KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
POIARES MADURO
ippreżentati fil-21 ta’ Mejju 2008 1(1)
Kawża C‑127/07
Société Arcelor Atlantique et Lorraine
Société Sollac Méditerrannée
Société Arcelor Packaging International
Société Ugine & Alz France
Société Industeel Loire
Société Creusot Métal
Société Imphy Alloys
Arcelor SA
vs
Premier ministre
Ministre de l’Écologie et du Développement durable
Ministre de l’Économie, des Finances et de l’Industrie
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (Franza)]
“Prevenzjoni u tnaqqis integrati tat-tniġġis – Skema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassjiet serra – Differenza fit-trattament bejn l-installazzjonijiet tas-settur tal-azzar u l-industriji tal-aluminju u tal-plastika, li jarmu gassijiet serra”
1. Il-kwistjoni li hija s-suġġett ta’ dan ir-rinviju preliminari tirrigwarda l-kompatibbiltà tal-prinċipju ta’ ugwaljanza tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra stabbilita minn direttiva Komunitarja u teħtieġ evalwazzjonijiet ta’ fatti kumplessi. Jista’ jidher paradossali li kwistjoni daqstant teknika toriġina minn sentenza ta’ importanza kbira għar-relazzjoni bejn id-dritt kostituzzjonali nazzjonali u d-dritt Komunitarju. Madwar għoxrin sena wara li l-istess qorti ta’ rinviju tat is-sentenza Nicolo (2) li rregolat il-kwistjoni tas-supremazija tad-dritt Komunitarju fuq il-liġijiet, is-sentenza Arcelor mogħtija mill-Assemblée du contentieux du Conseil d’État fit-8 ta’ Frar 2007 effettivament tippreċiża, f’termini ta’ prinċipju, ir-relazzjoni bejn il-Kostituzzjoni Franċiża u d-dritt Komunitarju kif ukoll il-proċeduri ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati amministrattivi Franċiżi, meta dawn tal-aħħar ikollhom quddiemhom kawża li tikkritika l-kostituzzjonalità ta’ direttiva Komunitarja. Il-paradoss apparenti b’hekk jirriżulta mill-fatt li kif ser naraw il-kontestazzjoni tal-validità ta’ direttiva fir-rigward tal-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza toriġina minn kontestazzjoni tal-kostituzzjonalità ta’ din tal-aħħar. Din il-kawża b’hekk tagħti l-opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tippreċiża, hija wkoll, in-natura tar-relazzjoni bejn il-kostituzzjonijiet nazzjonali u d-dritt Komunitarju. Hija tista’ wkoll tneħħi dubji dwar il-possibbiltà ta’ kunflitti li, kif ser naraw, m’humiex għal kollox implawżibbli, minħabba l-prinċipji kostituzzjonali komuni li fuqhom huma msejsa s-sistemi ġuridiċi nazzjonali u Komunitarja.
2. Anki d-domanda preliminari fiha nfisha għandha ċerta importanza. Din tqajjem il-kwistjoni tal-legalità ta’ test leġiżlattiv li jikkostitwixxi wieħed mis-sisien prinċipali tal-politika tal-Komunità dwar il-ħarsien tal-ambjent. Hija tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti deċiżjoni dwar ir-relazzjonijiet, ta’ natura dijalettika, bejn il-prattika ta’ sperimentazzjoni leġiżlattiva u r-rekwiżti regolatorji tat-trattament ugwali.
I – Il-kuntest ġuridiku
3. It-test inkwistjoni f’din il-kawża ġie adottat sabiex il-Komunità u l-Istati Membri tagħha jwettqu l-impenji li jirriżultaw mill-protokoll ta’ Kjoto dwar il-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-bidla fil-klima. Dan il-protokoll, li ġie adottat fil-11 ta’ Diċembru 1997, jimmira li jnaqqas it-total ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mill-inqas b’5 % meta mqabbel mal-livell tal-1990 matul il-perijodu 2008‑2012. L-istess protokoll, li ġie approvat mill-Komunità Ewropea b’deċiżjoni tal-25 ta’ April 2002, jinkludi impenji tal-Komunità Ewropea u tal-Istati Membri tagħha li jnaqqsu l-emissjonijiet tagħhom ta’ gassijiet serra bi 8 % meta mqabbla mal-livell tal-1990 matul il-perijodu mill-2008 sa l‑2012, liema impenji l-Komunità u l-Istati Membri tagħha qablu li jwettqu flimkien.
