EUR-Lex -  62006CC0455 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

YVES BOT

ippreżentati fis-6 ta’ Mejju 2008 1(1)

Kawża C‑455/06

Heemskerk BV

Firma Schaap

vs

Productschap Vee en Vlees

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven (l-Olanda)]

“Rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni – Protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji Komunitarji – Applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju – Prinċipju tal-projbizzjoni tar-reformatio in pejus – Awtonomija proċedurali – Limiti – Applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju”

1.        Permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (l-Olanda) issaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta numru ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji li jorbtu l-ħlas ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ annimali tal-ifrat ħajjin mal-osservanza tal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport.

2.        Din it-talba saret fil-kuntest ta’ kawża bejn Heemskerk BV u Firma Schaap(2), minn naħa, u l-Productschap Vee en Vlees(3), min-naħa l-oħra, rigward id-deċiżjonijiet meħuda minnha li titlob il-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni li hija tqis li tħallset indebitament lil dawn iż-żewġt impriżi.

3.        Fost id-domandi preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju, tnejn minnhom jippreżentaw interess partikolari fir-rigward tal-problema relatata mal-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju mill-qorti nazzjonali.

4.        Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju titlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi jekk id-dritt Komunitarju jimponix fuq il-qorti nazzjonali, fi proċeduri bħal dawk fil-kawża prinċipali, liema proċeduri jeffettwaw mhux biss il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport, iżda wkoll il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea, li twettaq kontroll ex officio tal-legalità ta’ att amministrattiv nazzjonali fir-rigward tal-motivi bbażati fuq id-dritt Komunitarju, anki meta dan il-kontroll iwassal sabiex ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tiġi tinsab f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab li kieku ma ppreżentatx rikors.

5.        F’dawn il-konklużjonijiet, ser nesponi r-raġunijiet li jwassluni sabiex inqis li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, il-qorti nazzjonali, bħala qorti Komunitarja tad-dritt komuni, għandha tapplika ex officio d-dritt Komunitarju.

I –    Il-kuntest ġuridiku

A –    Id-dritt Komunitarju

1.      Ir-Regolament (KE) Nru 1254/1999

6.        Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1254/1999, tas-17 ta’ Mejju 1999, dwar l-organizzazzjoni tas-suq taċ-ċanga u l-vitella(4) ħassar u ssostitwixxa r-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 805/68, tas-27 ta’ Ġunju 1968, dwar l-organizzazzjoni tas-suq taċ-ċanga u l-vitella(5).

7.        Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999, il-ħlas ta’ rifużjoni għall-esportazzjoni ta’ annimali ħajjin għandu jkun suġġett għall-konformità mad-dispożizzjoni stabbilita fil-leġiżlazzjoni tal-Komunità dwar il-benesseri tal-annimali, b’mod partikolari, il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport.

2.      Ir-Regolament (KE) Nru 615/98

8.        L-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 615/98, tat-18 ta’ Marzu 1998, li jippreskrivi regoli dettaljati fir-rigward ta’ rekwiżiti għall-għoti ta’ rifużjonijiet konnessi mal-benesseri tal-annimali tal-ifrat ħajjin matul it-trasport(6) jipprovdi li, għall-applikazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 13(9) tar-Regolament Nru 805/68, issostitwit mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999, il-ħlas tar-rifużjonijiet għall-esportazzjoni ta’ annimali tal-ifrat ħajjin għandu jkun suġġett għall-osservanza, waqt it-trasport tal-annimali lejn il-post tal-ewwel ħatt tagħhom fil-pajjiż terz tad-destinazzjoni finali, tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 91/628/KE, tad-19 ta’ Novembru 1991, dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport u li temenda d-Direttivi 90/425/KEE u 91/496/KEE(7), kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 95/29/KE tad-29 ta’ Ġunju 1995(8), kif ukoll mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 615/98.

9.        Bħala kontroll tal-osservanza ta’ din il-kundizzjoni li tirregola l-ħlas ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni tal-ifrat, l-Artikolu 2(2) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li t-trasport kollu ta’ annimali li joħorġu mit-territorju doganali tal-Komunità għandhom jiġu kkontrollati u ċċertifikati minn veterinarju uffiċjali.

10.      Dan l-Artikolu 2(2) jipprovdi wkoll li veterinarju uffiċjali fuq il-punt tal-ħruġ tal-fruntiera għandu jivverifika u jiċċertifika li l-annimali jistgħu jwettqu l-vjaġġ previst skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628, li l-mezz ta’ trasport li bih l-annimali joħorġu mit-territorju doganali tal-Komunità huwa konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva u li ttieħdu provvedimenti għall-kura tal-annimali skont id-dispożizzjonijiet tal-imsemmij direttiva.

11.      Skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 615/98, jekk il-veterinarju fuq il-punt tal-ħruġ tal-fruntiera jqis li l-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 2(2) ġew sodisfatti b’mod sodisfaċenti, huwa jiċċertifika din il-konstatazzjoni permezz tal-kliem “Kontrolli meħtieġa mill-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 615/98 sodisfaċenti” u bit-timbru u l-firma tiegħu fuq id-dokument li jikkostitwixxi l-prova tal-ħruġ mit-territorju doganali tal-Komunità, fil-kaxxa J tal-kopja tal-kontroll T5 jew fl-iktar parti approprjata tad-dokument nazzjonali.

12.      Skont l-Artikolu 5(2) ta’ dan ir-regolament, it-talba għall-ħlas tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni għandha ssir billi tingħata prova li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1 tal-imsemmi regolament ġew irrispettati. Din il-prova għandha tingħata permezz tad-dokument li juri l-ħruġ tal-annimali mit-territorju doganali tal-Komunità, li fih tinsab iċ-ċertifikazzjoni mogħtija fil-punt ta’ ħruġ mill-fruntiera mill-veterinarju uffiċjali u, jekk ikun il-każ, permezz tar-rapport ta’ kontroll li juri l-konstatazzjonijiet magħmula mal-wasla tal-annimali mill-awtorità ta’ kontroll tal-pajjiż terz tad-destinazzjoni finali.

13.      Barra minn hekk, l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98 jipprovdi li r-rifużjoni fuq l-esportazzjoni ma’ titħallasx fir-rigward tal-annimali li mietu matul it-trasport jew fir-rigward tal-annimali li għalihom l-awtorità kompetenti tqis – fid-dawl tad-dokumenti msemmija f’dan l-Artikolu 5(2), tar-rapporti msemmija fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament u/jew kull element li hija għandha li jikkonċerna dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tal-istess regolament – li d-Direttiva 91/628 fuq il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma’ kinitx osservata.

14.      Għandu jiġi ppreċiżat ukoll li, bħal ma tindika s-sitt premessa ta’ dan ir-regolament, dan jinkludi dispożizzjoni espliċita sabiex jiggarantixxi l-irkupru tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni meqjusa bħala li tħallsu indebitament fir-rigward tar-rekwiżiti applikabbli għall-benesseri tal-annimali.

15.      L-Artikolu 5(7) tal-imsemmi regolament jipprovdi għalhekk li, meta jiġi stabbilit, wara l-ħlas tar-rifużjoni, li l-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma kinitx osservata, il-parti rilevanti tar-rifużjoni titqies li tħallset indebitament u tiġi rkuprata skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11(3) sa (6) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 3665/87 tas-27 ta’ Novembru 1987, li jistabbilixxi regoli komuni dettaljati għall-applikazzjoni tas-sistema ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli(9), issostitwit mill-Artikolu 52 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 800/1999, li għandu l-istess suġġett(10).

3.      Id-Direttiva 91/628

16.      Skont l-ewwel inċiż tal-Artikolu 3(1)(a) tad-Direttiva 91/628, l-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-ispazji permessi (densità ta’ tagħbija) għall-annimali għandhom mill-anqas ikunu konformi mal-figuri stabbiliti fil-Kapitolu VI tal-Anness ta’ din id-direttiva, fir-rigward tal-annimali u l-mezzi ta’ trasport imsemmija f’dan il-Kapitolu.

17.      Il-punt 47 B tal-Kapitolu VI ta’ dan l-anness jikkonċerna d-densità ta’ tagħbija applikabbli għall-ifrat. Hawnhekk wieħed isib indikazzjoni ta’ erja espressa f’metri kwadri għal kull annimal skont it-tip ta’ trasport kif ukoll il-piż tal-annimal.

18.      Barra minn hekk, skont l-Artikolu 5A(1)(a)(ii) tad-Direttiva 91/628, l-Istati Membri għandhom jassiguraw li kull trasportatur huwa kopert minn awtorizzazzjoni valida għat-trasport kollu fil-Komunità tal-annimali vertebrati, mogħtija mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ stabbiliment jew, fir-rigward ta’ impriża stabbilita f’pajjiż terz, minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru tal-Unjoni, bla ħsara għal impenn bil-miktub mill-persuna responsabbli għat-trasport li tintrabat li tikkonforma ruħha mar-rekwiżiti tal-leġiżlazzjoni veterinarja Komunitarja fis-seħħ.

19.      Barra minn hekk, l-Artikolu 5A(1)(ċ) ta’ din l-istess direttiva jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jassiguraw li kull trasportatur juża għat-trasport tal-annimali mezzi ta’ trasport li jassiguraw konformità mar-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tal-benesseri matul it-trasport.

B –    Il-leġiżlazzjoni nazzjonali

20.      L-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrativi (Algemene Wet Bestuursrecht) jipprovdi:

“1.      Il-qorti li quddiemha tidher il-kawża għandha tagħti deċiżjoni billi tibbaża ruħha fuq ir-rikors, id-dokumenti ppreżentati quddiemha, l-investigazzjoni preliminari u l-eżami tal-kawża matul is-seduta.

2.      Il-qorti tikkompleta l-motivi ex officio.

3.      Il-qorti tista’ tikkompleta l-fatti ex officio.”

21.      Din id-dispożizzjoni hija applikabbli għall-proċeduri quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven skont l-Artikolu 19(1) tal-Liġi fuq ir-rikors amministrattiv fil-qasam ekonomiku (Wet bestuursrechtspraak rechtspraak bedrijfsorganisatie).

II – Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

22.      Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li kull waħda mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ddikjarat, fil-25 ta’ Jannar 2000, l-esportazzjoni ta’ 300 għoġġiela tqal lejn il-Marokk u talab il-ħlas ta’ rifużjoni fuq l-esportazzjoni skont ir-Regolament Nru 800/1999.

23.      Is-600 għoġġiela tqal, flimkien ma’ 40 għoġġiela tqal li kienu jappartjenu lil impriża oħra, tqegħdu fl-istess ġurnata f’Moerdijk (l-Olanda) fuq bastiment irreġistrat fl-Irlanda, l-M/S Irish Rose (iktar ’il quddiem il-“bastiment”), għat-trasport tagħhom lejn Kasablanka (il-Marokk).

24.      Il-veterinarju uffiċjali li kkontrolla l-bastiment fil-punt tal-ħruġ mill-fruntiera ċċertifika dan il-bastiment billi indika fuq il-kopja tal-kontroll T5 li l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 615/98 kienu ġew sodisfatti.

25.      L-imsemmi bastiment, irreġistrat taħt bandiera Irlandiża, għandu awtorizzazzjoni għal erja ta’ 986 m2, mogħtija mill-awtorità kompetenti tar-Repubblika Irlandiża.

