OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
L.A. GEELHOEDA
przedstawiona w dniu 17 marca 2005 r.(1)
Sprawa C‑522/03
Scania Finance France SA
przeciwko
Rockinger Spezialfabrik für Anhängerkupplungen GmbH & Co.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht München (Niemcy)]
Wykładnia art. 27 ust. 2 konwencji brukselskiej – Uznanie orzeczenia, gdy pozwany nie wdał się w spór – Doręczenie pisma wszczynającego postępowanie – Stosowanie prawa państwa pochodzenia – Doręczenie na terenie jurysdykcji sądu pierwotnie orzekającego w sprawie
I – Wstęp
1. Niniejsza sprawa, mająca za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium), dotyczy kwestii doręczenia w należyty sposób w rozumieniu art. 27 ust. 2 Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych(2).
II – Ramy prawne
A – Konwencja brukselska
2. Postanowienia konwencji brukselskiej odnoszące się do uznawania i wykonywania w jednym umawiającym się państwie orzeczeń sądowych wydanych w innym umawiającym się państwie zamieszczone zostały w tytule III tej konwencji (art. 25–49).
3. Artykuł 26 ust. 1 i 2 konwencji brukselskiej stanowi, że „orzeczenia wydane w jednym umawiającym się państwie są uznawane w innych umawiających się państwach bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania. Jeżeli sporna jest kwestia uznania orzeczenia, wówczas każda ze stron, która powołuje się na uznanie orzeczenia, może w trybie postępowania, o którym mowa w rozdziałach 2 i 3 niniejszego tytułu, wystąpić z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie podlega uznaniu […]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej konwencji poniżej].
4. Artykuł 27 ust. 2 konwencji brukselskiej przewiduje, że orzeczenia sądowego nie uznaje się, „jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono w należyty sposób pisma wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony”.
5. Artykuł IV protokołu załączonego do konwencji brukselskiej stanowi:
„Pisma sądowe i pozasądowe sporządzone w jednym z umawiających się państw, które powinny być doręczone osobie znajdującej się na terytorium innego umawiającego się państwa, przekazuje się zgodnie z przepisami konwencji lub porozumień obowiązujących między umawiającymi się państwami.
O ile państwo, na którego terytorium powinno nastąpić doręczenie, nie sprzeciwiło się w oświadczeniu skierowanym do Sekretarza Generalnego Rady Wspólnot Europejskich, pisma te mogą być również przesyłane przez właściwych urzędników sądowych państwa, w którym zostały sporządzone bezpośrednio właściwym urzędnikom sądowym państwa, na którego terytorium znajduje się osoba, dla której to pismo jest przeznaczone. W takim wypadku urzędnik sądowy państwa pochodzenia przesyła odpis pisma urzędnikowi sądowemu państwa wezwanego, który jest właściwy do przekazania pisma odbiorcy. Przekazanie pisma nastąpi w sposób przewidziany przez prawo państwa wezwanego. Przekazanie stwierdza się zaświadczeniem, które przesyła się bezpośrednio urzędnikowi sądowemu państwa pochodzenia”.
6. Artykuł 65 konwencji brukselskiej przewiduje, iż protokół załączony do konwencji stanowi jej integralną część.
7. Ostatnim przepisem odnoszącym się do niniejszej sprawy jest art. 20 konwencji brukselskiej, zamieszczony w tytule II „Jurysdykcja” (rozdział 7 „Badanie jurysdykcji i dopuszczalności postępowania”). Artykuł ten stanowi:
„Jeżeli pozwany, który ma miejsce zamieszkania w jednym z umawiających się państw, jest pozwany przed sąd innego umawiającego się państwa i nie wdaje się w spór, sąd z urzędu stwierdza brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynika z postanowień niniejszej konwencji.
Sąd zawiesza postępowanie do czasu ustalenia, że pozwany miał możliwość uzyskania pisma wszczynającego postępowanie albo dokumentu równorzędnego w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony albo że w tym celu zostały podjęte wszystkie niezbędne czynności.
Przepisy poprzedniego ustępu zastępuje się przepisami art. 15 Konwencji haskiej o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych z dnia 15 listopada 1965 r., jeżeli dokument wszczynający postępowanie był przekazany w trybie tej konwencji”.