4. Mingħajr ma qagħdu jistennew id-dħul fis-seħħ tal-protokoll ta’ Kjoto fis-16 ta’ Frar 2005, il-Komunità u l-Istati Membri tagħha ddeċidew li jikkonformaw b’mod antiċipat mal-obbligi li huma assumew. Għaldaqstant, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill adottaw, fit-13 ta’ Ottubru 2003, fuq il-bażi tal-Artikolu 175(1) KE, id-Direttiva 2003/87/KE (3). Din daħlet fis-seħħ fil-25 ta’ Ottubru 2003 u d-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni tagħha ġiet iffissata għall-1 ta’ Jannar 2005.
5. Sabiex tippromwovi t-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra f’kundizzjonijiet ekonomikament effikaċi u vijabbli, id-Direttiva 2003/87/KE tistabbilixxi skema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Matul l-ewwel fażi li tkopri l-perijodu bejn l-2005 sa l-2007, id-direttiva tkopri biss, skont l-Artikolu 4 tagħha, wieħed mill-gassijiet serra indikati fl-Anness II tagħha, jiġifieri d-dijossidu tal-karbonju (jew CO2), u dawk l-emissjonijiet biss li jirriżultaw mill-attivitajiet elenkati fl-Anness I tagħha. L-iskema ta’ skambju ta’ kwoti li hija tistabbilixxi b’hekk ma tapplikax, matul din l-ewwel fażi, ħlief għall-attivitajiet fis-settur tal-enerġija, tal-produzzjoni u l-ipproċessar ta’ metalli li fihom il-ħadid (ħadid mhux maħdum, azzar), tal-industrija minerali (siment, ħġieġ, ċeramika) u tal-manifattura ta’ għaġna tal-karta (paper pulp), ta’ karta u ta’ kartun. Madankollu eżami mill-ġdid huwa previst fl-Artikolu 30, li jipprovdi l-possibbiltà ta’ emenda tal-Anness I sabiex jiġu inklużi attivitajiet oħrajn u l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra oħrajn.
6. Skont l-Artikolu 4 tad-direttiva, kull installazzjoni marbuta ma’ attività elenkata fl-Anness I tad-direttiva li tirriżulta f’emissjonijiet ta’ CO2 għandha jkollha awtorizzazzjoni maħruġa mill-awtorità kompetenti u din għandha tinħareġ biss jekk l-operatur ikun f’pożizzjoni li jissorvelja u jiddikjara l-emissjonijiet ta’ CO2. Il-kwantità totali ta’ kwoti attribwiti minn kull Stat Membru lill-operaturi tal-installazzjonijiet msemmija fl-Anness I tad-direttiva tinħadem fuq il-bażi ta’ pjan nazzjonali ta’ allokazzjoni ta’ kwoti. Dan jispeċifika, għall-ewwel perijodu ta’ tliet snin u mbagħad għal perijodi ta’ ħames snin suċċessivi, mhux biss il-kwantità totali ta’ kwoti li l-Istat Membru għandu l-intenzjoni li jalloka għall-perijodu in kwisjtoni iżda wkoll il-kriterji li fuq il-bażi tagħhom huwa jipproponi li jiġu attribwiti.
7. L-Artikolu 10 tad-direttiva jistabbilixxi l-obbligu għall-Istati Membri li jallokaw b’titolu gratwit mill-inqas 95 % tal-kwoti għall-ewwel fażi u mill-inqas 90 % għat-tieni perijodu. Finalment, skont l-Artikolu 12, il-kwoti jistgħu jiġu ttrasferiti bejn persuni fil-Komunità u bejn persuni fil-Komunità u persuni f’pajjiżi terzi.
