδευτεί από υδρογεωλογικές μελέτες και από στοιχεία σχετικά με την υδατοστεγανότητα του εδάφους. Επιπλέον, δεν έχει προβλεφθεί η λήψη κανενός μέτρου για την αποφυγή της μολύνσεως του εδάφους και των υπογείων υδάτων, όπως η κατασκευή μονωτικού τοιχίου, η εφαρμογή νέων συστημάτων συλλογής των στραγγιδίων και στεγανοποιήσεως, περιοδικοί επιτόπιοι έλεγχοι, αναλύσεις της ποιότητας των υδάτων ή η συλλογή και διαχείριση του βιοαερίου.
16 Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με έκθεση αυτοψίας που συνέταξε, στις 23 Ιανουαρίου 2002, η Διεύθυνση Υγείας της Νομαρχιακής Αυτοδιοικήσεως Ηρακλείου, το προστατευτικό τοιχίο δεν συγκρατούσε τα στραγγίδια των αποβλήτων, με αποτέλεσμα αυτά να χύνονται σε ένα ρείθρο και, εν συνεχεία, να καταλήγουν στη θάλασσα. Η Επιτροπή προσθέτει ότι η υδατοστεγανότητα των πετρωμάτων του υπεδάφους της χωματερής δεν αποδεικνύεται και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί γίνει επίκλησή της προκειμένου να δικαιολογηθεί η μη λήψη μέτρων για την αποφυγή της μολύνσεως του εδάφους και των υπόγειων υδάτων. Τέλος, κατά την Επιτροπή, τα μέτρα του περιφερειακού σχεδίου διαχειρίσεως των αποβλήτων, τα οποία προβλέπονται για την επίλυση του προβλήματος διαχειρίσεως των αποβλήτων στην Κρήτη, βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της μελέτης.
17 Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, καθόσον η εγκατάσταση των Πέρα Γαληνών χρησιμοποιείται από το 1994 και εξακολουθεί να λειτουργεί έως σήμερα, η Ελληνική Δημοκρατία υπερέβη τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως που τής παρέχει το άρθρο 4 της οδηγίας.
18 Η Ελληνική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν υπερέβη τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως που το άρθρο 4 της οδηγίας καταλείπει στα κράτη μέλη. Εκτιμά ότι, λαμβανομένων υπόψη των μέτρων που ελήφθησαν στη θέση «Πέρα Γαληνοί», η χωματερή δεν δημιουργεί, υπό τις σημερινές συνθήκες λειτουργίας της, κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
19 Συναφώς, η Ελληνική Κυβέρνηση προβάλλει επίσης τους ακόλουθους ισχυρισμούς:
– στο πλαίσιο του νέου σχεδιασμού διαχειρίσεως αποβλήτων, η συγκεκριμένη χωματερή αποτελεί αντικείμενο μελέτης αποκαταστάσεως·
– η δεύτερη φάση του Σχεδιασμού Διαχείρισης των Στερεών Αποβλήτων της Περιφέρειας Κρήτης έχει ολοκληρωθεί·
– ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός των επενδύσεων και της λειτουργίας του συστήματος ανακυκλώσεως των υλικών συσκευασίας, οι οποίοι εγκρίθηκαν από την Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ, θα ολοκληρωθούν εντός του 2004·
– το 2003 υποβλήθηκε αίτηση για συνδρομή του Ταμείου Συνοχής, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η κατασκευή της κεντρικής εγκαταστάσεως ΧΥΤΑ και η αποκατάσταση της θέσεως «Πέρα Γαληνοί».