B – Konwencja o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych(3)
8. Konwencja haska o doręczaniu za granicą dokumentów, podpisana w dniu 15 listopada 1965 r., obejmuje wszystkie umawiające się państwa związane konwencją brukselską z wyjątkiem Austrii. Konwencję haską stosuje się w sprawach cywilnych i handlowych we wszystkich przypadkach, gdy dokument sądowy lub pozasądowy ma być przekazany za granicę w celu doręczenia(4). Konwencja ta stanowi także o podstawowej formie przekazania danego dokumentu, za pomocą której władze lub urzędnik właściwy według prawa państwa pochodzenia przekazują ten dokument, zgodnie z prawem danego państwa, „organowi centralnemu” państwa wezwanego. Tak więc art. 5 ust. 1 i 2 stanowią, iż:
„Organ centralny państwa wezwanego sam doręcza ten dokument lub zarządza jego doręczenie przez odpowiednią placówkę, zarówno:
a) w formie przewidzianej przez jego prawo wewnętrzne dla doręczania dokumentów w procesach krajowych osobom znajdującym się na jego terytorium lub
b) w formie szczególnej, której żąda wnioskodawca, jeśli forma ta nie jest sprzeczna z prawem państwa wezwanego.
Z uwzględnieniem ustępu 1 punkt b) niniejszego artykułu, dokument może być zawsze doręczony przez oddanie adresatowi, który dobrowolnie wyraża zgodę na jego przyjęcie.
Jeżeli dokument ma być doręczony zgodnie z ustępem 1 niniejszego artykułu, organ centralny może żądać, aby dokument został sporządzony lub przetłumaczony na język urzędowy bądź na jeden z języków urzędowych państwa wezwanego.
Część wniosku, sporządzoną według wzoru załączonego do niniejszej konwencji, zawierającą wyciąg z dokumentu, który ma być doręczony, doręcza się wraz z tym dokumentem”.
9. Konwencja przewiduje kilka innych form przekazu, jak np. drogą konsularną lub dyplomatyczną, pocztą, za pośrednictwem urzędników sądowych, funkcjonariuszy lub innych właściwych osób państwa przeznaczenia(5). Konwencja także uprawnia dane państwo do zgłoszenia sprzeciwu wobec użycia niektórych alternatywnych form przekazu(6).
10. Dalej, w celu pogodzenia interesów i praw powoda i pozwanego art. 15 i 16 konwencji przewidują ochronę pozwanego podczas postępowania, a także wtedy, gdy orzeczenie zostało wydane w przypadku, gdy pozwany nie wdał się w spór (nie stawił się). Artykuł 15, do którego odwołuje się art. 20 ust. 3 konwencji brukselskiej, stanowi:
„Jeżeli pozew lub równorzędny dokument został przekazany za granicę w celu doręczenia zgodnie z postanowieniami niniejszej konwencji, a pozwany nie stawił się, orzeczenie nie może być wydane, zanim nie zostanie stwierdzone, że:
a) dokument został doręczony w formie przewidzianej przez prawo wewnętrzne państwa wezwanego dla doręczeń dokumentów w postępowaniu krajowym osobom znajdującym się na jego terytorium lub
b) dokument został faktycznie przekazany pozwanemu lub dostarczony do jego miejsca zamieszkania w innej formie przewidzianej przez niniejszą konwencję
oraz że w każdym z tych przypadków doręczenie lub przekazanie zostało dokonane w czasie umożliwiającym pozwanemu podjęcie obrony.
Każde umawiające się państwo może oświadczyć, iż sędzia, niezależnie od postanowień ustępu 1 niniejszego artykułu, może wydać orzeczenie, nawet jeżeli nie otrzymał potwierdzenia doręczenia lub przekazania, jeśli zostały spełnione wszystkie następujące warunki:
a) dokument został przesłany w jednej z form przewidzianych w niniejszej konwencji,
b) od daty przesłania dokumentu upłynął okres uznany przez sędziego za dostateczny w danej sprawie, nie krótszy niż sześć miesięcy,
c) nie otrzymano żadnego potwierdzenia, mimo podjęcia przez właściwe organy państwa wezwanego odpowiednich starań o jego uzyskanie.
Niezależnie od postanowień poprzedniego ustępu sędzia może orzec w wypadkach niecierpiących zwłoki środki tymczasowe lub zabezpieczające”.
