Sprawa T-358/02
Deutsche Post AG i DHL International Srl
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich
Pomoc państwa – Zatwierdzenie przez Komisję pomocy udzielonej przez władze włoskie na rzecz Poste Italiane – Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez konkurentów – Niedopuszczalność
Postanowienie Sądu Pierwszej Instancji (druga izba w składzie powiększonym) z dnia 27 maja 2004 r. II–0000
Streszczenie postanowienia
Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne i prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie – Decyzja Komisji stwierdzająca, że środek krajowy nie stanowi pomocy państwa – Prawo konkurencyjnego przedsiębiorstwa do wniesienia skargi – Przesłanka – Istotna zmiana jego pozycji na rynku – Brak obowiązku uczestnictwa w postępowaniu przed Komisją w charakterze składającego skargę
(artykuł 87 ust. 1 WE, art. 88 ust. 2 WE i art. 230 akapit czwarty WE)
Decyzja Komisji, zgodnie z którą środek krajowy nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, wydana po zakończeniu formalnej procedury dochodzenia przewidzianej w art. 88 ust. 2 WE, dotyczy indywidualnie przedsiębiorstw, które wniosły do Komisji skargę powodującą wszczęcie tej procedury i które – poprzez przedstawienie swoich uwag – wpłynęły na przebieg postępowania w znacznym stopniu, jeśli ich pozycja na rynku uległa istotnej zmianie wskutek zastosowania środka będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji.
Przedsiębiorstwo, które nie odegrało aktywnej roli w postępowaniu administracyjnym przed Komisją, może wykazać w inny sposób, że decyzja dotyczy indywidualnie również jego; w każdym razie przedsiębiorstwo to musi wykazać, że środek zatwierdzony na mocy zaskarżonej decyzji był w stanie zmienić w istotny sposób jego pozycję na danym rynku. Takiej istotnej zmiany nie stanowi sama w sobie okoliczność, że decyzja taka była w stanie wywrzeć pewien wpływ na stosunki konkurencji panujące na danym rynku i że przedsiębiorstwo to znajdowało się w jakimkolwiek stosunku konkurencji wobec beneficjenta tej decyzji. Zatem przedsiębiorstwo nie może powoływać się jedynie na okoliczność, że jest konkurentem przedsiębiorstwa będącego beneficjentem spornej decyzji, lecz musi ono ponadto wykazać istotny stopień pogorszenia jego pozycji na rynku.
(zob. pkt 34, 36–37)
POSTANOWIENIE SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba w składzie powiększonym)
z dnia 27 maja 2004 r. (*)
Pomoc państwa – Zatwierdzenie przez Komisję pomocy udzielonej przez władze włoskie na rzecz Poste Italiane – Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez konkurentów – Niedopuszczalność
W sprawie T-358/02
Deutsche Post AG, z siedzibą w Bonn (Niemcy),
DHL International Srl, z siedzibą w Rozzano (Włochy),
reprezentowane przez adwokatów J. Sedemunda oraz T. Lübbiga,
skarżące,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez V. Di Bucciego, J. Fletta i V. Kreuschitza, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
wspieranej przez
Republikę Włoską, początkowo reprezentowaną przez U. Leanzę, następnie przez I. Braguglię, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
oraz
Poste Italiane SpA, z siedzibą w Rzymie (Włochy), reprezentowaną przez B. O’Connora, solicitor oraz adwokata A. Fratiniego,
interwenienci,
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji 2002/782/WE z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie pomocy państwa udzielonej przez Włochy na rzecz Poste Italiane SpA (dawniej Ente Poste Italiane) (Dz.U. L 282, str. 29),
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (druga izba w składzie powiększonym),
w składzie: J. Pirrung, prezes, V. Tiili, A. W. H. Meij, M. Vilaras i N. J. Forwood, sędziowie,
sekretarz: H. Jung,
wydaje następujące
Postanowienie
Stan faktyczny, przebieg postępowania i żądania stron
1 Spółka akcyjna prawa włoskiego, Poste Italiane, dawniej Ente Poste Italiane (Poczta Włoska), w następstwie stale wykazywanych strat, otrzymała od władz włoskich w latach 1994-1999 pomoc publiczną w łącznej wysokości 17 960 miliardów ITL (9,28 miliardów EUR), które służyły wyrównaniu tych strat.
