KONKLUŻJONIJIET TA’ L-AVUKAT ĠENERALI
POIARES MADURO
ippreżentati fl-1 ta’ Marzu 2007 1(1)
Kawżi magħquda C‑222/05, C‑223/05, C‑224/05 u C‑225/05
J. van der Weerd
Maatschap Van der Bijl
J.W. Schoonhoven
u
H. de Rooy, sr.
H. de Rooy, jr.
u
Maatschap H. en J. van’t Oever
Maatschap F. van’t Oever en W. Fien
B. van’t Oever
Maatschap A. en J. Fien
Maatschap K. Koers en J. Stellingwerf
H. Koers
Maatschap K. en G. Polinder
G. van Wijhe
u
B.J. van Middendorp
vs
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(talba għal deċiżjoni preliminari mill-College van Beroep voor het bedrijfslevsen (l-Olanda))
“Agrikoltura – Kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer – Direttiva 85/511/KEE – Obbligu tal-qrati nazzjonali li jqajmu motivi ex officio – Prinċipju ta’ effettività – Prinċipju ta’ ekwivalenza”
I – Daħla
1. Id-domandi sostanzjali mressqa mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (Qorti Amministrattiva tal-Kummerċ u ta’ l-Industria) (l-Olanda) f’din is-sensiela ta’ kawżi huma identiċi għal dawk imressqa mill-istess qorti f’Dokter et(2). Dawn jittrattaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 85/511/KEE tat-18 ta’ Novembru 1985, li tintroduċi miżuri tal-Komunità għall-kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer(3). Madankollu, din id-darba, il-qorti tar-rinviju titlob kjarifiki dwar problema li għandha inqas x’taqsam mal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer milli mar-regoli tal-proċedura legali.
2. F’Dokter et, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kkontestaw il-legalità tad-deċiżjoni li jinqatlu l-annimali fl-impriżi agrigoli tagħhom, għar-raġuni li d-deċiżjoni kienet ibbażata fuq analiżi li saret f’laboratorju li ma kienx imniżżel fl-Anness B tad-Direttiva. Fil-każijiet in kwistjoni, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali kienu kkontestaw ukoll id-deċiżjoni li jinqatlu l-annimali tagħhom. Madankollu, fis-sottomissjonijiet lill-qorti nazzjonali huma ma invokawx l-argument li l-laboratorju ma kienx imniżżel fl-Anness B għad-Direttiva, għalkemm il-kawżi kienu jirrigwardaw eżattament l-istess laboratorju. Il-qorti tar-rinviju għalhekk issaqsi jekk id-dritt komunitarju teħtieġx li hija tqajjem il-kwistjoni ex officio, minkejja r-regoli nazzjonali ta’ proċedura li normalment jostakolaw din l-għażla.
3. Jien diġà ppreżentajt il-fehmiet tiegħi fuq id-domandi sostanzjali fil-konklużjonijiet tiegħi f’Dokter et. Ser niffoka hawn fuq domandi sostanzjali ta’ liġi ta’ proċedura mqajma mill-qorti tar-rinviju u ser nipprova nqiegħed dawn il-kawżi fil-grupp ta’ ġurisprudenza li beda minn Peterbroeck (4) u Van Schijndel u Van Veen (5). Nista’ ninnota, madankollu, li huwa diffiċli li nevita l-impressjoni li r-rilevanza ta’ din il-kwistjoni għas-soluzzjoni tal-kawżi prinċipali hija inċidentali. Fil-fatt, it-talba tal-qorti tar-rinviju għal gwida tidher li toriġina mill-interess iktar ġenerali ta’ kjarifika tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan is-suġġett.
II – Il-fatti u d-domandi mressqa għal deċiżjoni preliminari
4. Il-kawża quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven tqajmet bħala konsegwenza tat-tifqigħa tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer fl-2001, li laqtet diversi Stati Membri. Bħala risposta għal din it-tifqigħa, l-awtoritajiet fl-Olanda ħadu miżuri sabiex jipprevjenu iktar tixrid tal-marda(6). Dawn il-miżuri kienu jinkludu l-qtil preventiv ta’ annimali b’difer mifruq fuq impriżi agrikoli li jinsabu qrib l-impriża agrikola kontaminata.
5. Abbażi tar-riżultati ta’ eżamijiet li saru fil-laboratorju ID‑Lelystad BV (iktar ‘il quddiem “ID‑Lelystad”), ir-Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (Spettorat Nazzjonali tal-Bhejjem u tal-Laħam, iktar ‘il quddiem ir-“RVV”) ikkonkluda li fl-impriżi agrikoli tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu qrib l-impriża agrikola kontaminata. Ir-RVV, għalhekk, ordna l-qtil preventiv ta’ l-annimali fl-impriżi agrikoli tar-rikorrenti.
6. Fil-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti kkontestaw il-legalità tad-deċiżjoni li jinqatlu l-annimali abbażi ta’ diversi motivi. Il-qorti tar-rinviju ċaħdet dawn il-motivi. Madankollu, ir-rikorrenti, f’sensiela ta’ kawżi simili wkoll pendenti quddiem dik il-qorti kienu kkontestaw il-legalità ta’ deċiżjonijiet simili abbażi tal-motiv addizzjonali li ID‑Lelystad ma kienx imsemmi fl-Anness B tad-Direttiva 85/511. Dan l-argument wassal għar-rinviju għal deċiżjoni preliminari li ta lok għad-deċiżjoni f’Dokter et (7).