11. Ponadto tam gdzie pozew lub równorzędny dokument zostały przekazane za granicę w celu doręczenia, art. 16 konwencji wymaga od umawiających się państw modyfikacji uregulowań w sprawie terminów w przypadkach apelacji lub uchylenia wyroku, na wypadek gdyby pozwany dowiedział się o postępowaniu sądowym już po wydaniu wyroku.
C – Uregulowania krajowe
12. Według prawa francuskiego doręczenie dokumentu osobie zamieszkującej za granicą następuje poprzez francuski parquet (wydział prokuratury) za pomocą oficjalnej formy doręczenia zwanej signification (art. 683 i 684 nowego kodeksu postępowania cywilnego), jakkolwiek inne formy doręczenia zamieszczone w traktatach także są dopuszczalne.
13. Signification następuje w drodze przekazania przez komornika sądowego dwóch odpisów dokumentu do francuskiego prokuratora, który opatruje oryginał prezentatą i przekazuje odpisy dokumentu do ministerstwa sprawiedliwości w celu dalszego przekazania (art. 685). Tego samego dnia lub najpóźniej następnego dnia roboczego komornik sądowy wysyła do adresata list polecony (art. 686). Taka forma doręczenia zwana jest remise au parquet i stanowi tzw. signification interne fictive (fikcyjne doręczenie wewnętrzne), jako że doręczenie musi nastąpić po przekazaniu przez komornika sądowego odpisów dokumentu do francuskiego prokuratora, bez względu na to, czy faktycznie dotarły one do adresata przebywającego za granicą(7).
III – Stan faktyczny
14. Wyrokiem z dnia 8 września 2000 r. sąd apelacyjny w Amiens zasądził od Rockinger Spezialfabrik fur Anhangerkupplungen GmbH & Co. z siedzibą w Monachium (Niemcy) (zwanej dalej „Rockinger”) zapłatę kwoty 615 566,72 FRF na rzecz Scania Finance France (zwanej dalej „Scanią”) z siedzibą w Angers (Francja). Na wniosek Scanii Landgericht München (sąd rejonowy w Monachium) nadał temu wyrokowi exequatur (klauzulę wykonalności), o czym Rockinger została należycie zawiadomiona w dniu 15 kwietnia 2002 r.
15. W maju 2002 r. Rockinger złożyła skargę do Oberlandesgericht München o uchylenie klauzuli wykonalności argumentując, iż pismo wszczynające postępowanie we Francji nie zostało jej właściwie doręczone i stanowi orzeczenie wydane w przypadku, gdy Rockinger nie wdała się w spór. Doręczenie zostało dokonane za pośrednictwem francuskiej formy remise au parquet, opisanej w pkt 13 powyżej. Mimo iż niemiecki urzędnik sądowy przekazał pismo Rockinger, odmówiła ona przyjęcia dokumentu, uzasadniając to brakiem jego tłumaczenia na język niemiecki. Następnie Rockinger otrzymała pismo pocztą, lecz ponownie bez tłumaczenia.
16. Postanowieniem z dnia 31 października 2003 r. Oberlandesgericht München zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie dwóch pytań. Po pierwsze, czy art. 27 ust. 2 konwencji brukselskiej oraz artykuł IV akapit pierwszy protokołu załączonego do tej konwencji należy interpretować w ten sposób, że doręczenie pisma sądowego pozwanemu zamieszkującemu w umawiającym się państwie innym niż państwo pochodzenia może zostać dokonane wyłącznie zgodnie z przepisami konwencji lub porozumień obowiązujących między umawiającymi się państwami? Po drugie – w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze – czy art. 12 WE należy interpretować w ten sposób, że uregulowanie krajowe takie jak francuska zasada remise au parquet jest sprzeczne z prawem wspólnotowym?
17. Zgodnie z art. 23 Statutu Trybunału uwagi pisemne w niniejszym postępowaniu zostały złożone przez Scanię, Rockinger, rządy austriacki, francuski i niemiecki oraz przez Komisję.
IV – Analiza
A – W przedmiocie dopuszczalności
18. Rockinger argumentuje, iż wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie jest bezcelowy i zbędny z wielu powodów. Rockinger twierdzi w szczególności, że prawo francuskie nie dopuszcza współistnienia różnych form doręczania dokumentów na podstawie art. 683 kodeksu postępowania cywilnego oraz konwencji haskiej. Rockinger uważa jednak, iż prawo francuskie przyznaje pierwszeństwo formom doręczania przewidzianym w konwencji haskiej. Jako że, zdaniem Rockinger, w postępowaniu przed sądem krajowym skarżąca nie zastosowała się do postanowień konwencji haskiej o doręczaniu dokumentów, tylko na tej podstawie wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powinien zostać odrzucony przez sąd niemiecki.