8. It-traspożizzjoni fil-liġi Franċiża tad-Direttiva 2003/87/KE tat-13 ta’ Ottubru 2003 saret permezz ta’ ordni tal-15 ta’ April 2004 li toħloq skema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassjiet serra, u l-proċeduri ta’ applikazzjoni tagħha jirreferu għal digriet tal-Conseil d’État. Fuq din il-bażi, ġie adottat id-Digriet Nru 2004‑832 tad-19 ta’ Awissu 2004.
II – Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
9. Il-kumpannija Arcelor u impriżi oħrajn tal-azzar talbu fit-12 ta’ Lulju 2005, lill-President tar-Repubblika, lill-Prim Ministru, lill-Ministru tal-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli u lill-Ministru responsabbli għall-industrija biex jabrogaw l-Artikolu 1 tad-digriet nru. 2004‑832 tad-19 ta’ Awissu 2004 in kwantu dan jagħmel id-digriet applikabbli għall-installazzjonijiet tas-settur tal-azzar. Wara li t-talba tagħhom ma ġietx milqugħa, ir-rikorrenti ppreżentaw rikors fil-15 ta’ Novembru 2005 quddiem il-Conseil d’État għal abbuż ta’ poter fir-rigward tar-rifjut impliċitu tal-abrogazzjoni u talbu li l-awtoritajiet amministrattivi kompetenti jiġu ordnati jipproċedu għall-abrogazzjoni mitluba. In sostenn tar-rikors tagħhom, huma invokaw il-ksur ta’ diversi prinċipji ta’ valur kostituzzjonali, fosthom id-dritt għall-proprjetà, il-libertà tal-intraprenditorija u l-prinċipju ta’ ugwaljanza.
10. Fis-sentenza ta’ rinviju tiegħu, il-Conseil d’État irrileva li meta jissottometti l-attivitajiet tal-azzar għall-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, l-Artikolu 1 tad-digriet inkwistjoni ma jagħmel xejn ħlief li jirriproduċi, b’mod identiku, il-kontenut tad-Direttiva 2003/87/KE. Fil-fatt, l-anness I tal-imsemmija direttiva, li jistabbilixxi l-lista ta’ attivitajiet li għalihom hija tapplika, isemmi b’mod partikolari, fuq il-bażi tal-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, l-attivitajiet ta’ “[p]roduzzjoni u [proċessar] tal-metalli tal-ħadid”, jiġifieri l-“i[n]stallazzjonijiet tal-minerali tal-metalli (inkluż il-metall sulfid), tal-ħami jew tas-sinterizzazzjoni" u l-"i[n]stallazzjonijiet għall-produzzjoni tal-ħadid mhux maħdum jew tal-azzar (fissjoni primarja jew sekondarja) inkluż il-għoti tal-forma bla waqfien, b’kapaċità li taqbeż it-2,5 tunnellati metriċi fis-siegħa”. Bl-istess mod, l-Artikolu 1 tad-digriet tad-19 ta’ Awissu 2004 jistabbilixxi li “dan id-digriet japplika għall-installazzjonijiet ikklassifikati għall-protezzjoni tal-ambjent li jipproduċu jew jipproċessaw metalli tal-ħadid, li jipproduċu l-enerġija, prodotti minerali, karta jew polpa tal-karta u li jissodisfaw il-kriterji elenkati fl-anness ta’ dan id-digriet, fuq il-bażi tal-emissjonijiet tagħhom ta’ dijossidu tal-karbonju”; barra minn hekk skont il-punt II‑A tal-anness tal-imsemmi digriet, jitqiesu bħala attivitajiet ta’ produzzjoni u proċessar tal-metalli tal-ħadid, l-“i[n]stallazzjonijiet tal-minerali tal-metalli (inkluż il-metall sulfid), tal-ħami jew tas-sinterizzazzjoni” u l-“i[n]stallazzjonijiet għall-produzzjoni tal-ħadid mhux maħdum jew tal-azzar (fissjoni primarja jew sekondarja) inkluż it-tagħmir għall-għoti tal-forma bla waqfien, b’kapaċità li taqbeż it-2,5 tunnellati metriċi fis-siegħa”. Kif jindika korrettament il-Conseil d’État, din ir-riproduzzjoni tal-kontenut tad-direttiva kienet imposta minn din tal-aħħar li teskludi l-possibbiltà li Stat Membru jnaqqas l-attivitajiet mill-anness I għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ gassijiet serra.