7. Il-kwistjonijiet f’Dokter et ikkonċernaw l-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva 85/511. Skond l-ewwel inċiż ta’ l-Artikolu 11(1) u t-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 13(1), l-Istati Membri jridu jassiguraw li l-manipulazzjoni tal-marda ta’ l-ilisen u d-dwiefer għal djanjożi ssir biss minn laboratorji approvati fl-Anness B tad-Direttiva. Il-laboratorju indikat għall-Olanda kien CIDC‑Lelystad. ID‑Lelystad inħoloq minn CIDC‑Lelystad wara sensiela ta’ amalgamazzjonijiet u suċċessjonijiet iżda qatt ma tniżżel fl-Anness B. Il-qorti tar-rinviju għalhekk talbet kjarifiki dwar il-konsegwenzi ta’ l-għażla ta’ laboratorji ta’ riferiment taħt id-Direttiva. Barra minn hekk, hija saqsiet jekk l-awtorità nazzjonali, skond id-dritt Komunitarju, hijiex marbuta bir-riżultati pprovduti mil-laboratorju li wettaq l-eżamijiet.
8. Peress li r-rinviju f’Dokter et kien għadu pendenti, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven iddeċidiet li ssaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja eżattament l-istess domandi fil-kawżi attwalment in kwistjoni. Mandankollu, din id-darba saqsiet ukoll jekk id-dritt Komunitarj jobbligahiex tqajjem il-kwistjoni rigward l-istatus ta’ ID‑Lelystad ex officio.
9. Il-Qorti tal-Ġustizzja tat sentenza f’Dokter et fil-15 ta’ Ġunju 2006. Fid-dawl ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja bagħtet ittra lill-qorti nazzjonali fejn saqsietha jekk din xtaqitx iżżomm it-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari f’dawn il-kawżi. B’ittra tas-27 ta’ Lulju 2006 din il-qorti rrispondiet fl-affermattiv.
10. F’dawn il-konklużjonijiet, ser neżamina biss il-kwistjoni dwar jekk id-dritt komunitarju jeżiġix li l-qorti nazzjonali tmur lil hinn mill-kuntest tal-kontroversja kif iddefinita mill-partijiet sabiex teżamina, ex officio, motivi bbażati fuq id-Direttiva 85/511. Rigward il-kwistjonijiet l-oħra mqajma, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tirreferi għal darb’oħra għal-konklużjonijiet tiegħi f’Dokter et u, ovvjament, għad-deċiżjoni tagħha f’dik il-kawża.
III – Kunsiderazzjonijiet
L-ammissibbiltà
11. Regoli nazzjonali li jirrestrinġu qorti milli tqajjem motiv ex officio ma jistgħux jostakolaw rinviju lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jiġi ddeterminat jekk dawn ir-regoli humiex kompatibbli mad-dritt Komunitarju(8). Madankollu, dan ir-rinviju jkun inammissibbli jekk l-istħarriġ mhuwiex neċessarju sabiex tiġi solvuta l-kontroversja fil-kawżi prinċipali(9).
12. Wieħed jista’ jiġi skużat jekk jaħseb li d-domanda li għaliha l-qorti tar-rinviju bħalissa trid risposta hija kważi ipotetika. Fil-fatt, il-Kummissjoni kienet sostniet waqt is-seduta li, minħabba d-deċiżjoni f’Dokter et, ir-risposta għal din id-domanda mhijiex ser tinfluwenza l-eżitu tal-kawżi prinċipali. Għalkemm jiena nista’ nifhem din l-opinjoni, ma nikkundsidrax l-argument konvinċenti biżżejjed sabiex nikkonkludi li d-domanda mressqa mill-qorti nazzjonali hija inammissibbli. Bħala prinċipju hija l-qorti tar-rinviju li għandha “tiddetermina kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari biex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja”(10). Barra minn dan, l-effett tad-deċiżjoni f’Dokter et għadu mhux ċert, peress li din id-deċiżjoni ħalliet xi marġni ta’ diskrezzjoni lill-qorti tar-rinviju. Għal dawn ir-raġunijiet nikkunsidra li d-domanda hija ammissibbli.
Ir-rekwiżiti tad-dritt Komunitarju fir-rigward tar-regoli nazzjonali tal-proċedura.
13. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, ripetutament, il-“prinċipju ta’ awtonomija proċedurali”, li jfisser li qrati nazzjonali, meta japplikaw id-dritt komunitarju, jistgħu jagħmlu dan skond ir-regoli nazzjonali tal-proċedura. Għalhekk, fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni ta’ dawn ir-regoli, “huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali ta’ kull Stat Membru li għandu jistabbilixxi l-qrati kompetenti u jirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ rimedji ġudizzjarji intiżi biex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet ta’ l-individwi li jitnisslu mill-effett dirett tad-dritt Komunitarju”. (11)
14. Madankollu, dan ma jeżentax għal kollox ir-regoli nazzjonali tal-proċedura mir-rekwiżiti imposti mid-dritt komunitarju. Skond ġurisprudenza stabbilita, ir-regoli nazzjonali tal-proċedura għandhom ikunu konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività(12).
15. Il-prinċipju ta’ ekwivalenza jfisser li l-istess regoli tal-proċedura japplikaw għal talbiet ibbażati fuq id-dritt komunitarju kif japplikaw għal talbiet simili bbażati fuq il-liġi nazzjonali(13).