19. Argumenty te nie są dla mnie przekonywające. Jak wiadomo, w postępowaniu o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym to nie Trybunał ma za zadanie oceniać fakty postępowania przed sądem krajowym lub też badać powody, dla których sąd krajowy wydał postanowienie(8). Zadanie zastosowania prawa krajowego przypada sądowi krajowemu. W rezultacie niniejsza sprawa powinna zostać uznana za dopuszczalną.
B – W przedmiocie pytania pierwszego
20. Formułując pytanie pierwsze Oberlandesgericht zmierza do ustalenia, czy art. 27 ust. 2 konwencji brukselskiej i artykuł IV akapit pierwszy protokołu załączonego do tej konwencji oznaczają, że doręczenie dokumentu pozwanemu zamieszkującemu za granicą może zostać dokonane zgodnie z przepisami konwencji lub porozumień obowiązujących między umawiającymi się państwami.
21. Jak wskazano powyżej, art. 27 ust. 2 stanowi, iż orzeczenia wydanego w innym umawiającym się państwie nie uznaje się, jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie „doręczono w należyty sposób” pisma wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony. Niniejsze pytanie dotyczy właściwej wykładni terminu „należyte doręczenie” na mocy tego przepisu, jak wyszczególnione jest to przez artykuł IV protokołu załączonego do konwencji.
22. Na wstępie pragnę zwrócić uwagę, iż ani rozporządzenie nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych(9) ani rozporządzenie nr 1348/2000 w sprawie doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych(10) nie znajdują zastosowania do niniejszej sprawy, ponieważ fakty istotne dla postępowania przed sądem krajowym miały miejsce, zanim rozporządzenia te weszły w życie.
23. Pierwszym aspektem, do którego chcę nawiązać odpowiadając na pierwsze pytanie zadane przez Oberlandesgericht, jest brzmienie artykułów odnoszących się do niniejszej sprawy. Jako że art. 27 ust. 2 nie zawiera definicji pojęcia „należyte doręczenie”, brzmienie artykułu IV akapit pierwszy protokołu załączonego do konwencji jest oczywistej wagi pod tym względem: „pisma […] przekazuje się zgodnie z przepisami konwencji lub porozumień obowiązujących między umawiającymi się państwami […]”(11). W dosłownej wykładni oznacza to, iż odpowiedź na pierwsze pytanie sądu krajowego powinna być twierdząca. W rzeczywistości trudno jest jednak stwierdzić, że przepis ten powinien być interpretowany jako zezwalający na doręczanie dokumentów przez przekazanie ich za granicę przy użyciu innych form niż te, na które zezwalają konwencje lub porozumienia obowiązujące między umawiającymi się państwami.
24. Ponadto podejście takie jest, moim zdaniem, zgodne z ogólną strukturą konwencji oraz z głównymi celami jej autorów.
25. Celem art. 27 ust. 2 jest wyraźnie ochrona prawa do obrony przez zapewnienie, że w przypadkach gdy orzeczenie zostało wydane, a pozwany nie wdał się w spór, pozwany ma możliwość obrony w państwie pochodzenia tego orzeczenia. W dosłownym rozumieniu jest to wyjątek od ogólnych zasad tytułu III konwencji brukselskiej, który to tytuł, jak głosi raport Jenard, „stara się umożliwić tak dalece jak to możliwe swobodny przepływ orzeczeń sądowych”(12). Dlatego też w sprawie Klomps Trybunał stwierdził, iż art. 27 ust. 2 konwencji brukselskiej „ma na celu zapewnienie, że orzeczenie nie jest uznawane lub wykonywane w trybie konwencji, jeśli pozwany nie miał możliwości obrony przed sądem, który to orzeczenie wydał”(13).
26. W celu zapewnienia tego prawa do obrony muszą zostać spełnione dwa warunki: po pierwsze, należy dokonać doręczenia pozwanemu w „należyty sposób”, a po drugie, doręczenie musi być dokonane w czasie umożliwiającym pozwanemu przygotowanie obrony(14). Jak już wspomniałem, niniejsza sprawa dotyczy właściwej wykładni pierwszego z tych warunków.