26.      Matul kontroll li sar skont ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4045/89, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar l-iskrutinju mill-Istati Membri fuq transazzjonijiet li jiffurmaw parti mis-sistema ta’ finanzjament mis-sezzjoni ta’ Garanziji tal-Gwida Agrikola u tal-Fond ta’ Garanziji tal-Unjoni Ewropea u li qed iħassar id-Direttiva Nru 77/435/KEE(11), instab dokument fil-fajls amministrattivi li kien jappartjeni lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fejn irriżulta li l-kapaċità ta’ trasport ta’ annimali ħajjin fil-bastiment inqabżet b’111 annimal tal-ifrat.

27.      Investigazzjoni iktar speċifika, imwettqa mis-Servizz Ġenerali ta’ Spezzjoni (AID), uriet li l-veterinarju uffiċjali ma kkontrollax jekk ir-regoli fir-rigward tad-densità ta’ tagħbija li jinsabu fil-Kapitolu VI tal-anness tad-Direttiva 91/628 ġewx irrispettati. Barra minn hekk, abbażi ta’ dikjarazzjoni tal-persuna li akkumpanjat l-annimali matul it-trasport lejn il-Marokk, is-Servizz Ġenerali ta’ Spezzjoni kkonkluda li l-kundizzjonijiet għall-benesseri l-annimali tal-ifrat matul dan it-trasport, bħal ma huma dawk ipprovduti minn din id-direttiva, ma ġewx irrispettati u li kien hemm tagħbija żejda ċara tal-bastiment.

28.      Permezz ta’ deċiżjonijiet tas-26 ta’ Marzu 2004, il-Productschap irtirat ir-rifużjoni mogħtija lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u talbet il-ħlas lura tal-flus inkwistjoni, b’żieda ta’ 10 %. Hija stabbiliet ukoll l-imgħaxijiet legali dovuti.

29.      Permezz ta’ ittri tat-13 ta’ April 2004, dawn tal-aħħar rispettivament ippreżentaw ilment kontra dawn id-deċiżjonijiet.

30.      Wara li semgħet lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fis-6 ta’ Mejju 2004, fit-2 u fil-25 ta’ Awwissu 2005, il-Productschap adottat id-deċiżjonijiet li huma s-suġġett tal-kawża prinċipali.

31.      Permezz ta’ dawn id-deċiżjonijiet, il-Productschap żammet l-irtirar u l-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni, iżda naqset l-ammont tal-flus li kellhom jitħallsu lura. Peress li kien biss in-numru ta’ annimali tal-ifrat li kien jaqbeż in-numru permess għad-986 m2 awtorizzati li ġie ttrasportat bi ksur tar-regoli stabbiliti mid-Direttiva 91/628, b’mod partikolari dawk dwar id-densità ta’ tagħbija, il-Productschap qieset li r-rifużjoni kellha tiġi rtirata u mħallsa lura fir-rigward tal-parti tat-tagħbija li ma rrispettatx il-benesseri tal-annimali.

32.      Din il-konstatazzjoni turi wkoll li, skont il-punt 47B tal-Kapitolu VI tal-Anness għad-Direttiva 91/628, kull annimal għandu jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu erja ta’ mill-inqas 1,70775 m2. Sabiex jiġi kkalkulat in-numru ta’ annimali ttrasportati bi ksur ta’ din ir-regola ta’ tagħbija, il-Productschap iddividiet l-erja tal-bastiment awtorizzata, jiġifieri 986 m2, bl-erja għal kull annimal. Hija kkonkludiet minn dan li n-numru massimu ta’ annimali li setgħu jiġu ttrasportati fuq dan il-bastiment kien ta’ 577,36 annimali u li l-imsemmi bastiment kellu tagħbija żejda ta’ 62 annimal.

33.      Il-Productschap sussegwentement ikkalkolat il-parti tar-rifużjoni li kellha tiġi rkuprata abbażi tal-annimali żejda ttrasportati u l-prorata tas-sehem tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fl-ispedizzjoni totali. Skont dan il-kalkolu, kull rikorrenti ġiet mitluba tħallas lura r-rifużjoni għal 29 annimal. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 fid-dawl tal-Artikolu 5(4) ta’ dan l-istess regolament, l-ammont li kellu jitħallas lura ġie miżjud bl-istess ammont.

34.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw rikors kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem il-qorti tar-rinviju. Insostenn tar-rikors tagħhom, huma invokaw numru ta’ motivi li, essenzjalment, minn naħa, juru n-natura probatorja taċ-ċertifikazzjoni maħruġa mill-veterinarju uffiċjali u, min-naħa l-oħra, isostnu li l-kundizzjoni li tirriżulta mil-leġiżlazzjoni Irlandiża, skont liema l-bastiment seta’ jittrasporta biss annimali fuq erja ta’ 986 m2, ma kinitx applikabbli għal trasport mill-Olanda lejn il-Marokk.

35.      Billi kellha xi dubji dwar l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-kawża quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“1)      a)     B’deroga għaċ-ċertifikazzjoni mill-veterinarju uffiċjali skont l-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 615/98, korp amministrattiv għandu l-kompetenza li jiddeċiedi li t-trasport ta’ annimali kopert mill-imsemmija ċertifikazzjoni mhuwiex konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva 91/628?

b)      Fil-każ li tingħata risposta affermattiva għall-ewwel domanda (a):

L-eżerċizzju mill-korp amministrattiv ikkonċernat, ta’ din il-kompetenza li taqa’ taħt id-dritt Komunitarju, huwa suġġett għal ċertu restrizzjonijiet u jekk iva, liema?

2)      Fil-każ li tingħata risposta affermattiva għall-ewwel domanda:

Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ dritt għal rifużjoni, per eżempju fil-każijiet imsemmija mir-Regolament Nru 800/1999, korp amministrattiv ta’ Stat Membru għandu jiddetermina jekk trasport ta’ annimali ħajjin jirrispettax ir-rekwiżiti Komunitarji dwar il-benesseri ta’ annimal abbażi ta’ kundizzjonijiet applikabbli fl-Istat Membru inkwistjoni jew inkella abbażi tal-kundizzjonijiet applikabbli fl-Istat li fih huwa rreġistrat il-bastiment li jittrasporta l-annimali ħajjin, jiġifieri l-Istat li pprovda l-awtorizzazzjoni lil dan il-bastiment?

3)      Id-dritt Komunitarju jimponi li jiġu eżaminati ex officio bbażati fuq ir-Regolament Nru 1254/1999 u r-Regolament Nru 800/1999, jiġifieri motivi li jeċċedu l-limiti tal-kawża kif imressqa quddiem il-qorti nazzjonali?

4)      Il-kunċett ta’ “suġġett għall-konformità mad-dispożizzjoni stabbilita fil-leġiżlazzjoni tal-Komunità dwar il-ħarsien [benesseri] ta’ l-annimali” imsemmi fl-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 għandu jinftiehem fis-sens li, jekk jiġi stabbilit li bastiment li jittrasporta annimali ħajjin jitgħabba b’mod li tinqabeż it-tagħbija awtorizzata f’dan ir-rigward għal dan il-bastiment skont ir-rekwiżiti dwar il-benesseri tal-annimali, id-dispożizzjonijiet Komunitarji jiġu miksura biss fir-rigward tan-numru ta’ annimali li jaqbeż it-tagħbija awtorizzata jew għandu jiġi deċiż li l-imsemmija dispożizzjonijiet ma ġewx irrispettati fir-rigward tal-annimali ħajjin kollha ttrasportati?

5)      L-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju timplika li, permezz tal-istħarriġ ex officio fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, jiġi eskluż il-prinċipju, stabbilit fid-dritt Olandiż tal-proċedura amministrattiva, li jgħid li l-persuna li tippreżenta rikors ma tistax ssib ruħha f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha hija kienet issib ruħha fin-nuqqas ta’ dan ir-rikors?”

III – Analiżi

36.      L-ewwel nett nenfasizza li żewġ tipi ta’ dispożizzjonijiet jokkupaw, fl-opinjoni tiegħi, post ċentrali f’din il-kawża għal deċiżjoni preliminari.

37.      Minn naħa jirrigwarda t-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 615/98, li jgħidu li l-ħlas tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni huwa suġġett għall-osservanza tal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-benesseri tal-annimali u, b’mod partikolari, il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport. Dawn id-dispożizzjonijiet jipprovdu għaldaqstant kundizzjoni għall-għoti ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ annimali ħajjin(12).

38.      Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 huwa wkoll ċentrali f’din il-kawża. Din id-dispożizzjoni hija intiża, fil-fatt, kif turi s-sitt premessa ta’ dan ir-regolament, sabiex tiggarantixxi l-irkupru tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni meqjusa li tħallsu indebitament fir-rigward tar-rekwiżiti applikabbli għall-benesseri tal-annimali. B’hekk hija tikkostitwixxi l-bażi legali tad-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti sabiex jitolbu mill-benefiċjarji l-ħlas lura tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni li huma rċevew indebitament, ladarba jiġi stabbilit, wara li dawn tal-aħħar ikunu tħallsu, li l-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma kinitx osservata.

39.      Huwa abbażi tal-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 u fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ ħlas imsemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 615/98 li l-Productschap ħadet id-deċiżjonijiet li huma s-suġġett tar-rikors fil-kawża prinċipali. Id-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju għandhom għaldaqstant, fil-fehma tiegħu, jitqiesu bħala li huma prinċipalment intiżi għall-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet. Skont l-interpretazzjoni li tagħti l-Qorti tal-Ġustizzja, din il-qorti hija għalhekk f’pożizzjoni li tiddeċiedi jekk id-deċiżjonijiet ikkontestati humiex konformi jew le mad-dritt Komunitarju.

A –    Fuq l-ewwel domanda

40.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk it-tieni inċiż tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 kif ukoll l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità nazzjonali kompetenti fil-qasam tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni tistax tiddeċiedi li trasport ta’ annimali ma seħħx b’konfromità mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628, filwaqt li, skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 615/98, il-veterinarju uffiċjali kien iċċertifika minn qabel li dan it-trasport kien konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628. Jekk tingħata risposta affermattiva, din il-qorti ssaqsi wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja tispeċifika l-limiti ta’ din il-kompetenza.

41.      Bħal fil-każ tal-Gvern Olandiż u Grieg, kif ukoll tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, jiena inqis li l-ewwel parti ta’ din id-domanda għandha tingħata risposta affermattiva u dan għar-raġunijiet li ġejjin.

42.      L-ewwel nett għandu jiġi mfakkar li, kemm skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 kif ukoll skont l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 615/98, l-osservanza tad-dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-benesseri tal-annimali tal-ifrat ħajjin waqt it-trasport, b’mod partikolari dawk tad-Direttiva 91/628, tikkostitwixxi kundizzjoni għall-għotja ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ annimali ħajjin.

43.      Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 615/98, iċ-ċertifikazzjoni mogħtija mill-veterinarju uffiċjali fil-punt tal-ħruġ mill-fruntiera tat-territorju doganali tal-Komunità tikkostitwixxi, flimkien, jekk ikun il-każ, mar-rapport ta’ kontroll li fih il-konstatazzjonijiet magħmula mal-wasla tal-annimali mill-awtorità ta’ kontroll tal-pajjiż terz ta’ destinazzjoni finali, il-prova tal-osservanza ta’ din il-kundizzjoni ta’ għotja u hija għandha, f’dan ir-rigward, tissupplementa t-talba għall-ħlas tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni.