16. Il-prinċipju ta’ effettività jfisser li l-għoti ta’ drittijiet mid-dritt komunitarju għandu jkollu tifsira fil-prattika. Huwa jesprimi, essenzjalment, fir-rigward tad-drittijiet mogħtija mid-dritt komunitarju, ir-regola magħrufa li fejn hemm dritt, għandu jkun hemm rimedju(14). Fi kliem l-Avukat Ġenerali Jacobs: “individwu li jikkunsidra li sofra preġudizzju minn deċiżjoni li ċċaħdu minn dritt jew minn vantaġġ taħt id-dritt komunitarju għandu jkollu aċċess għal rimedju kontra din il-miżura u għandu jkollu l-possibbiltà li jikseb ħarsien ġudizzjarju”(15). Il-prinċipju ta’ effettività għalhekk jipprekludi regoli tal-proċedura li jirrendu l-eżerċizzju ta’ drittijiet mogħtija mill-Kummissjoni prattikament impossibbli jew diffiċli wisq(16).
17. Għalhekk, filwaqt li l-prinċipju ta’ effettività jimponi livell minimu ta’ trattament proċedurali, li għandu jiġi ggarantit lil dawk li għandhom dritt Komunitarju, il-prinċipju ta’ ekwivalenza jassigura li t-trattament proċedurali ta’ dawk li għandhom drittijiet Komunitarji ma jkunx anqas minn dawk li għandhom dritt simili mogħti minn liġi nazzjonali.
18. Dawn il-prinċipji kollha jipprovdu wkoll il-bażi li fid-dawl tiegħu għandha tiġi evalwata regola nazzjonali tal-proċedura li tillimita l-possibbiltà għal qorti li tqajjem motiv ex officio. Għalhekk, skond il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-dritt Komunitarju ma jeżiġix li l-qorti nazzjonali tqajjem motivi ta’ dritt Komunitarju ex officio meta l-partijiet ikunu naqsu li jagħmlu dan(17). Mandankollu, il-ġurisprudenza turi wkoll li għal din ir-regola hemm eċċezzjonijiet skond il-prinċipju ta’ effettività u l-prinċipju ta’ ekwivalenza.
19. Il-qafas teoretiku deskritt s’issa jista’ jidher raġjonevolment sempliċi. Mandankollu, l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ effettività u ekwivalenza rriżultat f’dak li jidher li hu, mad-daqqa t’għajn, sensiela ta’ deċiżjonijiet kif ġie ġie. Ser nipprova niddeskrivi kif dawn id-deċiżjonijiet varji – kif ukoll il-kawżi li qed jiġu kkunsidrati hawnhekk – jistgħu madankollu jiġu spjegati skond il-prinċipju involut, billi nibda bil-kawżi li jikkorrispondu mal-prinċipju ta’ effettività.
Il-prinċipju ta’ effettività
20. L-ewwel waħda minn dawn il-kawżi, Peterbroeck(18), mill-ewwel tqajjem il-kwistjoni dwar kif l-applikazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-prinċipju ta’ effettività jista’ jiġi spjegat kif suppost, speċjalment fid-dawl tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-istess ġurnata f’Van Schijndel u Van Veen(19). F’Peterbroeck, il-Qorti tal-Ġustizzja skartat regola tal-proċedura li żammet lill-qorti nazzjonali milli tikkunsidra ex officio jekk miżura ta’ liġi nazzjonali kinitx kompatibbli mad-dritt Komunitarju, filwaqt li f’Van Schijndel u Van Veen il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat regola apparentement simili.
21. Iż-żewġ kawżi kienu jirrigwardaw il-prinċipju ta’ effettività: ir-regola tal-proċedura in kwistjoni għamlitha eċċessivament diffiċli li jiġi eżerċitat dritt mogħti mid-dritt komunitarju? Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet evalwazzjoni fattwali fir-rigward tal-proċedura kollha kemm hi. F’Van Schijndel u Van Veen, ir-rikorrenti kienu saqsew lill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema ta’ l-Olanda) tannulla żewġ deċiżjonijiet tar-Rechtbank Breda (il-Qorti Reġjonali ta’ Breda) għar-raġuni li dik il-qorti kellha tqis, ex officio, ir-regoli tat-Trattat fuq il-kompetizzjoni u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Bħala risposta għar-rinviju għal deċiżjoni preliminari mill-Hoge Raad, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fiċ-ċirkustanzi in kwistjoni, id-dritt komunitarju ma jobbligax lill-qrati nazzjonali jitbegħdu mir-regoli nazzjonali tal-proċedura u jmorru lil hinn mill-kontroversja kif iddefinita mill-partijiet.
22. Is-sitwazzjoni f’Peterbroeck, mandankollu, kienet differenti. Din kienet tirrigwarda appell kontra deċiżjoni ta’ l-awtoritajiet tat-taxxa Belġjani. Bħala prinċipju, l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ dik id-deċiżjoni kien limitat għal-motivi li fuqhom ir-rikorrent kien invoka waqt il-proċedura amministrattiva. Ladarba dik il-proċedura spiċċat, ir-rikorrent kellu 60 ġurnata biex iqajjem motivi ġodda – inklużi dawk ibbażati fuq id-dritt komunitarju – quddiem il-qorti kompetenti. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan il-limitu, fid-dawl tal-kuntest legali u prattiku tiegħu, fil-fatt fixkel il-possibbiltà ta’ drittijiet eżerċitati mid-dritt komunitarju.