27. W przypadku uznania orzeczeń art. 27 ust. 2 odzwierciedla równoważny przepis zawarty w tytule II konwencji dotyczącym jurysdykcji, mianowicie art. 20. Artykuł ten służy podobnemu celowi co art. 27 ust. 2, czyli ma „zapewnić, że w przypadku gdy pozwany nie wdaje się w spór, sąd wydający orzeczenie wydaje je jedynie wtedy, gdy ma jurysdykcję, i w taki sposób, aby chronić pozwanego tak dalece jak to możliwe w postępowaniu przed sądem krajowym”(15). W przypadkach gdy dokument wszczynający postępowanie zostaje przekazany za granicę, równowaga pomiędzy tym celem oraz celem swobodnego przepływu orzeczeń sądowych jest określona w art. 20 ust. 3, zawierającym także przywołane wyżej kryterium przedstawione w art. 15 konwencji haskiej.
28. Racje istnienia tych środków ochrony zarówno – z jednej strony – na płaszczyźnie jurysdykcji, jak i – z drugiej strony – na płaszczyźnie uznawania i wykonywania zostały potwierdzone przez Trybunał w wyroku w sprawie Lancray. Trybunał podkreślił, iż w konwencji brukselskiej nie starano się przedstawić wyczerpującej definicji pojęcia „należyte doręczenie”, ale że zastosowanie tego pojęcia było określone przez prawo państwa pochodzenia orzeczenia, łącznie z odpowiednimi konwencjami międzynarodowymi:
„Pomimo że nie ma harmonizacji różnych systemów doręczania pism sądowych za granicę obowiązujących w państwach członkowskich, uregulowania konwencji brukselskiej mają na celu zapewnienie skutecznej ochrony praw pozwanego. Z tego też powodu kompetencja do określania, czy pismo wszczynające postępowanie sądowe zostało należycie doręczone, była nadana zarówno sądowi państwa wydania orzeczenia, jak i sądowi państwa wykonania orzeczenia. Konwencja brukselska nie określa, jakie prawo powinno być zastosowane w tej kwestii. Ponieważ zasady rządzące doręczaniem pisma wszczynającego postępowanie stanowią część procedury przed sądem państwa wydania orzeczenia, kwestia, czy doręczenie zostało dokonane należycie, może być rozwiązana jedynie przez odniesienie do prawa, jakie zastosował ten sąd, łącznie z wszelkimi właściwymi konwencjami międzynarodowymi”(16).
29. Artykuł IV protokołu załączonego do konwencji brukselskiej ustanawia kwalifikację zasady, że kwestia „należytego doręczenia” jest określana przez prawo sądu państwa pochodzenia, zawiera przy tym częściowe wyszczególnienie dopuszczalnych form doręczenia w przypadkach, gdy pisma sądowe lub pozasądowe są doręczane osobom znajdującym się w innym umawiającym się państwie. Wspomniany artykuł przewiduje dwie takie formy przekazu: pierwszy, jak już wspomniałem powyżej, to przekaz zgodny z przepisami konwencji lub porozumień obowiązujących między umawiającymi się państwami (artykuł IV akapit pierwszy); a drugi – to przekaz mający miejsce pod warunkiem braku oficjalnego sprzeciwu państwa, w którym ma nastąpić doręczenie, bezpośrednio pomiędzy właściwymi urzędnikami sądowymi państwa pochodzenia dokumentu i państwa, na którego terytorium znajduje się osoba, dla której to pismo jest przeznaczone (artykuł IV akapit drugi). Słowa „mogą również”, użyte w artykule IV akapit drugi, wskazują wyraźnie, że te dwa sposoby przekazywania pism wyczerpują możliwości dokonania doręczenia.
30. Dlatego też uważam, że odczytanie artykułu IV jako niewyczerpującego, czyli zezwalającego na inne formy doręczenia, niewymienione w tymże artykule, poddawałoby w wątpliwość jego strukturę i funkcję(17).