44.      Jekk huwa neċessarju li tiġi ppreżentata din il-prova sabiex dan il-ħlas jinkiseb, dan ma jfissirx li b’hekk ikun hemm garanzija assoluta ta’ dritt ta’ ħlas, bħal ma jixhdu b’mod espliċitu l-kliem tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98. Infakkar, fil-fatt, li, skont din id-dispożizzjoni, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni ma titħallasx għall-annimali li fir-rigward tagħhom l-awtorità kompetenti tqis – fid-dawl tad-dokumenti msemmija fl-Artikolu 5(2), tar-rapporti ta’ kontroll imsemmija fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament u/jew kull element ieħor għad-dispożizzjoni tagħha dwar l-osservanza tad-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1 – li d-direttiva fuq il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma kinitx osservata.

45.      L-imsemmija dispożizzjoni tagħti, b’mod wiesgħa ħafna, lill-korpi li jħallsu, il-possibbiltà li jistrieħu fuq kull element li jkollu effett fuq il-benesseri tal-annimali(13) u li huwa tali li jipprova li d-Direttiva 91/628 ma kinitx osservata, sabiex jiġi ġustifikat rifjut milli titħallas ir-rifużjoni mitluba fuq l-esportazzjoni. Iċ-ċertifikazzjoni mogħtija mill-veterinarju uffiċjali fil-punt tal-ħruġ tal-annimali mill-fruntiera tat-territorju doganali tal-Komunità hija għaldaqstant ta’ bilfors ta’ natura relattiva, fis-sens li tista’ tiġi kkontestata, qabel il-ħlas, minn provi oħra.

46.      Il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement ikkonfermat u ppreċiżat din l-analiżi fis-sentenza tagħha Viamex Agrar Handel, iċċitata iktar ’il fuq. Hija kkunsidrat b’mod partikolari li l-preżentazzjoni min-naħa tal-esportatur tad-dokumenti msemmija rispettivament fl-Artikoli 2(3) u 3(2) tar-Regolament Nru 615/98 “ma tikkostitwixxix prova juris et de jure li l-Artikolu 1 ta’ dan ir-Regolament u d-Direttiva 91/628 ġew osservati. Fil-fatt, din il-prova hija suffiċjenti biss sakemm l-awtorità kompetenti ma jkollhiex provi fid-dawl ta’ liema hija tista’ tqis li d-Direttiva msemmija ma ġietx osservata”(14). Minn dan, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li, “minkejja d-dokumenti ppreżentati mill-esportatur skond l-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 615/98, l-awtorità kompetenti tista’ tikkunsidra li d-Direttiva 91/628 ma ġietx osservata skond l-Artikolu 5(3) ta’ l-imsemmi Regolament”(15).

47.      F’din l-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat ukoll li “l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98 ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-awtorità kompetenti li b’mod arbitrarju tikkontesta l-elementi ta’ prova li l-esportatur jannetti mat-talba tiegħu għar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni”(16). Huwa għalhekk li hija llimitat il-marġini ta’ diskrezzjoni li għandha l-awtorità kompetenti fir-rigward tan-natura u l-forza probatorja tal-elementi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni.

48.      Għalhekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tan-natura ta’ dawn l-elementi, “huwa biss fid-dawl tad-dokumenti relatati mas-saħħa ta’ l-annimali msemmija fl-Artikolu 5(2) tar-Regolament Nru 615/98, tar-rapporti ta’ kontroll imsemmija fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-Regolament u/jew ta’ kull element ieħor li jolqot il-benesseri ta’ l-annimali li hija għandha fir-rigward ta’ l-osservanza tad-dispożizzjonijiet imsemmija l-Artikolu 1 tar-Regolament imsemmi li l-awtorità kompetenti tista’ tqis li d-Direttiva 91/628 ma ġietx osservata”(17).

49.      Barra minn hekk, fir-rigward tal-forza probatorja tal-elementi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li “hija l-awtorità kompetenti li għandha, skont l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 615/98, tibbaża ruħha fuq elementi oġġettivi u konkreti li jirrigwardaw il-benesseri ta’ l-annimali li huma ta’ natura tali li jistabbilixxu li d-dokumenti inklużi mill-esportatur mat-talba tiegħu għar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni ma jippermettux li tiġi ppruvata l-osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628 matul it-trasport, u jekk ikun il-każ, huwa l-esportatur li għandu l-oneru li jipprova b’liema mod l-elementi ta’ prova invokati mill-awtorità kompetenti biex turi li r-Regolament Nru 615/98 u d-Direttiva 91/628 ma ġewx osservati, mhumiex rilevanti”(18). L-awtorità kompetenti hija wkoll “obbligata li timmotiva d-deċiżjoni tagħha billi tagħti r-raġunijiet għalfejn hija tqis li l-provi mressqa mill-esportatur ma jippermettux li jiġi stabbilit li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628 ma ġewx osservati”(19).

50.      Fl-aħħar nett, il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-awtorità kompetenti rigward l-eżistenza u l-fondatezza ta’ dritt għall-ħlas ta’ rifużjoni fuq l-esportazzjoni tibqa’ wiesgħa, sakemm din l-awtorità tibbaża ruħha fuq elementi oġġettivi li jkollhom rilevanza fuq il-benesseri tal-annimali u li hija timmotiva suffiċjentement id-deċiżjoni tagħha li ma tħallasx din ir-rifużjoni.

51.      L-istess raġunament japplika, fil-fehma tiegħi, meta l-awtorità kompetenti jkollha, mhux biss qabel il-ħlas tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni, iżda wkoll wara l-ħlas tagħha, elementi li juru li d-Direttiva 91/628 ma kinitx osservata.

52.      Il-kuntrarju jneħħi kull effett utli mill-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98. Bħal ma indikajt preċedentement, dan l-artikolu jikkostitwixxi, fil-fatt, il-bażi legali tat-talbiet ta’ ħlas lura tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni indebitament imħallsa meta jiġi stabbilit, wara li dawn jitħallsu, li l-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma ġietx osservata. L-elementi kollha oġġettivi li jkollhom effett fuq il-benesseri tal-annimali li jinġabru fl-okkażjoni ta’ kontrolli a posteriori jistgħu, fl-opinjoni tiegħi, jikkontribwixxu sabiex jimmotivaw l-evalwazzjoni ta’ korp li jħallas rigward in-natura indebita ta’ rifużjoni fuq l-esportazzjoni mogħtija inizjalment.

53.      Barra minn hekk inżid li interpretazzjoni li tagħti valur probatorju li ma jistax jiġi kkontestat lil ċertifikazzjoni mogħtija mill-veterinarju uffiċjali tkun inkompatibbli mal-eżistenza nnifisha tal-kontrolli a posteriori kif inhuma organizzati mir-Regolament Nru 4045/89 u tippreġudika l-effikaċità ta’ tali kontrolli.

54.      Skont l-Artikolu 1(1) tiegħu, dan ir-regolament għandu bħala għan li jorganizza l-kontroll tat-tranżazzjonijiet li jiffurmaw direttament jew indirettament parti mis-sistema ta’ finanzjament tal-FAEGG (Fond Agrikolu Ewropew dwar Gwida u Garanzija), sezzjoni “Garanziji”, abbażi ta’ dokumenti kummerċjali tal-benefiċjarji ta’ għajnuna sabiex jiġi aċċertat li tali tranżazzjonijiet ikunu fil-fatt saru jew li ma sarux b’mod mhux korrett. Dawn id-dokumenti li huma ddefiniti estensivament fl-Artikolu 1(2) tal-istess regolament(20), jistgħu, bħal fil-każ tal-kawża prinċipali, ma jaqblux maċ-ċertifikazzjoni tal-veterinarju uffiċjali u jagħti lok għall-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni li tirriżulta a posteriori bħala li tħallset b’mod indebitu.

55.      Għalhekk inqis li r-risposta li għandha tingħata lill-qorti tar-rinviju għandha tkun li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità nazzjonali kompetenti sabiex tħallas ir-rifużjonijet fuq l-esportazzjoni għandha l-kompetenza li tiddeċiedi li trasport ta’ annimali ma sarx skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628 anki jekk il-veterinarju uffiċjali preċedentement kien iċċertifika, skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 615/98, li dan it-trasport kien konfromi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628. Sabiex tasal għal din il-konklużjoni, l-awtorità nazzjonali kompetenti għandha tibbaża ruħha fuq elementi oġġettivi relatati mal-benesseri tal-annimali, li huma tali li jikkontestaw id-dokumenti ppreżentati mill-esportatur, u għandha timmotiva suffiċjentement id-deċiżjoni tagħha li titlob il-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni.

B –    Fuq it-tieni domanda

56.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Reglament Nru 615/98 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ esportazzjoni għandux, bl-għan li jistabbilixxi li d-dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-benesseri tal-annimali waqt it-trasport ma ġewx osservati, jieħu inkunsiderazzjoni r-regoli fis-seħħ f’dan l-Istat Membru jew inkella dawk fis-seħħ fl-Istat Membru li fih hija rreġistrata l-bandiera tal-bastiment li ttrasporta l-annimali.

57.      Sabiex wieħed isib l-oriġini u s-sens ta’ din id-domanda, infakkar li, insostenn tar-rikors tagħhom quddiem il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li l-kundizzjoni li tirriżulta mil-leġiżlazzjoni Irlandiża, li tgħid li l-bastiment seta’ biss jittrasporta annimali fuq erja ta’ 986 m2, ma kinitx applikabbli għal trasport li jitlaq mill-Olanda lejn il-Marokk. Dawn il-partijiet b’hekk jidhru li qed jikkunsidraw li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, kienu biss ir-regoli inqas stretti fis-seħħ fl-Olanda li kienu rilevanti għad-determinazzjoni tal-erja disponibbli tal-bastiment għat-trasport ta’ annimali.

58.      Safejn hija din l-erja li sservi bħala riferiment għall-verifika tar-rispett tal-ħtiġijiet Komunitarji fir-rigward tad-densità tat-tagħbija skont il-punt 47 B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628, huwa importanti li jiġi deċiż jekk, fl-ipoteżi ta’ trasport ta’ annimali fejn l-Olanda hija l-punt tat-tluq, permezz ta’ bastiment irreġistrat taħt bandiera Irlandiża, it-teħid inkunsiderazzjoni mill-awtorità kompetenti tal-Istat ta’ esportazzjoni ta’ awtorizzazzjoni mogħtija abbażi ta’ regoli Irlandiżi li jippermettu d-determinazzjoni tal-erja disponibbli ta’ bastiment għat-trasport ta’ annimali huwiex konformi mad-dritt Komunitarju.

59.      L-opinjoni tiegħi hija li dan huwa l-każ.

60.      Infakkar, l-ewwel nett li, skont il-punt 1(a)(ii) tal-Artikolu 5A tad-Direttiva 91/628, l-Istati Membri għandhom jassiguraw li kull trasportatur ikun kopert minn awtorizzazzjoni valida għat-trasport ta’ annimali vertebrati fil-Komunità, mogħtija mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ stabbiliment.

61.      Speċifikament, fir-rigward tal-mezzi ta’ trasport, il-punt 1(ċ) tal-Artikolu 5A ta’ din id-direttiva jimponi b’mod ġenerali fuq l-Istati Membri sabiex jassiguraw li kull trasportatur juża għat-trasport tal-annimali mezzi ta’ trasport li jassiguraw il-konformità mal-ħtiġijiet Komunitarji li jirrigwardaw l-assistenza matul it-trasport.

62.      Sabiex tiġi kkontrollata l-osservanza ta’ dan l-obbligu fil-kuntest tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni, l-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 615/98 jipprovdi, b’mod partikolari, li veterinarju uffiċjali mal-punt tal-ħruġ tal-fruntiera tal-annimali għandu jivverifika u jiċċertifika li l-mezz ta’ trasport li fuqu l-annimali jħallu t-territorju doganali tal-Komunità huwa konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628.