2 Po przeprowadzeniu procedury przewidzianej w art. 88 ust. 2 WE Komisja wydała w dniu 12 marca 2002 r. decyzję 2002/782/WE w sprawie pomocy państwa udzielonej przez Włochy na rzecz Poste Italiane SpA (dawniej Ente Poste Italiane) (Dz.U. L 282, str. 29). W tej decyzji skierowanej do Republiki Włoskiej (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) Komisja uznała w szczególności, że wypłata wskazanej powyżej kwoty nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. W motywie sto dwudziestym ósmym tej decyzji Komisja zakwalifikowała jako „marginesową” działalność pocztową wykonywaną przez Pocztę Włoską poza obszarem usług w ogólnym interesie gospodarczym i stwierdziła, w motywie sześćdziesiątym pierwszym, że ta działalność konkurencyjna stanowi około 10 % obrotu Poczty Włoskiej. Ponadto Komisja stwierdziła, że „na włoskim rynku usług pocztowych istniał pewien stopień konkurencji” oraz „w szczególności ekspresowe usługi kurierskie, usługi doręczania paczek dla klientów profesjonalnych oraz usługi logistyczne zostały rozwinięte we Włoszech przez przedsiębiorstwa prywatne, spośród których niektóre mają swoją siedzibę w innym Państwie Członkowskim” (motyw sto piętnasty). W związku z tym w przypisie 40 zawarte jest stwierdzenie, że „TNT i DHL mogą zostać powołane jako przykład kontrolowanych przedsiębiorstw zagranicznych”.
3 Obydwie skarżące spółki – to jest spółka akcyjna prawa niemieckiego Deutsche Post (Poczta Niemiecka, zwana dalej „DP”) i spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prawa włoskiego DHL International (zwana dalej „DHL”), w której DP ma udziały od 1998 r., podwyższone w 2002 r. do pakietu większościowego – działają na włoskim rynku usług pocztowych otwartych na konkurencję. W kwestii pozycji konkurencyjnej spółek należących do grupy Deutsche Post należy podnieść, że DHL jest obecna na włoskim rynku krajowych i międzynarodowych usług transportu ekspresowego dokumentów i paczek, że Deutsche Post Srl oferuje we Włoszech krajowe i międzynarodowe usługi w zakresie doręczania paczek pocztowych, logistyki i przechowywania, że Deutsche Post Global Mail GmbH posiada licencję na świadczenie usług m.in. w dziedzinie zbierania, transportu, sortowania oraz doręczania przesyłek listowych i paczek pocztowych, i że Danzas Italia SpA oferuje na rynku włoskim usługi zintegrowanej logistyki lądowej, lotniczej i morskiej.
4 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 5 grudnia 2002 r. skarżące wniosły niniejszą skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
5 Skarżące zarzucają Komisji w istocie naruszenie ogólnej zasady zakazu dyskryminacji, ponieważ Komisja uprzywilejowała Pocztę Włoską, zatwierdzając pomoc udzieloną przez władze włoskie, podczas gdy podobna pomoc władz niemieckich na rzecz DP została uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem na mocy decyzji 2002/753/WE z dnia 19 czerwca 2002 r. w sprawie środków podjętych przez Republikę Federalną Niemiec na rzecz Deutsche Post AG (Dz.U. L 247, str. 27, zwanej dalej „decyzją w sprawie DP”).
6 W piśmie złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 22 stycznia 2003 r. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności i podkreśliła, że między procedurą dotyczącą DP a procedurą dotyczącą Poczty Włoskiej istnieje zasadnicza różnica.
7 W piśmie złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 7 marca 2003 r. skarżące przedstawiły swoje uwagi odnośnie do tego zarzutu.
8 Na mocy postanowienia prezesa drugiej izby w składzie powiększonym z dnia 26 czerwca 2003 r. Republika Włoska i Poczta Włoska zostały dopuszczone do niniejszej sprawy w charakterze interwenientów w celu poparcia żądań Komisji. W pismach złożonych odpowiednio w dniach 8 i 5 września 2003 r. interwenienci ustosunkowali się do zarzutu niedopuszczalności. Skarżące oraz Komisja złożyły odpowiednio w dniach 26 i 27 listopada 2003 r. swoje uwagi odnośnie do pisma Poczty Włoskiej.
9 Komisja, Republika Włoska i Poczta Włoska wnoszą do Sądu o:
– oddalenie skargi jako niedopuszczalnej;
– obciążenie skarżących kosztami postępowania.
10 Skarżące wnosi do Sądu o:
– odrzucenie zarzutu niedopuszczalności;
– ewentualnie, pozostawienie tej kwestii do rozstrzygnięcia w wyroku;
– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
– obciążenie Komisji kosztami postępowania.
Co do prawa
11 Na poparcie swojego zarzutu Komisja podnosi dwie podstawy niedopuszczalności. Po pierwsze, zaskarżona decyzja, skierowana do Republiki Włoskiej, nie dotyczy skarżących indywidualnie w rozumieniu art. 230 akapit czwarty WE. Po drugie, skarżące nie mają legitymacji czynnej.