31. Powinienem dodać, iż nie oznacza to, że artykuł IV protokołu załączonego do konwencji brukselskiej zezwala jedynie na formy doręczenia wyraźnie szczegółowo określone w konwencjach lub porozumieniach obowiązujących między umawiającymi się państwami-stronami konwencji brukselskiej. Jest dla mnie jasne, że artykuł IV zezwala na inne formy doręczenia, na które z kolei zezwalają wspomniane konwencje lub porozumienia, nawet jeśli mechanizm działania danej formy nie jest w nich jasno określony(18). Rozszerzałoby się to na „alternatywne” formy doręczenia dopuszczone w art. 8–10 konwencji haskiej.
32. Do Oberlandesgericht należy ocena, czy któraś z możliwości określonych w artykule IV protokołu załączonego do konwencji znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. W szczególności nie jest zadaniem Trybunału ocena, czy francuski system doręczania za pomocą remise au parquet spełnia wymogi konwencji haskiej lub też wymogi jakiejkolwiek innej konwencji, która może znaleźć zastosowanie. Właściwość Trybunału jest pod tym względem wyraźnie ograniczona protokołem w sprawie wykładni konwencji brukselskiej, do wykładni samej konwencji, protokołu załączonego do konwencji oraz protokołu dotyczącego wykładni konwencji(19).
33. Zatem na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 27 ust. 2 konwencji brukselskiej oraz artykuł IV protokołu załączonego do konwencji oznaczają, że pisma sądowe lub pozasądowe sporządzone w jednym z umawiających się państw doręczane pozwanemu zamieszkującemu w innym umawiającym się państwie muszą zostać przekazane: 1) zgodnie z konwencjami lub porozumieniami obowiązującymi pomiędzy umawiającymi się państwami, jak stanowi artykuł IV akapit pierwszy protokołu załączonego do konwencji, lub 2) w razie braku oficjalnego sprzeciwu państwa, w którym doręczenie ma nastąpić, bezpośrednio pomiędzy właściwymi urzędnikami państwa pochodzenia danego dokumentu oraz państwa, na którego terytorium znajduje się osoba, dla której to pismo jest przeznaczone, jak stanowi artykuł IV akapit drugi protokołu załączonego do konwencji.
C – W przedmiocie pytania drugiego
34. W pytaniu drugim Oberlandesgericht zmierza do wyjaśnienia, czy w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze art. 12 WE powinien być interpretowany w ten sposób, że uregulowanie krajowe takie jak francuska zasada remise au parquet jest sprzeczne z prawem wspólnotowym.
35. W świetle odpowiedzi na pytanie pierwsze uważam, iż zbędne jest udzielanie odpowiedzi na pytanie drugie. Zwróciłbym jednak uwagę, że jakiekolwiek postępowanie cywilne lub handlowe, którego strony podlegają różnym jurysdykcjom, nieodłącznie pociąga za sobą potencjalne konflikty pomiędzy interesami powoda i pozwanego; w ogólności na przykład każda ze stron ma interes w przeprowadzeniu postępowania w ramach jurysdykcji, której podlega. Zasady określone w konwencji brukselskiej ze swej istoty służą zachowaniu równowagi pomiędzy tymi interesami. W przypadkach gdy odpowiednie przepisy konwencji jasno określają równowagę zamierzoną przez jej autorów – jak w niniejszej sprawie – byłoby to niezgodne z celami przepisów oraz z celami konwencji, jakimi są wspieranie jednolitości oraz pewności prawa(20), gdyby jeżeli równowaga ta mogłaby mieć negatywne konsekwencje dla jednej ze stron w danym przypadku, przepisy te nie były stosowane.
V – Wnioski
36. Uważam zatem, iż Trybunał powinien odpowiedzieć następująco na pytania zadane przez Oberlandesgericht:
Artykuł 27 ust. 2 konwencji brukselskiej oraz artykuł IV protokołu załączonego do tej konwencji oznaczają, że pisma sądowe lub pozasądowe sporządzone w jednym z umawiających się państw doręczane pozwanemu zamieszkującemu w innym umawiającym się państwie muszą zostać przekazane:
– zgodnie z konwencjami lub porozumieniami obowiązującymi pomiędzy umawiającymi się państwami, jak stanowi artykuł IV akapit pierwszy protokołu załączonego do konwencji, lub
– pod warunkiem braku oficjalnego sprzeciwu państwa, w którym doręczenie ma nastąpić, bezpośrednio pomiędzy właściwymi urzędnikami państwa pochodzenia danego dokumentu oraz państwa, na którego terytorium znajduje się osoba, dla której to pismo jest przeznaczone, jak stanowi artykuł IV akapit drugi protokołu załączonego do konwencji.
