EUR-Lex -  62005CC0291 - MT

KONKLUŻJONIJIET TA’ L-AVUKAT ĠENERALI

MENGOZZI

ppreżentati fil-5 ta’ Lulju 2007 1(1)

Kawża C‑291/05

Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie

vs

Rachel Nataly Geradina Eind

[talba għal deċiżjoni preliminari magħmula mir-Raad van State (l-Olanda)]

“ Moviment liberu tal-persuni – Dritt ta’ residenza – Ritorn tal-ħaddiem emigrant fl-Istat ta’ oriġini tiegħu – Dritt tat-tifla tal-ħaddiem emigrant, li hija ċittadina ta’ pajjiż terz, biex toqgħod fl-Istat ta’ oriġini tal-missier meta huwa jerġa’ lura f’pajjiżu – Regolament Nru 1612/68, Direttiva 90/364 u Artikolu 18 KE”

I –    Introduzzjoni

1.     B’digriet tat-13 ta’ Lulju 2005 ir-Raad van State (l-Olanda), skond l-Artikolu 234 KE, għamel sensiela ta’ domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja fuq il-moviment liberu tal-persuni, partikolarment fir-rigward tal-kwistjoni tad-dritt ta’ residenza ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li huwa membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat membru.

2.     Dawn id-domandi tqajmu fil-kuntest ta’ kawża bejn il-Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie (Ministru Olandiż ta’ l-Immigrazzjoni u l-Integrazzjoni) u s-Sinjorina Rachel Nataly Geradina Eind, ċittadina tas-Suriname u bint ċittadin Olandiż, dwar il-leġittimità ta’ deċiżjoni li biha din it-tifla ġiet miċħuda l-permess li toqgħod fit-territorju ta’ l-Olanda.

II – Kuntest leġiżlattiv

3.     Il-leġiżlazzjoni Komunitarja li hija rilevanti għall-finijiet ta’ l-eżami tad-domandi preliminari magħmulin mir-Raad van State hija dik applikabbli qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2004/38/KE(2) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.

4.     L-Artikolu 17 KE jipprovdi dan li ġej:

“1. Qed tiġi stabbilita ċ-Ċittadinanza ta’ l-Unjoni. Kull persuna li għandha ċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru għandha tkun ċittadina ta’ l-Unjoni. Iċ-Ċittadinanza ta’ l-Unjoni għandha tikkumplimenta u mhux tissostitwixxi ċ-ċittadinanza nazzjonali.

2. Iċ-ċittadini ta’ l-Unjoni għandhom igawdu d-drittijiet mogħtija minn dan it-Trattat u jkunu marbutin bid-dmirijiet imposti minnu.”

Skond l-Artikolu 18(1) KE, “[k]ull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti [fit-]Trattat [KE} u d-dispożizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”.

5.     L-Artikolu 39 KE jiddisponi li:

“1. Għandu jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan il-Komunità.

2. Dan jimplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema ta’ l-Istati Membri dwar l-impieg, il-paga u l-kundizzjonijiet l-oħra tax-xogħol.

3. Għandu jinkludi d-dritt, bla ħsara għal-limitazzjonijiet gustifkati minħabba ordni pubbliku, sigurta’ pubblika u saħħa pubblika:

(a) li jaċċetta offerti ta’ impieg li jkunu saru,

(b) li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri,

(ċ) li joqgħod f'kull Stat Membru sabiex jaħdem f'impieg skond il-liġijiet, regolamenti u regoli amministrattivi li jirregolaw l-impieg tal-ħaddiema ta’ dak l-Istat,

(d) li jgħix fit-territorju ta’ Stat Membru wara li jkun okkupa impjieg hemmhekk, bil-kondizzjonijiet li l-applikazzjoni tagħhom għandha tkun soġġetta għal regolamenti li għandhom jiġu stabbiliti mill-Kummissjoni.

4. (...)”.

6.     Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68 tal-15 ta’ Ottubru 1968 dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità(3), fl-Artikolu 1 jipprovdi, fir-rigward ta’ l-aċċess għall-impjieg illi:

“1. Kwalunkwe ċittadin ta’ xi Stat Membru, għandu, irrispettivament mill-post fejn jgħix, ikollu d-dritt li jidħol għall-attività bħala persuna mpjegata, u li jwettaq attività tali, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor skond id-dispożizzjonijiet imniżżlin b' liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva li tiggverna l-impjieg taċ-ċittadini ta’ dak l-Istat.

2. Hu għandu, b’mod partikolari, ikollu d-dritt li jidħol għall-impjieg disponibbli fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor bl-istess prijorità ta’ ċittadini ta’ dak l-Istat”.

7.     L-Artikolu 10(1) ta’ l-istess Regolament(4) jiddisponi kif ġej fir-rigward tal-familja tal-ħaddiem:

“1. Dawn li ġejjin għandhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza tagħhom, ikollhom id-dritt li jinstallaw ruħhom ma' ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor:

(a) il-mara [il-konjuġi] tiegħu u d-dixxendenti tagħhom li huma taħt l-età ta’ 21 sena jew huma dipendenti;

(b) qraba dipendenti fil-linja axxendenti tal-ħaddiem u l-mara [l-konjuġi] tiegħu.” 

8.     Id-Direttiva tal-Kunsill Nru 68/360/KEE tal-15 ta’ Ottubru 1968 dwar it-tneħħija ta’ restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza fi ħdan il-Komunità għal ħaddiema ta’ Stati Membri u l-familji taghhom(5), jiddisponi kif ġej:

“L-Artikolu 1

1. L-Istati Membri għandhom, waqt li jaġixxu kif hemm provdut f'din id-Direttiva, ineħħu r-restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza ta’ ċittadini ta’ l-Istati msemmija u ta’ membri tal-familji tagħhom li għalihom japplika r-Regolament (KEE) Nru 1612/68.

(…)

L-Artikolu 3

L-Istati Membri għandhom jippermettu lill-persuni li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 1 li jidħlu fit-territorju tagħhom sempliċiment mal-preżentazzjoni ta’ karta ta’ l-identità valida jew passaport validu.

L-ebda visa ta’ dħul jew dokument ekwivalenti m'għandu jintalab ħlief minn membri tal-familja li ma jkunux ċittadini ta’ Stat Membru. L-Istati Membri għandhom jagħtu lil dawk il-persuni kull faċilità sabiex jiksbu kull visa meħtieġa.

L-Artikolu 4

1. L-Istati Membri għandhom jagħtu d-dritt ta’ residenza fit-territorju tagħhom lill-persuni li hemm referenza għalihom f'Artikolu 1 li jistgħu jipproduċu d-dokumenti mniżżla f'paragrafu 3.

(…)

4. Membru tal-familja li ma jkunx ċittadin ta’ Stat Membru għandu jinħariġlu dokument ta’ residenza li għandu jkollu l-istess validità ta’ dak maħruġ lill-ħaddiem li fuqu jkun dipendenti.”

9.     L-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990 dwar id-dritt ta’ residenza(6) jiddisponi kif ġej:

“1. L-Istati Membri għandhom jagħtu d-dritt ta’ residenza liċ-ċittadini ta’ Stati Membri li ma jgawdux minn dan id-dritt taħt dispożizzjonijiet oħra tal-liġi tal-Komunità u lill-membri tal-familji tagħhom kif definit fil-paragrafu 2, basta li huma nfushom u l-membri tal-familji tagħhom ikunu koperti b’assigurazzjoni għall-mard fir-rigward tar-riskji kollha fl-Istat Membru ospitanti u li jkollhom riżorsi biżżejjed sabiex jevitaw li jsiru piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti matul il-perjodu ta’ residenza tagħhom.

(…)

2. Is-segwenti għandhom, irrispettivament min-nazzjonalità tagħhom, ikollhom id-dritt li jistabbilixxu ruħhom fi Stat Membru ieħor mad-detentur tad-dritt ta’ residenza:

a)      il-mara jew ir-raġel tiegħu/tagħha u d-dixxendenti tagħhom li huma dipendenti;

b)      qraba dipendenti fil-linja ta’ l-axxendenti tad-detentur tad-dritt ta’ residenza u l-mara jew ir-ragel tiegħu/tagħha.”

III – Fatti u domandi preliminari

10.   Fi Frar tas-sena 2000, is-Sur Runaldo Ruben Leonard Eind telaq mill-Olanda fejn huwa ċittadin, lejn ir-Renju Unit, fejn kien jaħdem bħala impjegat u fejn f’Diċembru ta’ l-istess sena ngħaqdet miegħu bintu R. N. G. Eind (imwielda fid-29 ta’ April ta’ l-1989), direttament mis-Suriname, li hija ċittadina tal-pajjiż imsemmi l-aħħar.

11.   B'ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 l-awtoritajiet Britanniċi ddikjaraw lis-sur Eind li, skond ir-Regolament Nru 1612/68, huwa kellu d-dritt li joqgħod fir-Renju Unit. B’ittra datata fl-istess ġurnata, R.N.G. Eind ġiet infurmata bil-fatt li anke hija kellha d-dritt ta’ residenza fir-Renju Unit bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem tal-Komunità. Is-sur Eind ingħata l-permess ta’ residenza validu b’effett mis-6 ta’ Ġunju 2001 sas-6 ta’ Ġunju, 2006.

12.   Fis-17 ta’ Ottubru 2001, is-sur Eind u bintu daħlu l-Olanda. Fid-9 ta’ Novembru 2001, R.N.G. Eind irreġistrat mal-pulizija fejn talbet li tingħata permess ta’ residenza għal żmien determinat sabiex toqgħod ma’ missierha fl-Istat imsemmi.

13.   Bid-deċiżjoni tat-2 ta’ Jannar 2002 l-iStaatssecretaris van Justitie (is-Segretarju ta’ l-Istat għall-Ġustizzja) ċaħad it-talba tas-Sinjorina Eind fejn qal illi hija ma kellhiex permess ta’ residenza provviżorju u żied jgħid illi dan il-permess ma setax jiġi konċess lilha abbażi tal-fatt illi hija kienet membru tal-familja ta’ “ċittadin Komunitarju”, jiġifieri, fis-sens tad-dritt nazzjonali, ċittadin ta’ Stat Membru li jkollu d-dritt li, bis-saħħa ta’ Trattat KE, jidħol u jirrisjedi fi Stat Membru ieħor. Fir-rigward ta’ dan l-aħħar punt, fid-deċiżjoni huwa afferma li s-sur Eind ma setax jibqa’ jiġi kkunsidrat bħala “ċittadin Komunitarju” inkwantu, wara illi li huwa qagħad fi Stat Membru ieħor u reġa’ lura l-Olanda, huwa ma kien wettaq l-ebda attività ta’ xogħol reali u effettiva f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar u ma kienx ċittadin mhux attiv ekonomikament fis-sens tad-dritt Komunitarju.

14.   R.N.G. Eind opponiet id-deċiżjoni msemmija. Fil-21 ta’ Mejju 2002, quddiem il-Kummissjoni Amministrattiva inkarigata sabiex tiddeċiedi dwar l-oppożizzjoni tas-Sinjorina Eind, is-Sur Eind iddikjara illi jirċievi benefiċċju ta’ assistenza soċjali li beda minn meta rritorna l-Olanda u li minn dik l-istess data, għal raġunijiet ta’ mard, ma kellux impjieg u lanqas fittex wieħed. Żied jgħid illi, fis-7 ta’ Mejju 2002, kellu intervista ma’ Banenmarkt (Uffiċċju ta’ l-Impjieg) bil-għan illi jerġa’ jidħol fis-suq tax-xogħol u li kien qed jistenna t-tieni intervista.

15.   L-oppożizzjoni kontra d-deċiżjoni tat-2 ta’ Jannar 2002 ippreżentata minn R.N.G. Eind ġiet miċħuda permezz tad-deċiżjoni ta’ l-iStaatssecretaris van Justitie tal-5 ta’ Lulju 2002, fejn fost affarijiet oħra ġie speċifikat illi s-sur Eind ma setax jiġi kkunsidrat bħala mhux attiv ekonomikament fis-sens tal-leġiżlazzjoni Komunitarja inkwantu ma kellux biżżejjed riżorsi personali, imma kien igawdi minn benefiċċju soċjali.

16.   Minkejja dan, fl-20 ta’ Ottubru 2004, ir-Rechtbank te’s-Gravenhage (il-Qorti ta’ l-Aja), b’riferenza għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja Antonissen(7) u Singh(8), annullat din it-tieni deċiżjoni u rrinvjat il-każ quddiem il-Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie sabiex l-oppożizzjoni tinstema’ mill-ġdid.

17.   Il-Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie appella kontra s-sentenza tar-Rechtbank te’s-Gravenhage quddiem ir-Raad van State (il-Kunsill ta’ l-Istat ta’ l-Olanda), li, b’digriet tat-13 ta’ Lulju 2005 (iktar ’l isfel imsejjaħ: id-“digriet tar-rinviju”) issospenda l-proċedimenti pendenti quddiemu sabiex jagħmel is-segwenti domandi għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“I a) F’każ illi ċittadin ta’ pajjiż terz jiġi kkunsidrat minn Stat Membru li jkun qed jospitah, bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament […] Nru 1612, […], u l-validità tal-permess ta’ residenza mogħti lilu minn dan l-Istat Membru ma tkunx għadha skadiet, dan ifisser li l-Istat Membru fejn il-ħaddiem huwa ċittadin, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem, għal din ir-raġuni biss, ma jistax jiċħad id-dritt tad-dħul u tar-residenza lill-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz?

I b) F’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, dan ifisser illi dan l-Istat Membru huwa intitolat jiddeċiedi hu stess jekk, mad-dħul ta’ dak iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, humiex sodisfatti l-kundizzjonijiet għad-dħul u residenza tad-dritt nazzjonali, jew ifisser li l-Istat Membru għandu l-ewwel janalizza jekk dan l-istess ċittadin ta’ pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, jistax jibqa’ jibbenefika mid-drittijiet imnisslin mid-dritt Komunitarju?

II. Għall-finijiet tar-risposta għad-domandi I a) u I b) huwa rilevanti jekk l-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz, qabel ir-residenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti, ma kienx igawdi mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali ta’ l-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin il-ħaddiem?

III a) Jekk l-Istat Membru li tiegħu ħaddiem (il-missier) hu ċittadin, mar-ritorn ta’ dan l-istess ħaddiem, huwa awtorizzat li jivverifika jekk għadhomx issodisfati l-kundizzjonijiet imposti mid-dritt Komunitarju sabiex jinħareġ permess ta’ residenza lil membru tal-familja, ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja tal-missier, li jkun irritorna mill-Istat Membru ospitanti lejn l-Istat li tiegħu huwa jkun ċittadin sabiex ifittex xogħol hemmhekk, għandu dritt ta’ residenza f’dan l-Istat Membru msemmi l-aħħar u, jekk iva, għal kemm żmien?

III b) Dan id-dritt jibqa’ jeżisti anke fil-każ illi l-missier ma jkunx qiegħed jiżvolġi xogħol reali u effettiv f’dak l-Istat Membru u ma jistax jew ma jistax jibqa’ jiġi kkunsidrat bħala li qiegħed ifittex xogħol, fil-kuntest tad-Direttiva […] 90/364/KEE […], fid-dawl tal-fatt illi l-missier ikun qed jirċievi benefiċċju soċjali bis-saħħa taċ-ċittadinanza Olandiża tiegħu?