12 Zgodnie z art. 114 § 1 regulaminu Sąd może na wniosek strony orzec w przedmiocie niedopuszczalności bez rozpatrywania sprawy co do istoty. Zgodnie z § 3 tego artykułu, jeżeli Sąd nie zadecyduje inaczej, pozostała część postępowania w przedmiocie wniosku odbywa się ustnie. W niniejszym przypadku Sąd uważa, iż w wyniku zbadania akt sprawy okoliczności sprawy są mu wystarczająco dobrze znane, by mógł on orzec w przedmiocie wniosku bez konieczności otwierania procedury ustnej.
13 W związku z tym należy przede wszystkim zbadać, czy zaskarżona decyzja dotyczy indywidualnie skarżących.
Argumenty uczestników
14 Komisja podkreśla, że ani DP, ani DHL nie uczestniczyły w procedurze administracyjnej poprzedzającej wydanie zaskarżonej decyzji. Na tej podstawie Komisja dochodzi do wniosku, że ta decyzja dotyczy skarżących w takim samym stopniu jak wszystkich innych przedsiębiorstw, które konkurowały z Pocztą Włoską na jednym lub innym spornym rynku. W tej kwestii Komisja precyzuje, że zaskarżona decyzja dotyczy skarżących w związku z faktem, iż są one przedsiębiorstwami świadczącymi usługi ekspresowe, to jest ze względu na działalność gospodarczą, która może być wykonywana w każdej chwili przez każdego i która w związku z tym nie pozwala na ich indywidualne wyodrębnienie.
15 Komisja odsyła w tym kontekście do motywów trzydziestego drugiego i trzydziestego dziewiątego zaskarżonej decyzji, w myśl których działalność Poczty Włoskiej obejmowała nie tylko usługi pocztowe, lecz również przyjmowanie pocztowych wkładów oszczędnościowych oraz udostępnienie usługi wypłat; poza tym Poczta Włoska miała możliwość udostępnienia na warunkach wolnej konkurencji innych usług pocztowych, telekomunikacyjnych, finansowych, ubezpieczeniowych i kolportażowych. Same skarżące oświadczyły, że wiele przedsiębiorstw należących do jej grupy konkuruje z Pocztą Włoską lub przedsiębiorstwami grupy Poste Italiane w różnych dziedzinach, takich jak na przykład ekspresowe usługi kurierskie oraz doręczanie paczek klientom profesjonalnym we Włoszech.
16 Zdaniem Komisji, Poczta Włoska miała w tych dziedzinach szereg innych konkurentów. Na rynku usług pocztowych działały zwłaszcza TNT (kontrolowana przez pocztę niderlandzką), Consigna (kontrolowana przez pocztę brytyjską), United Parcel Service (UPS), Rinaldi, Swiss Post Italy (SPI), IMX, Mail Express i Easy Mail. Komisja zwraca uwagę na to, że Poczta Włoska i inne przedsiębiorstwa jej grupy oferują również usługi bankowe, ubezpieczeniowe i telekomunikacyjne, przy czym na wszystkich tych rynkach działają liczne inne przedsiębiorstwa i panuje ożywiona konkurencja. Z tego względu nie można przyjąć, że wszyscy ci konkurenci Poczty Włoskiej, nie uczestnicząc w procedurze administracyjnej, mają prawo wniesienia skargi na decyzję w sprawie pomocy udzielonej Poczcie Włoskiej.
17 Komisja dodaje, że wydała zaskarżoną decyzję po przeprowadzeniu formalnej procedury dochodzenia, w związku z czym zainteresowane osoby trzecie skorzystały z gwarancji proceduralnych przewidzianych w art. 88 ust. 2 WE. Zdaniem Komisji jedynie jej odmowa wszczęcia przedmiotowej procedury mogłaby spowodować indywidualizację skarżących w rozumieniu art. 230 akapit czwarty WE. Wobec tego nie można uznać, że zaskarżona decyzja dotyczy skarżących indywidualnie wyłącznie ze względu na fakt, iż są one zainteresowanymi osobami trzecimi. Jeżeli skarżącym przysługiwałoby prawo wniesienia skargi mimo to, że nie uczestniczyły one w procedurze administracyjnej, to przedłożyłyby Sądowi uwagi, które właściwie powinny zostać przedstawione w procedurze administracyjnej przed Komisją.
18 Poczta Włoska podnosi w swoim wniosku interwencyjnym, że skarżące nie uwzględniły w swoim stanowisku kontekstu gospodarczego, na którym opiera się zaskarżona decyzja. Struktura i rozwój włoskiego rynku ekspresowych usług kurierskich wykazały w przedmiotowym okresie, że sytuacja skarżących jest całkowicie identyczna z wieloma innymi uczestnikami rynku. Ponadto z tego wynika, że środki przyjęte przez państwo włoskie na rzecz Poczty Włoskiej nie wpłynęły w żaden sposób na pozycję konkurencyjną skarżących.