20 Η Ελληνική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η έκθεση του Ιανουαρίου 2002, την οποία επικαλείται η Επιτροπή, συνετάχθη κατόπιν αυτοψίας που διενεργήθηκε υπό εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες, λόγω συνεχών βροχοπτώσεων. Αφετέρου, οι ελληνικές αρχές επισημαίνουν ότι από έκθεση της 12ης Μαρτίου 2003 προκύπτει ότι, εκτός των περιπτώσεων συνδρομής εξαιρετικών συνθηκών, τα στραγγίδια καταλήγουν σε τρεις στεγανές δεξαμενές, όπου πραγματοποιείται ανακυκλοφορία τους στους χώρους της χωματερής. Εξάλλου, η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων για την αποκατάσταση της χωματερής των Πέρα Γαληνών κατατέθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2003 και η έγκρισή της αναμενόταν τον Απρίλιο του 2003. Η υδατοστεγανότητα των πετρωμάτων της περιοχής πιστοποιήθηκε κατά τη γεωλογική εξέταση που πραγματοποιήθηκε για τις ανάγκες υλοποιήσεως του σχεδίου διαχειρίσεως των αποβλήτων. Οι ελληνικές αρχές επισημαίνουν επίσης ότι από τους πραγματοποιηθέντες εκ μέρους των αρμοδίων αρχών ελέγχους της ποιότητας των υδάτων δεν προκύπτει υπέρβαση των επιτρεπόμενων ορίων.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
21 Εκ προοιμίου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, μολονότι το άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας δεν ορίζει επακριβώς το περιεχόμενο των μέτρων που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η διάθεση των αποβλήτων θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να βλάπτεται το περιβάλλον, δεσμεύει τα κράτη μέλη ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, καταλείποντάς τους ένα περιθώριο εκτιμήσεως κατά την αξιολόγηση της αναγκαιότητας των μέτρων αυτών (απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1999, C-365/97, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 1999, σ. I‑7773, σκέψη 67).
22 Επομένως, δεν είναι, κατ’ αρχήν, δυνατό να συναχθεί αυτομάτως από το ασύμβατο μιας πραγματικής καταστάσεως με τους καθοριζόμενους στο άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας σκοπούς ότι το οικείο κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω διάταξη, ήτοι ότι παρέλειψε να λάβει τα μέτρα που απαιτούνται προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα απόβλητα θα διατίθενται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να βλάπτεται το περιβάλλον. Εντούτοις, η επί μακρόν και άνευ επεμβάσεως των αρμοδίων αρχών συνέχιση αυτής της καταστάσεως, ιδίως δε όταν αυτή επιφέρει σημαντική υποβάθμιση του περιβάλλοντος, μπορεί να συνιστά υπέρβαση εκ μέρους των κρατών μελών των ορίων της εξουσίας εκτιμήσεως που τους παρέχει η διάταξη αυτή (προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 68).
23 Πρέπει, ομοίως, να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους μέλους, όπως αυτή είχε κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, και ότι οι επελθούσες εν συνεχεία μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 24ης Οκτωβρίου 2002, C‑455/00, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2002, σ. I-9231, σκέψη 21, και της 2ας Οκτωβρίου 2003, C-348/02, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2003, σ. I‑11653, σκέψη 7).
24 Συνεπώς, πρέπει να εξετασθεί αν η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι, κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, η Ελληνική Δημοκρατία είχε παραλείψει, για μεγάλο χρονικό διάστημα, να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των στερεών αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» θα πραγματoπoιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι που μπορούν να βλάψουν το περιβάλλον.
25 Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η Ελληνική Κυβέρνηση δεν αμφισβητεί την παρουσία, στη θέση «Πέρα Γαληνοί», στερεών αποβλήτων επικίνδυνων για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
26 Επιβάλλεται, ομοίως, η επισήμανση ότι, σύμφωνα με τα πορίσματα ελέγχου που διενεργήθηκε στη συγκεκριμένη θέση το 1998, η λειτουργία της χωματερής των Πέρα Γαληνών αποτελούσε πηγή μολύνσεως του περιβάλλοντος και προκαλούσε κινδύνους για την υγεία των κατοίκων.
27 Με απόφαση του ίδιου έτους, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου, διαπιστώνοντας ότι η εγκατάσταση λειτουργούσε παράνομα, διέταξε την παύση της αποθέσεως στερεών αποβλήτων στη θέση «Πέρα Γαληνοί» και αναγνώρισε τους κινδύνους που η λειτουργία της εν λόγω εγκαταστάσεως συνεπαγόταν για το περιβάλλον και την υγεία του ανθρώπου.
28 Εξάλλου, από την έκθεση αυτοψίας της 23ης Ιανουαρίου 2002 προκύπτει ότι, παρά τα ληφθέντα από τις ελληνικές αρχές μέτρα, το προστατευτικό τοιχίο δεν συγκρατεί τα στραγγίδια των αποβλήτων, με αποτέλεσμα αυτά να ρέουν κατά μήκος ενός ρείθρου και να καταλήγουν στη θάλασσα.