63.      Għandu jiġi sussegwentement indikat li, sabiex tiġi ggarantita l-uniformità tal-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet għall-għoti tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni, il-leġiżlatur Komunitarju ssuġġetta l-ħlas ta’ dawn ir-rifużjonijiet għall-osservanza tad-dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-benesseri tal-annimali waqt it-trasport u mhux għall-osservanza ta’ regoli nazzjonali li jistgħu jvarjaw skont l-Istati Membri.

64.      B’mod partikolari, fir-rigward tal-kawża prinċipali, id-dritt għar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni huwa suġġett għall-osservanza tar-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tad-densità ta’ tagħbija taħt il-punt 47 B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628. Infakkar li dawn ir-rekwiżiti huma indikati għal kull tip ta’ trasport u skont il-piż tal-annimal fil-forma ta’ erja f’metri kwadri għal kull annimal.

65.      Sabiex tiġi konkretament ivverifikata l-osservanza tal-imsemmija rekwiżiti, il-bażi li għandha tittieħed għanda tkun l-erja tal-bastiment li huwa lest sabiex jintuża għat-trasport tal-annimali. Issa, id-Direttiva 91/628 ma tinkludix regoli li jippermettu li tiġi kkalkolata preċiżament tali erja. Għaldaqstant, huma l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu r-regoli li jippermettu d-determinazzjoni tal-erja disponibbli għat-trasport tal-annimali fuq bastiment. Huwa b’applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli li ngħatat awtorizzazzjoni mill-awtorità kompetenti tal-Irlanda lill-bastiment inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għal erja ta’ 986 m2.

66.      Safejn bastiment suġġett għal awtorizzazzjoni fl-Istat Membru li fih hija rreġistrata l-bandiera tiegħu jista’ jispiċċa f’sitwazzjoni, bħal fil-kawża prinċipali, li jittrasporta annimali billi jitlaq minn Stat Membru ieħor, jeħtieġ li dan l-aħħar Stat Membru jirrikonoxxi din l-awtorizzazzjoni. Fil-fatt, f’din is-sitwazzjoni, is-sempliċi applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxxenza reċiproka tipprekludi li, għal bastiment wieħed, l-erja disponibbli għat-trasport ta’ annimali li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi vverifikata l-osservanza tal-ħtiġijiet Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija tinbidel skont l-Istat Membru tat-tluq. Din l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxxenza reċiproka hija għaldaqstant tali li tiggarantixxi li, għal trasport ta’ annimali fuq l-istess bastiment, id-dritt għar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni tiġi ddeterminata b’mod uniformi jkun liema jkun l-Istat Membru tat-tluq.

67.      Għaldaqstant, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex taqta’ u tiddeċiedi li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ esportazzjoni għandha, sabiex tistabbilixxi li r-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija skont il-punt 47B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628 ma ġewx osservati, tieħu inkunsiderazzjoni r-regoli fis-seħħ fl-Istat Membru li fih hija rreġistrata l-bandiera tal-bastiment li ttrasporta l-annimali li jippermettu d-determinazzjoni tal-erja tal-bastiment disponibbli għat-trasport tal-annimali, billi tirrikonoxxi l-awtorizzazzjoni mogħtija lil dan il-bastiment mill-awtorità kompetenti ta’ dan l-aħħar Stat.

68.      Qabel ma tiġi eżaminata t-tielet domanda li tippreżenta, flimkien mal-ħames domanda, interess partikolari fir-rigward tal-problematika dwar l-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju, jidhirli neċessarju li tingħata risposta għar-raba’ domanda.

C –    Fuq ir-raba’ domanda

69.      Jirriżulta mir-risposti li ssuġġerejt lill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-ewwel żewġ domandi li, fl-opinjoni tiegħi, il-Productschap ġustament, fid-deċiżjonijiet tagħha li kienu s-suġġett tar-rikors fil-kawża prinċipali, ħadet inkunsiderazzjoni elementi oġġettivi li rriżultaw minn kontroll a posteriori, li jikkontestaw iċ-ċertifikazzjoni tal-veterinarju uffiċjali u jagħtu prova ta’ tagħbija żejda manifesta tal-bastiment meta mqabbla mar-rekwiżiti Komunitarji rigward id-densità tat-tagħbija. Barra minn hekk hija ġustament ħadet bħala riferiment l-erja awtorizzata ta’ 986 m2 sabiex tivverifika konkretament l-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti.

70.      Infakkar li, kuntrarjament għall-ewwel deċiżjonijiet tagħha tas-26 ta’ Marzu 2004 li fihom il-Productschap talbet lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali l-ħlas lura tal-ammont totali tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni li kienet ingħatat lilhom, hija finalment iddeċidiet, wara talba min-naħa ta’ dawn tal-aħħar, li tnaqqas l-ammont li kellu jitħallas lura. Fil-fatt, il-Productshap qieset li kienu biss l-annimali tal-ifrat li kienu jaqbżu n-numru awtorizzat għad-986 m2 awtorizzati li kienu ttrasportati bi ksur tar-regoli stabbiliti mid-Direttiva 91/628 u, b’hekk, talbet lil kull waħda mir-rikorrenti l-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għal 29 annimal biss.

71.      Fid-deċiżjoni tagħha tar-rinviju l-College van Beroep voor het bedrijfsleven tesprimi d-dubji tagħha rigward il-mod li bih ġew iddeterminati d-drittijiet ta’ rifużjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Skont hi, jeħtieġ pjuttost li jiġi kkunsidrat li t-tagħbija żejda kkonstatata tagħti lok għall-ksur tar-regoli tal-benesseri għall-annimali kollha ttrasportati, safejn din it-tagħbija żejda affettwat is-640 għoġġiela tqal u mhux biss it-62 li għalihom tirreferi l-Productschap fid-deċiżjonijiet ikkontestati. Hija tqis, għaldaqstant, li r-rifużjoni kollha mogħtija jmissha ntalbet lura.

72.      Huwa għalhekk li l-College van Beroep voor het bedrijfsleven titlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, ladarba jiġi stabbilit li r-rekwiżiti Komunitarji dwar id-densità tat-tagħbija taħt il-punt 47 B tal-Kapitolu VI tal-Aness tad-Direttiva 91/628 ma kinux osservati, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għandha tiġi meqjusa bħala li tħallset indebitament għall-annimalli kollha ttrasportati jew biss għan-numru ta’ annimali żejda mgħobbija.

73.      Inqis li, fil-każ ta’ ksur ta’ dawn ir-rekwiżiti, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għandha, bħala prinċipju, tiġi kkunsidrata bħala li tħallset indebitament għall-annimali kollha ttrasportati.

74.      Bħal ma josservaw, ġustament, il-Gvern Grieg u Ungeriż kif ukoll il-Kummissjoni, jekk l-erja kollha disponibbli għat-trasport tal-annimali fuq il-bastiment diviż min-numru ta’ annimali li kienu effettivament ittrasportati ma tkunx konformi mal-erja għal kull annimal skont il-punt 47 B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628, tidher loġika l-konklużjoni li r-regoli Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija ma kinux osservati għal ebda mill-annimali ttrasportati. Fil-fatt, f’din is-sitwazzjoni, l-ispazju disponibbli għal kull annimal jonqos minħabba l-fatt li n-numru ta’ annimal fuq il-bastiment ikun ogħla min-numru awtorizzat skont dawn ir-regoli. B’mod partikolari, kif jindika l-Gvern Grieg, it-tagħbija żejda ta’ bastiment jagħti lok għal limitazzjoni taċ-ċaqlieq fiżiku tal-annimali, it-tnaqqis fl-ispazju meħtieġ għall-kumdità tagħhom, żieda fir-riskju li dawn l-annimali jweġgħu u kundizzjonijiet inferjuri ta’ trasport għall-annimali kollha ttrasportati u mhux biss għan-numru ta’ annimali żejda mgħobbija.

75.      F’din iċ-ċirkustanza, bħal wara kollox fil-każ fejn, per eżempju, jiġi kkonstatat ksur tal-ħtiġijiet Komunitarji fil-qasam tat-tul ta’ żmien ta’ vvjaġġar u ta’ mistrieh, inqis li l-“parti approprjata tar-rifużjoni” li, skont l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, tidher li tħallset indebitament u għandha tiġi rkuprata, tikkonsisti, bħala prinċipju, mill-ammont totali tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni mħallsa inizjalment.

76.      Madankollu, kif jiġbdu l-attenzjoni b’mod rilevanti l-Gvern Olandiż u Ungeriż, din is-soluzzjoni għandha tiġi mmoderata jekk jiġi muri li, minħabba kif kien maqsum il-bastiment, uħud mill-annimali bbenefikaw tul it-trasport minn erja li kienet konformi mal-ħtiġijiet tal-punt 47B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628. Dan ikun il-każ, per eżempju, jekk uħud mill-annimali tgħabbew f’kompartimenti tal-bastiment li kienu jissodisfaw dawn il-ħtiġijiet.

77.      Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ u tiddeċiedi li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, ladarba jiġi stabbilit li r-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija ma kinux osservati, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għandha, bħala prinċipju, titqies bħala li tħallset indebitament fir-rigward tal-annimali kollha ttrasportati, sakemm il-benefiċjarju tagħha juri li, minħabba kif kien maqsum il-bastiment, uħud mill-annimali bbenefikaw tul it-trasport minn erja li kienet konformi ma’ dawn ir-rekwiżiti.

78.      Bħal ma indikajt preċedentement, jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-College van Beroep voor het bedrijfsleven tidher li qed tikkunsidra, fid-dawl tal-elementi tal-proċess, li r-regoli Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija, fil-kawża prinċipali, ġew ikkunsidrati żbaljatament fir-rigward tal-annimali kollha ttrasportati. Għalhekk, l-awtorità kompetenti jmissha, skont hi, talbet mingħand ir-rikorrenti l-ħlas lura tal-ammont sħiħ tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni inizjalment mogħtija. Din kienet wara kollox il-pożizzjoni adottata mill-awtorità fl-ewwel deċiżjonijiet tagħha tas-26 ta’ Marzu 2004.

79.      Il-Qorti tar-rinviju tindika madankollu li hija tesprimi dubji dwar il-kompetenza tagħha li tikkontesta f’dan ir-rigward id-deċiżjonijiet li kienu s-suġġett tar-rikors fil-kawża prinċipali.

80.      Hija tenfasizza, fil-fatt, li l-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi jimplika evalwazzjoni mill-qorti nazzjonali tal-punti kontenzjużi quddiemha, li jipprekludiha, bħala prinċipju, li tieħu inkunsiderazzjoni argumenti li jeċċedu l-limiti tal-kawża bħal dik mifthiema bejn il-partijiet. Għalhekk hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja t-tielet domanda dwar l-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju.

81.      Il-Qorti tar-rinviju tispjega, barra minn hekk, li għandha ostakolu ieħor fil-liġi Olandiża dwar il-proċedura ġudizzjarja amministrattiva. Dan jirrigwarda l-prinċipju tal-projbizzjoni tar-reformatio in pejus. Skont dan il-prinċipju, rikkorrent ma jistax, wara rikors, jinsab f’pożizzjoni iktar żvantaġġuża minn dik li fiha kien jinsab li kieku ma ppreżentax ir-rikors(21).

82.      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw mill-konstatazzjoni li tgħid li l-Productschap żbaljatament illimitat l-ammont ta’ ħlas lura mitlub mingħand ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tqegħdhom f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienu jinsabu meta għamlu r-rikors tagħhom kontra d-deċiżjonijiet tat-2 u l-25 ta’ Awwissu 2005. Fil-fatt, huma jitilfu wkoll il-parti tar-rifużjoni li l-Productschap ma talbithomx iħallsu lura f’dawn id-deċiżjonijiet.