IV. X’sinjifikat għandu jingħata, sabiex tinsab soluzzjoni għad-domandi preċedenti, għall-fatt li dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz huwa membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni, li jkun eżerċita d-dritt mogħti lilu mill-Artikolu 18 [KE] u jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin?”

IV – Analiżi ġuridika

A –    Fuq id-domandi preliminari I u II

18.   Id-domandi preliminari I u II huma bbażati fuq il-premessa ddikjarata li s-Sinjorina Eind kisbet permess ta’ residenza fir-Renju Unit li kien ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament 1612/68. Id-digriet tar-rinviju, fil-parti li tirrigwarda l-fatti, jindika illi b’ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 R.N.G. Eind kienet ġiet infurmata illi kellha d-dritt ta’ residenza fir-Renju Unit bħala membru tal-familja tas-Sur Eind “fuq l-istess bażi” li fuqha ingħata d-dritt ta’ residenza lis-sur Eind, jiġifieri “skond ir-regolament [Nru. 1612]”(9).

19.   Bid-domanda preliminari I a) il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tixtieq issir taf jekk iż-żamma ta’ dan il-permess, li l-validità tiegħu għadha ma skadietx, tagħtix lit-titulari, li hija ċittadina ta’ pajjiż terz, id-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu il-missier hu ċittadin u li fih huwa rritorna (iktar ’il quddiem, anki: l-“Istat Membru in kwistjoni”) wara li żvolġa attività bħala impjegat fl-Istat Membru li ħareġ l-imsemmi permess (iktar ’il quddiem l-“Istat Membru ospitanti”).

20.   Bid-domanda preliminari I b) il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, f’każ ta’ risposta negattiva għad-domanda I a), l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru in kwistjoni, fl-eżami tagħhom tat-talba għad-dħul u għar-residenza taċ-ċittadina tal-pajjiż terz, għandhomx, qabel ma jivverifikaw jekk din iċ-ċittadina msemmija tissodisfax il-kundizzjonijiet preskritti mid-dritt nazzjonali għad-dħul u residenza fl-Istat imsemmi, jivverifikaw jekk hija, inkwantu membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ dan l-Istat li eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema, tgawdix mid-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-Istat imsemmi bis-saħħa tad-dritt Komunitarju.

21.   Bid-domanda preliminari II, il-Qorti qed tiġi mitluba tippreċiża jekk, għall-finijiet tas-soluzzjoni taż-żewġ domandi preliminari preċedenti, huwiex rilevanti l-fatt li ċ-ċittadina tal-pajjiż terz, qabel ma qagħdet fl-Istat Membru ospitanti, ma kinitx gawdiet mid-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat Membru abbażi tad-dritt nazzjonali.

22.   Il-portata ta’ dawn id-domandi mhijiex daqshekk ċara meta wieħed iħares lejn il-kontenut letterali tagħhom. Dan jispjega d-differenza kbira fil-mod li bih il-Kummissjoni u l-Gvernijiet li ssottomettew l-osservazzjonijiet tagħhom quddiem il-Qorti(10) fehmu, affrontaw u rriżolvew dawn id-domandi. Biex wieħed jifhem aħjar il-portata ta’ dawn id-domandi, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li, kif jirriżulta mill-motivi tad-digriet tar-rinviju(11), dawn ġew imqajmin mill-qorti tar-rinviju bl-iskop li tkun tista’ tieħu pożizzjoni fuq l-argument tal-Ministru rikorrent li huwa bbażat fuq is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Akrich(12).

23.   Filwaqt illi tenfasizza li jirriżulta mill-imsemmija sentenza li ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, għandu jirrisjedi legalment fi Stat Membru sabiex ikun jista’ jinvoka d-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fi Stat Membru ieħor bħala membru tal-familja ta’ dak iċ-ċittadin(13), il-qorti tar-rinviju tindika illi, skond il-Ministru rikorrent, R.N.G. Eind, billi ma kinitx irrisjediet legalment fl-Olanda qabel ma daħlet fir-Renju Unit, ma setgħet takkwista ebda dritt ta’ residenza fir-Renju Unit skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(14).

24.   L-istess qorti tippreċiża illi “dan l-argument jimplika illi l-Ministru stess mhuwiex obbligat jirrispetta d-deċiżjoni [ta’ l-awtoritajiet Britanniċi] li tistipula li l-persuna barranija għandha tiġi kkunsidrata bħala membru tal-familja ta’ ċittadin Komunitarju, inkwantu hija, qabel ma daħlet toqgħod fir-Renju Unit, ma gawdietx minn dritt ta’ residenza fl-Olanda bbażat fuq id-dritt nazzjonali u għaldaqstant ma teżisti l-ebda residenza legali fis-sens tas-sentenza Akrich”(15).

25.   Skond il-qorti tar-rinviju, l-argument tal-Ministru rikorrent iqajjem għalhekk “il-kwistjoni dwar is-sinjifikat li għandu jingħata lill-fatt illi, fir-Renju Unit, inħareġ permess ta’ residenza lis-[Sinjorina Eind] fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-[Regolament Nru 1612/68]” (16) u jfisser, essenzjalment, li d-dritt Komunitarju ma jipprekludix lill-Istat Membru in kwistjoni milli jiddeċiedi b’mod awtonomu jekk il-membru tal-familja taċ-ċittadin tiegħu li jkun eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema – fejn dan il-membru tal-familja jkun gawda minn residenza fl-Istat Membru ospitanti abbażi tad-dritt Komunitarju – jistax, abbażi tad-dritt Komunitarju, igawdi minn dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-ewwel Stat ukoll(17).

26.   Essenzjalment, fid-dawl tal-kontestazzjoni min-naħa tal-Ministru rikorrent, fir-rigward tal-validità tal-permess ta’ residenza maħruġ fir-Renju Unit lR.N.G. Eind mill-aspett tad-dritt Komunitarju, inkwantu bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, il-qorti tar-rinviju, bid-domandi preliminari I u II, qed tistaqsi jekk il-ħruġ u ż-żamma fis-seħħ ta’ dan il-permess jorbtux minnhom infushom lill-awtoritajiet Olandiżi biex jippermettu d-dħul u r-residenza tas-Sinjorina Eind fit-territorju Olandiż mar-ritorn ta’ missierha f’pajjiżu u dan anke f’każ li jiġi deċiż li dan il-permess, fid-dawl taċ-ċirkustanza msemmija fid-domanda II u tas-sentenza Akrich, kien ġie rrilaxxat meta l-kundizzjonijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 hawn imsemmi ma kinux issodisfati.

27.   F’dan ir-rigward għandu jiġi rilevat mill-ewwel illi jeżistu dubji dwar l-effettività tal-premessa illi titlaq minnha l-qorti tar-rinviju sabiex tagħmel id-domanda preliminari in eżami, u ċioè illi l-permess ta’ residenza maħruġ lil R.N.G. Eind mill-awtoritajiet Britanniċi kien ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68.

28.   Il-Gvern Britanniku, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, indika illi s-Sinjorina Eind kisbet permess ta’ residenza fir-Renju Unit li huwa bbażat mhux fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, iżda fuq id-dritt Britanniku, b’mod iktar preċiż fuq l-Immigration (European Economic Area) Regulations Nru 2000/2326 [ir-regolamenti dwar l-imigrazzjoni (Żona Ekonomika Ewropea)], inkwantu membru tal-familja ta’ persuna li kienet tissodisfa l-kundizzjonijiet għar-residenza fir-Renju Unit. Fl-istess osservazzjonijiet bil-miktub u anke fis-seduta l-Gvern imsemmi ppreċiża illi r-rikonoxximent tad-dritt ta’ residenza tas-Sinjorina Eind fir-Renju Unit seħħ abbażi ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li ma kinux jirriflettu xi obbligu tad-dritt Komunitarju, imma kienu jirriflettu għażla politika ta’ natura diskrezzjonali tal-leġiżlatur nazzjonali(18). Waqt is-seduta, ir-rappreżentant tal-Gvern Britanniku indika li l-ittra ta’ l-4 ta’ Ġunju 2001 mibgħuta lil R.N.G. Eind mill-awtoritajiet Britanniċi ma tagħmel l-ebda referenza espliċita għar-Regolament Nru 1612/68, iżda pjuttost tirreferi għal-liġi nazzjonali rilevanti.

29.   Kieku dawn l-indikazzjonijiet, li jikkuntrastaw ma’ dak li ġie indikat fid-digriet tar-rinviju, kellhom jirriżultaw ikkonfermati, id-domandi preliminari I u II ma jkollhomx skop. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju illi għandha tagħmel aċċertament iktar sħiħ dwar il-bażi legali li fuqha l-awtoritajiet Britanniċi ħarġu l-permess ta’ residenza lis-Sinjorija Eind.

30.   Fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti għal deċiżjoni preliminari, mhemmx alternattiva oħra ħlief li wieħed jibbaża ruħu fuq il-premessa illi telqet minnha l-qorti tar-rinviju, u cioè li dak il-permess ta’ residenza huwa bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament 1612/68.

31.   Issa, permess bħal dan kien jobbliga lill-awtoritajiet Olandiżi sabiex iħallu lil R.N.G. Eind tidħol u toqgħod fit-territorju ta’ l-Olanda jew le?

32.   Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għal din id-domanda tista’ biss tkun fin-negattiv.

33.   Infatti, mhijiex l-eżistenza minnha nfisha ta’ permess ta’ residenza, li jkun għadu ma skadiex u li jkun inħareġ minn Stat Membru ospitanti lil ċittadin ta’ Stat terz inkwantu membru tal-familja ta’ ħaddiem Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu hemmhekk, li tiggarantixxi lil dan iċ-ċittadin, mar-ritorn tal-ħaddiem fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin, id-dritt li jidħol u joqgħod miegħu f’dan l-Istat Membru msemmi l-aħħar.

34.   Fi kliem ieħor, mar-ritorn tal-ħaddiem Komunitarju fl-Istat li tiegħu hu ċittandin, l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat mhumiex obbligati jikkonċedu permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ dak il-ħaddiem, minħabba l-fattbiss illi fl-Istat ospitanti u li minnu t-tnejn li huma jkunu qed jitilqu, iċ-ċittadin tal-pajjiż terz jkun kiseb permess ta’ residenza bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 u li dan il-permess jkun għadu ma skadiex.

35.   L-effett tal-permess ta’ residenza maħruġ skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 huwa kjarament limitat għat-territorju ta’ l-Istat Membru li jkun ħareġ il-permess. L-imsemmi Artikolu jikkontempla d-dritt ta’ ċerti membri tal-familja li “jinstallaw ruħhom ma’ ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”. Dan id-dritt huwa mnissel, minħabba relazzjoni ta’ parentela, mid-dritt tal-ħaddiem Komunitarju li jittrasferixxi ruħu minn Stat Membru għal ieħor sabiex “jidħol għall-attività bħala persuna mpjegata” u “jwettaq attività tali, fit-territorju ta’ Stat Membruieħor skond id-dispożizzjonijiet imniżżlin b’liġi, regolament jew azzjoni amministrattiva li tiggverna l-impjieg taċ-ċittadini ta’ dak l-Istat” (Art. 1(1) tar-Regolament Nru. 1612/68)(19). In-natura territorjali tal-permess ta’ residenza maħruġ għall-finijiet ta’ riunifkazzjoni familjari tirrifletti għaldaqstant in-natura territorjali tal-permess ta’ residenza maħruġ sabiex jingħata aċċess għal xogħol bħala persuna impjegata(20).

36.   Il-permess ta’ residenza maħruġ minn xi Stat Membru huwa validu għalhekk għat-territorju tiegħu u mhux għall-Komunità kollha.

37.   Barra minn hekk, kif enfasizzat il-Qorti tal-Ġustizzja, il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, m’għandux ikun ikkunsidrat bħala att li jistabbilixxi drittijiet, iżda bħala att intiż sabiex jikkonstata, min-naħa ta’ l-Istat Membru, is-sitwazzjoni individwali ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju(21). Inżid ngħid illi din il-konstatazzjoni tirrigwarda, iktar preċiżament, is-sitwazzjoni individwali ta’ dik il-persuna fil-konfront tar-regoli tad-dritt Komunitarju f’dak li għandu x’jaqsam mar-residenza fl-Istat Membru li jagħmel din il-konstatazzjoni.

38.   Għalhekk jidher ċar illi l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin mhuwiex ser ikun obbligat li, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem mill-Istat ospitanti, jirrikonoxxi lill-membru tal-familja ta’ dan il-ħaddiem, li jkun ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju tiegħu minħabba s-sempliċi fatt illi l-Istat ospitanti jkun ħareġ permess ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(22) lil dak il-membru tal-familja. Barra minn hekk, ebda regola jew prinċipju ta’ dritt Komunitarju ma jippreskrivu illi, ġaladarba Stat Membru, bis-saħħa ta’ l-Artikolu msemmi, jkun irrikonoxxa d-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja bejn il-ħaddiem, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, u membru tal-familja tiegħu, ċittadin ta’ pajjiż terz, dan l-istess dritt għandu jkun rikonoxxut sussegwentement, indipendentement miċ-ċirkustanzi konkreti u biss minħabba l-ewwel rikonoxximent, minn kwalunkwe Stat Membru ieħor fejn iż-żewġ persuni jkollhom l-intenzjoni li jistabbilixxu ruħhom.

39.   L-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huma, anzi, awtorizzati, jekk mhux obbligati, jevalwaw awtonomament jekk il-membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn tal-ħaddiem fit-territorju ta’ dak l-Istat, għandux dritt ta’ dħul u ta’ residenza fl-imsemmi territorju, abbażi tad-dritt Komunitarju b’mod partikolari abbażi ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(23).

40.   L-applikabbiltà diretta ta’ dan ir-regolament u l-prinċipju tas-supremazija tad-dritt Komunitarju fuq id-dritt nazzjonali jimplikaw, fil-fehma tiegħi, illi din l-evalwazzjoni għandha neċessarjament tippreċedi l-verifika ta’ l-eżistenza tal-kundizzjonijiet li għalihom id-dritt nazzjonali, barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju, jassoġġetta r-rikonoxximent tad-dritt ta’ dħul u ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Istat in kwistjoni. B’dan jidhirli illi rrispondejt id-domanda Ib), magħmula lill-qorti tar-rinviju fl-eventwalità ta’ risposta negattiva għad-domanda Ia).

41.   Il-fatt, imsemmi fid-domanda II, li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa membru tal-familja tal-ħaddiem, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda minn dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, evidentement ma jistax jaffettwa, f’sens kuntrarju, il-konklużjonijiet li wasalt għalihom fil-punti 38 sa 40 hawn fuq. Dan il-fatt jista’ jekk xejn ikun rilevanti bħala element li jeskludi n-natura vinkolanti, fis-sens mogħti fid-domanda I a), tal-permess ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 mogħti mill-Istat ospitanti lill-membru tal-familja tal-ħaddiem. Diġà eskludejt b’mod ġenerali, u għaldaqstant indipendentement mill-fatt in diskussjoni, li dan il-permess jorbot minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem huwa ċittadin, meta dan jerġa’ lura mill-Istat ospitanti, li jirrikonoxxi favur dan il-membru tal-familja, li huwa ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu. Għall-finijiet tas-soluzzjoni li għandha tingħata lid-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti għalhekk il-fatt li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz, li huwa membru tal-familja tal-ħaddiem, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda minn dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin.