19 Poczta Włoska podkreśla, że ekspresowe usługi kurierskie stanowią rynek, który należy do rozległego sektora usług pocztowych. Obrót Poczty Włoskiej na tym rynku stanowił 2 % – 3 % obrotu, jaki przedsiębiorstwo osiągnęło w związku z działalnością gospodarczą podlegającą konkurencji. Między 1994 r. a 1999 r. jej całkowity obrót wyniósł średnio ponad 5,5 miliarda EUR, podczas gdy na rynku ekspresowych usług kurierskich w latach 1994–-1998 jej obrót wyniósł od 15 do 36 milionów EUR (w 1999 r. osiągnęła ona obrót w wysokości 125 milionów EUR na poziomie grupy w wyniku przejęcia przedsiębiorstwa SDA).
20 Wobec powyższego Poczta Włoska doszła do wniosku, iż skarżące nie mogą utrzymywać, jakoby decyzja ta dotyczyła ich indywidualnie, ponieważ nic ich nie wyróżnia z kręgu jej obecnych lub potencjalnych konkurentów na jednym z ponad trzydziestu rynków, na których ona działa. Uwzględnienie argumentów skarżących oznaczałoby, że w stosunku do każdego konkurenta Poczty Włoskiej, który należy do „czołowej grupy” na dowolnym rynku, którego uczestnikiem jest Poczta Włoska, należałoby stwierdzić, że decyzja dotyczy go indywidualnie. Paradoksalnie wynikałoby z tego, że w niniejszym przypadku około dwieście przedsiębiorstw byłoby uprawnionych do wszczęcia postępowania sądowego i to na podstawie pozostawania w stosunku konkurencji z Pocztą Włoską, co jest porównywalne z powodem, jaki Deutsche Post powołała na poparcie swojej skargi.
21 Ponadto Poczta Włoska twierdzi, że nawet w przypadku ograniczenia zakresu badania do włoskiego rynku ekspresowych usług kurierskich pozycja skarżących na tym rynku nie pozwalałaby na stwierdzenie, że decyzja dotyczy ich indywidualnie w stosunku do wszelkich innych konkurentów. Skarżąca ani nie przedstawiła dowodu, że wskutek udzielenia spornej pomocy poniosła prawdziwą i pewną szkodę, ani też, że między tą pomocą a ewentualnie poniesioną szkodą istnieje bezpośredni związek. Wręcz przeciwnie, skarżące zwiększyły swój udział w rynku i odnotowały wzrost procentowo większy nie tylko niż wzrost rynku, lecz również niż wzrost grupy Poste Italiane.
22 Skarżące odpowiadają, że Komisja w swojej argumentacji błędnie oceniła strukturę poszczególnych rynków, w których uczestniczy Poczta Włoska. Komisja ujawniła tym samym, że nie zadała sobie trudu ustalenia każdorazowo właściwych rynków i że nie zbadała konkretnych skutków spornej pomocy dla konkurencji.
23 Skarżące konkurowały z Pocztą Włoską przede wszystkim na zliberalizowanym rynku transportu paczek ekspresowych, przy czym skarżące podkreślają, że udział Poczty Włoskiej w tym rynku wynosił do 1998 r. ponad 5 %, który mogła ona znacznie zwiększyć wskutek nabycia przedsiębiorstwa prywatnego świadczącego usługi ekspresowe w zakresie paczek SDA. W ten sposób w 1998 r. udziały w rynku włoskim różnych przedsiębiorstw przedstawiały się następująco: TNT (Poczta niderlandzka): 21 %, UPS: 15 %, SDA: 9 %, DHL: 8 %, Executive: 8 %, Postacelere (Poczta Włoska): 5 %. W związku z tym liczba przedsiębiorstw działających w tym okresie na włoskim rynku ekspresowych paczek pocztowych była ograniczona do łatwej do zindywidualizowania „czołowej grupy” składającej się z trzech przedsiębiorstw zagranicznych (TNT, DHL i UPS), które konkurowały z Pocztą Włoską i z połączoną z nią w międzyczasie spółką zależną SDA, jak również z przedsiębiorstwem Executive, które z kolei zostało przejęte w 2000 r. przez Pocztę brytyjską. Twierdzenie Komisji, zgodnie z którym chodzi o działalność gospodarczą, która „może być wykonywana w każdej chwili przez każdego”, oparte jest zatem na błędnej ocenie rzeczywistości gospodarczej.