29 Το γεγονός ότι η αυτοψία αυτή έλαβε χώρα σε περίοδο υψηλών βροχοπτώσεων δεν αναιρεί την ως άνω διαπίστωση. Ομοίως, η Ελληνική Κυβέρνηση δεν δύναται να αντλεί επιχειρήματα από τα πορίσματα της εκθέσεως που συντάχθηκε μετά την αυτοψία της 12ης Μαρτίου 2003, καθώς η αυτοψία αυτή διενεργήθηκε μετά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, ήτοι μετά την 20ή Φεβρουαρίου 2002.
30 Ως προς τα σχέδια και τις μελέτες για τη βελτίωση της επεξεργασίας των αποβλήτων στην Περιφέρεια Κρήτης, για τα οποία κάνει λόγο η Ελληνική Κυβέρνηση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι δεν συνιστούν τα μέτρα που είναι αναγκαία προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι που μπορούν να βλάψουν το περιβάλλον.
31 Αφετέρου, τα εν λόγω σχέδια και μελέτες δεν περιέχουν κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει η ημερομηνία κατά την οποία θα υλοποιούνταν, ενδεχομένως, τα έργα αξιοποιήσεως ή διαθέσεως των αποτιθέμενων στη συγκεκριμένη θέση αποβλήτων. Αντιθέτως, αποκαλύπτουν ότι, κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, τα έργα αυτά δεν είχαν υλοποιηθεί.
32 Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 16 των προτάσεών του, η ίδια η ύπαρξη αυτών των σχεδίων και μελετών υποδηλώνει την αναγνώριση, εκ μέρους των ελληνικών αρχών, της απειλής που η εγκατάσταση των Πέρα Γαληνών συνιστά για την ανθρώπινη υγεία και για το περιβάλλον.
33 Συνεπώς, η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι οι ελληνικές αρχές παρέλειψαν, για μεγάλο χρονικό διάστημα, να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των στερεών αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» θα πραγματoπoιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι που μπορούν να βλάψουν το περιβάλλον.
34 Επομένως, η πρώτη αιτίαση, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας, είναι βάσιμη.
Επί της δεύτερης αιτιάσεως, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 9 της οδηγίας
35 Με τη δεύτερη αιτίαση, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, χορηγώντας άδεια για τη λειτουργία της εγκαταστάσεως των Πέρα Γαληνών μη περιέχουσα τα απαραίτητα στοιχεία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 9 της οδηγίας.
36 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η χωματερή των Πέρα Γαληνών λειτουργεί χωρίς να πληρούνται οι προϋποθέσεις της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή εκτιμά ότι είναι, κατά μείζονα λόγο, αδιαμφισβήτητο ότι η εν λόγω χωματερή λειτουργεί χωρίς σύμφωνη με τους όρους του άρθρου 9 της οδηγίας άδεια.
37 Η Ελληνική Κυβέρνηση δεν αμφισβητεί αυτόν τον ισχυρισμό. Συνεπώς, και δεδομένου ότι η Ελληνική Κυβέρνηση δεν προσκόμισε αντίθετα στοιχεία, η δεύτερη αιτίαση της Επιτροπής, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 9 της οδηγίας, πρέπει να κριθεί βάσιμη.
38 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των στερεών αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» της εδαφικής περιφέρειας του Νομού Ηρακλείου θα πραγματoπoιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου, χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα ή το έδαφος, ούτε για την πανίδα και τη χλωρίδα, και χωρίς να προκαλούνται ενοχλήσεις από τον θόρυβο ή τις οσμές, και χορηγώντας άδεια για τη λειτουργία αυτής της εγκαταστάσεως μη περιέχουσα τα απαραίτητα στοιχεία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 και 9 της οδηγίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
39 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Ελληνικής Κυβερνήσεως και η Ελληνική Κυβέρνηση ηττήθηκε, πρέπει αυτή να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφασίζει:
1) Η Ελληνική Δημοκρατία, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των στερεών αποβλήτων που αποτίθενται στη θέση «Πέρα Γαληνοί» της εδαφικής περιφέρειας του Νομού Ηρακλείου θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου, χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα ή το έδαφος, ούτε για την πανίδα και τη χλωρίδα, και χωρίς να προκαλούνται ενοχλήσεις από τον θόρυβο ή τις οσμές, και χορηγώντας άδεια για τη λειτουργία αυτής της εγκαταστάσεως μη περιέχουσα τα απαραίτητα στοιχεία, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 και 9 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ.
2) Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
(Υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.
Full & Egal Universal Law Academy