23. Il-kwistjoni dwar jekk fil-prattika huwiex eċċessivament diffiċli li jiġi eżerċitat dritt jista’ jkun suġġett ta’ interpretazzjoni – li jispjega għaliex Peterbroeck u Van Schijndel u Van Veen kellhom riżultat differenti abbażi ta’ ftit fatturi biss. Mandankollu hemm ċirkustanzi, li fihom ikun jidher li, mingħajr il-possibbiltà li qorti nazzjonali tqajjem motiv ex officio bbażat fuq id-dritt Komunitarju, ikun estremament diffiċli għall-partijiet li jiksbu l-ħarsien ġudizzjarju fejn id-dritt komunitarju tagħtihom dritt. Océano Grupo Editorial u Salvat Editores(20) u Cofidis(21) jagħtu eżempju.
24. F’Océano Grupo Editorial u Salvat Editores u Cofidis, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-possibbiltà ta’ qorti li tqajjem motiv ex officio tista’ tkun impliċita fit-termini ta’ direttiva, meta tkun mezz meħtieġ sabiex jinkiseb l-għan ta’ dik id-direttiva(22). B’mod iktar preċiż, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li s-setgħa ta’ qorti nazzjonali li tiddetermina, ex officio, li l-klawżola ta’ ġurisdizzjoni, f’kuntratt mal-konsumatur tammonta għal klawżola inġusta, kienet neċessarja sabiex jinkiseb l-għan tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE(23). Dak l-għan kien, wara kollox, li jħares il-konsumaturi kontra klawżoli f’kuntratti konklużi mal-konsumatur. Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat id-Direttiva skond il-prinċipju ta’ effettività. Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja ma għamlitx hekk, “is-sitwazzjoni paradossali kienet [tqum] fejn il-konsumatur kien [ikun] obbligat jidher quddiem qorti f’post ieħor li ma jkunx il-post ta’ residenza tiegħu preċiżament sabiex ikun jista’ jargumenta li l-klawżola kuntrattwali li tobbligah jagħmel dan hija klawżola inġusta!”(24).
25. Forsi l-ġurisprudenza tista’ l-aħjar tiġi miġbura fil-qosor kif ġej: il-prinċipju ta’ effettività ma jimponix obbligu fuq il-qrati nazzjonali li jqajmu motivi ex officio bbażati fuq id-dritt komunitarju, ħlief f’ċirkustanzi fejn dan ikun meħtieġ sabiex jiġi assigurat li l-ħarsien ġudizzjarju jkun disponibbli meta d-dritt Komunitarju jagħti dritt. Mandankollu, qrati nazzjonali għandhom obbligu li jintervjenu meta dan ikun neċessarju sabiex jiġi ggarantit il-ħarsien ta’ drittijiet mogħtija mid-dritt komunitarju. Madankollu, il-prinċipju ta’ effettività ma jfissirx dmir ġenerali għall-qrati nazzjonali li jassiguraw, taħt iċ-ċirkustanzi kollha, l-applikazzjoni ta’ regoli li jirriżultaw mill-ordinament ġuridku Komunitarju.
26. Dan huwa differenti meta r-regola Komunitarja in kwistjoni tkun fundamentali? Fid-digriet tagħha, il-qorti tar-rinviju tikkontempla l-possibbiltà li xi normi jistgħu jkunu ta’ importanza kruċjali li d-dritt Komunitarju tikkunsidrhom bħala regoli ta’ “ordni pubbliku” u, għaldaqstant, dan jirrikjedi li l-qrati nazzjonali japplikawhom ex officio. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju ssemmi d-deċiżjoni f’Eco Swiss(25). Dik il-kawża kienet tikkonċerna talba għal annullament ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ. L-arbitru kien ta kumpens għal danni bħala riżultat ta’ l-għeluq tal-ftehim ta’ liċenzja. Waqt il-proċeduri ta’ arbitraġġ, il-kwistjoni dwar jekk il-ftehim kienx null taħt l-Artikolu 81 KE ma tqajmitx. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-qorti nazzjonali kellha tilqa’ t-talba għall-anullament tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ jekk hija tikkunsidra li d-deċiżjoni kienet tmur kontra l-Artikolu 81 KE u jekk regoli nazzjonali tal-proċedura kienu jeżiġu li tilqa’ t-talba għal annullament ibbażata fuq nuqqas ta’ osservazzjoni tar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubbliku. (26)
27. Mandankollu, ikun żbaljat li wieħed jikkonkludi minn Eco Swiss li l-prinċipju ta’ effettività jeżiġi li xi normi Komunitarji, minħabba l-importanza tagħhom għall-ordinament ġuridiku Komunitarju, għandhom jiġu applikati mill-qrati nazzjonali anki fejn il-partijiet ikunu naqsu li jinvokawhom. Fil-fatt, din l-interpretazzjoni ta’ Eco Swiss ma tkunx taqbel mas-sentenza f’Van Schijndel u Van Veen. Bla ebda dubju, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat f’Eco Swiss li l-Artikolu 81 KE kien jikkostitwixxi “dispożizzjoni fundamentali li hija essenzjali għat-twettiq tax-xogħol fdat lill-Komunità”(27). Mandankollu, l-istess dispożizzjoni kienet ukoll in kwistjoni f’Van Schijndelu Van Veen, u hemmhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li mhemmx obbligu li wieħed japplika l-Artikolu 81 KE. Minn dan isegwi li l-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjoni taħt kunsiderazzjoni hijiex waħda ta’ ordni pubbliku mhijiex deċiżiva għall-iskopijiet ta’ l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ effettività. Fil-fatt, kif ser nispjega iktar ‘il quddiem, Eco Swiss tappartjeni, l-ewwel u qabel kollox, għall-grupp ta’ każijiet li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja applikat il-prinċipju ta’ ekwivalenza.
28. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet għamlet stqarrija fuq il-prinċipju ta’ effettività f’Eco Swiss. Wara li ddeċidiet il-kawża abbażi tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, il-Qorti tal-Ġustizzja iktar tard innotat li “kwistjonijiet dwar l-interpretazzjoni tal-projbizzjoni msemmija fl-[Artikolu 81(1) KE] jistgħu jiġu eżaminati mill-qrati nazzjonali meta huma jintalbu jiddeċiedu fuq il-validità ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ”(28). It-tħassib prinċipali tal-Qorti tal-Ġustizzja jidher li kien li rimedju ġudizzjarju jrid jkun disponibbli sabiex tiġi tikkontesta deċiżjoni ta’ arbitraġġ li tikser l-Artikolu 81 KE(29). Għalhekk, regola nazzjonali li tillimita l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ għal-motivi invokati mir-rikorrent waqt il-proċedimenti ta’ arbitraġġ tikser il-prinċipju ta’ effettività. Il-fatt li l-partijiet kellhom l-opportunità joqgħodu fuq motivi bbażati fuq id-dritt komunitarju waqt il-proċedimenti ta’ arbitraġġ ma jiggarantix ħarsien ġudizzjarju komplet, għaliex dawn il-proċedimenti – bħall-istħarriġ ġudizzjarju f’Peterbroeck – ma jikkostitwixxux proċedimenti ġudizzjarji fil-veru sens tal-kelma(30).
29. Fi kliem ieħor, il-prinċipju ta’ effettività ma jimponix dmir fuq il-qrati nazzjonali li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt komunitarju ex officio, anki meta l-motiv jikkonċerna dispożizzjoni ta’ importanza fundamentali għall-ordinament ġuridiku Komunitarju. Madankollu, il-prinċipju ta’ effettività jeżiġi li l-partijiet jingħataw opportunità ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt komunitarju quddiem qorti nazzjonali. Kieku ma kienx hekk, il-qorti nazzjonali għandha jkollha s-setgħa li tqajjem dan il-motiv ex officio.
30. Huwa paċifiku li, fil-kawżi in kwistjoni, il-partijiet kellhom opportunità ġenwina jqajmu l-motiv ibbażat fuq l-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva 85/511 fis-sottomissjonijiet tagħhom lill-qorti nazzjonali. Kuntrarjament għal dak li kien il-każ f’Peterbroeck, regoli nazzjonali tal-proċedura ma jagħmluhiex eċċessivament diffiċli li tistrieħ fuq dawn id-dispożizzjonijiet. Is-sempliċi fatt li l-partijiet naqsu li jagħmlu dan ma joħloqx obbligu fuq il-qorti nazzjonali li din tagħti għajnuna u ssewwi n-nuqqas minħabba l-prinċipju ta’ effettività.
31. Barra minn dan, kif osservat gustament il-qorti tar-rinviju, id-Direttiva 85/511 ma tirrikjedix li l-Artikoli 11 u 13 għandhom jiġu applikati mill-qrati nazzjonali ex officio. L-għan tad-Direttiva, kif spjegat fl-Artikolu 1, huwa li jiddefinixxi l-“miżuri minimi ta’ kontroll tal-Komunità li għandhom jiġu applikati fil-każ ta’ tfaqqigħ tal-marda ta’ l-ilsien u tad-dwiefer” u għalhekk tipproteġi s-saħħa tal-bhejjem fil-Komunità kollha kemm hi(31). Huwa diffiċli li jiġi konkluż li dan il-għan jista’ jinkiseb biss jekk il-qorti nazzjonali tirrikonoxxi li għandha s-setgħa li tqajjem ex officio l-motiv li d-deċiżjoni li jinqatlu l-annimali tar-rikorrenti sabiex tiġi mwaqqfa l-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer kienet ibbażata fuq eżamijiet magħmula minn laboratorju li ma kienx iskritt fl-Anness B tad-Direttiva. Safejn id-Direttiva hija intiża li tagħti drittijiet lir-rikorrenti, il-ħarsien ġudizzjarju effettiv ta’ dawn id-drittijiet jista’ fil-prinċipju jinkiseb ukoll mingħajr l-obbligu fuq il-qorti nazzjonali li tinvoka d-Direttiva ex officio. F’dan il-kuntest, il-kawżi preżenti huwa differenti ħafna minn Océano Grupo Editoria u Salvat Editores u Cofidis.
32. Għalhekk, il-prinċipju ta’ effettività ma jirrikjedix li l-qorti nazzjonali għandha teżamina l-motiv ibbażat fuq l-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva ex officio. Il-kwistjoni tibqa’, madankollu, jekk dan ir-rekwiżit isegwix mill-prinċipju ta’ ekwivalenza.
Il-prinċipju ta’ ekwivalenza
33. Fejn il-liġi nazzjonali tal-proċedura tagħti lil qorti l-possibbiltà li tqajjem motivi ex officio, il-prinċipju ta’ ekwivalenza jirrikjedi li dik il-possibbiltà testendi għal motivi bbażati fuq id-dritt komunitarju. Fil-fatt, dwar motivi bbażati fuq id-dritt Komunitarju , il-prinċipju ta’ kooperazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10 KE jġib miegħu dmir tal-qrati nazzjonali li jagħmlu użu minn din il-possibbiltà(32). Iżda, is-setgħa tal-qrati li jqajmu motivi bbażati fuq liġi nazzjonali ex officio hija normalment ristretta ħafna. Bħala rizultat, il-problema tqum kif dawn ir-limitazzjonijiet jolqtu d-dmir li tqajjem motivi ta’ dritt Komunitarju.