42.   Minkejja dan, in-natura ta’ dan il-fatt u l-osservazzjonijiet li, fid-digriet tar-rinviju, jippreċedu d-domandi I u II, b’mod partikolari r-riferenza għas-sentenza Akrich, irendu opportuni xi kunsiderazzjonijiet oħrajn sabiex jitneħħew id-dubji li l-qorti tar-rinviju jista’ jkollha, lil hinn minn dak li jirriżulta mill-kontenut letterali ta’ dawk id-domandi, fir-rigward tar-rilevanza u l-applikazzjoni tal-prinċipji li jitnisslu minn dik is-sentenza għall-każ in eżami.

43.   Fis-sentenza Akrich(24) il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li rrilevat li “ir-Regolament Nru 1612/68 jirrigwarda biss il-moviment liberu fi ħdan il-Komunità” u li l-istess regolament “ma fih xejn fir-rigward ta’ l-eżistenza tad-drittijiet ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, relattivi għad-dħul fit-territorju tal-Komunità”, ikkunsidrat li “biex, f’sitwazzjoni bħal dik tal-kawża prinċipali, persuna tkun tista’ tibbenefika mid-drittijiet previsti mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, miżżewweġ ma’ ċittadin ta’ l-Unjoni, għandu jkun qed joqgħod legalment fi Stat Membru fil-mument li fih iseħħ it-trasferiment fl-Istat Membru l-ieħor li fih ikun ser jemigra jew emigra ċ-ċittadin ta’ l-Unjoni”.

44.   Peress li t-trasferiment tas-Sinjorina Eind fir-Renju Unit seħħ direttament mill-pajjiż terz li tiegħu hi ċittadina, u mhux minn xi Stat Membru ieħor tal-Komunità, jista’ jitqies, ma’ l-ewwel daqqa t’għajn, li abbażi tas-sentenza Akrich, l-awtoritajiet Britanniċi ma kellhomx joħorġulha permess ta’ residenza bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(25).

45.   Minn din il-perspettiva, id-domanda I a), dwar in-natura vinkolanti tal-permess ta’ residenza fuq l-awtoritajiet Olandiżi, tista’ anke tinftiehem bħala intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk l-awtoritajiet Olandiżi, minħabba dak il-permess, għandhomx neċessarjament jikkunsidraw li s-Sinjorina Eind, fil-mument meta hija tablet biex tkun tista’ toqgħod fl-Olanda, issodisfat il-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti fi Stat Membru tal-Komunità msemmija fis-sentenza Akrich jew jekk l-istess awtoritajiet, minkejja dan il-permess, humiex mill-banda l-oħra awtorizzati jqisu dik il-kundizzjoni bħala li mhijiex issodisfata, fid-dawl tal-fatt li, peress li s-Sinjorina Eind qabel ma ngħaqdet ma’ missierha fir-Renju Unit ma gawdietx mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali la fl-Olanda u lanqas f’xi Stat Membru ieħor tal-Komunità, il-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ dak il-permess ma kinux issodisfati.

46.   Madankollu, fis-sentenza riċenti Jia(26) il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-portata tas-sentenza Akrich, fejn l-Avukat Ġenerali Geelhoed(27) kien wera l-kunflitt, għall-inqas apparenti, ma’ sentenzi oħrajn kemm preċedenti u kif ukoll sussegwenti fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li d-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istat Membru taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz miżżewġin ma’ ċittadini ta’ Stat Membru jitnissel biss mir-rabta familjari(28). Fis-sentenza Jia l-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet li l-imsemmija kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti msemmija fis-sentenza Akrich tapplika b’mod ġenerali(29). Hija ċċarat infatti li “id-dritt Komunitarju, fid-dawl tas-sentenza Akrich, iċċitata iktar ’il fuq, ma jimponix fuq l-Istati Membri li jissuġġettaw il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz, membru tal-familja ta’ ċittadin Komunitarju li jagħmel użu mil-libertà ta’ moviment għall-kundizzjoni li dan il-membru tal-familja, preċedentement, kien residenti legalment fi Stat Membru ieħor.”(30). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat għalhekk li din il-kundizzjoni kienet marbuta strettament mal-kuntest fattwali partikolari li kien jikkaratterizza l-kontroversja li wasslet għas-sentenza Akrich(31) u li ma setgħetx tiġi applikata għall-każ fejn ma jiġix “allegat li l-membru tal-familja in kwistjoni kien residenti illegalment fi Stat Membru u lanqas li kien qed ifittex li jaħrab abużivament mill-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam ta’ l-immigrazzjoni”(32).

47.   B’riferenza għas-sitwazzjoni li hija s-suġġett tal-proċedimenti preliminari preżenti, fejn il-qorti tar-rinviju ma’ semmiet ebda aġir abbużiv min-naħa tal-persuni interessati, għandu jiġi aċċettat li, peress li s-Sinjorina Eind ma kinitx toqgħod illegalment fi Stat Membru qabel ma ngħaqdet ma’ missierha fir-Renju Unit, il-prinċipji li jitnisslu mis-sentenza Akrich ma kinux jimpedixxu lill-awtoritajiet Britanniċi milli joħorġulha permess ta’ residenza bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68(33).

48.   Bl-istess mod, peress li s-Sinjorina Eind, qabel ma daħlet ma’ missierha fl-Olanda, kienet toqgħod fir-Renju Unit abbażi ta’ permess ta’ residenza maħruġ validament mill-awtoritajiet Britanniċi u, għaldaqstant, ma kinitx residenti illegalment fi Stat Membru, il-prinċipji msemmijin iktar ’il fuq ma kinux jimpedixxu lill-awtoritajiet Olandiżi milli jirrikonoxxu lill-istess Sinjorina Eind, id-dritt tad-dħul u ta’ residenza fl-Olanda skond id-dritt Komunitarju(34).

49.   Multo magis, il-fatt li R.N.G. Eind, qabel ir-residenza tagħha fir-Renju Unit, ma gawdietx mid-dritt ta’ residenza fl-Olanda, kemm jekk ibbażat fuq id-dritt Komunitarju jew fuq id-dritt nazzjonali, ma jistax jikkostitwixxi motiv validu biex jiġi miċħud lilha permess għar-residenza fl-Olanda bbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jew fuq regoli oħra tad-dritt Komunitarju eventwalment rilevanti.

50.    Għalhekk nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari I u II li saru mill-qorti tar-rinviju kif ġej:

“I a) Il-fatt li ċittadin ta’ pajjiż terz ikun ġie kkunsidrat minn Stat Membru ospitanti bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, u għalhekk, ikun irċieva minn dak l-Istat permess ta’ residenza skond dak l-Artikolu, anke jekk il-validità ta’ dak il-permess tkun għadha ma skadietx, ma jorbotx minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, sabiex, malli l-istess ħaddiem jirritorna f’pajjiżu, jirrikonoxxi favur l-imsemmi ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu.

I b) L-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huwa obbligat jevalwa jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f’pajjiżu, għandux dritt jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju, qabel ma jivverifika jekk dan id-dritt jistax jiġi rikonoxxut jew le lil dan iċ-ċittadin abbażi tad-dritt nazzjonali li ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.

II. Għall-finijiet tas-soluzzjoni tad-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti l-fatt li l-imsemmi ċittadin tal-pajjiż terz, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin. Dan il-fatt ma jeskludix l-għoti minn dan l-istess Stat ta’ permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, ibbażat fuq id-dritt Komunitarju."

B –    Fuq id-domandi preliminari III u IV

1.      Kunsiderazzjonijiet preliminari

51.   Id-domandi mqajmin mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tad-domandi preliminari II u IV saru għall-eventwalità li jiġi kkonstatat – kif fil-fatt, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi kkonstatat – li l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huma awtorizzati jevalwaw jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f’pajjiżu, għandux dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju. Dawn id-domandi huma intiżi sabiex jiġi vverifikat jekk humiex issodisfati l-kundizzjonijiet li taħthom jiġi rikonoxxut dan id-dritt fir-rigward ta’ xi ħadd li jsib ruħu fis-sitwazzjoni tas-Sinjorina Eind.

52.   Bid-domanda III a) il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk dan id-dritt għandux jiġi rikonoxxut – u jekk iva, sa meta – fil-każ li jkun jista’ jiġi kkonstatat li l-ħaddiem daħal lura fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk.

53.   Bid-domanda III b) il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-dritt in kwistjoni jistax jeżisti, abbażi ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/634 u minkejja li l-ħaddiem jirċievi għajnuna soċjali fl-Istat Membru in kwistjoni abbażi taċ-ċittadinanza tiegħu, anke fil-każ fejn il-ħaddiem, wara r-ritorn tiegħu f’pajjiżu, ma jkunx irnexxielu jsib xogħol u ma jkunx jista’ jiġi meqjus iktar bħala li qiegħed ifittex impjieg.

54.   Bid-domanda IV qed jiġi mistoqsi, essenzjalment jekk, għall-finijiet tar-rikonoxximent tad-dritt imsemmi, jistax ikun rilevanti l-fatt li l-persuna kkonċernata hija membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni li eżerċita d-dritt ta’ moviment u residenza li jitnissel mill-Artikolu 18 KE u li jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin.

55.   Qabel ma jiġi kkunsidrat il-mertu ta’ dawn id-domandi, jiena nosserva li d-dritt ta’ residenza mogħti mid-dritt Komunitarju lill-membri tal-familja ta’ persuna partikolari li tkun eżerċitat il-libertà tal-moviment tal-persuni, huwa intiż biex ineħħi l-ostaklu li jirriżulta, għall-eżerċizzju ta’ din il-libertà minn dik il-persuna, mill-impossibbiltà li l-membri tal-familja tagħha jakkumpanjawha jew jingħaqdu magħha fl-Istat Membru ospitanti u l-preġudizzju konsegwenti fuq il-ħajja familjari. Mil-lat pożittiv, l-istess dritt huwa intiż li jippermetti lil dik il-persuna tintegra ruħha aħjar fl-Istat Membru ospitanti, b’mod li jiffavorixxi l-eżerċizzju ta’ dik il-libertà.

56.   F’dan is-sens, il-ħames premessa tar-Regolament Nru 1612/68 tindika li “d-dritt għall-libertà tal-moviment, sabiex ikun jista’ jiġi eżerċitat, bi standards oġġettivi, bil-libertà u d-dinjità, jeħtieġ (…) ukoll li ostakoli għall-mobilità tal-ħaddiema għandhom ikunu eliminati, b’mod partikolari fir-rigward tad-dritt tal-ħaddiem li tingħaqad miegħu l-familja tiegħu u l-kondizzjonijiet għall-integrazzjoni ta’ dik il-familja fil-pajjiż li jospitaha”(35). Il-Qorti tal-Ġustizzja stess kellha okkażjoni tosserva li “l-iskop tar-Regolament Nru 1612/68, jiġifieri l-moviment liberu tal-ħaddiema, jitlob, sabiex dan il-moviment liberu jiġi ggarantit skond il-prinċipji tal-libertà u tad-dinjità, l-aħjar kundizzjonijiet possibbli għall-integrazzjoni tal-familja tal-ħaddiem Komunitarju fi ħdan is-soċjetà ta’ l-Istat Membru ospitanti”(36). Min-naħa tagħha, il-ħames premessa tad-Direttiva 90/364 tindika li “dan id-dritt jista’ jkun eżerċitat ġenwinament biss jekk dan jingħata wkoll lill-membri tal-familja”.

57.   Id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja kif żgurat mid-dritt Komunitarju fil-kuntest ta’ l-applikazzjoni tar-regoli tat-Trattat KE fuq il-libertà tal-moviment tal-persuni fi ħdan il-Komunità huwa intiż għaldaqstant sabiex jiżgura l-eżerċizzju effettiv ta’ din il-libertà(37), u jippresupponi li teżisti sitwazzjoni fejn jista’ jingħad li din l-istess libertà ġiet eżerċitata.

2.      Fuq id-domanda III a): dritt ta’ residenza tal-membru tal-familja skond ir-regoli fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema

58.   Billi tirreferi għar-ritorn ta’ “ħaddiem” f’pajjiżu u għat-tfittxija min-naħa ta’ l-istess ħaddiem ta’ “xogħol”, id-domanda III a) tirrigwarda l-possibbiltà li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem li jirritorna fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, jingħata d-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dak l-Istat (iktar ’il quddiem imsejjaħ anki: “id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja”) abbażi tad-dritt Komunitarju fuq il-libertà tal-moviment tal-ħaddiema.

59.   Fil-kuntest ta’ din il-leġiżlazzjoni huwa l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li jistabbilixxi u jirregola d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja. Għaldaqstant, jeħtieġ l-ewwel nett li jiġi mistoqsi jekk fil-każ in eżami humiex issodisfati l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu, inkwantu huwa paċifiku li s-sur Eind ma rritornax fl-Olanda sabiex jaċċeta xi offerta ta’ xogħol effettiva u ma eżerċita ebda attività ta’ xogħol fl-imsemmi Stat fil-perijodu inkluż bejn id-data tar-ritorn tiegħu (17 ta’ Ottubru 2001) u d-data tad-deċiżjoni li ċaħdet l-oġġezzjoni ppreżentata minn bintu kontra r-rifjut li jingħata l-permess ta’ residenza mitlub minnha (5 ta’ Lulju 2002), iżda pero’ jista’ jiġi kkonstatat, kif ġie ipotizzat fid-digriet tar-rinviju, li huwa “rritorna fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk”(38).

a)      Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68

60.   Kif ġustament ġie osservat mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l -eżistenza tad-dritt għal riunifkazzjoni familjari fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, tippresupponi, apparti rabta ta’ parentela determinata ma’ ċittadin tal-Komunità, li dan l-istess ċittadin ikun jista’ jiġi kkunsidrat bħala impjegat għall-finijiet ta’ l-Artikolu 39 KE u ta’ l-Artikolu 1 tar-regolament imsemmi.

61.   Għaldaqstant, sabiex R.N.G. Eind ikollha dritt skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li toqgħod l-Olanda ma’ missierha mar-ritorn tiegħu mir-Renju Unit, l-istess Sur Eind, wara li jkun irritorna lejn pajjiżu, għandu jkun jista’ jiġi kkunsidrat bħala impjegat fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament imsemmi, li jkollu dritt joqgħod fl-Olanda fuq din il-bażi.

62.   Jeħtieġ l-ewwel nett li jiġi mistoqsi jekk ir-rikonoxximent ta’ din il-kwalità fis-sur Eind huwiex ostakolat mill-fatt li l-imsemmi sur Eind huwa ċittadin ta’ l-Olanda. Tqum allura l-kwistjoni dwar l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet imsemmijin għas-sitwazzjoni ta’ ħaddiem li jirritorna u jkun bi ħsiebu joqgħod fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin.

63.   Fil-fatt, l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68, hekk kif inhu redatt, jirreferi għad-dritt ta’ kull ċittadin ta’ Stat Membru li jidħol għal attività bħala persuna impjegata u li jwettaq tali attività “fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(39) (dritt li jimplika ovvjament id-dritt ta’ residenza f’dak l-Istat), ħaġa li tista’ tagħti l-impressjoni li dan l-Artikolu ma jagħtix dritt simili fir-rigward tat-territorju ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-persuna kkonċernata hija ċittadina.