24 Ponadto zaskarżona decyzja oparta jest na jasnym podziale działalności Poczty Włoskiej. Mianowicie w motywach sto szesnastym i sto siedemnastym zaskarżonej decyzji Komisja analizuje działalność Poczty Włoskiej w sektorze finansowym i bankowym i stwierdza przy tym, że Poczta Włoska konkuruje z licznymi krajowymi i zagranicznymi bankami i instytucjami finansowymi; w tym kontekście konkurenci nie zostali indywidualnie wskazani przez Komisję. Natomiast w motywie sto piętnastym Komisja analizuje zliberalizowane w międzyczasie usługi na włoskim rynku pocztowym, mianowicie ekspresowe usługi kurierskie, doręczanie paczek dla klientów profesjonalnych oraz usługi logistyczne, które zostały rozwinięte przez przedsiębiorstwa prywatne.
25 W tym miejscu Komisja odnosi się wyraźnie do tego, że „niektóre” spośród tych przedsiębiorstw „miały swoją siedzibę w innych Państwach Członkowskich”. W przypisie 40, który odsyła do motywu sto piętnastego zaskarżonej decyzji, TNT i DHL zostały wręcz wyraźnie określone jako „kontrolowane przedsiębiorstwa zagraniczne”. Komisja wzięła zatem bardzo dokładnie pod uwagę pozycję kilku głównych uczestników rynku włoskiego, mianowicie przedsiębiorstw TNT i DHL.
26 Zdaniem skarżących, taki opis sytuacji konkurencyjnej jest zgodny z utrwaloną praktyką decyzyjną włoskiego urzędu antymonopolowego. Skarżące przytaczają w tym zakresie decyzje tego urzędu z dnia 10 lipca 1998 r., z dnia 8 lutego 2001 r. i z dnia 20 grudnia 2002 r. W ostatniej z powołanych decyzji wymienione zostały – jako uczestnicy rynku usług ekspresowych (ze wskazaniem odpowiednich udziałów w rynku w 2001 r.) – jedynie następujące przedsiębiorstwa: Bartolini: 22,4 %, Poczta Włoska/SDA: 21,9 %, TNT: 18,5 %, Executive: 13,1 %, DHL: 6,6 %, UPS: 3,6 %, Rinaldo Rinaldi: 2,9 %.
27 Udziały Poczty Włoskiej w przedsiębiorstwie Bartolini stanowią 20 % jej kapitału, z kolei pomiędzy Bartolini i SDA obowiązuje porozumienie w sprawie partnerstwa strategicznego. Sytuacja na rynku przedstawia się zatem jako stabilna w tym znaczeniu, że w ponadczteroletnim okresie włoski urząd antymonopolowy zidentyfikował dający się jasno wyodrębnić i zindywidualizować krąg przedsiębiorstw jako konkurentów na włoskim rynku ekspresowych usług pocztowych. DHL została wskazana jako istotny konkurent Poczty Włoskiej we wszystkich trzech decyzjach.
28 Zdaniem skarżących, Komisja nie może im zarzucać tego, że w niniejszym postępowaniu sądowym powołują się na okoliczności, które – według Komisji – powinny były one przedstawić w procedurze administracyjnej. W rzeczywistości główne zarzuty powołane w niniejszej sprawie oparte zostały właśnie na różnicach między zaskarżoną decyzją a decyzją w sprawie DP. Tymczasem decyzja w sprawie DP została wydana trzy miesiące później aniżeli decyzja zaskarżona w niniejszym postępowaniu, wobec czego skarżące nie mogły powołać się w trakcie procedury administracyjnej zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji na zarzuty podniesione przed Sądem.
29 W odpowiedzi na wniosek interwencyjny Poczty Włoskiej skarżące twierdzą, że dla uzasadnienia ich legitymacji czynnej nie jest konieczne sformułowanie w sposób obszerny zarzutów wobec każdego z rynków, których dotyczy zaskarżona decyzja. Skarżące kwestionują zaskarżoną decyzję jedynie w zakresie, w jakim dotyczy ona rynku ekspresowych usług kurierskich. Skarżące należą na tym rynku do łatwej do zindywidualizowania „czołowej grupy” składającej się z trzech przedsiębiorstw zagranicznych. W każdym razie – zdaniem skarżących – jednostronne uprzywilejowanie Poczty Włoskiej prowadzi niewątpliwie do zmiany pozycji na rynku bezpośredniego konkurenta, tj. DHL, tego uprzywilejowanego przedsiębiorstwa. Rosnąca liczba skarżących na spornym rynku nie pozbawia zatem skarżących legitymacji czynnej.