1 – Język oryginału: angielski.
2 – Dz.U. 1998, C 27, str. 1, zwana dalej „konwencją brukselską”.
3 – Cmnd 3986; TS 50 (1969), (zwana dalej „konwencją haską”).
4 – Artykuł 1 ust. 1 konwencji haskiej.
5 – Konwencja haska, art. 8–10.
6 – Ratyfikując konwencję, rząd niemiecki oświadczył, iż formy doręczeń, do których odnosi się art. 10 – a mianowicie prawo do wysyłania dokumentów sądowych bezpośrednio drogą pocztową osobom znajdującym się za granicą, prawa urzędników sądowych, funkcjonariuszy lub innych właściwych osób państwa pochodzenia do dokonywania doręczeń dokumentów sądowych bezpośrednio przez urzędników sądowych, funkcjonariuszy lub inne właściwe osoby państwa przeznaczenia oraz prawa każdej osoby zainteresowanej w postępowaniu sądowym dokonaniem doręczenia dokumentów sądowych bezpośrednio przez urzędników sądowych, funkcjonariuszy lub inne właściwe osoby państwa przeznaczenia – nie są możliwe na terytorium Niemiec.
7 – Komisja stwierdziła, iż doręczenie za pomocą remise au parquet przewiduje także prawo belgijskie, niderlandzkie oraz luksemburskie.
8 – Zobacz np. wyrok z dnia 15 grudnia 1976 r w sprawie C‑35/76 Simmenthal, Rec. str. 1871.
9 – Dz.U. L 12, str. 1.
10 – Dz.U. L 160, str. 37.
11 – Podkreślenie moje. Porównaj także holenderską i francuską wersję tego artykułu („De gerechtelijke en buitengerechterlijke stukken, opgemaakt op het grondgebied van een verdragsluitende staat, die medegedeeld of betekend moeten worden aan personen die zich op het grondgebied van een andere verdragsluitende staat bevinden, worden toegezonden op de wijze al is bepaald in tussen de verdragsluitende staten gesloten verdragen of overeenkomsten”; „Les actes judiciaires et extrajudiciaires dressés sur le territoire d’un État contractant et qui doivent être notifiés ou signifiés à des personnes se trouvant sur le territoire d’un autre État contractant sont transmis selon les modes prévus par les conventions ou accords conclus entre les États contractants”).
12 – Raport na temat Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych („raport Jenard”, Dz.U. 1979, C 59), str. 42.
13 – Wyrok z dnia 16 czerwca 1981 r. w sprawie 166/80 Klomps, Rec. str. 1593, pkt 9.
14 – Przywołany wyżej w przypisie 13 wyrok w sprawie Klomps, pkt 15.
15 – Przywołany wyżej w przypisie 12 raport Jenard, pkt 39.
16 – Wyrok z dnia 3 lipca 1990 r. w sprawie C‑305/88 Lancray, Rec. str. I‑2725, pkt 28 i 29. Zobacz także wyrok z dnia 15 lipca 1982 r. w sprawie C‑228/81 Pendy Plastic, Rec. str. 2723, pkt 13
17 – Zobacz także wyrok z 2000 r. w sprawie Philips przeciwko Symes 1 WLR 853 – wyrok sądu angielskiego, według którego doręczenie powinno być dokonane zgodnie z formami przedstawionymi w artykule IV, gdy powód powołuje się na doręczenie pozwu z jednego z umawiających się państw do pozwanego znajdującego się w innym umawiającym się państwie.
18 – Zobacz także wyrok z 1992 r. w sprawie Thierry Noirhomme przeciwko Davidowi Walklaterowi 1 Lloyd’s Rep – wyrok sądu angielskiego stwierdzający, iż artykuł IV zezwala na wszystkie formy przekazu pism za granicę, o których mówią konwencje dotyczące przekazywania pism sądowych, a nie tylko na formy określone przez same konwencje.
19 – Protokół dotyczący wykładni konwencji z 1968 r. przez Trybunał Sprawiedliwości (wersja ujednolicona, Dz.U. 1998, C 27, str. 28).
20 – Zobacz np. wyrok z dnia 11 sierpnia 1995 r. w sprawie C‑432/93 SISRO, Rec. str. I‑2269.
Full & Egal Universal Law Academy