64.   Bl-istess mod, il-kliem ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru. 1612/68 jista’ jagħi l-impressjoni li jagħti, lil ċerti membri tal-familja tal-ħaddiem, dritt ta’ residenza fi Stat Membru li huwa differenti minn dak li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin.

65.   Taħt perspettiva oħra, imbagħad, l-istess kontenut letterali ta’ l-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament imsemmi jista’ jagħti l-impressjoni li d-dritt ta’ residenza fi Stat Membru li dawn l-artikoli jikkontemplaw jappartjeni lill-persuna kkonċernata u lill-membri tal-familja tagħha bil-kundizzjoni li din ikollha “impjieg” f'dak l-Istat.

66.   L-analiżi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja turi pero’ li l-portata ta’ dawn l-artikoli tmur lil hinn minn dak li jista’ jiġi dedott mill-kontenut letterali.

i)      L-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati sabiex jiġi pretiż dritt ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu l-persuna kkonċernata hi ċittadina?

67.   Fil-fehma tiegħi, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati mill-persuna kkonċernata, sakemm din tkun “ħaddiem” fis-sens ta’ dan ir-Regolament, anke fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu din il-persuna tkun ċittadina, sabiex jiġi żgurat li hija u l-membri tal-familja tagħha, jkollhom dritt li joqgħodu fit-territorju ta’ dak l-Istat taħt kundizzjonijiet almenu ekwivalenti għal dawk iggarantiti favur tiegħu mid-dritt Komunitarju fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor(40).

68.   Fl-ewwel lok, ebda waħda mid-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 39 KE – li fid-dawl tagħhom għandhom jiġu interpretati d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1612/68, li ġew adottati, skond l-Artikolu 49 tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 40 KE), biex jikkjarifikaw dawk id-dispożizzjonijiet(41) – ma tillimita l-portata tal-libertà ta’ moviment tal-ħaddiema għat-territorju ta’ l-Istati Membri li tagħhom il-ħaddiem mhuwiex ċittadin(42).

69.   Fit-tieni lok, abbażi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm id-dispożizzjonijiet tat-Trattat fir-rigward tal-moviment liberu tal-persuni u l-miżuri adottati in eżekuzzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma jistgħux jiġu applikati għal attivitajiet li m’għandhom ebda konnessjoni ma’ xi waħda mis-sitwazzjonijiet ikkontemplati mid-dritt Komunitarju u li l-aspetti kollha tagħhom huma limitati fi ħdan Stat Membru wieħed, huwa minnu li r-regoli in kwistjoni japplikaw għal kull ċittadin Komunitarju, indipendentement mil-post ta’ l-oriġini u miċ-ċittadinanza tiegħu, li jkun eżerċita d-dritt tal-libertà tal-moviment tal-ħaddiema u li jkun wettaq attività ta’ xogħol fi Stat Membru ieħor. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat għalhekk li l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1612/68(43) jistgħu jiġu invokati minn ħaddiem anki fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu huwa jkun ċittadin, meta dan ikun irrisjeda u wettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor(44).

70.   B’mod partikolari, għalkemm, bħala regola, ċittadin ta’ Stat Membru jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat bis-saħħa tad-drittijiet inerenti għaċ-ċittadinanza tiegħu u mhux tad-drittijiet mogħtija lilu mid-dritt Komunitarju, dan ma jbiddilx il-fatt li, fil-każ fejn dan iċ-ċittadin ikun mar fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata hemmhekk, fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE, u jirritorna sabiex jistabbilixxi ruħu, biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasha, fit-territorju ta’ l-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin, id-dritt li jidħol u joqgħod f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar huwa ggarantit lilu anke mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 43 KE, rispettivament. Kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Singh, “ċittadin ta’ Stat Membru jista’ jkun skoraġġut milli jħalli l-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasu, fis-sens tat-Trattat KEE, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor jekk, meta jirritorna fl-Istat Membru li tiegħu il-ħaddiem hu ċittadin biex iwettaq attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata jew għal rasu, ma jkunx jista’ jgawdi minn faċilitajiet għad-dħul u residenza għall-inqas ekwivalenti għal dawk li, bis-saħħa tat-Trattat KEE jew tad-dritt sekondarju, huwa jkun jista’ jgawdi fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(45).

71.   Dawn il-kunsiderazzjonijiet, barra minn hekk, wasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja biex fl-istess sentenza Singh, tikkonkludi li l-mara jew ir-raġel ta’ ċittadin/a Komunitarju/a li jkun/tkun eżerċita/t id-drittijiet ta’ moviment u ta’ stabbiliment mogħtija mill-Artikoli 48 u 52 tat-Trattat KEE (li saru l-Artikolu 39 KE u 43 KE) “għandu jkollha/u, meta żewġha jew martu j/tirritorna fil-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu/tagħha, għall-inqas l-istess drittijiet ta’ dħul u ta’ residenza li jkollha/u skond id-dritt Komunitarju, jekk żewġha jew martu j/tagħżel li j/tidħol u j/toqgħod fi Stat Membru ieħor”(46).

72.   Għaldaqstant, il-fatt li s-Sur Eind huwa ċittadin ta’ l-Olanda u jista’ għaldaqstant igawdi d-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat abbażi tad-dritt nazzjonali, waħdu, ma jirrendix ir-ritorn f’pajjiżu sitwazzjoni purament interna li mhijiex suġġetta għall-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju. Għall-finijiet ta’ l-eventwali applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għall-każ in eżami, jeħtieġ li jiġi vverifikat, mill-banda l-oħra, jekk dan ir-ritorn lejn pajjiżu jinvolvix l-eżerċizzju tal-libertà tal-moviment tal-ħaddiema ggarantita mill-Artikolu 39 KE u mir-Regolament imsemmi jew le.

ii)    L-Artikoli 1 u 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jistgħu jiġu invokati anke jekk il-persuna kkonċernata mhijiex impjegata fl-Istat Membru fejn ikun qiegħed jiġi pretiż id-dritt tar-residenza?

73.   Skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “ħaddiem” fis-sens ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68, għandu tifsira Komunitarja speċifika u m’għandux jiġi interpretat b’mod restrittiv. Kull persuna li teżerċita attivitajiet reali u effettivi, bl-esklużjoni ta’ attivitajiet li huma tant minimi li għandhom jiġu kkunsidrati bħala purament marġinali u anċillari għandha titqies bħala “ħaddiem”. Il-karatteristika tar-relazzjoni ta’ impjieg hija, skond din il-ġurisprudenza, il-fatt li persuna twettaq matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala korrispettiv għalihom hija tirċievi rimunerazzjoni(47).

74.   Dan il-kunċett, barra minn hekk, ikopri mhux biss min jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor biex jaċċetta offerta ta’ xogħol effettiva, imma anki min jagħmel dan biex ifittex impjieg(48).

75.   Kif tfakkar ġustament l-istess qorti tar-rinviju(49), fis-sentenza Antonissen, il-Qorti tal-Ġustizzja fil-fatt ikkunisdrat li “l-Artikolu 48(3) [tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 39(3) KE)] għandu jiġi interpretatat fis-sens li dan jelenka, b’mod mhux eżawrjenti, ċerti drittijiet li minnhom igawdu ċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri fil-kuntest tal-moviment liberu tal-ħaddiema” u li “din il-libertà timplika wkoll id-dritt taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri li jiċċaqalqu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra u joqogħdu hemm bl-iskop li jfittxu xogħol hemmhekk”. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li “barra minn hekk, din l-interpretazzjoni tat-Trattat taqbel ma' dik tal-leġiżlatur Komunitarju, kif jindikaw id-dispożizzjonijiet adottati biex jiġi implementat il-prinċipju tal-moviment liberu, b’mod partikolari l-Artikoli 1 u 5 tar-Regolament [Nru 1612/68], dispożizzjonijiet li jippresupponu d-dritt taċ-ċittadini Komunitarji li jittrasferixxu ruħhom biex ifittxu xogħol fi Stat Membru ieħor u, konsegwentement, id-dritt li joqogħdu hemm”(50).

76.   Għalhekk, jekk iċ-ċittadin Komunitarju jista’ jinvoka l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 biex jeżerċita d-dritt li jiċċaqlaq u joqgħod fi Stat Membru ieħor, anke f’dak l-Istat li tiegħu hu ċittadin, biex ifittex impjieg hemmhekk, għad irid jiġi vverifikat jekk il-membri tal-familja tiegħu, li jaqgħu taħt il-kategoriji msemmijin fl-Artikolu 10 tar-Regolament imsemmi, jistgħux jinvokaw l-istess dispożizzjoni biex jippretendu d-dritt li joqogħdu miegħu fl-Istat Membru ospitanti.

77.   Il-Gvern Daniż esprima ruħu fin-negattiv f'dan ir-rigward fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu. Dan il-Gvern isostni li ċ-ċittadin Komunitarju li jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor jew jidħol fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu biex ifittex impjieg effettivament ikun qed jeżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema, iżda ma jistax jinvoka, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għall-membri tal-familja tiegħu. Huwa josserva li dan l-Artikolu jinsab fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti ta’ dan ir-Regolament u li, kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Collins(51), fil-kuntest ta’ dan it-titolu t-terminu “ħaddiem” jindika biss persuna li effettivament għandha impjieg.

78.   Huwa minnu li fis-sentenza Collins il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li “l-kunċett ta’ ‛ħaddiem’ mhuwiex użat b’mod uniformi fir-Regolament Nru 1612/68” u li, “għalkemm fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti tar-Regolament imsemmi dan it-terminu jikkonċerna biss dawk il-persuni li daħlu diġà fis-suq tax-xogħol, f'partijiet oħra tar-Regolament imsemmi l-kunċett ta’ ‛ħaddiem’ għandu jinftiehem f'sens iktar wiesa’”(52). Mill-bqija, it-Titolu II in kwistjoni jirrigwarda l-“Impjieg (…)” u l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet relattivi tidher, għaldaqstant, li tippresupponi li l-“Eliġibilità għall-impjieg”, li tikkostitwixxi min-naħa tagħha s-suġġett li huwa regolat mit-Titolu I, tkun diġà nkisbet(53).

79.   Fil-fehma tiegħi, jeħtieġ ukoll li dan ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja jitqiegħed fil-kuntest tiegħu u jiġi spjegat.

80.   Minn banda, dan jidħol fil-kuntest ta’ raġunament intiż essenzjalment sabiex jeskludi li ċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jittrasferixxi ruħu biex ifittex impjieg fi Stat Membru ieħor jkun intitolat li, abbażi ta’ l-Artikolu 7(2) tar-Regolament Nru 1612/68, jibbenefika mill-istess vantaġġi soċjali u fiskali tal-ħaddiema nazzjonali (dak il-każ kien jirrigwarda sussidju għal persuni li jkunu qegħdin ifittxu xogħol). Is-sentenza Collins bl-ebda mod ma tirrigwarda id-dritt tal-membri tal-familja li jakkumpanjaw u jingħaqdu fl-Istat Membru ospitanti ma’ ċittadin Komunitarju li jkun qiegħed ifittex impjieg hemmhekk.

81.   Mill-banda l-oħra, jiena nosserva li l-Artikolu 7(4) tar-Regolament Nru 1612/68, li wkoll jinsab fit-Titolu II imsemmi iktar ’il fuq, jiddikjara n-nullità awtomatika tal-klawsoli fil-kuntratti kollettivi jew individwali jew f’regoli kollettivi oħrajn li jikkonċernaw, inter alia, l-“eliġibilità għall-impjieg”, meta dawn jipprovdu u jawtorizzaw kundizzjonijiet diskriminatorji fil-konfront tal-ħaddiema ċittadini ta’ l-Istati Membri l-oħra. Dan juri li fir-realtà l-kwistjoni ta’ l-eliġibilità għall-impjieg mhijiex kompletament estranja għat-titolu II u li d-distinzjoni bejn is-suġġett tat-Titolu I u dak tat-Titolu II mhijiex daqshekk riġida kif tista’ tidher ma’ l-ewwel daqqa t’għajn.

82.   Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 għandu jiġi interpretat “skond il-kuntest u l-iskop ta’ dan ir-Regolament”(54). Dan ir-regolament huwa wieħed mid-diversi regolamenti maħsubin biex jaġevolaw il-kisba ta’ l-għanijiet ta’ l-Artikolu 39 KE u, għalhekk, inter alia, għandu jippermetti lill-ħaddiem jiċċaqlaq liberament fi ħdan it-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra u li joqgħod hemmhekk sabiex iwettaq xogħol jew ifittex xogħol. Skond il-Qorti tal-Ġustizzja, “mid-dispożizzjonijiet kollha tiegħu, jirriżulta li, sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment tal-membri tal-familja tal-ħaddiema, il-Kunsill ħa in kunsiderazzjoni, fl-ewwel lok, l-importanza li għandu mill-perspettiva umana, għall-ħaddiem, il-fatt li jkollu l-familja tiegħu miegħu u, fit-tieni lok, l-importanza li minn kull perspettiva jidher li għandha l-integrazzjoni tal-ħaddiem u tal-familja fl-Istat Membru ospitanti, mingħajr ebda differenza fit-trattament meta mqabbla maċ-ċittadini nazzjonali”(55). Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li, fid-dawl tal-kuntest u ta’ l-iskop tiegħu, l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 ma jistax jiġi interpretat b'mod restrittiv(56).

83.   B’mod iktar ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja uriet li mir-regolamenti u mid-direttivi tal-Kunsill relattivi għall-moviment liberu tal-ħaddiema impjegati u dawk li jaħdmu għal rashom fi ħdan il-Komunità, jirriżulta li l-leġiżlatur Komunitarju rrikonoxxa l-importanza marbuta ma’ l-iżgurar tal-protezzjoni tal-ħajja familjari taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri sabiex jiġu eliminati l-ostakli għall-eżerċizzju tal-libertajiet fundamentali stabbiliti fit-Trattat(57).

84.   Madankollu, għandu jiġi rikonoxxut li l-impossibbiltà għall-membri tal-familja ta’ persuna li teżerċita d-dritt li tiċċaqlaq u toqgħod fi Stat Membru ieħor biex tfittex xogħol hemmhekk, li jakkumpanjaw u jingħaqdu mal-membru intimu tal-familja tagħhom fit-territorju ta’ dan l-Istat tirriskja li tippreġudika l-effettività ta’ dan id-dritt. Mhuwiex diffiċli li wieħed jaħseb f’sitwazzjoniijiet fejn, fin-nuqqas tar-rikonoxximent tad-dritt tal-membri tal-familja li jakkumpanjaw jew jingħaqdu fl-Istat ospitanti mal-persuna kkonċernata, il-libertà tal-moviment sabiex wieħed ifittex impjieg ma tiġix eżerċitata fil-verità (per eżempju ċittadin li jrabbi tifel ta’ età żgħira waħdu). Għandu jitqies li r-residenza fi Stat Membru ieħor għall-finiijiet tat-tfittxija ta’ xogħol tista’ ddum leġittimament għal perijodu kunsiderevoli ta’ żmien (ara f’dan is-sens il-punti 109 sa 115 iktar ’il quddiem).

85.   Wieħed għandu jżomm f’moħħu wkoll il-ħtieġa li, fl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ xi regolament Komunitarju, jiġu kkunsidrati r-rekwiżiti fir-rigward ta’ l-osservanza tal-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju, u senjatament id-drittijiet fundamentali(58). Fil-każ in eżami jispikka d-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari, li huwa protett kemm mill-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem: il-“KEDB”) kif ukoll, fir-rigward tat-tfal minuri, mill-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal adottata f’New York fl-20 ta’ Novembru 1989.