83.      Il-qorti tar-rinviju tixtieq, għaldaqstant, tkun taf jekk, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, l-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju timponilhomx l-esklużjoni ta’ din ir-regola proċedurali nazzjonali. Dan huwa s-suġġett tal-ħames domanda.

84.      Fl-iżviluppi li ġejjin, sejjer neżamina t-tielet u l-ħames domanda flimkien.

D –    Fuq it-tielet u l-ħames domanda

85.      Permezz tat-tielet u l-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi jekk id-dritt Komunitarju jimponix fuq il-qorti nazzjonali, li jwettaq kontroll ex officio tal-legalità ta’ att amministrattiv nazzjonali fir-rigward tal-motivi marbuta mal-ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, inkluż meta dan il-kontroll iqiegħed lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab li kieku ma ppreżentatx rikors.

86.      Il-Gvern Olandiż u Grieg, bħall-Kummissjoni, iqisu li għandha tingħata risposta negattiva għal din id-domanda. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Ungeriż jesprimi pożizzjoni iktar moderata safejn inizjalment jiddikjara ruħu favorevoli għal eżami ex officio tad-dispożizzjonijiet Komunitarji rilevanti mill-qorti nazzjonali, iżda jikkunsidra, sussegwentement li l-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju ma timplikax li, permezz ta’ dan l-eżami, jiġi mwarrab il-prinċipju, stabbilit fid-dritt Olandiż tal-proċedura ġudizzjarja amministrattiva, li jgħid li l-persuna li tippreżenta rikors ma tistax tinsab f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab fin-nuqqas ta’ rikors.

87.      Fl-ewwel lok nista’ ngħid li fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti risposta affermattiva għal din id-domanda.

88.      Rajna li d-dispożizzjoni proċedurali nazzjonali li tillimita l-portata tal-kontroll tal-legalità li tista’ ssir mill-qorti tar-rinviju hija kkostitwita mill-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi.

89.      Peress li din l-istess dispożizzjoni ġiet ikkontestata fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2007, van der Weerd et(22), u fejn din is-sentenza tinkludi spjegazzjoni fil-qosor tal-ġurisprudenza dwar l-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju mill-qorti nazzjonali, din ser tikkostitwixxi l-punt tat-tluq tar-raġunament tiegħi. Nibda għalhekk billi niddeskrivi l-kuntest li fih tidħol din is-sentenza, imbagħad dak li ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex sussegwentement nispjega r-raġunijiet li għalihom inqis li din is-sentenza ma tipprovdix soluzzjoni sodisfaċenti għal din il-kawża.

90.      Fil-kawża li tat lok għas-sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, il-kawża prinċipali kienet tirrigwarda persuni li jrabbu l-bhejjem kontra d-Direttur tad-dipartiment nazzjonali ta’ spezzjoni tal-bhejjem u tal-laħam rigward deċiżjonijiet meħuda minn dan tal-aħħar. Skont dawn id-deċiżjonijiet, l-annimali kollha bid-difer maqsum li kienu jinsabu fl-irziezet tagħhom kellhom jiġu ssuspettati li ġew kkontaminati mill-marda tal-ilsien u tad-dwiefer, minħabba li, peress li każ ta’ marda tal-ilsien u tad-dwiefer ġie kkonstatata fil-viċinanzi tagħhom, ma setax jiġi eskluż li l-annimali preżenti fl-imsemmija rziezet setgħu ġew ikkontaminati minn din il-marda. Dawn l-annimali kellhom, minħabba f’hekk, jiġu mlaqqma mbagħad maqtula.

91.      Fil-kuntest tar-rikors ippreżentat quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kellhom l-intenzjoni jikkontestaw il-legalità ta’ dawn id-deċiżjonijiet. Fost il-motivi mqajma insostenn tar-rikors tagħhom m’hemmx uħud mill-motivi li, min-naħa l-oħra, kienu tqajmu fil-kawżi relatati pendenti quddiem din l-istess qorti(23). Dawn il-motivi kienu jsostnu li d-Direttur tad-dipartiment nazzjonali ta’ spezzjoni tal-bhejjem u tal-laħam ma setax jaddotta miżuri għall-ġlieda kontra l-marda tal-ilsien u tad-dwiefer abbażi tar-riżultat tal-eżamijiet magħmula mil-laboratorju ID‑Lelystad BV minħabba li dan tal-aħħar ma kienx awtorizzat jagħmilhom skont id-Direttiva tal-Kunsill 85/511/KEE tat-18 ta’ Novembru 1985, li tintroduċi miżuri tal-Komunità għall-kontroll tal-marda tal-ilsien u tad-dwiefer(24), u li ma setax jibbaża l-miżuri inkwistjoni esklużivament fuq il-kontenut ta’ faks mibgħut minn dan il-laboratorju.

92.      Fid-deċiżjoni tagħha tar-rinviju, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven ikkonstatat li dawn il-motivi seta’ kellhom influwenza fuq is-soluzzjoni tal-kawżi li tressqu quddiemha. Hija speċifikat madankollu li, minħabba li dawn il-motivi ma kinux tqajmu quddiemha, ma setgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni minħabba r-regoli tagħha ta’ proċedura nazzjonali. Jirriżulta, fil-fatt, mill-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi li l-qorti għandha tiddeċiedi biss fuq il-punti tal-kawża li jkollha quddiemha. Jekk huwa minnu li s-subartikolu 2 ta’ dan l-artikolu jgħid li l-qorti tikkompleta ex officio l-motivi ta’ dritt, jeħtieġ madankollu li din id-dispożizzjoni tiġi interpretata fis-sens li l-qorti twettaq analiżi ġuridika tal-ilmenti li r-rikorrenti għamel kontra l-att amministrattiv ikkontestat. Barra minn hekk, l-evalwazzjoni li l-qorti hija marbuta twettaq minn rajha tirriżulta biss fil-każ tal-applikazzjoni ta’ regoli ta’ ordni pubblika, interpretati fid-dritt Olandiż bħala dawk relatati mas-setgħat tal-korpi amministrattivi u ma’ dawk tal-qorti nnifisha kif ukoll mad-dispożizzjonijiet relatati mal-ammissibbiltà.

93.      Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven xtaqet tkun taf jekk kinitx marbuta, skont id-dritt Komunitarju, li tieħu inkunsiderazzjoni argumenti bbażati fuq dan id-dritt, li ma ġewx invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, skont hi, teżisti l-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali, li timplika li l-qorti ma tistax tevalwa motivi li ma jissemmewx fir-rikors, trendix, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema legali Komunitarja impossibbli jew eċċessivament diffiċli.

94.      Biex tweġibha, il-Qorti tal-Ġustizzja, bħal ma għamlet ta’ spiss, bdiet mill-konstatazzjoni li tgħid li, “fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja fis-suġġett, hija s-sistema legali nazzjonali ta’ kull wieħed mill-Istati Membri li għandha tagħżel il-qrati kompetenti u tirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa tad-dritt Komunitarju, bil-kundizzjoni, minn naħa, li dawn il-modalitajiet ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rikorsi simili ta’ natura domestika (prinċipju ta’ ekwivalenza) u, min-naħa l-oħra, li ma jirrendux, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema legali Komunitarja impossibbli jew eċċessivament diffiċli (prinċipju ta’ effettività)”(25).

95.      Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 85/511 ma setgħux jiġu kkunsidrati bħala ekwivalenti għar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubbliku skont id-dritt Olandiż. Hija qieset li l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ekwivalenza ma jimplikax li l-qorti tar-rinviju għandha l-obbligu li tipproċedi ex officio għal kontroll tal-legalità tal-atti amministrattivi kkonċernati skont kriterji meħuda minn din id-direttiva(26).

96.      Hija enfasizzat ukoll li “għalkemm dawn id-dispożizzjonijiet jaqgħu taħt il-politika ta’ saħħa pubblika, huma ġew invokati, fil-kawżi prinċipali, essenzjalment sabiex jittieħdu in kunsiderazzjoni l-interessi privati ta’ l-individwi suġġetti għall-miżuri ta’ kontroll tal-marda ta’ l-ilsien u d-dwiefer”(27).

97.      Fit-tieni lok, fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret mill-ewwel li skont il-ġurisprudenza tagħha “kull każ, fejn tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni nazzjonali tirrendix impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ drittijiet mogħtija lil individwi mill-ordinament ġuridiku Komunitarju, għandu jiġi analizzat billi jittieħed in kunsiderazzjoni r-rwol ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iż[v]olgiment tagħha, u l-karatteristiċi partikolari tagħha, quddiem id-diversi qrati nazzjonali. F’din il-perspettiva, hemm lok li jittieħdu in kunsiderazzjoni, jekk ikun neċessarju, il-prinċipji li fuqhom huwa msejjes l-ordinament ġuridiku nazzjonali, bħalma huma l-ħarsien tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju ta’ ċertezza ġuridika [legali] u l-iżvolġiment korrett tal-proċedura”(28).

98.      Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret imbagħad dak li hija ddeċidiet fis-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 1995, van Schijndel u van Veen(29).

99.      F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kompatibbiltà mal-prinċipju ta’ effettività tal-prinċipju tad-dritt Olandiż li jgħid li s-setgħa tal-qorti li tqajjem motivi ex officio, f’kawża ċivili nazzjonali, hija suġġetta għall-obbligu, min-naħa tagħha, li żżomm mas-suġġett tal-kawża skont kif ġie deċiż mill-partijiet u li tibbaża d-deċiżjoni tagħha fuq il-fatti ppreżentati quddiemha.

100. Hija osservat li din il-limitazzjoni tas-setgħa tal-qorti nazzjonali hija ġustifikata “bil-prinċipju li jgħid li l-inizjattiva ta’ proċess tappartjeni lill-partijiet u li, għalhekk, il-qorti ma tistax taġixxi ex officio ħlief f’każijiet eċċezzjonali, fl-interess pubbliku”(30). Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li “[d]an il-prinċipju jimplementa kunċetti komuni għall-parti l-kbira mill-Istati Membri rigward ir-relazzjonijiet bejn l-Istat u l-individwu, u jħares id-drittijiet tad-difiża u jassigura l-iżvolġiment korrett tal-proċedura, b’mod partikolari, billi jipproteġihom minn dewmien inerenti fl-evlawazzjoni ta’ motivi ġodda”(31).

101. Il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi b’hekk li “id-dritt Komunitarju ma jimponix lill-qrati nazzjonali jqajmu ex officio motiv ibbażat fuq ksur ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji, meta l-eżami ta’ dan il-motiv tobblighom jirrinunzjaw għar-rwol passiv impost fuqhom, billi jmorru lil hinn mil-limiti tal-kawża ddefiniti mill-partijiet u billi jibbażaw ruħom fuq fatti u ċirkustanzi diversi minn dawk li fuqhom il-parti li għandha interess li tapplika l-imsemmija dispożizzjonjiet ibbażat it-talba tagħha”(32).

102. Fil-kawża li tat lok għas-sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, il-College van Beroep voor het bedrijfsleven irrimarkat dwar ix-xebh fir-rigward ta’ dan il-punt bejn il-proċedura quddiemha ma’ dik inkwistjoni fis-sentenza van Schijndel u van Veen, iċċitata iktar ’il fuq. Il-Qorti tal-Ġustizzja, għaldaqstant, applikat ir-raġunament li hija kienet segwiet f’din l-aħħar sentenza.