34. Fi kliem ieħor, fejn il-qrati nazzjonali għandhom is-setgħa li jeżaminaw ċerti motivi bbażati fuq il-liġi nazzjonali ex officio, il-prinċipju ta’ ekwivalenza jirrikjedi li huma jkollhom din is-setgħa f’dak li jirrigwarda motivi ekwivalenti bbażati fuq id-dritt komunitarju. Il-kwistjoni hija, għalhekk, kif tiddetermina liema motivi huma “ekwivalenti”.
35. Eco Swiss tipprovdi eżempju(33). Ir-regoli nazzjonali tal-proċedura in kwistjoni f’din il-kawża kienu jipprovdu li l-annullament ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ tista’ tiġi ordnata biss fuq numru limitat ta’ motivi, inkluż il-motiv li d-deċiżjoni kienet “kontra l-ordni pubbliku”(34). Il-qorti tar-rinviju spjegat li, skond ir-regoli nazzjonali tal-proċedura ċivili, deċiżjoni ta’ arbitraġġ kienet tmur kontra l-ordni pubbliku “biss jekk it-termini jew implementazzjoni tagħha [kienu inkompatibbli] mar-regola mandatorja tant fundamentali li ebda restrizzjonijiet ta’ natura proċedurali għandhom jipprevjenu l-applikazzjoni tagħha”(35), Il-qorti tar-rinviju wkoll irrilevat li deċiżjoni ta’ arbitraġġ li tmur kontra regoli nazzjonali tal-liġi ta’ kompetizzjoni ma kinitx ġeneralment meqjusa li tmur kontra l-ordni pubbliku(36). Il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu ddeċidiet li, mill-aspett tad-dritt Komunitarju, il-projbizzjoni msemmija fl-Artikolu 81 KE hija regola mandatorja fundamentali. Għalhekk, l-Artikolu 81 KE fil-fatt kellu l-istess status bħar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubbliku(37). Bħala konsegwenza, il-prinċipju ta’ ekwivalenza kien jirrikjedi li l-qorti nazzjonali għandha tilqa’ t-talba għall-annullament ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ jekk hija tqis li d-deċiżjoni kienet tmur kontra l-Artikolu 81 KE(38).
36. F’dawn il-kawżi, il-kunċett ta’ “ordni pubbliku” huwa użat f’sens differenti ħafna. Id-dispożizzjoni rilevanti tal-liġi nazzjonali hija l-Artikolu 8:69(1) tal-Kodiċi Ġenerali tal-liġi amministrattiva (Algemene Wet Bestuursrecht, iktar ‘il quddiem “Awb”), li jipprovdi:
“Il-qorti li quddiemha jitressqu l-proċedimenti għandha tagħti d-deċiżjoni tagħha abbażi tar-rikors, id-dokumenti ppreżentati, l-investigazzjoni preliminari u s-suġġett tal-kawża fis-seduta”
L-Artikolu 8:69 Awb ikompli jgħid li l-qorti għandha d-dmir li tissupplementa motivi legali. Mandankollu, meta tagħmel hekk il-qorti għandha tibqa’ fil-kuntest tal-kontroversja kif iddefinita mill-partijiet. Tista’ biss tmur lil hinn mill-kuntest tal-kontroversja sabiex teżamina ex officio motivi ta’ ordni pubbliku(39).
37. Il-kunċett ta’ ordni pubbliku, f’dan il-kuntest, huwa ddefinit fil-ġurisprudenza nazzjonali. Huwa jixbah il-kunċett ta’ ordni pubbliku kif inhu f’kuntest analogu, mill-Qorti tal-Prim’Istanza(40). Taħt il-liġi amministrattiva Olandiża, motivi ta’ ordni pubbliku jikkonċernaw prinċipalment il-ġurisdizzjoni tal-qorti, l-ammissibbiltà ta’ l-azzjoni, jew il-kompetenza tal-korp amministrattiv li jkun ta d-deċiżjoni kkontestata(41). Il-problema ta’ ekwivalenza għandha tiġi solvuta b’riferiment għal dawn il-motivi u għal interessi li jfittxu li jipproteġu fl-ordinament ġuridiku nazzjonali.
38. Bħala prinċipju, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jidentifikaw dawn l-interessi. Meta jkunu għamlu hekk, għandu jiġi vverifikat, mill-perspettiva ta’ l-ordinament ġuridiku Komuntarju, liema dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju jħarsu interessi ekwivalenti – jiġifieri, interessi li għalihom l-ordinament ġuridiku Komunitarju jattribwixxi rwol u status ekwivalenti għal dak ta’ l-interessi in kwistjoni fuq livell nazzjonali.
39. L-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva 85/511 huma intiżi li jħarsu l-interessi relatati mas-saħħa pubblika u mas-saħħa tal-bhejjem fil-Komunità. B’mod iktar speċifiku, dawn id-dispożizzjonijiet jippruvaw jiksbu koordinazzjoni essenzjali bejn l-Istati Membri fil-ġlieda kontra l-virus tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer(42).
40. Jista’ jingħad b’ċertezza, anki mingħajr ma nagħmel analiżi dettaljata tal-liġi nazzjonali, li dawn l-interessi mhumiex ekwivalenti għall-interessi li għalihom il-qorti tar-rinviju għandha s-setgħa li teżamina motivi ex officio.
41. Konsegwentement, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawżi prinċipali, id-dritt komunitarju ma jirrikjedix li l-qorti nazzjonali tmur lil hinn mill-ambitu tal-kontroversja kif iddefinita mill-partijiet fl-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva 85/511.