86.   Minn naħa waħda, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà affermat espressament li d-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari fis-sens ta’ l-Artikolu 8 tal-KEDB jagħmel parti mid-drittijiet fundamentali li, skond ġurisprudenza stabbilita, kif riaffermata fil-preambolu ta’ l-Att Uniku Ewropew u mill-Artikolu 6(2) UE, huma protetti fl-ordinament ġuridiku Komunitarju(59), u osservat li, minkejja li l-Konvenzjoni Ewropea ma tiggarantixxix bħala dritt fundamentali d-dritt, għal barrani, li jidħol u jirrisjedi fit-territorju ta’ pajjiż partikolari, it-tkeċċija ta’ persuna minn pajjiż fejn jgħixu l-membri intimi tal-familja tiegħu tista’ tikkostitwixxi ksur tad-dritt għar-rispett tal-ħajja tal-familja kif protett mill-Artikolu 8(1) tal-KEDB(60).

87.   Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll il-ħtieġa li r-Regolament Nru 1612/68 jiġi interpretat fid-dawl tal-ħtieġa tar-rispett tal-ħajja familjari msemmi fl-Artikolu 8 tal-KEDB(61).

88.   Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Il-Parlament vs Il-Kunsill, irrikonoxxiet li l-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal hija vinkolanti fil-konfront ta’ kull Stat Membru u hija waħda mill-istrumenti internazzjonali relattivi għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali li hija tikkunsidra meta tiġi biex tapplika l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju(62). F'dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din il-konvenzjoni “tirrikonoxxi wkoll il-prinċipju tar-rispett tal-ħajja tal-familja” u “[h]ija bbażata fuq ir-rikonoxximent, espress fis-sitt premessa tagħha, li t-tifel/tifla, għandu/ha j/titrabba f'ambjent ta’ familja għall-iżvilupp sħiħ u armonjuż tal-personalità tiegħu/tagħha”(63).

89.   L-Artikolu 9(1) ta’ din il-konvenzjoni jipprovdi li l-Istati Kontraenti għandhom jiżguraw li t-tifel/tifla ma j/tkunx mifrud/a mill-ġenituri tiegħu/tagħha kontra r-rieda tagħhom; skond l-Artikolu 10(1), dan l-obbligu jimplika li kull applikazzjoni magħmula minn tifel/tifla jew mill-ġenituri tiegħu/tagħha sabiex jidħlu fi Stat Kontraenti jew sabiex jitilqu minnu għall-finijiet ta’ riunifikazzjoni tal-familja għandha tiġi kkunsidrata mill-Istati Kontraenti b’mod pożittiv, b’umanità u b’ħeffa(64).

90.   Il-fatturi interpretattivi kollha msemmijin hawn fuq iwassluni biex nikkonkludi li, minkejja d-diċitura tiegħu (jiġifieri inkwantu jirriferi għall-membri tal-familja tal-“ħaddiem li hu ċittadin ta’ Stat Membru wieħed u li hu mpjegat fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”(65)) u l-pożizzjoni tiegħu fit-Titolu II ta’ l-ewwel Parti tar-Regolament Nru 1612/68, l-Artikolu 10 ta’ dan ir-Regolament iservi ta’ bażi għad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja fl-Istat Membru ospitanti mhux biss fil-każ ta’ ċittadin Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħha hemmhekk biex jaċċetta xi offerta ta’ xogħol effettiva, iżda wkoll fil-każ ta’ ċittadin Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu hemmhekk biex ifittex impjieg.

91.   B’mod sussidjarju, fl-ipoteżi fejn jiġi kkonstatat li mhuwiex possibbli li tiġi affermata l-eżistenza tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja anke fit-tieni każ abbażi ta’ interpretazzjoni estensiva ta’ l-imsemmi Artikolu 10, jiena tal-fehma li dan huwa possibbli li jsir permezz ta’ l-applikazzjoni b’analoġija ta’ l-imsemmija dispożizzjoni, li r-ratio tagħha hija perfettament kumpatibbli ma’ l-estensjoni għall-każ tat-tiftix ta’ impjieg tas-soluzzjoni mogħtija mid-dispożizzjoni stess għall-każ ta’ l-eżerċizzju ta’ l-impjieg.

92.   Huwa biss b’mod ulterjorment sussidjarju li d-dritt in kwistjoni jista’ jiġi dedott, abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività, mid-dispożizzjonijiet stess – ossia l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 – li jagħtu liċ-ċittadini Komunitarji id-dritt li jiċċaqalqu u jirrisjedu fi Stat Membru bl-iskop li jfittxu impjieg hemmhekk(66). Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-moviment liberu tal-persuni toffri eżempji simili tad-drittijiet ta’ residenza rikonoxxuti lill-membri tal-familja, fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni speċifika li tikkristallizzahom, abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività tad-drittijiet ta’ residenza mogħtija lill-membru intimu tal-familja tagħhom(67).

93.   Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li għall-ewwel parti tad-domanda III a) tista’ tingħata t-tweġiba li ċittadin ta’ pajjiż terz, li huwa membru tal-familja ta’ ħaddiem li jirritorna mill-Istat Membru ospitanti lejn l-Istat li tiegħu hu ċittadin biex ifittex impjieg hemmhekk, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-Istat imsemmi l-aħħar.

94.   Qabel ma neżminaw it-tieni parti tad-domanda III a), li hija intiża biex jiġi ppreċiżat il-perijodu li matulu jeżisti dan id-dritt, jidhirli li huwa meħtieġ madankollu li jiġi ċċarat punt ta’ importanza kbira li ma tteħidtx in kunsiderazzjoni mill-qorti tar-rinviju meta ġew imfassla d-domandi preliminari(68).

iii) Id-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 jibqa’ jeżisti anke fil-każ meta l-ħaddiem jirritorna f’pajjiżu għal raġuni differenti minn dik li jaħdem jew ifittex xogħol?

95.   Kif ġie sostnut, essenzjalment, mill-Kummissjoni, iċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jkun eżerċita l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema skond l-Artikolu 39 KE u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 biex jaħdem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, jikseb minn dawn id-dispożizzjonijiet id-dritt li jerġa’ jidħol u li joqgħod fl-ewwel Stat anke meta ma jkollux il-ħsieb jew ma jkunx f’pożizzjoni li jaħdem jew ifittex impjieg hemmhekk(69).

96.   Huwa minnu li d-dritt taċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna, flimkien mal-konjuġi tiegħu, fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin wara li, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, ikun ħadem bħala persuna impjegata ġie rikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza msemmija iktar ’il fuq Singh, skond l-Artikolu 52 tat-Trattat KEE (li wara sar l-Artikolu 43 KE) u fid-dawl tal-fatt li dan iċ-ċittadin kien qiegħed jirritorna biex jistabbilixxi ruħu fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu biex jaħdem għal rasu.

97.   Madankollu, dan ma jfissirx li b’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ssuġġettat l-eżistenza, fid-dritt Komunitarju, tad-dritt ta’ persuna li tidħol lura u tirrisjedi fl-Istat Membru li tiegħu tkun ċittadina, wara li tkun ħadmet bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għall-eżerċizzju, mad-dħul lura fl-ewwel Stat, ta’ attività ekonomika, kemm jekk bħala persuna impjegata jew għal rasha.

98.   Il-Kummissjoni, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, fakkret ġustament li, abbażi tal-ġurispridenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm fil-kuntest ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68 titqies bħala “ħaddiem” kull persuna li twettaq, matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala korrispettiv għalihom hija tirċievi rimunerazzjoni u għalkemm, malli din ir-relazzjoni ta’ impjieg tintemm, il-persuna kkonċernata, bħala regola, titlef l-istat ta’ ħaddiem, madankollu dan l-istat jista’ jipproduċi ċerti effetti anke wara t-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg(70). Id-drittijiet li minnhom igawdi l-ħaddiem Komunitarju u l-membri tal-familja tiegħu skond ir-Regolament Nru 1612/68, fuq l-istess livell bħall-istat ta’ ħaddiem emigrant, jistgħu jibqgħu jeżistu, f’ċerti ċirkustanzi, anke wara li r-relazzjoni ta’ impjieg tkun intemmet(71).

99.   Fil-fehma tiegħi, fost dawn id-drittijiet hemm ukoll id-dritt tal-ħaddiem emigrant li jerġa’ jidħol lura u joqgħod fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin ġaladarba tintemm ir-relazzjoni ta’ impjieg fl-Istat Membru ospitanti.

100. Huwa minnu li dan id-dritt huwa ġeneralment rikonoxxut mid-dritt nazzjonali, inkwantu inerenti għall-istat ta’ ċittadin, anke in kunsiderazzjoni ta’ l-Artikolu 3(2) tal-Protokoll Nru 4 li jikkompleta l-KEDB, iffirmat fi Strasburgu fis-16 ta’ Settembru 1963, li jistabbilixxi li “ħadd ma jista’ jiġi mċaħħad mid-dritt li jidħol fit-territorju ta’ l-Istat li tiegħu hu ċittadin”.

101. Madankollu, għandu jiġi ammess li dan id-dritt jingħata anke mid-dritt Komunitarju, inkwantu meħtieġ biex jassigura l-efettività tad-dispożizzjonijiet li jassiguraw il-libertà tal-moviment tal-ħaddiema. Huwa ċar, infatti, li ċ-ċittadin ta’ Stat Membru jista’ jkun dissważ milli jitlaq il-pajjiż ta’ l-oriġini tiegħu, biex jeżerċita attività ta’ xogħol bħala persuna impjegata fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor jekk ma jkollux iċ-ċertezza li jkun jista’ jirritorna xi darba fl-Istat Membru li tiegħu hu ċittadin anke indipendentement mill-eżerċizzju ta’ attività ekonomika jew mit-tfittxija ta’ xogħol f’dan l-Istat imsemmi l-aħħar.

102. Ir-ritorn ta’ ħaddiem tal-Komunità mill-Istat Membru ospitanti fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, anke jekk mhux bl-iskop li jfittex jew jeżerċita impjieg f’dan l-Istat, huwa għalhekk sitwazzjoni li, iktar milli hija purament interna, hija rregolata u żgurata mid-dritt Komunitarju, preċiżament mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68.

103. Konsegwentement, kif osservajt fil-punti 76 sa 90 iktar ’il fuq, jekk teżisti r-rabta ta’ parentela mitluba mill-Artikolu 10 ta’ l-istess Regolament, anke l-membri tal-familja ta’ dan il-ħaddiem jistgħu fil-fehma tiegħi, abbażi ta’ dan l-artikolu u indipendentement mill-fatt jekk il-ħaddiem huwiex se jeżerċita jew ifittix impjieg fl-Istat li tiegħu hu ċittadin jew le, igawdu mid-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dan l-Istat meta l-istess ħaddiem jirritorna hemmhekk wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fl-Istat ospitanti. Huwa ċar, b’mod partikolari, li d-dritt Komunitarju tal-ħaddiem li jirritorna fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu ma jkunx effettiv jekk huwa jista’ li jiġi dissważ milli jeżerċitah minħabba ostakli imposti f’dak l-Istat fuq ir-residenza tal-membri intimi tal-familja tiegħu.

104. Lanqas ma jreġġi l-argument kuntrarju għall-argument tiegħi, sostnut mill-Gvernijiet Olandiżi u Daniżi fl-osservazzjonijiet bil-mitkub tagħhom, li l-prospettiva li, meta ċittadin Komunitarju jirritorna lejn l-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, ma jkunx jista’ jkompli jgħix flimkien mal-familja tiegħu kif kien jagħmel fl-Istat ospitanti, ma tiskoraġġixxix liċ-ċittadin Komunitarju milli jittrasferixxi ruħu fl-Istat ospitanti biex jaħdem hemmhekk bħala persuna impjegata. B’mod partikolari, ġie enfasizzat mill-Gvern Olandiż il-fatt li s-sur Eind ma setax ikun dissważ milli jeżerċita din il-libertà billi jittrasferixxi ruħu fir-Renju Unit minħabba l-impossibbiltà li t-tifla tiegħu toqgħod miegħu ladarba huwa jirritorna lejn pajjiżu, billi s-Sinjorina Eind f’dak iż-żmien tat-trasferiment diġà ma kellhiex dritt ta’ residenza fl-Olanda.

105. Jidhirli li dan l-effett dissważiv jitnissel sempliċiment mill-prospettiva, għal ċittadin ta’ xi Stat Membru li jkun jixtieq jaċċetta offerta ta’ xogħol fi Stat Membru ieħor, li, mar-ritorn fl-Istat ta’ l-oriġini tiegħu, ma jkunx jista’ jibqa' jgħix(72) mal-membri intimi tal-familja tiegħu, sitwazzjoni li tista’ eventwalment tinħoloq – minħabba żwieġ, filjazzjoni, jew bħal f’dan il-każ, riunifikazzjoni tal-familja – fl-Istat ospitanti.

106. Jekk wieħed jieħu per eżempju l-każ ta’ ħaddiem Komunitarju li jkun ittrasferixxa ruħu fi Stat Membru ieħor biex jaħdem bħala impjegat hemmhekk, li jkun iżżewweġ ċittadina ta’ pajjiż terz li tkun legalment residenti hemmhekk u li magħha jkollu tifel, li la l-Istat ta’ l-oriġini tal-ħaddiem u lanqas l-Istat ospitanti ma jagħtuh iċ-ċittadinanza. Jista’ jingħad serjament lil dan il-ħaddiem, mar-ritorn tiegħu lejn pajjiżu, li m’għandux dritt jiġi akkumpanjat mill-mara u mit-tifel tiegħu, bħala ċittadini ta’ pajjiżi terzi, peress li, fil-mument li huwa ħa d-deċiżjoni li jittrasferixxi ruħu fl-Istat ospitanti, ma kellux ir-rabtiet imsemmijin u għaldaqstant ma setax ikun dissważ milli jittrasferixxi ruħu f’dak l-Istat minħabba l-impossibbiltà ta’ riunifikazzjoni sussegwenti tal-familja fl-Istat ta’ l-oriġini?

b)      Konklużjoni fuq l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 f’każ bħal dak in eżami

107. Jiena nsostni li, b’risposta għad-domanda preliminari III a), għandu jiġi kkunsidrat li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna f’dak l-Istat wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat flimkien mal-membru intimu tal-familja tiegħu skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 indipendentement mill-fatt jekk l-istess ċittadin huwiex qed jaħdem jew ifittex impjieg.

108. Kif osservat il-Kummissjoni, dan id-dritt jappartjeni għat-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet fl-Artikolu 10(a) u (b). F'każ, bħal f'dak in eżami, ta’ dixxendent tal-ħaddiem, id-dritt jibqa’ effettiv sa meta t-tifel/tifla j/tagħlaq wieħed u għoxrin sena u, wara dak il-mument, sakemm id-dixxendent jibqa’ dipendenti mill-ħaddiem.

c)      Għal kemm żmien jibqa’ jeżisti d-dritt ta’ residenza skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 li għandhom il-membri tal-familja ta’ persuna li tkun qiegħda tfittex xogħol?