103. Biex ittemm ir-raġunament tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat ukoll għaliex il-ġurisprudenza tagħha li kienet tirriżulta minn diversi sentenzi li jagħtu lill-qorti nazzjonali s-setgħa li tapplika ex officio d-dritt Komunitarju ma kinitx rilevanti hawnhekk. Dawn il-preċiżjonijiet kumplementari huma interessanti peress li jixhdu li l-pożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tinbidel skont il-kuntest tal-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni ta’ proċedura nazzjonali.

104. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi għall-ġurisprudenza li ħarġet mis-sentenza tal-14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck(33), fejn hija tindika li “hija kkaratterizzata miċ-ċirkustanzi proprji tal-kawża li wasslu għat-tneħħija tal-possibbiltà tar-rikorrent fil-kawża prinċipali li jinvoka utilment l-inkompattibbilità ta’ dispożizzjoni nazzjonali mad-dritt Komunitarju”(34).

105. Sussegwentement, hija indikat fergħa oħra tal-ġurisprudenza tagħha li skont hi hija ġġustifikata, “mill-bżonn li jiġi assigurat li l-konsumatur jingħata l-ħarsien effettiv intiż mid-Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur [(35)]”(36).

106. Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-ġurisprudenza li rriżultat mis-sentenza tal-1 ta’ Ġunju 1999, Eco Swiss(37), li, fil-fehma tagħha, tipproċedi “għal evalwazzjoni ta’ l-ekwivalenza tat-trattament ta’ motivi bbażati fuq id-dritt nazzjonali u ta’ dawk ibbażati fuq id-dritt Komunitarju”(38).

107. Minn dawn l-elementi kollha analizzati, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tagħha van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, waslet għall-konklużjoni li “l-prinċipju ta’ effettività ma jimponix, f’kawżi bħal dawk fil-kawża prinċipali, dmir fuq il-qrati nazzjonali li jqajmu motiv ibbażat fuq dispożizzjoni Komunitarja ex officio, indipendentement mill-importanza tagħha għall-ordinament ġurdiku Komunitarju, meta l-partijiet jingħataw opportunità ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt Komunitarju quddiem qorti nazzjonali”(39). Hija qieset ukoll li, “[p]eress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kellhom l-opportunità ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-Direttiva 85/511, il-prinċipju ta’ effettività ma jimponix fuq il-qorti tar-rinviju li teżamina ex officio l-motiv ibbażat fuq l-Artikoli 11 u 13 ta’ din id-Direttiva”(40).

108. Minn dak li jippreċedi, wieħed jista’ jadotta l-elementi li ġejjin għal din il-kawża.

109. Fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, inqis li r-raġunament żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 29 sa 31 tas-sentenza tagħha van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, huwa applikabbli b’analoġija fil-kuntest ta’ din il-kawża. Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet ikkonċernati mir-Regolament Nru 1254/1999 u r-Regolament Nru 615/98, li huma intiżi, kif sejrin naraw, sabiex jiggarantixxu l-benesseri tal-annimali u sabiex jipproteġu l-interessi finanzjarji tal-Komunità, ma jistgħux jitqiesu bħala ekwivalenti għar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubbliku tad-dritt Olandiż, li essenzjalment jikkonċernaw il-kompetenza tal-qorti, l-ammissibbiltà tar-rikors u l-kompetenza tal-awtorità amministrattiva li tat lok għad-deċiżjoni kkontestata.

110. Il-problema ċentrali ta’ din il-kawża tirrigwarda għaldaqstant il-portata tal-prinċipju ta’ effettività.

111. Fl-opinjoni tiegħi, ir-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, fir-rigward tal-portata ta’ dan il-prinċipju mhuwiex rilevanti f’ipoteżi bħal dik fil-kawża prinċipali, u dan anki jekk id-dispożizzjoni ta’ proċedura nazzjonali kkonċernata hija, bħal fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, l-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi.

112. Fil-fatt, kemm l-għan tad-dispożizzjonijiet Komunitarji li l-qorti tar-rinviju tixtieq tapplika fil-kuntest tal-kawża prinċipali kif ukoll il-kuntest li fih tintervjeni d-dispożizzjoni ta’ proċedura nazzjonali inkwistjoni jeżiġu, fil-fehma tiegħi, li Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra din il-kawża minn perspettiva differenti.

113. Għalhekk din il-kawża tinvolvi ċertu karatteristiċi partikolari li, fil-fehma tiegħi, jostakolaw traspożizzjoni ċara u sempliċi tar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tagħha ċċitati iktar ’il fuq van Schijndel u van Veen, kif ukoll van der Weerd et.

114. F’dan ir-rigward, infakkar, l-ewwel nett, li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 615/98 għandhom bħala għan li jissuġġettaw il-ħlas tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ annimali tal-ifrat ħajjin għall-osservanza tal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-benesseri tal-annimali u, b’mod partikolari, għall-osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628. Għalhekk dawn jistabbilixxu kundizzjoni għall-għoti ta’ dawn ir-rifużjonijiet.

115. Il-Qorti tal-Ġustizzja wriet, fis-sentenza tagħha Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq, li l-leġiżlatur Komunitarju għalhekk huwa favur is-salvagwardja tar-rekwiżiti ta’ interess ġenerali bħall-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-annimali. B’hekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “[i]r-referenza ġenerali, magħmula permezz tar-Regolament Nru 615/98 għad-Direttiva 91/628 għandha bħala għan li tiggarantixxi, għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 13(9) tar-Regolament Nru 805/68 [li sar l-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999], l-osservanza tad-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ din id-Direttiva fil-qasam tal-benesseri ta’ l-annimali ħajjin u, b’mod partikolari, ta’ protezzjoni ta’ l-annimali matul it-trasport”(41).

116. F’din l-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li “[i]r-referenza hekk magħmula tippreżenta, minbarra dan, il-vantaġġ li jiġi żgurat li l-baġit tal-Komunità ma jiffinanzjax esportazzjonijiet li jitwettqu bi ksur tad-dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-benesseri ta’ l-annimali”(42).

117. Id-dispożizzjonijiet Komunitarji rilevanti f’din il-kawża għaldaqstant għandhom żewġ għanijiet, jiġifieri, minn naħa, il-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-annimali u, min-naħa l-oħra, il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità.

118. Sabiex jiġi ggarantit li dawn iż-żewġ għanijiet jintlaħqu kompletament, l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 itemm id-dispożittiv billi jipprovdi li, meta jiġi stabbilit, wara l-ħlas tar-rifużjoni, li l-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ma kinitx osservata, il-parti approprjata tar-rifużjoni titqies li tħallset indebitament u jkollha titħallas lura skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11(3) sa (6) tar-Regolament Nru 3665/87, issostitwit mill-Artikolu 52 tar-Regolament Nru 800/1999(43).

119. Nippreċiża wkoll li mill-aspett Komunitarju dawn iż-żewġ għanijiet jikkostitwixxu ħtiġijiet ta’ interess ġenerali li l-importanza tagħhom ma tistax tiġi miċħuda(44).

120. Għandu jiġi sussegwentement enfasizzat li, ikkunsidrati flimkien, id-dispożizzjonijiet Komunitarji li l-qorti tar-rinviju tixtieq tapplika ex officio fil-kawża prinċipali ma joħolqux drittijiet għar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, iżda bil-kontra, jimponu obbligu fuq dawn tal-aħħar, dik li jagħtu lura rifużjoni fuq l-esportazzjoni mħallsa indebitament.

121. Wieħed m’għandhux għaldaqstant jistabbilixxi jekk l-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi huwiex, skont kif inhu mifhum il-prinċipju ta’ effettività, ta’ natura li fil-prattika l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema legali Komunitarja jkun impossibbli jew eċċessivament diffiċli.

122. Il-prinċipju ta’ effettività fil-kuntest tiegħu li jipproteġi drittijiet direttament mogħtija lill-individwi mid-dritt Komunitarju ma jikkostitwixxix għaldaqstant, f’din il-kawża, ir-referenza idonea sabiex jiġi deċiż jekk il-qorti tar-rinviju għandhiex twarrab dispożizzjoni proċedurali nazzjonali li tostakola l-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju.

123. Lanqas ma jidhirli li huwa rilevanti, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, li jiġi vverifikat jekk il-partijiet kellhomx possibbiltà ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt Komunitarju quddiem qorti nazzjonali.

124. Fir-rigward tal-fatti li taw lok għall-kawża prinċipali, huwa, fil-fatt, evidenti li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma kellhom l-ebda interess li jinvokaw quddiem il-qorti tar-rinviju l-punt dwar jekk, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 kif ukoll l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni kellhiex titqies bħala li tħallset indebitament għall-annimali kollha ttrasportati jew biss għal parti minnhom. Infakkar, f’dan ir-rigward, li inizjalment, il-Productschap talbet il-ħlas lura tal-ammont totali tar-restituzzjoni, imbagħad, wara lment min-naħa tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija llimitat dan il-ħlas lura għal parti biss mill-annimali ttrasportati. L-istrateġija kontenzjuża tagħhom tikkonsisti għaldaqstant li jippruvaw jiksbu mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven tnaqqis supplementari tal-ammont li għandu jitħallas lura, jew saħansitra l-esklużjoni ta’ kull ħlas lura, u dan billi jqajmu motivi oħra ta’ dritt.

125. Inżid li lanqas ma kien l-interess tal-Productschap li tqajjem argumenti li dehru li jistgħu jagħtu lok għal kontenstazzjoni tal-metodu ta’ kalkolu segwit minnha fid-deċiżjonijiet tagħha li titħallas lura r-rifużjoni adottata fit-2 u fil-25 ta’ Awwissu 2005.

126. Il-konstatazzjoni li tgħid li l-partijiet għandhom possibbiltà ġenwina li jqajmu motiv ibbażat fuq id-dritt Komunitarju quddiem il-qorti tar-rinviju ma tistax għaldaqstant tkun determinanti fil-kuntest ta’ din il-kawża.

127. Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi metodu ieħor, iktar adattat għal kuntest li fih il-kwistjoni ta’ applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju ma tillimitax ruħha, fil-kliem li tuża l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq, għat-teħid inkunsiderazzjoni tal-“interessi privati ta’ l-individwi”(45), iżda tikkonsisti b’mod iktar fundamentali mis-salvagwardja tar-rekwiżiti ta’ interess ġenerali mill-aspett Komunitarju.

128. Fil-verità, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, hija biss il-qorti nazzjonali, bħala qorti Komunitarja ta’ dritt komuni, li tista’ tinvoka d-dritt Komunitarju sabiex tiggarantixxi l-osservanza tiegħu. Għaldaqstant dan jikkostitwixxi l-aħħar rimedju li jista’ jikkoreġi applikazzjoni żbaljata tad-dritt Komunitarju mill-awtorità nazzjonali kompetenti. Fi kliem ieħor, il-qorti nazzjonali hija l-unika li tista’ tistabbilixxi mill-ġdid il-legalità Komunitarja.

129. Għaldaqstant nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju timponi lill-qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, tipproċedi għal kontroll ex officio tal-legalità ta’ att amministrattiv nazzjonali fir-rigward tal-motivi bbażati fuq il-ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 kif ukoll tal-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, inkluż meta t-tali kontroll iqiegħed lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab li kieku ma ppreżentatx rikors.

130. Din il-pożizzjoni hija konformi mar-rekwiżit, imfakkar bosta drabi mill-Qorti tal-Ġustizzja, li jgħid li regola ta’ dritt nazzjonali m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni u l-effikaċità tad-dritt Komunitarju(46). Din hija espressa numru ta’ drabi fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari fis-suġġetti relatati mal-agrikoltura.