IV – Konklużjoni
42. Jien għalhekk tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi kif ġej għad-domanda magħmula mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven:
F’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawżi prinċipali, id-dritt komunitarju ma jeżiġix li l-qorti nazzjonali tmur lil hinn mill-ambitu tal-kontroversja kif iddefinita mill-partijiet sabiex teżamina ex officio motivi bbażati fuq l-Artikoli 11 u 13 tad-Direttiva tal-Kunsill 85/511/KEE tat-18 ta’ Novembru 1985, li tintroduċi miżuri tal-Komunità għall-kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer.
1 – Lingwa oriġinali : il-Portugiż.
2 – Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Ġunju 2006, (C‑28/05, Ġabra p. I‑5431).
3 – ĠU 1985 L 315, p. 11, kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 90/423/KEE tad-26 ta’ Ġunju 1990 (ĠU 1990 L 224, p. 13).
4 – Sentenza ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995, C-312/93, Ġabra p. I-4599.
5 – Sentenzi ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995, Van Schijndel u van Veen, C 430/93 u C 431/93, Ġabra p. I 4705.
6 – Ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Lulju 2001, Jippes, (C‑189/01 Ġabra p. I‑5689) u ta’ l-10 ta’ Marzu 2005, Tempelman u Van Schaijk (C‑96/03 u C‑97/03, Ġabra p. I‑1895).
7 – Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2.
8 – Ara s-sentenza Peterbroeck, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 13. Ara s-sentenzi tas-16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen Düsseldorf, (166/73 Ġabra p. 33, punti 2 u 3, u ta’ l-14 ta’ Diċembru 2000, Fazenda Pública (C‑446/98, Ġabra p. I‑11435, punt 48).
9 – Ara, fuq dan il-punt, is-sentenzi tat-3 ta’ Frar 1983, Robards, (149/82 Ġabra p. 171, Punt 19); tas-16 ta’ Lulju 1992, Meilicke, (C‑83/91, Ġabra p. I‑4871, punt 25); u tal-21 ta’ Marzu 2002 Cura Anlagen, (C‑451/99, Ġabra p. I‑3193, punt 26).
10 – Ara s-sentenza ta’ l-14 ta’ Diċembru 1995, Sanz de Lera et, (C‑163/94, C‑165/94 u C‑250/94, Ġabra p. I‑4821, punt 15). Ara wkoll is-sentenza tat-22 ta’ Novembru 2005, Mangold, (C‑144/04, Ġabra p. I‑9981, punti 32 sa 38).
11 – Sentenza Van Schijndel u Van Veen, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punt 17. Ara wkoll, per eżempju, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1976, Rewe‑Zentralfinanz (33/76, Ġabra p. 1989, punt 5); u Comet (45/76, Ġabra p. 2043, punt 13); tat-28 ta’ Settembru 1994, Fisscher, (C‑128/93, Ġabra p. I‑4583, punt 39); tas-6 ta’ Diċembru, 1994, Johnson (C‑410/92, Ġabra p. I‑5483, punt 21); u tal-11 ta’ Diċembru 1997, Magorrian u Cunningham (C‑246/96, Ġabra p. I‑7153, punt 37).
12 – Ara, per eżempju, is-sentenzi tal-15 ta’ settembru 1998,Edis (C‑231/96, Ġabra p. I‑4951, punt 34);, ta’ l-20 ta’ Settembru 2001, Courage vs Crehan (C‑453/99, Ġabra p. I‑6297, punt 29); tas-17 ta’ Ġunju 2001, Recheio – Cash & Carry (C‑30/02 Ġabra p. I‑6051, punt 17); u tal-5 ta’ Ottubru 2006, Nádasdi (C‑290/05 u C‑333/05, punt 69).
13 – Ara, per eżempju, is-sentenzi Rewe‑Zentralfinanz, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11, punt 6, u tas-16 ta’ Mejju 2000, Preston et (C‑78/98 Ġabra p. I‑3201, punt 31).
14 – Sentenza tad-19 ta’ Ġunju, 1990, Factortame et (C‑213/89 Ġabra p. I‑2433); tad-19 ta’ Novembru 1991, Francovich et (C‑6/90 u C‑9/90 Ġabra p. I‑5357); u Courage vs Crehan, iċċitata fin nota ta’ qiegħ il-paġna 12.
15 – Konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Jacobs ippreżentati fil-21 ta’ Marzu 2002 fil-kawża Unión de Pequeños Agricultores vs Il-Kunsill (sentenza tal-25 ta’ Lulku 2002, C‑50/00 P Ġabra p. I‑6677) punt 38. Ara wkoll is-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 1987, Heylens et (222/86 Ġabra p. I‑4097, punti 15 sa 17).
16 – Ara, per eżempju, Peterbroeck, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, punt 14, u Courage vs Crehan, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 12, punti 25 u 29.
17 – Van Schijndel u Van Veen, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punt 22. Lanqas ma d-dritt Komunitarju jipprekludi qrati nazzjonali milli jieħdu dispożizzjonijiet tal-liġi Komunitarja in kunsiderazzjoni anki jekk il-partijiet ma invokawhomx (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-11 ta’ Lulju 1991, Verholen et, C‑87/90, C‑88/90 u C‑289/90, Ġabra p. I‑3757, punti 12 sa 16, u tad-19 ta’ Ġunju 2003, GAT, C‑315/01, Ġabra p. I‑6351, punti 46 u 50).
18 – Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4.
19 – Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5.
20 – Sentenza ta’ l-20 ta’ Ġunju 2000 (C‑240/98 sa C‑244/98, Ġabra p. I‑4941).