30 Na koniec strony dyskutują na temat znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu m.in. wyroków Sądu z dnia 27 kwietnia 1995 r. w sprawie T-442/93 AAC i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II-1329 i w sprawie T-435/93 ASPEC i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II-1281, z dnia 22 października 1996 r. w sprawie T-266/94 Skibsværftsforeningen i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II-1399, z dnia 5 listopada 1997 r. w sprawie T-149/95 Ducros przeciwko Komisji, Rec. str. II-2031, z dnia 15 września 1998 r. w sprawie T-11/95 BP Chemicals przeciwko Komisji, Rec. str. II-3235 oraz z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie T-114/00 Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum przeciwko Komisji, Rec. str. II-5121.
Ocena Sądu
31 Ponieważ skarżące nie są adresatami zaskarżonej decyzji, niniejsza skarga o stwierdzenie nieważności może zostać uznana za dopuszczalną na mocy art. 230 akapit czwarty WE tylko wtedy, gdy decyzja ta dotyczy skarżących bezpośrednio i indywidualnie.
32 W odniesieniu do kwestii, czy decyzja dotyczy skarżących bezpośrednio, wystarczy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wywołuje wobec nich bezpośrednie skutki, ponieważ pewne świadczenia pieniężne nie zostały w niej zakwalifikowane jako pomoc państwa (zob. analogicznie ww. wyrok w sprawie Ducros przeciwko Komisji, pkt 32).
33 W odniesieniu do kwestii, czy decyzja dotyczy skarżących indywidualnie, w myśl utrwalonego orzecznictwa osoba niebędąca adresatem decyzji może powołać się na okoliczność, iż decyzja dotyczy jej indywidualnie, wyłącznie jeżeli ta decyzja dotyczy jej z uwagi na pewne właściwe jej cechy lub szczególne okoliczności odróżniające ją od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizujące ją w podobny sposób jak adresatów decyzji (wyrok Trybunału z dnia 15 lipca 1963 r. w sprawie 25/62 Plaumann przeciwko Komisji, Rec. str. 197, 223 i ww. wyrok w sprawie BP Chemicals przeciwko Komisji, pkt 71).
34 Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana po zakończeniu formalnej procedury dochodzenia przewidzianej w art. 88 ust. 2 WE, należy przypomnieć, że z orzecznictwa wynika również, iż taka decyzja dotyczy indywidualnie przedsiębiorstw, które wniosły do Komisji skargę powodującą wszczęcie tej procedury i które – poprzez przedstawienie swoich uwag – wpłynęły na przebieg postępowania w znacznym stopniu, jeśli ich pozycja na rynku uległa istotnej zmianie wskutek zastosowania środka będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok Trybunału z dnia 28 stycznia 1986 r. w sprawie 169/84 COFAZ i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 391, pkt 24 i 25 oraz ww. wyrok w sprawie BP Chemicals przeciwko Komisji, pkt 72).
35 W niniejszej sprawie przesłanki sformułowane w powołanym orzecznictwie nie są spełnione, ponieważ żadna ze skarżących nie wszczęła procedury administracyjnej przed Komisją ani nie przedstawiła w ramach tej procedury uwag, które mogłyby zdeterminować jej przebieg.
36 Przedsiębiorstwo, nawet jeśli nie odegrało aktywnej roli w postępowaniu administracyjnym przed Komisją, może wykazać w inny sposób, że decyzja dotyczy go indywidualnie (ww. wyrok w sprawie BP Chemicals przeciwko Komisji, pkt 72 i powoływane tam orzecznictwo); w każdym razie przedsiębiorstwo to musi wykazać, że środek zatwierdzony na mocy zaskarżonej decyzji był w stanie zmienić w istotny sposób jego pozycję na danym rynku.
37 Takiej istotnej zmiany nie stanowi sama w sobie okoliczność, że sporna decyzja była w stanie wywrzeć pewien wpływ na stosunki konkurencji panujące na danym rynku i że przedsiębiorstwo to znajdowało się w jakimkolwiek stosunku konkurencji wobec beneficjenta tej decyzji (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 10 grudnia 1969 r. w sprawach połączonych 10/68 i 18/68 Eridania i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 459, pkt 7). Zatem przedsiębiorstwo nie może powoływać się jedynie na okoliczność, że jest konkurentem przedsiębiorstwa będącego beneficjentem spornej decyzji, lecz musi ono ponadto wykazać istotny stopień pogorszenia jego pozycji na rynku (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 23 maja 2000 r. w sprawie C-106/98 P Comité d'entreprise de la Société française de production i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I-3659, pkt 40 i 41).
38 W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że skarżące nie powołały żadnego dowodu pozwalającego wykazać szczególny charakter sytuacji konkurencyjnej spółek wchodzących w skład grupy Deutsche Post: Deutsche Post Srl, Deutsche Post Global Mail GmbH i Danzas Italia SpA na włoskim rynku pocztowym.