131. Qabel ma tiġi eżaminata din il-ġurisprudenza, jeħtieġ li jiġi indikat li, skont l-Artikolu 8(1)(b) u (ċ) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1258/1999 tas-17 ta’ Mejju 1999, dwar il-finanzjament tal-politika komuni agrikola(47), l-Istati Membri għandhom, skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali stabbiliti b’liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva, jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jipprevjenu u jittrattaw l-irregolaritajiet li jaffetwaw l-operazzjoniiet tal-FAEGG u sabiex jirkupraw is-somom mitlufa bħala riżultat tal-irregolaritajiet jew tan-negliġenza.

132. Fis-sentenza tagħha tal-21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor et(48), il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat b’mod partikolari d-dispożizzjoni korrispondenti tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 729/70 tal-21 ta’ April 1970, dwar il-finanzjament tal-politika komuni agrikola(49).

133. Hija enfasizzat li “l-kawżi dwar l-irkupru ta’ l-ammonti li jkunu tħallsu indebitament skond id-dritt Komunitarju għandhom, fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji, jiġu deċiżi mill-qrati nazzjonali skond id-dritt nazzjonali tagħhom, bla ħsara għall-limiti imposti mid-dritt Komunitarju […]”(50). Il-limiti huma dawn li ġejjin.

134. Minbarra li “l-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali għandha ssir bla diskriminazzjoni fir-rigward tal-proċeduri għad-deċiżjoni ta’ kawżi ta’ l-istess tip iżda li jkunu purament nazzjonali”(51), din “m’għandhiex tippreġudika l-portata u l-effikaċità tad-dritt Komunitarju”(52).

135. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “[d]an ikun b’mod partikolari l-każ jekk din l-applikazzjoni tipprekludi prattikament l-irkupru ta’ somom mogħtija irregolarment. Barra minn hekk, kull eżerċizzju ta’ setgħa diskrezzjonali fuq l-opportunità li tintalab jew ma tintalabx rifużjoni tal-fondi Komunitarji indebitament jew irregolarment mogħtija jkun inkompatibbli ma’ l-obbligu pprovdut mill-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 729/70 li l-amministrazzjonijiet nazzjonali għandhom jirkupraw is-somom li jkunu tħallsu indebitament jew irregolarment”(53).

136. Il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement fakkret dawn ir-rekwiżiti f’sentenza tat-13 ta’ Marzu 2008, Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening et(54). Hija sabet, essenzjalment, li l-qorti nazzjonali għandha timplementa obbligu ta’ rkupru ta’ għajnuna finanzjarja Komunitarja li tirriżulta minn dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju(55) meta jkollha tiddeċiedi kawża dwar il-ħlas lura ta’ fondi mitlufa minħabba abbuż jew negliġenza u, jekk ikun hemm bżonn, twarrab jew tinterpreta regola tad-dritt nazzjonali li tkun tostakola dan l-irkupru(56).

137. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li jekk, skont id-dritt nazzjonali, prinċipji bħal dawk taċ-ċertezza legali u tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali flimkien mal-prinċipju ta’ legalità, dan għandu jsir bil-kundizzjoni li l-interess tal-Komunità jittieħed kompletament inkunsiderazzjoni(57).

138. Fir-rigward ta’ din il-ġurisprudenza, inqis li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, l-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju teħtieġ li l-interess tal-Komunità għall-irkupru tal-għajnuna li tħallset bi ksur tal-kundizzjonijiet li fihom kellha tingħata jittieħed kompletament inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali u li, għaldaqstant, din twarrab il-prinċipji proċedurali li jinsabu fl-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi.

139. Fl-opinjoni tiegħi, is-salvagwardja tar-rekwiżiti ta’ interess ġenerali li jikkostitwixxu l-protezzjoni tal-ħajja u tas-saħħa tal-annimali kif ukoll il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità timponi għaldaqstant fuq il-qorti nazzjonali li tikkontrolla li l-awtorità kompetenti ma tkun eżerċitat l-ebda setgħa diskrezzjonali fuq l-opportunità li jintalabx jew le l-ħlas lura ta’ fondi Komunitarji mogħtija indebitament.

140. Ċertament, hija l-awtorità nazzjonali kompetenti, meta, skont l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, tadotta deċiżjoni għall-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni mħallsa indebitament, li, fid-dawl tal-elementi oġġettivi fil-pussess tagħha, għandha tevalwa jekk il-“parti approprjata tar-rifużjoni” li għandha tiġi rkuprata hijiex ikkostitwita mill-ammont totali tar-rifużjoni inizjalment mogħtija jew biss minn parti minn dan l-ammont.

141. Il-marġni ta’ diskrezzjoni li għandha għalhekk l-awtorità nazzjonali kompetenti tikkonsisti, b’mod partikolari, fid-determinazzjoni ta’ jekk il-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport ġietx osservata jew le, jekk din in-nuqqas ta’ osservanza kellhiex effett fuq il-benesseri tal-annimali u jekk din tikkonċernax l-annimali kollha jew biss uħud minnhom(58).

142. Din il-marġni ta’ diskrezzjoni għandha madankollu l-limiti tagħha u hija l-qorti nazzjonali li għandha tikkontrolla jekk, skont dak li jipprovdi l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, bħala bażi legali tad-deċiżjoni tal-irkupru tas-somma indebita, din id-deċiżjoni tinvolvix il-ħlas lura tal-“parti approprjata tar-rifużjoni”.

143. Fi kliem ieħor, hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika li l-awtorità kompetenti ma ssostitwietx il-marġni ta’ diskrezzjoni tagħha ma’ setgħa diskrezzjonali fir-rigward tal-opportunità jekk titlobx jew le l-ħlas lura ta’ fondi Komunitarji mogħtija indebitament.

144. Dan il-kontroll eżerċitat mill-qorti nazzjonali, bħala l-aħħar garanzija tal-applikazzjoni korretta tad-dritt Komunitarju, huwa determinanti għas-salvagwardja tar-rekwiżiti ta’ interess ġenerali bħall-protezzjoni tal-ħajja u tas-saħħa tal-annimali kif ukoll il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità, safejn din tħajjar lill-awtorità nazzjonali kompetenti tkun iktar iddixxiplinata meta tiġi biex tadotta d-deċiżjonijiet tagħha ta’ ħlas lura u safejn tiggarantixxi li fondi Komunitarji mogħtija indebitament ma jinżammux mill-benefiċjarji tagħhom. L-applikazzjoni ex officio tad-dritt Komunitarju tikkostitwixxi għalhekk strument effikaċi tal-ġlieda kontra l-frodi fuq l-interessi finanzjarji tal-Komunità.

145. F’dan ir-rigward, nindika li l-argument imqajjem mill-Kummissjoni waqt is-seduta, li jgħid li jeżistu mezzi oħra li jippermettu li l-interessi finanzjarji tal-Komunità jiġu protetti, bħall-proċedura ta’ approvazzjoni tal-kontijiet tal-FAEGG, mhuwiex rilevanti fil-fehma tiegħi. Inqis, fil-fatt, li, safejn l-Artikolu 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 jimponi lill-benefiċjarju li jħallas lura l-ammonti li rċieva indebitament, il-fatt li l-Komunità tħallset lura mill-Istat Membru, fih innifsu, ma jeskludix l-irkupru ta’ dawn il-flus mingħand dan il-benefiċjarju. Din hija, essenzjalment, il-pożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening et, iċċitata iktar ’il fuq(59).

146. Fid-dawl ta’ dawn ir-raġunijiet kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ u tiddeċiedi li l-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju timponi fuq il-qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, l-obbligu li twettaq kontroll ex officio tal-legalità ta’ att amministrattiv nazzjonali fir-rigward ta’ motivi bbażati fuq il-ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u tal-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, inkluż meta dan il-kontroll iwassal sabiex ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tkun f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab li kieku ma ppreżentatx rikors.

IV – Konklużjoni

147. F’dawn iċ-ċirkustanzi kollha, nipproponi li r-risposti tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi magħmula mill-College van Beroep voor het bedrijfsleven għandhom ikunu dawn li ġejjin:

“1)      It-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1254/1999, tas-17 ta’ Mejju 1999, dwar l-organizzazzjoni tas-suq taċ-ċanga u l-vitella kif ukoll l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 615/98, tat-18 ta’ Marzu 1998, li jippreskrivi regoli dettaljati fir-rigward ta’ rekwiżiti għall-għoti ta’ rifużjonijiet konnessi mal-benesseri tal-annimali tal-ifrat ħajjin matul it-trasport, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità nazzjonali kompetenti sabiex tħallas ir-rifużjonijet fuq l-esportazzjoni għandha l-kompetenza li tiddeċiedi li trasport ta’ annimali ma sarx skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 91/628/KEE, tad-19 ta’ Novembru 1991, dwar il-protezzjoni tal-annimali waqt it-trasport u li temenda d-Direttivi 90/425/KEE u 91/496/KEE, kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 95/29/KE tad-29 ta’ Ġunju 1995, anki jekk il-veterinarju uffiċjali preċedentement kien iċċertifika, skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 615/98, li dan it-trasport kien konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/628, kif emendata. Sabiex tasal għal din il-konklużjoni, l-awtorità nazzjonali kompetenti għandha tibbaża ruħha fuq elementi oġġettivi relatati mal-benesseri tal-annimali, li huma tali li jikkontestaw id-dokumenti ppreżentati mill-esportatur, u għandha timmotiva suffiċjentement id-deċiżjoni tagħha li titlob il-ħlas lura tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni.

2)      It-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità kompetenti tal-Istat Membru ta’ esportazzjoni għandha, sabiex tistabbilixxi li r-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija skont il-punt 47B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628, kif emendata, ma ġewx osservati, tieħu inkunsiderazzjoni r-regoli fis-seħħ fl-Istat Membru li fih hija rreġistrata l-bandiera tal-bastiment li ttrasporta l-annimali li jippermettu d-determinazzjoni tal-erja tal-bastiment disponibbli għat-trasport tal-annimali, billi tirrikonoxxi l-awtorizzazzjoni mogħtija lil dan il-bastiment mill-awtorità kompetenti ta’ dan l-aħħar Stat.

3)      It-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u l-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, ladarba jiġi stabbilit li r-rekwiżiti Komunitarji fil-qasam tad-densità tat-tagħbija previsti fil-punt 47B tal-Kapitolu VI tal-Anness tad-Direttiva 91/628, kif emendata, ma kinux osservati, ir-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għandha, bħala prinċipju, titqies bħala li tħallset indebitament fir-rigward tal-annimali kollha ttrasportati, sakemm il-benefiċjarju tagħha juri li, minħabba kif kien maqsum il-bastiment, uħud mill-annimali bbenefikaw tul it-trasport minn erja li kienet konformi ma’ dawn ir-rekwiżiti.

4)      L-applikazzjoni effettiva tad-dritt Komunitarju timponi fuq il-qorti nazzjonali, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, l-obbligu li twettaq kontroll ex officio tal-legalità ta’ att amministrattiv nazzjonali fir-rigward ta’ motivi bbażati fuq il-ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 33(9) tar-Regolament Nru 1254/1999 u tal-Artikoli 1 u 5(7) tar-Regolament Nru 615/98, inkluż meta dan il-kontroll iwassal sabiex ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tkun f’pożizzjoni iktar sfavorevoli minn dik li fiha kienet tinsab li kieku ma ppreżentatx rikors”.

1 – Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

2 – Iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti fil-kawża prinċipali”.

3 – Iktar ’il quddiem il-“Productshap”.