21 – Sentenza tal-21 ta’ Novembru 2002 (C‑473/00, Ġabra p. I‑10875).
22 – Sentenzi Océano Grupo Editorial u Salvat Editores, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 26, u Cofidis, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 21, punti 32 u 33.
23 – Direttiva tal-5 ta’ April 1993,klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU L 95, p.29).
24 – Konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Saggio f’Océano GrupoEditorial u Salvat Editores, punt 24.
25 – Sentenza ta’ l-1 ta’ Ġunju 1999 (C‑126/97, Ġabra p. I‑3055).
26 – Ibid, punt 41.
27 – Ibid, punt 36
28 – Ibid, punt 40.
29 – Il-liġi nazzjonali tista’ naturalment tirrikjedi li l-kontestazzjoni titressaq fi żmien raġjonevoli (ara l-punti 43 sa 48 tas-sentenza Eco Swiss).
30 – F’dak ir-rigward, id-deċiżjoni f’Eco Swiss hija konsistenti mad-deċiżjoni tal-Qorti li tribunal ta’ arbitraġġ ikkostitwit skond ftehim taħt liġi privata, mingħajr intervent ta’ Stat, m’għandux jiġi kkunsidrat bħala qorti jew tribunal għall-għanijiet ta’ l-Artikolu 234 KE u għalhekk ma jistgħux isiru riferenzi għal deċiżjoni preliminari taħt dan l-Artikolu (sentenza tat-23 ta’ Marzu 1982, NordAra vs Reederei Mond,102/81, Ġabra p. 1095).
31 – Ara l-preambolu tad-Direttiva 85/511.
32 – Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-13 ta’ Lulju 1996, Kraaijeveld et (C‑72/95, Ġabra p. I‑5403, punti 57 u 58), u kif ukoll Van Schijndel u Van Veen, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punti 13 u 14.
33 – Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25.
34 – Ibid., punt 7.
35 – Ibid., punt 24.
36 – Ibid., punt 24.
37 – Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Lulju 2006 Manfredi et (C-295/04, Ġabra p. I-6619, punt 31).
38 – Ara, b’mod partikolari, il-punt 37 ta’ Eco Swiss.
39 – Jans, J.H., Doorgeschoten? Enkele opmerkingen over de gevolgen van de Europeanisering van het bestuursrecht voor de grondslagen van de bestuursrechtspraak, Amsterdam: Europa Law Publishing, 2005; D. Brugman, ‘Ambtshalve toetsing afgebakend: de plaats van ambtshalve toetsing in het bestuursprocesrecht in nationaal- en Europeesrechtelijk perspectief’, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2005, Vol. 8, pp. 265-277; Tak, A.Q.C., Het Nederlands bestuursprocesrecht in theorie en praktijk, Nijmegen: Wolf Legal Publishers, 2005, p. 497; Van Ballegooij, G.A.C.M., Barkhuysen, T., Brenninkmeijer, A.F.M., D Ouden, W. u Polak, J.E.M., Bestuursrecht in het Awb-tijdperk, Deventer: Kluwer, 2004, p. 232; Van Wijk, H.D., Konijnenbelt, W., u Van Male, R.M., Hoofdstukken van bestuursrecht, Den Haag: Elsevier juridisch, 2002, p. 616; De Haan, P., Drupsteen, T.G. u Fernhout, R., Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat, Deventer: Kluwer, 1998, p. 348; TEN Berge, J.B.J.M., De Waard, B.W.N., u Widdershoven, R.J.G.M., Het bestuursprocesrecht, Deventer: W.E.J. Tjeenk Willink, 1996, pp. 193-204.
40 – Ara, per eżempju, is-sentenzi tat-8 ta’ Lulju 2004, Mannesmannröhren‑Werke vs Il-Kummissjoni (T‑44/00, Ġabra p. II‑2223, punt 178); ta’ l-1 ta’ Diċembru 2004 (Kronofrance vs Il-Kummissjoni (T-27/02, Ġabra p. II-4177, punt 30); tat-22 ta’ Frar 2006, Standertskjöld-Nordenstam vs Il-Kummissjoni (T 437/04 u T-441/04, li għadha mhijiex ippubblikata fil-Ġabra, punt 28); tat-13 ta’ Lulju 2006, Andrieu vs Il-Kummissjoni (T 285/04, li għadha mhijiex ippubblikata fil-Ġabra, punt 129); tad-19 ta’ Settembru 2006, Lucchini vs Il-Kummissjoni (T-166/01, li għadha mhijiex ippubblikata fil-Ġabra, punt 144), u tat-3 ta’ Ottubru 2006, Nijs vs Il-Qorti ta’ l-Awdituri (T-171/05, li għadha mhijiex ippubblikata fil-Ġabra, punt 31). Ara wkoll, per eżempju, is-sentenzi tat-2 ta’ Mejju 2006, Regione Siciliana vs Il-Kummissjoni (C-417/04 P, Ġabra p. I-3881, punt 36); ta’ l-4 ta’ Mejju 2006, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C-98/04, Ġabra p. I-4003, punt 16); u ta’ l-1 ta’ Ġinju 2006, P & O Ferries u Diputación vs Il-Kummissjoni (C-442/03 P u C-471/03 P, Ġabra p. I 4845, punt 45). Standertskjöld‑Nordenstam.
41 – Ara l-letteratura ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 39.
42 – Ara wkoll il-punt 23 tal-Konklużjonijiet tiegħi f’Dokter et, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2.
Full & Egal Universal Law Academy