39 W przypadku skarżącej DHL okoliczność, że została wskazana z nazwy w przypisie 40 zaskarżonej decyzji, nie wystarcza, aby wykazać, że jej pozycja konkurencyjna uległa istotnej zmianie. Komisja wskazuje w tym miejscu jedynie na to, że na włoskim rynku pocztowym istnieje „określony stopień konkurencji” i że pewne usługi „zostały rozwinięte we Włoszech przez przedsiębiorstwa prywatne, spośród których niektóre mają swoją siedzibę w innym Państwie Członkowskim”. W tym kontekście pojawia się oświadczenie Komisji, że „TNT i DHL mogą zostać powołane jako przykład kontrolowanych przedsiębiorstw zagranicznych”. Nic nie pozwala na to, by z tego fragmentu wywodzić, że środki przyznane na rzecz Poczty Włoskiej, które zostały zatwierdzone w zaskarżonej decyzji, istotnie zmieniły sytuację DHL na rynku.
40 Skarżące podnoszą jednak, że DHL należy do „czołowej grupy” składającej się z trzech przedsiębiorstw zagranicznych, które konkurują z Pocztą Włoską na włoskim rynku usług transportu przesyłek ekspresowych. Skarżące starają się wykazać indywidualizację DHL poprzez podkreślenie tego, że jej udział w rynku w 1998 r. wynosił 8 % a w 2001 r. 6,6 %, podczas gdy udział w rynku Poczty Włoskiej w tych latach wynosił odpowiednio 14 % i 21,9 % (z uwzględnieniem przedsiębiorstwa SDA ze względu na udział w kapitale).
41 Jak jednak słusznie podniosła Poczta Włoska, na rynku działały również inne przedsiębiorstwa, spośród których niektóre miały większe udziały w rynku niż DHL, a mianowicie TNT (21 % w 1998 r. i 18,5 % w 2001 r.), UPS (15 % w 1998 r.), Executive (8 % w 1998 r. i 13,1 % w 2001 r.) i Bartolini (22,4 % w 2001 r.). Poza tym skarżące podały te same liczby, wymieniając przy tym udziały w rynku innych przedsiębiorstw (zob. pkt 23 i 26 powyżej). Liczby te jako takie nie stanowią dowodu na to, że pozycja konkurencyjna DHL – w porównaniu z innymi konkurentami Poczty Włoskiej – uległa istotnej zmianie wskutek zaskarżonej decyzji.
42 Należy dodać, iż z danych przedłożonych przez Pocztę Włoską dotyczących rozwoju włoskiego rynku ekspresowych usług kurierskich wynika, że DHL w latach 1994-1999 odnotowała roczny wzrost gospodarczy (23,9 %) wyższy od wzrostu gospodarczego rynku (12,1 %) oraz że w latach 1998-2001 DHL zwiększyła obrót i udział w rynku oraz osiągnęła stopę wzrostu gospodarczego (20,3 %) wyższą od stopy wzrostu gospodarczego rynku (11,6 %), a nawet wyższą od stopy osiągniętej przez grupę Poste Italiane po przejęciu SDA (17,7 %).
43 W odpowiedzi na tę konkretną i związaną z sytuacją DHL argumentację skarżące podniosły ogólnie, że „jednostronne uprzywilejowanie bezpośredniego konkurenta prowadzi niewątpliwie do istotnej zmiany pozycji na rynku bezpośredniego konkurenta tego uprzywilejowanego przedsiębiorstwa”. Dodały one, że wzmocnienie ich pozycji na rynku „nie pozbawia ich legitymacji czynnej, lecz podkreśla jedynie szczególną pozycję, jaką zajmują one na rynku, jak również wynikającą z tego legitymację czynną celem sprzeciwienia się środkom państwa włoskiego podjętym na rzecz jednego konkurenta, które to środki spowodowały zniekształcenie konkurencji”. Niemniej jednak skarżące nie przedstawiły żadnych konkretnych okoliczności, które by wskazywały na to, że pozycja konkurencyjna DHL byłaby zdecydowanie lepsza, gdyby sporne środki nie zostały zatwierdzone.
44 W związku z tym skarżące nie wykazały, że środki zatwierdzone zaskarżoną decyzją były w stanie zmienić w istotny sposób jej pozycji na przedmiotowym rynku. W tym względzie nie wystarczy, że środki te – jak każde środki finansowe stanowiące jednostronną korzyść pojedynczego przedsiębiorstwa – są w stanie wpłynąć w jakimś stopniu na panujące na danym rynku stosunki konkurencji.