109. F’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taċċettax is-soluzzjoni li spjegajt fil-punt 107 iktar ’il fuq, iżda taċċetta, għall-inqas, li ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li jirritorna lejn pajjiżu mill-Istat Membru ospitanti biex ifittex xogħol hemmhekk, għandu dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat skond l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, jibqa’ neċessarju li jiġi identifikat, sabiex tingħata risposta kompleta għad-domanda preliminari III a), il-perijodu ta’ żmien li matulu dan id-dritt ikun effettiv.

110. Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha okkażjoni tosserva li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 u l-Artikoli 1 u 4 tad-Direttiva 68/360/KEE “jippreskrivu li l-Istati Membri għandhom jirrikonoxxu d-dritt ta’ residenza lill-konjuġi u lit-tfal tal-ħaddiem, li jkun ekwivalenti għal dak mogħti lill-ħaddiem stess”(73). B’mod partikolari, l-Artikolu 4(4) ta’ dik id-Direttiva jistabbilixxi li membru tal-familja li ma jkunx ċittadin ta’ Stat Membru għandu jinħariġlu dokument ta’ residenza li għandu jkollu l-istess validità ta’ dak maħruġ lill-ħaddiem li fuqu jkun dipendenti. Minn dan jirriżulta li l-leġiżlazzjoni Komunitarja tagħti lill-membri tal-familja tal-ħaddiema Komunitarji emigranti d-dritt ta’ residenza “li jkollu l-istess portata bħal dak ta’ dawn il-ħaddiema”(74).

111. Jeħtieġ li jiġi vverifikat liema huma l-limiti temporali fuq id-dritt ta’ residenza mogħti għall-finijiet tat-tfittxija tax-xogħol mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68.

112. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja diġà eżaminat dan l-aspett. Sa mis-sentenza Antonissen il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “l-effettività ta’ l-Artikolu 48 [tat-Trattat KEE, li wara sar l-Artikolu 39 KE] tkun garantita jekk il-leġiżlazzjoni Komunitarja, jew, fin-nuqqas ta’ din il-leġiżlazzjoni, il-leġiżlazzjoni ta’ xi Stat Membru, tagħti lill-persuni kkonċernati terminu raġonevoli li jippermettilhom li, fit-territorju ta’ l-Istat Membru kkomċernat, jieħdu konjizzjoni ta’ l-offerti ta’ xogħol li jikkorrispondu mal-kwalifiki professjonali tagħhom u li jieħdu, jekk ikun il-każ, il-miżuri meħtieġa sabiex jintgħażlu”(75).

113. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni Komunitarja li tiffissa terminu għar-residenza taċ-ċittadini Komunitarji li jkunu qegħdin ifittxu xogħol fi Stat Membru, l-Istati Membri għandhom għaldaqstant id-dritt li jiffissaw terminu raġonevoli għal dan l-iskop(76). Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà indikat li terminu ta’ sitt xhur, bħala regola, ma jirriżultax neċessarjament insuffiċjenti, filwaqt li ppreċiżat li, “jekk wara li jiskadi t-terminu in kwistjoni, il-persuna kkonċernata ġġib prova li qiegħda tkompli tfittex xogħol u għandha possibbiltajiet reali li tintgħażel, il-persuna kkonċernata ma tistax madankollu tiġi obbligata tħalli t-territorju ta’ l-Istat Membru ospitanti”(77). Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga liċ-ċittadini Komunitarji li jkunu qegħdin ifittxu xogħol sabiex iħallu awtomatikament it-territorju nazzjonali wara l-iskadenza tat-terminu impost tmur kontra d-dritt Komunitarju(78).

114. Il-perijodu li fih jista’ jiġi eżarċitat id-dritt taċ-ċittadin Komunitarju li jirrisjedi fi Stat Membru sabiex ifittex xogħol hemmhekk, fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni Komunitarja li tiffissah, huwa għalhekk dak stabbilit minn kull Stat Membru in osservanza ta’ l-eżiġenzi imposti għal dak l-iskop mid-dritt Komunitarju. Għalhekk għandu jkun terminu raġonevoli, li f’kull każ l-iskadenza tiegħu ma tistax tiġi invokata kontra ċittadin Komunitarju li jipprova li qiegħed ikompli jfittex xogħol u għandu possibbiltajiet reali li jintgħażel.

115. Sakemm dan iċ-ċittadin ikollu dritt li jirrisjedi fi Stat Membru sabiex ifittex impjieg hemmhekk, il-membri tal-familja tiegħu li jaqgħu taħt il-kategoriji elenkati fl-Artikolu 10 tar-regolament Nru 1612/68 jkunu jistgħu huma wkoll jinvokaw dan id-dritt ta’ residenza fl-istess Stat bis-saħħa ta’ dak l-Artikolu.

116. Il-leġiżlazzjoni Olandiża, kif tirriżulta mid-digriet tar-rinviju(79), hija kompletament konformi mar-rekwiżiti imposti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, inkwantu tipprevedi li l-validità tad-dokument ta’ residenza li jingħata lill-persuna barranija li tkun qiegħda tfittex xogħol hija ta’ sitt xhur (terminu li, bħala regola, il-Qorit tal-Ġustizzja tikkunsidrah bħala li huwa raġonevoli) u li dan il-perijodu jiġi, minn żmien għal żmien, ipprorogat bi tliet xhur meta l-persuna barranija turi li tkun għadha qiegħda tfittex xogħol u għandha possibbiltà reali li ssib xogħol.

d)      Risposta suġġerita għad-domanda III a)

117. Nissuġġerixxi għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għad-domanda III a) bil-mod kif ġej:

“Ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, li jirritorna fl-istess Stat Membru wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat mal-membru tal-familja tiegħu bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, dejjem jekk ikun hemm ir-rabta ta’ parentela rikjesta, u dan indipendentement mill-fatt jekk iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċitax jew ikunx qed ifittex impjieg hemmhekk. Dan id-dritt jispetta lit-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet ta’ l-Artikolu 10(a) u (b)”.

3.      Fuq id-domandi III b) u IV: dritt ta’ dħul u residenza tal-membru tal-familja bis-saħħa ta’ l-Artikolu 18 KE u tad-Direttiva 90/364

118. Ir-risposta li jiena nissuġġerixxi li tingħata għad-domanda preliminari III a) – li minnha jitnissel ir-rikonoxximent tad-dritt tas-Sinjorina Eind li tirrisjedi ma’ missierha fl-Olanda bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 – tirrendi superfluwa l-analiżi tad-domandi III b) u IV. Għalhekk huwa biss għall-finijiet ta’ kompletezza u fil-qosor li ser nagħmel is-segwenti analiżi.

119. Nibda bl-Artikolu 18 KE, u nsostni li dan, waħdu u meta kkunsidrat għalih, ma jistax iservi ta’ bażi għad-dritt tas-Sinjorina Eind li tirrisjedi ma’ missierha fl-Olanda. Fil-fatt, jiena tal-fehma li għall-inqas għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet għar-rikonoxximent ta’ dritt ta’ residenza fi Stat Membru tapplika l-osservazzjoni magħmula fid-dottrina li “paradoss taċ-ċittadinanza Ewropea, fir-rigward tal-libertà tal-moviment tal-persuni, huwa dak li jingħad wisq mingħajr ma jitħalla jsir xejn iktar minn dak li jeżisti diġà”(80).

120. Anke jekk ninjora l-fatt li s-Sinjorina Eind mhijiex ċittadina ta’ l-Unjoni u jekk nillimita ruħi biex nikkunsidra qabel xejn il-pożizzjoni tas-Sur Eind, li mill-banda l-oħra huwa ċittadin ta’ l-Unjoni, insostni li diġà għandha tiġi eskluża l-possibbiltà li jiġi rikonoxxut favur tiegħu, abbażi biss ta’ l-Artikolu 18 KE, id-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Olanda.

121. Il-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu veru jirrikonoxxi li “[k]ull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan it-Trattat u d-disposizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”. Fil-fehma tiegħi, dan jimplika b’mod ċar li dan id-dritt jeżisti biss meta dawk il-“kondizzjonijiet” ikunu ssodisfati u li l-portata tiegħu hija definita wkoll minn dawk il-“limitazzjonijiet”.

122. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jidhirli li, essenzjalment, teskludi l-possibbiltà li li jiġi rikonoxxut favur ċittadin ta’ l-Unjoni, abbażi biss ta’ l-Artikolu 18 KE, id-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ kwalsiasi Stat Membru.

123. Ċertament, fil-ġurisprudenza ma jonqsux affermazzjonijiet li fihom infushom idaħħlu ċerta ambigwità u jistgħu joħolqu xi ftit konfużjoni, fosthom fejn jingħad li “[i]d-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri stabbilit fl-Artikolu 18(1) KE [...] huwa rikonoxxut direttament għal kull ċittadin ta’ l-Unjoni permezz ta’ dispożizzjoni ċara u preċiża tat-Trattat [KE]”, li għalhekk jagħmilha possibbli li persuna tinvoka l-Artikolu 18(1) KE “sempliċiment bħala ċittadina ta’ Stat Membru, u għaldaqstant ċittadina ta’ l-Unjoni”(81). F’dan ir-rigward, fid-dottrina, abbażi ta’ suġġerimenti f’dan is-sens li ġew espressi mill-Avukati Ġenerali tagħha(82), ġie msemmi r-rikonoxximent min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-effett dirett ta’ din id-dispożizzjoni. Fis-sentenza Baumbast u R, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat b’mod partikolari li “l-applikazzjoni tal-limitazzjonijiet u tal-kundizzjonijiet preskritti fl-Artikolu 18(1) KE għall-finijiet ta’ l-eżerċizzju tad-dritt ta’ residenza hija suġġetta għall-istħarriġ ġudizzjarju”, b’tali mod li “l-eventwali limitazzjonijiet u kundizzjonijiet għal dan id-dritt ma jimpedixxux li d-dispozzjonijiet ta’ l-Artikolu 18(1) KE jagħtu lill-individwi drittijiet suġġettivi li jistgħu jinvokaw quddiem il-qrati u li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu”(83).

124. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u wkoll minn dik il-ġurisprudenza msemmija fil-paragrafu preċedenti, jirriżulta madankollu li d-dritt taċ-ċittadin ta’ l-Unjoni ta’ moviment u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri, rikonoxxut fl-Artikolu 18 KE, mhuwiex inkondizzjonat, iżda huwa rikonoxxut biss taħt il-kundizzjonijiet previsti fit-Trattat KE u mid-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh(84), tant li “huma ċ-ċittadini ta’ l-Unjoni Ewropea li għandhom jipprovaw li huma jissodisfaw il-kundizzjonijiet stipulati f’dan ir-rigward mid-dispożizzjonijiet Komunitarji rilevanti”(85).

125. Fil-fehma tiegħi, ikun aħjar għalhekk li wieħed jitkellem fuq l-effett dirett mhux ta’ l-Artikolu 18(1) KE bħala tali, imma jekk xejn ta’ din id-dispożizzjoni flimkien mad-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE jew tad-dritt sekondarju li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-eżistenza tad-dritt in kwistjoni, liema dritt, fl-istat attwali tad-dritt Komunitarju, ma jistax għalhekk jiġi kkunsidrat bħala li jingħata biss minħabba ċ-ċittadinanza Ewropea.

126. Kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju(86) fir-rigward tal-qafas leġiżlattiv li kien jeżisti qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2004/38, “[i]l-kundizzjonijiet għall-għoti tal-permess għal residenza huma rregolati, f’dak li jirrigwarda l-ħaddiema impjegati, mid-Direttiva 68/360; fir-rigward tal-ħaddiema li jaħdmu għal rashom, mid-Direttiva 73/148; fir-rigward ta’ l-istudenti, mid-Direttiva 93/96; fir-rigward tal-ħaddiema impjegati u persuni li jaħdmu għal rashom li waqqfu l-attività professjonali tagħhom, mid-Direttiva 90/365, u, fir-rigward taċ-ċittadini Komunitarji li ma jibbenefikawx mid-dritt ta’ residenza taħt dispożizzjonijiet Komunitarji oħra, mid-Direttiva 90/364”.

127. Għall-finijiet tal-kawża prinċipali, huma rilevanti, apparti l-leġiżlazzjoni relattiva għall-ħaddiema impjegati li ġiet eżaminata hawn fuq fil-kuntest ta’ l-analiżi tad-domanda preliminari III a), id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 90/364, li lilhom fil-fatt tirrigwarda d-domanda preliminari III b).

128. Id-dritt ta’ residenza li kull Stat Membru għandu jagħti fit-territorju tiegħu liċ-ċittadini ta’ Stat Membru ieħor skond l-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva msemmija jippresupponi li dawn iċ-ċittadini jkunu koperti, huma u l-membri tal-familja tagħhom, b’assigurazzjoni kontra l-mard li tkopri r-riskji kollha fl-Istat Membru ospitanti kif ukoll li jkollhom riżorsi suffiċjenti sabiex jiġi evitat li huma jsiru, matul ir-residenza tagħhom, ta’ piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ dan l-Istat(87).

129. Dawn il-kundizzjonijiet, meta jinqraw fid-dawl tar-raba’ premessa ta’ l-imsemmija Direttiva, li tipprovdi li l-benefiċjarji tad-dritt ta’ residenza m’għandhomx isiru ta’ piż mhux raġonevoli fuq il-finanzi pubbliċi ta’ l-Istat Membru ospitanti, huma bbażati fuq l-idea li l-eżerċizzju tad-dritt ta’ residenza taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni Ewropea jista’ jkun suġġett għall-interessi leġittimi ta’ l-Istati Membri(88).

130. Fil-każ in eżami, l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/364 jittieħed in kunsiderazzjoni mill-qorti tar-rinviju bħala bażi legali possibbli għar-rikonoxximent favur R.N.G. Eind, bħala “dixxendenti [...] li h[ija] dipendenti” tat-titulari tad-dritt ta’ residenza fis-sens tal-paragrafu 2 ta’ l-Artikolu 1 imsemmi hawn fuq, ta’ dritt ta’ residenza fl-Olanda li jitnissel minn dak li, fit-teorija, missierha għandu bis-saħħa ta’ l-istess Artikolu.

131. Għaldaqstant, sabiex l-imsemmija dixxendenti tkun tista’ tipprevalixxi ruħha minn dawn id-dispożizzjonijiet għandu jintwera, bi preċiżjoni, li s-sur Eind jista’ jippretendi dritt ta’ residenza fl-Olanda mhux biss skond id-dritt Olandiż u taċ-ċittadinanza tiegħu, imma anki skond l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva msemmija.

132. F’dan ir-rigward nirrileva l-ewwel nett li d-Direttiva 90/364 ma tidhirx li hija intiża biex tagħti drittijiet liċ-ċittadini Komunitarji fil-konfront ta’ l-Istat Membru li tiegħu jkunu ċittadini. Mit-tielet premessa jirriżulta li din id-direttiva hija maħsuba biex tarmonizza d-“dispożizzjonijiet nazzjonali dwar id-dritt ta’ ċittadini ta’ l-Istati Membri li jirrisjedu fi Stat Membru li mhux dak tagħhom”. Hija essenzjalment maħsuba għalhekk sabiex tiffaċilita l-mobbiltà taċ-ċittadini Komunitarji lejn l-Istati Membri li tagħhom huma ma jkunux ċittadini. Dan huwa spjegat mill-fatt li d-dritt ta’ residenza fl-Istat Membru li tiegħu ma jkunux ċittadini, kif diġà fakkart iktar ’il fuq (ara l-punt 100 iktar ’il fuq), huwa ġeneralment rikonoxxut mid-dritt nazzjonali, inter alia in osservanza ta’ l-obbligi tad-dritt internazzjonali.