4 – ĠU L 160, p. 21.

5 – ĠU L 148, p. 24. Regolament kif emendat mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2634/97 tat-18 ta’ Diċembru 1997 (ĠU L 356, p. 13, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 805/68”). Skont l-Artikolu 49(2) tar-Regolament Nru 1254/1999, Ir-referenzi għar-Regolament (KEE) Nru 805/68 għandhom jitqiesu bħala referenzi għal dan ir-regolament u għandhom jinqraw b’mod konformi mat-tabella ta’ korrelazzjoni fl-Anness V.

6 – ĠU L 82, p. 19. Dan ir-regolament ġie mħassar u ssostitwit mir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 639/2003, tad-9 ta’ April 2003, li jippreskrivi regoli dettaljati skont ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1254/1999 fir-rigward ta’ rekwiżiti għall-għoti ta’ rifużjonijiet konnessi mal-welfare ta’ l-annimali ta’ l-ifrat ħajjin matul it-trasport (ĠU L 93, p. 10). L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 639/2003 jispeċifika li r-regolament għandu jissokta japplika għal dikjarazzjonijiet ta’ esportazzjoni aċċettati qabel l-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament.

7 – ĠU L 340, p. 17.

8 – ĠU L 148, p. 52, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 91/628”.

9 – ĠU L 351, p. 1.

10 – ĠU L 102, p. 11.

11 – ĠU L 388 p. 18. Regolament skont kif emendat mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2154/2002 tat-28 ta’ Novembru 2002 (ĠU L 328, p. 4, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 4045/89”).

12 – Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-17 ta’ Jannar 2008, Viamex Agrar Handel u ZVK (C‑37/06 u C‑58/06, Ġabra p. I-69, punt 37), u tat-13 ta’ Marzu 2008, Viamex Agrar Handel (C‑96/06, Ġabra p. I-1413, punt 46).

13 – Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq (punt 41).

14 – Punt 34.

15 – Punt 44.

16 – Punt 38.

17 – Punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata.

18 – Punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata.

19 – Punt 42.

20 – Skont din id-dispożizzjoni, id-dokumenti kummerċjali huma ddefiniti bħala “il-kotba, reġistri, fatturi u dokumenti li jappoġġjawhom, rekords taż-żamm tal-kotba, tal-produzzjoni u dwar il-kwalità, u korrispondenza li għandha x’taqsam ma’ l-attività kummerċjali ta’ l-impriża, kif ukoll dettalji kummerċjali, fi kwalunke forma li jistgħu jkunu fiha, inkluża l-informazzjoni maħżuna elettronikament, sakemm dawn id-dokumenti jew l-informazzjoni jkollhom x’jaqsmu direttament jew indirettament mat-transazzjonijiet li ssir riferenza għalihom fil-paragrafu [subartikolu] 1”.

21 – Din il-projbizzjoni tar-reformatio in pejus tinsab ukoll, anki jekk impliċitament, fl-Artikolu 8:69 tal-Liġi ġenerali fuq il-proċeduri ġudizzjarji amministrattivi. Eżami tad-drittijiet ta’ l-Istati Membri juri li, bħal fid-dritt amministrattiv Olandiż, il-prinċipju tal-projbizzjoni tar-reformatio in pejus huwa strettament marbut mal-prinċipju tal-libertà tal-partijiet li jillimitaw is-suġġett tal-kawża jew il-“prinċipju dispożittiv”. B’hekk, kemm jekk stabbilita mil-liġi jew rikonoxxuta mill-ġurisprudenza, il-projbizzjoni ta’ reformatio in pejus hija dovuta għall-ħsieb li jgħid li l-parti li tadotta mezz ta’ rikors tagħmel dan bl-għan li sservi u tħares l-interessi tagħha hekk kif inhuma fformulati u deskritti fir-rikors ippreżentat quddiem il-qorti. Jeżistu ċirkustanzi iktar ġenerali f’diversi sistemi legali. Dawn iċ-ċirkustanzi jirriflettu b’mod partikolari ċ-ċertezza legali u, partikolarment, l-aspettattivi tal-persuni suġġetti għall-ġurisdizzjoni tal-qorti taħt il-kundizzjonijiet li fihom jingħata rimedju, liema aspettattivi ma jippermettux li tiġi aggravata sitwazzjoni li, bil-kontra, rikors ikollu l-intenzjoni li jtejjeb.

22 – C‑222/05 sa C‑225/05, Ġabra p. I‑4233.

23 – Dawn il-kawżi taw lok għas-sentenza Dokter et tal-15 ta’ Ġunju 2006 (C‑28/05, Ġabra p. I‑5431).

24 – ĠU L 315, p. 11. Direttiva kif emendata mid-Direttiva tal-Kunsill 90/423/KEE tas-26 ta’ Ġunju 1990 (ĠU L 224, p. 13, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 85/511”).

25 – Punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata.

26 – Punti 29 sa 31.

27 – Punt 32.

28 – Punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata.

29 – C‑430/93 u C‑431/93, Ġabra p. I‑4705.

30 – Sentenza van Schijndel u van Veen, iċċitata iktar ’il fuq (punt 21).

31 – Idem.

32 – Ibidem (punt 22).

33 – C‑312/93, Ġabra p. I‑4599. F’din is-sentenza, ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja lill-Cour d’appel ta’ Brussel (il-Belġju) kienet li “[i]d-dritt Komunitarju jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regola ta’ proċedura nazzjonali li, f’kundizzjonijiet bħal dawk tal-proċedura in kwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali, li qed tisma’ kawża fl-isfera tal-kompetenzi tagħha, li tevalwa ex officio l-kompatibbiltà ta’ att tad-dritt nazzjonali ma’ dispożizzjoni Komunitarja, meta din ta’ l-aħħar ma tkunx ġiet invokata sa ċertu terminu mill-individwu suġġett għall-ġurisdizzjoni tal-qorti”.

34 – Sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 40).

35 – ĠU L 95, p. 29.

36 – Sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 40). Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk ikkunsidrat li l-protezzjoni li d-Direttiva 93/13 tassigura lill-konsumaturi timplika li l-qorti nazzjonali tista’ tevalwa ex officio in-natura abbużiva ta’ klawżola ta’ kuntratt suġġetta għall-evalwazzjoni tagħha [ara s-sentenzi tas-27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, Ġabra p. I‑4941); tal-21 ta’ Novembru 2002, Cofidis (C‑473/00, Ġabra p. I‑10875), kif ukoll tas-26 ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, Ġabra p. I‑10421)]. Ara wkoll is-sentenza ta’ l-4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C‑429/05, Ġabra p. I-8017), li ttransponiet din il-ġurisprudenza fil-kuntest tad-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE tat-22 ta’ Diċembru 1986, għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur (ĠU 1987, L 42, p. 48), kif emendata mid-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Frar 1998 (ĠU L 101, p. 17).

37 – C‑126/97, Ġabra p. I‑3055. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset b’mod partikolari li “safejn qorti nazzjonali għandha, skond ir-regoli tagħha ta’ proċedura nazzjonali, tilqa’ talba għall-annullament ta’ sentenza ta’ arbitraġġ ibbażata fuq interpretazzjoni żbaljata tar-regoli nazzjonali ta’ ordni pubblika, hija għandha tilqa’ wkoll talba bbażata fuq l-interpretazzjoni żbaljata tal-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 85(1) tat-Trattat [li sar l-Artikolu 81(1) KE]” (punt 37).

38 – Sentenza van der Weerd et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 40).

39 – Ibidem (punt 41).

40 – Idem.

41 – Punt 29.

42 – Punt 24.

43 – Il-Qorti tal-Ġustizzja esprimiet ruħha fis-sentenza tal-21 ta’ Ġunju 2007, Laub (C‑428/05, Ġabra p. I‑5069) dwar l-għan tal-proċedura ta’ rkupru msemmija fl-Artikolu 11(3) tar-Regolament Nru 3665/87. Skont hi, “[d]in id-dispożizzjoni għandha bħala għan li tiggarantixxi l-protezzjoni u l-applikazzjoni korretta tal-baġit Komunitarju fil-qasam tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni u, b’mod partikolari, li tiggarantixxi li l-esportaturi li għandhom dritt għar-rifużjonijiet biss jgawdu minnhom, skond il-kundizzjonijiet oġġettivi stabbiliti mil-leġiżlatur Komunitarju” (punt 22).

44 – Ara, f’dan ir-rigward, għal dak li jikkonċerna l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja ta’ l-annimali, is-sentenza Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq (punti 22 u 23). Għal dak li jirrigwarda l-għan tal-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunità, nirreferi, b’mod partikolari, għall-Artikolu 280 KE kif ukoll għar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 2988/95 tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea (ĠU L 312, p. 1). Dan ir-regolament jistabbilixxi qafas legali komuni għall-oqsma kollha koperti mill-politiki Komunitarji sabiex tiġi miġġielda kull theddida kontra l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet.

45 – Punt 32.

46 – Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, Ġabra p. 629, punt 22), kif ukoll tad-19 ta’ Ġunju 1990, Factortame et (C‑213/89, Ġabra p. I‑2433, punt 20).

47 – ĠU L 160, p. 103. Regolament imħassar u ssostitwit mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1290/2005 tal-21 ta’ Ġunju 2005, dwar il-finanzjament tal-politika komuni agrikola (ĠU L 209, p. 1).

48 – 205/82 sa 215/82, Ġabra p. 2633.

49 – ĠU L 94, p. 13.

50 – Sentenza Deutsche Milchkontor et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 19).

51 – Ibidem (punt 23).

52 – Ibidem (punt 22).

53 – Idem. Fis-sentenza tagħha tas-6 ta’ Mejju 1982, BayWa et (146/81, 192/81 u 193/81, Ġabra p. 1503), il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat ukoll li interpretazzjoni li tippermetti lill-amministrazzjonijiet nazzjonali kompetenti jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali fuq l-opportunità li tintalab jew ma tintalabx rifużjoni tal-fondi Komunitarji mogħtija indebitament “ikollha bħala effett li tikkomprometti t-trattament ugwali bejn l-operaturi ekonomiċi tad-diversi Stati Membri u l-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju li, safejn hu possibbli, għandu jżomm l-uniformità fil-Komunità kollha” (punt 30).

54 – C‑383/06 sa C‑385/06, Ġabra p. I-1561.

55 – Dan jirrigwarda l-Artikolu 23(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4253/88, tad-19 ta’ Diċembru 1988, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet sabiex jiġi implementat ir-Regolament (KEE) Nru 2052/88 fir-rigward tal-koordinazzjoni ta’ l-attivitajiet tal-Fondi Strutturali differenti, minn naħa waħda, bejniethom u mal-operazzjonijiet tal-Bank Ewropew għall-Investiment u l-istrumenti finanzjarji l-oħrajn li jeżistu, min-naħa l-oħra (ĠU L 374, p.1), kif emendat mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2082/93 ta’ l-20 ta’ Lulju 1993 (ĠU L 193, p. 20). Fis-sentenza tagħha Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening et, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li dan l-artikolu “joħloq obbligu għall-Istati Membri, mingħajr mhija neċessarja awtorizzazzjoni prevista mid-dritt nazzjonali, li jirkupraw il-fondi mitlufa minħabba abbuż jew negliġenza” (punt 40).

56 – Is-sentenza Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening et, iċċitata iktar ’il fuq (punti 51 u 59).

57 – Ibidem (punti 52 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll il-punti 55 u 59).

58 – Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Viamex Agrar Handel u ZVK, iċċitata iktar ’il fuq (punt 44).

59 – Punt 58.

Full & Egal Universal Law Academy