45 Wniosek ten nie jest sprzeczny z tokiem rozumowania przyjętym przez Sąd w ww. wyroku w sprawie Ducros przeciwko Komisji, który doprowadził go do uznania skargi za dopuszczalną, u podstawy której to sprawy, zdaniem skarżących, leżały okoliczności podobne do okoliczności w niniejszym przypadku. W rzeczywistości, odmiennie od DP i DHL, Ducros wniosła skargę do Komisji w związku z pomocą przyznaną konkurentowi i jako jedyne przedsiębiorstwo wzięła udział w procedurze administracyjnej (pkt 35 przedmiotowego wyroku). Ponadto w sprawie tej miała miejsce sytuacja szczególna dotycząca rozpatrywanego rynku, mianowicie udziały w rynku zainteresowanych przedsiębiorstw były trudne do ustalenia (pkt 38 przedmiotowego wyroku). W końcu skarga do Komisji, jak i późniejsza skarga Ducros były spowodowane tym, że Ducros i beneficjent spornej pomocy brali udział w tym samym przetargu publicznym i zamówienie zostało udzielone beneficjentowi tej pomocy a nie Ducros. Zamówienie to miało szczególne znaczenie dla Ducros, ponieważ odpowiadało znaczącej części jej rocznego obrotu (pkt 4, 5 i 39 przedmiotowego wyroku). Takie szczególne okoliczności, które pozwoliły na indywidualizację Ducros, nie występują po stronie skarżących w niniejszej sprawie.
46 Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana po zakończeniu formalnej procedury dochodzenia przewidzianej w art. 88 ust. 2 WE, odesłanie przez skarżące do ww. wyroku w sprawie Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum przeciwko Komisji (pkt 53 i 54) – w myśl którego skarga stowarzyszenia jest dopuszczalna, jeżeli wśród jego członków znajdują się bezpośredni konkurenci beneficjenta spornej pomocy – jest chybione, ponieważ sporna decyzja w tej sprawie została wydana po przeprowadzeniu jedynie kontroli wstępnej. Wobec tego w niniejszym przypadku skarżące nie mogą w żaden sposób powoływać się na orzecznictwo, w myśl którego, w przypadku gdy Komisja – nie wszczynając formalnej procedury dochodzenia – stwierdza w ramach wstępnej kontroli, że pomoc państwa jest zgodna ze wspólnym rynkiem, decyzję taką uznaje się za wywołującą skutki indywidualnie wobec zainteresowanych w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, którzy korzystają z gwarancji procesowych w ramach formalnej procedury dochodzenia (ww. wyrok w sprawie BP Chemicals przeciwko Komisji, pkt 82 i 89).
47 W każdym razie skarżące nie zostały pozbawione uprawnień procesowych zagwarantowanych w art. 88 ust. 2 WE, ponieważ Komisja w należyty sposób wezwała zainteresowanych do przedstawienia swoich uwag w ramach formalnej procedury dochodzenia. Mimo dwukrotnego wezwania opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich z dnia 27 listopada 1998 r. (Dz.U. C 367, str. 5) i z dnia 3 lutego 1999 r. (Dz.U. C 28, str. 5) skarżące nie wzięły udziału w tej procedurze. W końcu okoliczność, że skarżące są zainteresowanymi w rozumieniu wskazanego powyżej postanowienia, nie wystarcza sama w sobie, aby zindywidualizować je w podobny sposób jak adresatów zaskarżonej decyzji (ww. wyrok w sprawie BP Chemicals przeciwko Komisji, pkt 73).
48 Z powyższych rozważań wynika, że skarżące nie zdołały wykazać, że zaskarżona decyzja dotyczy ich indywidualnie, to znaczy, że decyzja ta dotyczy ich w sposób szczególny w porównaniu z innymi podmiotami uczestniczącymi w obrocie gospodarczym, tak jakby były one adresatami tej decyzji.
49 W związku z tym skargę należy odrzucić jako niedopuszczalną, bez konieczności badania, czy skarżącym przysługuje legitymacja czynna.
W przedmiocie kosztów
50 Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżące przegrały sprawę, zgodnie z żądaniami Komisji należy obciążyć je kosztami poniesionymi przez Komisję oraz ich własnymi kosztami. Ponieważ Poczta Włoska wniosła o obciążenie skarżących kosztami poniesionymi przez nią w związku z interwencją, należy obciążyć je również kosztami poniesionymi przez tego interwenienta.
51 Zgodnie z art. 87 § 4 akapit pierwszy regulaminu Państwa Członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Zatem Republika Włoska pokrywa własne koszty postępowania.
Z powyższych względów,
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba w składzie powiększonym)
postanawia, co następuje:
1) Skarga zostaje oddalona jako niedopuszczalna.
2) Skarżące ponoszą własne koszty, jak również koszty poniesione przez Komisję i przez Poste Italiane SpA. Republika Włoska ponosi własne koszty postępowania.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 27 maja 2004 r.
Sekretarz
Prezes
H. Jung
J. Pirrung
* Język postępowania: niemiecki.
Full & Egal Universal Law Academy