133. Madankollu, fid-dawl ta’ l-obbjettiv li d-direttiva, adottata abbażi ta’ l-Artikolu 235 KE, hija intiża biex tilħaq – kif inhu pprovdut fl-Artikolu 3(c) tat-Trattat KE u msemmi fl-ewwel premessa tad-Direttiva stess, u jiġifieri l-abolizzjoni ta’ ostakli għall-moviment liberu tal-persuni bejn l-Istati Membri – kif ukoll fid-dawl tal-ħtieġa li jiġi rrispettat il-prinċipju ġenerali ta’ l-ugwaljanza, jiena nsostni li huwa possibbli li tingħata interpretazzjoni estensiva tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva sabiex tiġi reża applikabbli anke favur persuni – residenti fi Stat Membru li mhuwiex dak li tiegħu huma ċittadini, jew għax ikunu twieldu hemmhekk jew ittrasferew ruħhom hemmhekk – li jkunu jixtiequ jittrasferixxu ruħhom fl-Istat Membru li tiegħu jkunu ċittadini, imma ma jkunux jistgħu jipprevalixxu ruħhom għal dan l-iskop mid-dritt nazzjonali jew minn dispożizzjonijiet oħra tad-dritt Komunitarju.

134. Fil-kuntest ta’ din l-interpretazzjoni estensiva jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk is-sur Eind u, per konsegwenza, bintu jissodisfawx il-kundizzjonijiet biex ikollhom dritt li jirrisjedu fl-Olanda skond id-Direttiva 90/364.

135. L-eżistenza tad-dritt ta’ residenza kkontemplat fl-Artikolu 1(1) ta’ din id-Direttiva titlob b’mod partikolari li l-persuni kkonċernati jkolhom “riżorsi biżżejjed sabiex jevitaw li jsiru piż fuq is-sistema ta’ l-assistenza soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti”. Din id-disponibbiltà ta’ riżorsi, inkwantu hija kundizzjoni neċessarja għall-eżistenza tad-dritt ta’ residenza in eżami, loġikament għandha tkun hemm qabel l-eżerċizzju tad-dritt imsemmi. Il-persuna kkonċernata għalhekk, fil-mument meta titlob il-permess ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti, għandha turi li mhux se jkollha bżonn tistrieħ fuq l-għajnuna ekonomika ta’ dan l-Istat sabiex tkun tista’ tgħix hemmhekk. Ir-residenza tagħha, essenzjalment, m’għandhiex tiġġenera piżijiet eċċessivi għall-finanzi ta’ l-Istat fejn tkun tixtieq toqgħod (ara r-raba’ permessa tad-direttiva).

136. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha okkażjoni tosserva, skond it-termini stess ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 90/364, “huwa biżżejjed li ċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri ‛jkollhom’ ir-riżorsi meħtieġa mingħajr ma din id-dispożizzjoni ma tinkludi l-iċken rekwiżit fir-rigward ta’ l-oriġini ta’ dawn ir-riżorsi”(89). Għaldaqstant, anke l-assistenza soċjali tista’ in abstracto tirrappreżenta sors ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva 90/364.

137. Fil-fatt, iċ-ċittadin Komunitarju li jirċievi mingħand Stat Membru xi assistenza soċjali li tkun “esportabbli” f’każ li dan jittrasferixxi ruħu fi Stat Membru ieħor, peress li ma tkunx marbuta mal-kundizzjonijiet għar-residenza bla ebda dubju jista’ jistrieħ fuq dik l-assistenza soċjali, fil-konfront ta’ dak l-Istat, għall-finijiet ta’ l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva in kwistjoni, sabiex juri li mhux ser ikollu jistrieħ fuq l-assistenza soċjali ta’ l-Istat ospitanti.

138. Dan iċ-ċittadin għandu fakoltà simili anke fil-konfront ta’ l-Istat tiegħu stess, li jagħtih dik l-assistenza, u li fih huwa jkun jixtieq jittrasferixxi jew jerġa’ jittrasferixxi ruħu. Infatti, jekk id-dritt li wieħed jirċievi din l-assistenza ma tippresupponix ir-residenza taċ-ċittadin f’dak l-Istat, l-istess residenza ma tagħtix lok għal piżijiet oħra fuq is-sistema ta’ assistenza soċjali ta’ l-Istat in kwistjoni, li jkun xorta waħda obbligat jagħti dik l-assistenza anke meta ċ-ċittadin ma joqgħodx fit-territorju tiegħu.

139. Fil-fehma tiegħi, huma għalhekk deċiżivi l-kundizzjonijiet li tagħthom tingħata l-assistenza. Fil-każ in eżami l-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex informazzjoni preċiża biżżejjed dwar il-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ l-assistenza mogħtija mill-awtoritajiet Olandiżi lis-Sur Eind. Ċertament, id-digriet tar-rinviju, apparti li jgħid li s-sur Eind jirċievi l-assistenza in kwistjoni u ilu jirċeviha minn mindu rritorna fl-Olanda(90), jindika li dan “għandu dritt għall-assistenza soċjali minħabba li huwa għandu ċittadinanza Olandiża”(91). Madankollu, peress li l-qorti tar-rinviju jista’ jkun li ma kkunsidratx ir-rilevanza tal-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ l-assistenza għall-finijiet li jinteressawna, mhuwiex eskluż li s-sur Eind kiseb din l-assistenza anke minħabba r-residenza tiegħu fl-Olanda.

140. Kieku kellu jirriżulta li din l-assistenza ta’ l-Istat Olandiż tispetta lis-sur Eind minħabba ċ-ċittadinanza Olandiża tiegħu u indipendentement mill-fatt li joqgħod fl-Olanda, huwa jkun jista’ jistrieħ fuq din l-assistenza biex jinvoka d-dritt ta’ residenza f’dan l-Istat skond id-Direttiva 90/364, u miegħu bintu wkoll. F’każ kuntrarju, ma jkunx jista’ jagħmel dan jekk dik l-assistenza tiġi konċessa lis-sur Eind bħala ċittadin residenti fl-Olanda, jiġifieri kieku hija dipendenti mill-fatt li jkun residenti f’dak l-Istat.

141. Id-domandi preliminari III b) u IV, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma tqisx superfluwu li dawn jiġu eżaminati, għandhom jiġu mweġbin kif ġej:

“III b) Għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990, 90/364/KEE dwar id-dritt ta’ residenza, mhuwiex ipprojbit, bħala regola, li, fil-kuntest tal-verifika tad-disponibbiltà ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ dan l-Artikolu, tittieħed in kunsiderazzjoni l-assistenza soċjali mogħtija minn xi Stat Membru. F’każ ta’ assistenza mogħtija lil ċittadin tiegħu mill-Istat li fil-konfront tiegħu jkun qiegħed jiġi pretiż id-dritt ta’ residenza skond dak l-Artikolu, din l-assistenza ma tistax tittieħed in kunsiderazzjoni fil-kuntest imsemmi jekk l-għoti ta’ din l-assistenza jippresupponi r-residenza tal-benefiċjarju fit-territorju ta’ dak l-Istat.

IV. L-Artikolu 18(1) KE ma jagħtix liċ-ċittadin ta’ l-Unjoni dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri mingħajr l-eżistenza tal-kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE u d-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh. Il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun membru tal-familja ta’ persuna li tgawdi l-istat ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni ma jbiddilx ir-risposta li għandha tingħata lid-domandi preliminari preċedenti.

V –    Konklużjoni

142. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex twieġeb id-domandi preliminari magħmula lilha mir-Raad van State kif ġej:

“I a) Il-fatt li ċittadin ta’ pajjiż terz ikun ġie kkunsidrat minn Stat Membru ospitanti bħala membru tal-familja ta’ ħaddiem, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68 tal-15 ta’ Ottubru 1968, dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità, u għalhekk, ikun irċieva minn dak l-Istat permess ta’ residenza skond dak l-Artikolu, anke jekk il-validità ta’ dak il-permess tkun għadha ma skadietx, ma jorbotx minnu nnifsu lill-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin, sabiex, malli l-istess ħaddiem jirritorna f’pajjiżu, jirrikonoxxi favur l-imsemi ċittadin ta’ pajjiż terz, id-dritt tad-dħul u residenza fit-territorju tiegħu.

I b) L-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin huwa obbligat jevalwa jekk iċ-ċittadin tal-pajjiż terz, bħala membru tal-familja tal-ħaddiem, mar-ritorn ta’ l-istess ħaddiem f'pajjiżu, għandux dritt jidħol u joqgħod fit-territorju ta’ dak l-Istat abbażi tad-dritt Komunitarju, qabel ma jivverifika jekk dan id-dritt jistax jiġi rikonoxxut jew le lil dan iċ-ċittadin abbażi tad-dritt nazzjonali li ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.

II) Għall-finijiet tas-soluzzjoni tad-domandi I a) u I b) mhuwiex rilevanti l-fatt li l-imsemmi ċittadin tal-pajjiż terz, qabel ma rrisjeda fl-Istat Membru ospitanti, ma jkunx gawda mid-dritt ta’ residenza bbażat fuq id-dritt nazzjonali fl-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin. Dan il-fatt ma jeskludix l-għoti min-naħa ta’ l-Istat Membru li tiegħu l-ħaddiem hu ċittadin ta’ permess ta’ residenza liċ-ċittadin tal-pajjiż terz, ibbażat fuq id-dritt Komunitarju.

III a) Ċittadin ta’ pajjiż terz, li jkun membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, li jirritorna fl-istess Stat Membru wara li jkun ħadem bħala persuna impjegata fi Stat Membru ieħor, għandu d-dritt li jirrisjedi fl-ewwel Stat mal-membru tal-familja tiegħu bis-saħħa ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, dejjem jekk ikun hemm ir-rabta ta’ parentela rikjesta, u dan indipendentement mill-fatt jekk iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċitax jew ikunx qed ifittex impjieg hemmhekk. Dan id-dritt jispetta lit-titulari tiegħu mingħajr limiti oħra ta’ żmien ħlief dawk li jistgħu jiġu dedotti mill-kundizzjonijiet ta’ l-Artikolu 10(a) u (b).

III b) Għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 1 tad-Direttiva tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1990, 90/364/KEE dwar id-dritt ta’ residenza, mhuwiex ipprojbit, bħala regola, li, fil-kuntest tal-verifika tad-disponibbiltà ta’ “riżorsi biżżejjed” fis-sens ta’ dan l-Artikolu, tittieħed in kunsiderazzjoni l-assistenza soċjali mogħtija minn xi Stat Membru. F’każ ta’ assistenza mogħtija lil ċittadin tiegħu mill-Istat li fil-konfront tiegħu jkun qiegħed jiġi pretiż id-dritt ta’ residenza skond dak l-Artikolu, din l-assistenza ma tistax tittieħed in kunsiderazzjoni fil-kuntest imsemmi jekk l-għoti ta’ din l-assistenza tippresupponi r-residenza tal-benefiċjarju fit-territorju ta’ dak l-Istat.

IV. L-Artikolu 18(1) KE ma jagħtix liċ-ċittadin ta’ l-Unjoni dritt ta’ dħul u residenza fit-territorju ta’ l-Istati Membri mingħajr l-eżistenza tal-kundizzjonijiet previsti mid-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattat KE u d-dispożizzjonijiet relattivi li jimplementawh. Il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun membru tal-familja ta’ persuna li tgawdi l-istat ta’ ċittadin ta’ l-Unjoni ma jbiddilx ir-risposta li għandha tingħata lid-domandi preliminari preċedenti”.

1 – Lingwa oriġinali: it-Taljan.

2 – Direttiva tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqalqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU L 158 p. 77).

3 – ĠU L 257, p. 2.

4 – L-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, bħall-Artikolu 11, ġie mħassar mid-Direttiva 2004/38/KE b’effett mit-30 ta’ April 2006.

5 – ĠU L 257, p. 13. Din id-direttiva ġiet imħassra bid-Direttiva 2004/38, b’effett mit-30 ta’ April 2006.

6 – ĠU L 180, p. 26. Anke din id-Direttiva ġiet imħassra mid-Direttiva 2004/38, b’effett mit-30 ta’ April 2006.

7 – Sentenza tas-26 ta’ Frar 1991, C‑292/89 (Ġabra p. I‑745).

8 – Sentenza tas-7 ta’ Lulju 1992, C‑370/90 (Ġabra p. I‑4265).

9 – Digriet tar-rinviju, punt 2.4.

10 – Dawn huma l-Gvern Britanniku, tar-Repubblika Ċeka, Daniż, Olandiż u Ġermaniż li ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub, u l-Gvern Grieg li intervjena biss fis-seduta.

11 – Ara l-punti 2.7 sa 2.9 ta’ dan id-digriet.

12 – Sentenza tat-23 ta’ Settembru 2003, C‑109/01 (Ġabra p. I‑9607).

13 – Digriet tar-rinviju, punt 2.9.2.

14 – Digriet tar-rinviju, punt 2.7.

15 – Digriet tar-rinviju, punt 2.9.3.

16 – Ibidem.

17 – Ibidem.

18 – Il-Gvern Britanniku mmotiva din il-preċiżazzjoni billi rrileva li, kif jirriżulta mis-sentenza Akrich, iċċitata, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun membru tal-familja ta’ ħaddiem Komunitarju, mill-Artikolu 39 KE u mill-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, jikseb id-dritt li jirrisjedi mal-ħaddiem fl-Istat Membru ospitanti biss jekk dan diġà kien joqgħod legalment fi Stat Membru ieħor tal-Komunità qabel ma ttrasferixxa ruħu fl-ewwel Stat.

19 – L-enfasi hija tiegħi.

20 – Din il-limitazzjoni territorjali tal-permess ta’ residenza toħroġ, direttament jew indirettament, anke minn dispożizzjonijiet Komunitarji oħra. Per eżempju, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 68/360 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jagħtu liċ-ċittadini tagħhom u lill-membri tal-familja tagħhom li għalihom japplika r-Regolament Nru 162/68, wara li jipproduċu d-dokumenti rikjesti “id-dritt ta’ residenza fit-territorju tagħhom". L-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1612/68 jiddisponi li l-konjuġi u t-tfal taċ-ċittadin ta’ Stat Membru li jwettaq attività bħala impjegat jew persuna li taħdem għal rasha, għandu jkollhom id-dritt li “jidħlu għal kwalunkwe attività bħala persuna impjegata fit-territorju kollu ta’ dak l-istess Stat” (l-enfasi hija tiegħi). Il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tat-30 ta’ Marzu 2006, C-10/05, Mattern u Cikotic (Ġabra p. I-3145, punt 24), irrilevat li kif jirriżulta mill-kliem stess ta’ l-Artikolu 11 tar-Regolament, id-dritt ta’ ċittadin ta’ Stat terz, li huwa konjuġi ta’ ċittadin Komunitarju, li jkollu aċċess għas-suq tax-xogħol, jista’ jiġi invokat biss fl-Istat Membru fejn dan iċ-ċittadin Komunitarju jeżerċita attività jew bħala impjegat jew għal rasu.

21 – Sentenza ta’ l-14 ta’ April 2005, Il-Kummissjoni vs Spanja, C‑157/03 (Ġabra p. I‑2911, punt 28).

22 – L-istess opinjoni ġiet espressa mill-Gvern tar-Repubblika Ċeka u l-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom.