11. B’hekk, li wieħed jikkontesta l-kostituzzjonalità tad-digriet jammonta għal kontestazzjoni tal-konformità tad-direttiva nfisha mal-Kostituzzjoni Franċiża. Fuq dan il-punt, il-Conseil d’État jibda billi jfakkar is-supremazija tal-Kostituzzjoni fis-sistema ġuridika interna. Huwa jirrileva madankollu li jirriżulta mill-aċċettazzjoni tal-parteċipazzjoni ta’ Franza fil-kostruzzjoni Ewropea fformulata fl-Artikolu 88‑1 tal-Kostituzzjoni Franċiża tal-4 ta’ Ottubru 1958 “obbligu kostituzzjonali ta’ traspożizzjoni tad-direttivi”, li fil-prinċipju m’għandux jiġi ostakolat. Minn dan jirriżulta li l-Conseil d’État jista’ jistħarreġ il-konformità ta’ direttiva mal-prinċipji u r-regoli ta’ valur kostituzzjonali biss fin-nuqqas ta’ ekwivalenza fil-protezzjoni, jiġifieri jekk ma tkunx teżisti regola jew prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju li, fir-rigward tan-natura u l-portata tagħha kif interpretata fl-istat attwali tal-ġurisprudenza Komunitarja, tiggarantixxi permezz tal-applikazzjoni tagħha l-effettività tal-ħarsien tad-dispożizzjoni jew tal-prinċipju kostituzzjonali invokat. Jekk, għall-kuntrarju, ikun hemm ekwivalenza fil-protezzjoni, il-qorti nazzjonali għandha tagħmel “translation” (4) fl-isfera Komunitarja tal-kunflitt bejn in-norma Komunitarja u n-norma kostituzzjonali nazzjonali: il-motiv li jallega ksur tar-regoli jew prinċipji ta’ valur kostituzzjonali b’hekk jiġi kkwalifikat mill-ġdid waqt li l-allegazzjoni li d-direttiva m’hijiex kostituzzjonali ssir kontestazzjoni tal-validità tagħha fir-rigward tad-dritt Komunitarju; barra minn hekk, l-evalwazzjoni tal-fondatezza tal-imsemmija kontestazzjoni tiġi rrinvjata, f’każ ta’ diffikultà serja, lill-Qorti tal-Ġustizzja b’mod konformi mal-ġurisprudenza Foto‑Frost (5).
12. Waqt li applika s-sistema ta’ kontroll stabbilita hawn fuq, il-Conseil d’État ikkonstata fl-ewwel lok li d-dritt għall-proprjetà u l-libertà li jitwettqu attivitajiet ta’ negozju huma ggarantiti ugwalment fis-sistema ġuridika Komunitarja b’portata ekwivalenti u kien tal-fehma li dawn ma jistgħux jitqiesu li ġew miksura mid-direttiva inkwistjoni. Għal dak li jirrigwarda l-ilment dwar ksur tal-prinċipju kostituzzjonali ta’ ugwaljanza li jirriżulta minn trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet differenti, il-qorti amministrattiva Franċiża tiċħdu bħala inoperattiv in kwantu l-prinċipju kostituzzjonali ta’ ugwaljanza, b’differenza mill-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza, ma joħloqx obbligu li sitwazzjonijiet differenti jiġu ttrattati b’mod differenti (6).