23 – Dan jimplika li dawn l-awtoritajiet jistgħu, per eżempju, jivverifikaw l-effettività tar-rabta ta’ parentela rikjesta.

24 – Iċċitata iktar ’il fuq, punti 49 u 50 [traduzzjoni mhux ufficiali].

25 – Dment li l-permess ta’ residenza in kwistjoni kien verament ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 (ara l-paragrafi 27-29 supra).

26 – Sentenza tad-9 ta’ Jannar 2007, kawża C‑1/05 (li mhux ippubblikata fil-Ġabra).

27 – Konklużjonijiet ippreżentati fis-27 ta’ April 2006 fil-kawża deċiża mis-sentenza Jia ċċitata iktar ’il fuq, punt 28.

28 – Sentenzi tal-25 ta’ Lulju 2002, MRAX, C-459/99 (Ġabra p. I-6591, punt 59) u Il-Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.

29 – Il-Kummissjoni u l-Gvern tar-Repubblika Ċeka, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom li huma ppreżentaw fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti qabel ma ngħatat is-sentenza Jia, sostnew huma wkoll li l-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti m’għandhiex tapplika b’mod ġenerali u mhijiex rilevanti għall-każ in eżami. Ir-rappreżentant ta’ R.N.G. Eind esprima ruħu bl-istess mod waqt is-seduta; mill-banda l-oħra, il-Gvern Grieg u dak Ġermaniż esprimew opinjoni opposta.

30 – Sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, punt 33.

31 – Kif ġie mfakkar mill-qorti tar-rinviju fil-punt 2.9.1 tad-digriet tar-rinviju, din il-kwistjoni kienet tirrigwarda s-sitwazzjoni fejn il-konjuġi Marokkin ta’ ċittadin Britanniku kien joqgħod illegalment fir-Renju Unit u kien tkeċċa lejn l-Irlanda, fejn ingħaqad mal-konjuġi, li kienet toqgħod u taħdem hemm, qabel ma t-tnejn li huma rritornaw flimkien fir-Renju Unit, fejn dan il-konjuġi aċċetta impjieg.

32 – Sentenza Jia, iċċitata iktar ’il fuq, punt 31.

33 – Il-Gvern Ġermaniż esprima ruħu espressament bil-kontra ta’ dak li indikajt jien, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li ppreżenta fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti, qabel ma ngħatat is-sentenza ċċitata Jia.

34 – Barra minn hekk, anke jekk wieħed jikkunsidra li, għall-kuntrarju ta’ dak li ġie ppreċiżat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Jia, il-kundizzjoni tar-residenza legali preċedenti fi Stat Membru, imsemmija fis-sentenza Akrich, għandha tapplika b’mod ġenerali – bil-konsegwenza li l-awtoritajiet Britanniċi ma kienx ikollhom jagħtu permess ta’ residenza lil R.N.G. Eind ibbażat fuq l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68 –, jiena nsostni li r-residenza ta’ l-istess R.N.G. Eind fir-Renju Unit ma tistax tiġi kklassifikata bħala illegali, u dan peress li ġie espressament permess mill-awtoritajiet Britanniċi, għalkemm il-kundizzjonijiet preskritti ma kinux issodisfati.

35 – L-enfasi hija tiegħi. Bl-istess mod, il-premessa 5 tad-Direttiva 2004/38 tindika llum li “[i]d-dritt taċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqalu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri għandu, jekk se jiġi eżerċitat taħt il-kondizzjonijiet objettivi [oġġettivi] tal-libertà u d-dinjità, jingħata wkoll lill-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza” (l-enfasi hija tiegħi).

36 – Sentenzi tat-13 ta’ Novembru 1990, Di Leo, C-308/89 (Ġabra p. I‑4185, punt 13) u tas-17 ta’ Settembru 2002, Baumbast u R, C‑413/99 (Ġabra p. I‑7091, punt 50) [traduzzjoni mhux ufficiali].

37 – Id-Direttiva 2004/38 stess tħaddan din l-idea funzjonali tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni – kif jirriżulta mill-Artikolu 3(1) fejn jingħad “[d]id-Direttiva għandha tapplika għaċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jiċċaqilqu jew li jgħixu fi Stat Membru għajr iċ-ċittadini ta’ l-istess Stat Membru, u għall-membri tal-familja tagħhom kif imfissra fil-punt 2 ta’ l-Artikolu 2 li jakkumpanjawhom jew li jingħaqdu magħhom” -, u għalhekk ir-riunifikazzjoni tal-familja taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni li ma jeżerċitawx id-dritt tagħhom ta’ moviment liberu jibqa’ jiġi regolat mid-dritt nazzjonali. Ara, f’dan is-sens, Urbano De Sousa C. “Le droit des membres de la famille du citoyen de l'Union européenne de circuler et de séjourner sur le territoire des États membres, dans la directive 2004/38/CE”, f'J.Y. Carlier – E. Guild, L'avenir de la libre circulation des personnes dans l'U.E., Bruylant, Brussell, 2006, p. 103, b’mod partikolari p. 124 u 125. Ara wkoll il-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Stix-Hackl tat-13 ta’ Settembru 2001 fil-kawża deċiża mis-sentenza MRAX, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30.

38 – Digriet tar-rinviju, punt 2.10.2

39 – L-enfasi hija tiegħi.

40 – Sostanzjalment, il-Gvern tar-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni huma ta’ l-istess fehma.

41 – Ara s-sentenza tat-18 ta’ Mejju 1989, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, 249/86 (Ġabra p. 1263, punt 8).

42 – L-Artikolu 39(1) KE jiżgura “l-moviment liberu tal-ħaddiem fi ħdan il-Komunità”. L-Artikolu 39(3) jirreferi, fis-subparagrafu (b), għad-dritt “li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri”, fis-subparagrafu (ċ), għad-dritt “li joqgħod f'kull Stat Membru” u, fis-subparagrafu (d), għad-dritt “li jgħix fit-territorju ta’ Stat Membru wara li jkun okkupa impjieg hemm” (l-enfasi hija tiegħi).

43 – L-Artikolu 7 tar-regolament Nru 1612/68 jistabbilixxi d-dritt tal-ħaddiem ċittadin ta’ Stat Membru li jiġi ttrattat bl-istess mod bħal dak li bih huma ttrattati l-ħaddiema nazzjonali fit-territorju ta’ l-Istati Membri l-oħra għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet ta’ l-impjieg u xogħol.

44 – Sentenza tas-26 ta’ Jannar 1999, Terhoeve, C-18/95 (Ġabra p. I‑345, punti 26 sa 29, u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).

45 – Sentenza Singh, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19.

46 – Ibidem, punt 23 [traduzzjoni mhux ufficiali].

47 – Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2004, Collins, C-138/02 (Ġabra p. I-2703, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).

48 – Ara, f”dan is-sens, is-sentenza tat-12 ta’ Mejju 1998, Martínez Sala, C‑85/96 (Ġabra p. I‑2691, punt 32), fejn intqal li, fil-kuntest ta’ l-Artikolu 39 KE u tar-Regolament Nru 1612/68 jingħad “persuna li verament tkun qed tfittex im[p]jieg għandha wkoll tiġi kkunsidrata bħala ħaddiem”.

49 – Digriet tar-rinviju, punt 2.10.1.

50 – Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punti 13 u 14 (l-enfasi hija tiegħi) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara wkoll is-sentenza tas-26 ta’ Mejju 1993, Tsiotras, C-171/91 (Ġabra p. I‑2925, punt 8); sentenza ta’ l-20 ta’ Frar 1997, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑344/95 (Ġabra p. I‑1035, punt 15), u Collins, iċċitata iktar ’il fuq, punt 36.

51 – Iċċitata iktar ’il fuq, punt 32.

52 – Ibidem [traduzzjoni mhux ufficiali].

53 – Ara l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Darmon li ġew ippreżentati fit-8 ta’ Novembru 1990 fil-kawża li ġiet deċiża mis-sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq (punt 7).

54 – Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 11 [traduzzjoni mhux uffiċjali].

55 – Ibidem [traduzzjoni mhux uffiċjali].

56 – Sentenza tat-13 ta’ Frar 1985, Diatta, 267/83 (Ġabra p. 567, punt 17).

57 – Sentenzi tal-11 ta’ Lulju 2002, Carpenter, C‑60/00 (Ġabra p. I‑6279, punt 38); MRAX, iċċitata iktar ’il fuq, punt 53 u Il-Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.

58 – Ara, ex multis, is-sentenza tas-16 ta’ Lulju 1992, Asociación española de banca privada et, C‑67/91 (Ġabra p. I‑4785, punt 30.

59 – Sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 10; Carpenter, iċċitata iktar ’il fuq, punt 41; Akrich, iċċitata iktar ’il fuq, punt 58, u tas-27 ta’ Ġunju 2006, Il-Parlament vs Il-Kunsill, C‑540/03 (Ġabra p. I‑5769, punt 52). Id-dritt għar-rispett tal-ħajja familjari huwa msemmi wkoll fl-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ta’ l-Unjoni Ewropea pproklamata f’Nizza fis-7 ta’ Diċembru 2000 (iktar ’il quddiem: il-“Karta”).

60 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Carpenter, punt 42, Akrich, punt 59 u Il-Parlament vs Il-Kunsill, punt 53.

61 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, punt 10 u Baumbast u R, punt 72.

62 – Sentenza Il-Parlament vs Il-Kunsill, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37.

63 – Ibidem, punt 57.

64 – Ibidem. Min-naħa tagħha, il-Karta tistpula, fl-Artikolu 24(2) l-obbligu ta’ l-awtoritajiet pubbliċi u l-istituzzjonijiet privati li jikkunsidraw qabel kollox, fl-atti kollha relattivi għat-tfal, l-interess suprem tat-tfal u, fl-Artikolu 24(3) id-dritt ta’ kull tifel li jkollu regolarment relazzjonijiet personali u kuntatti diretti maż-żewġ ġenituri tiegħu.

65 – L-enfasi hija tiegħi.

66 – L-għażla li jiġi applikat b’analoġija l-Artikolu 10 tar-regolament Nru 1612/68 jidhirli li huwa iktar xieraq mis-sempliċi riferiment għall-prinċipju ta’ l-effettività ta’ l-Artikolu 39 KE u ta’ l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1612/68 u dan minħabba n-natura speċifika ta’ l-ewwel dispożizzjoni u l-fatt li dan jillimita kjarament il-grupp tal-membri tal-familja li lilhom jingħatalhom id-dritt ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti.

67 – Fis-sentenza tad-19 ta’ Ottubru 2004, Zhu u Chen, C‑200/02 (Ġabra p. I‑9925, punti 45‑46), il-Qorti tal-Ġustizzja siltet id-dritt għar-residenza fir-Renju Unit tas-sinjura Chen, ċittadina Ċiniża u l-omm ta’ Catherine, ċittadina Irlandiża, mhux minn xi dispożizzjoni speċifika tad-dritt Komunitajru relattiva għar-riunifikazzjoni tal-familja, imma abbażi tal-prinċipju ta’ l-effettività tad-dispożizzjonijiet (Artikolu 18 KE u 1(1) tad-Direttiva 90/364) li kienu jagħtu lill-bint id-dritt għar-residenza f’dak l-Istat Membru. Il-Qorti tal-Ġustizzja rraġunat b’mod simili fis-sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punti 73 sa 75, fejn, abbażi ta’ l-effettività, siltet mid-dritt ta’ l-iben li joqgħod, fis-sens ta’ l-Artikolu 12 tar-regolament Nru 1612/68, fl-Istat Membru ospitanti sabiex jirċievi edukazzjoni ġenerali, id-dritt tal-ġenitur affidatarju, indipendentement min-nazzjonalità tiegħu, li joqgħod mat-tifel, u indipendentement mill-fatt li ż-żwieġ tal-ġenituri kien ġie xolt medio tempore jew li l-ġenitur ċittadin ta’ l-Unjoni Ewropea ma baqax ħaddiem emgirant fl-Istat membru ospitanti.

68 – F’dan ir-rigward għandu jiġi mfakkar li hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-elementi kollha għall-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju li jistgħu jkunu utli sabiex tingħata deċiżjoni fil-kawża li hija jkollha quddiemha, kemm jekk din tkun għamlet referenza għalihom fid-domandi tagħha u kemm jekk le (sentenza tas-7 ta’ Settembru 2004, kawża C-456/02, Trojani, Ġabra p. I-7573, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk).

69 – Il-Gvern tar-Repubblika Ċeka, dak Ġermaniz u dak Britanniku esprimew ruħhom bil-kontra.

70 – Sentenza Martínez Sala, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk.

71 – Sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 70, u l-ġurisprudenza ċċitata hemmhekk, kif ukoll is-sentenza ta’ l-24 ta’ Settembru 1998, Il-Kummissjoni vs Franza, C‑35/97 (Ġabra p. I‑5325, punt 41).

72 – Qed nuża t-terminu konvivenza f’sens wiesa’, li ma jirrikjedix bilfors il-koabitazzjoni fl-istess dar. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat infatti li “il-membri tal-familja ta’ ħaddiem emigrant, fis-sens ta’ l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1612/68, mhux neċessarjament iridu jgħixu miegħu biex ikunu intitolati għad-dritt tar-residenza skond din ir-regola’ (sentenza Diatta, iċċitata iktar ’il fuq, punt 22, traduzzjoni mhux uffiċjali).

73 – Sentenza Singh, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18 (l-enfasi hija tiegħi) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

74 – Sentenza tal-11 ta’ April 2000, Kaba, C‑356/98 (Ġabra p. I‑2623, punt 23) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

75 – Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 16. Ara, fl-istess sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Tsiotras, punt 13, u Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 16.

76 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 17 u Collins, punt 37.

77 – Sentenza Antonissen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21. Ara wkoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Tsiotras, punt 13; Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 17 u Collins, punt 37.

78 – Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, iċċitata iktar ’il fuq, punt 18.

79 – Punt 2.3.1.

80 – P. Rodière, Libre circulation des personnes et citoyenneté européenne dans la jurisprudence de la Cour de justice, fir-Revue trimestrielle de droit européen, 2006, Vol. 42 (1), p. 163, b’mod partikolari p. 164.

81 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Baumbast u R, punt 84; Trojani, punt 31, u Zhu u Chen, punt 26.

82 – Ara l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali La Pergola ppreżentati fl-1 ta’ Lulju 1997 fil-kawża deċiża mis-sentenza Martínez Sala, iċċitata iktar ’il fuq u l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Cosmas, ippreżentati fis-16 ta’ Marzu 1999 fil-kawża C‑378/97, deċiża mis-sentenza tal-21 ta’ Settembru 1999, Wijsenbeek (Ġabra p. I‑6207).

83 – Sentenza Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 86 [traduzzjoni mhux uffiċjali].

84 – Sentenzi Kaba, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30; Baumbast u R, iċċitata iktar ’il fuq, punt 85; tas-6 ta’ Marzu 2003, Kaba C‑466/00 (Ġabra p. I‑2219, punto 46); Trojani, iċċitata iktar ’il fuq, punt 32, u Zhu u Chen, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.

85 – Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑408/03 (Ġabra p. I‑2647, punt 64).

86 – Ibidem, punt 65.

87 – Ibidem, punt 36.

88 – Ibidem, punt 37.

89 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Zhu u Chen, punt 30, u tat-23 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, punt 40.

90 – Punt 2.4.

91 – Punt 2.10.4.

Full & Egal Universal Law Academy