13. B’hekk jibqa’ l-motiv ta’ ksur tal-prinċipju kostituzzjonali ta’ ugwaljanza li huwa allegatament ikkawżat mit-trattament differenti ta’ sitwazzjonijiet komparabbli. F’dan ir-rigward, il-Conseil d’État jinnota li jeżisti prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju li, skont il-portata mogħtija lilu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, “jiggarantixxi l-effettività tal-prinċipju kostituzzjonali”. Il-validità tad-direttiva tat-13 ta’ Ottubru 2003 fir-rigward ta’ dan il-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza toħloq diffikultà serja. Id-dubji tal-qorti ta’ rinviju dwar il-validità jirriżultaw minn dawn il-kunsiderazzjonijiet: l-industriji tal-plastik u tal-aluminju jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli għal dik tal-industriji tas-settur tal-azzar peress li huma jarmu gassijiet serra identiċi għal dawk li għalihom id-direttiva tat-13 ta’ Ottubru 2003 estendiet il-limitazzjoni tal-emissjoni u jinsabu f’sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni mal-industrija tal-azzar, in kwantu dawn jipproduċu materjali li huma parzjalment sostitwibbli ma’ dawk immanifatturati minn dik l-industrija; madankollu, huma soġġetti għal trattament differenti peress li m’humiex koperti, bħala tali, mill-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ gassijiet serra; l-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva għal din id-differenza fit-trattament teħtieġ kawtela, għalkemm id-deċiżjoni li ma jiġux inklużi immedjatament, bħala tali, l-industriji tal-plastik u tal-aluminju fis-sistema ttieħdet wara li ġie kkunsidrat is-sehem relattiv tagħhom fl-emissjonijiet totali ta’ gassijiet serra u l-ħtieġa li s-sistema sħiħa tiġi stabbilita b’mod progressiv.
14. Huwa għalhekk illi l-Conseil d’État jidhirlu li huwa neċessarju li jsaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjoni tal-validità tad-direttiva tat-13 ta’ Ottubru 2003 dwar il-prinċipju ta’ ugwaljanza, in kwantu din tagħmel l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassjiet serra applikabbli għall-installazzjonijiet tas-settur tal-azzar mingħajr ma tinkludi l-industriji tal-aluminju u tal-plastik.
III – Evalwazzjoni
15. Jidher illi meta ġie mitlub sabiex jiddeċiedi dwar il-konformità tad-direttiva tat-13 ta’ Ottubru 2003 mal-Kostituzzjoni Franċiża, il-Conseil d’État kellu quddiemu l-kompitu impossibbli li jipprova jirrikonċilja dak li huwa irrikonċiljabbli: kif tista’ tiġi żgurata l-protezzjoni tal-kostituzzjoni fis-sistema ġuridika interna mingħajr ksur tar-rekwiżit fundamentali tas-supremazija tad-dritt Komunitarju? Din ir-rivendikazzjoni konkurrenti ta’ sovranità ġuridika hija eżempju ċar tal-pluraliżmu ġuridiku li jikkaratterizza l-oriġinalità tal-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea. Is-soluzzjoni adottata mill-qorti ta’ rinviju b’hekk tat lok għal din id-domanda preliminari. Sabiex ma tinħoloqx sitwazzjoni li tmur kontra l-applikazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju, il-qorti a quo talbet, permezz ta’ rinviju preliminari, l-intervent tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiggarantixxi l-ħarsien mill-att Komunitarju tal-valuri u l-prinċipji rikonoxxuti ugwalment mill-kostituzzjoni nazzjonali tagħha. Din it-talba m’għandhiex tkun sorprendenti, peress li l-Unjoni stess hija mibnija fuq il-prinċipji kostituzzjonali komuni tal-Istati Membri, kif ifakkar l-Artikolu 6(1) tat-TUE. Fir-realtà, dak li l-Conseil d’État qed isaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja m’huwiex li tivverifika l-konformità ta’ att Komunitarju ma’ ċerti valuri kostituzzjonali nazzjonali, ‑dan fil-fatt ma jistax jagħmlu‑, iżda li jivverifika l-legalità tiegħu fid-dawl ta’ valuri kostituzzjonali Ewropej analogi. Huwa b’dan il-mezz li dak li prima facie kien jidher li huwa irrikonċiljabbli, huwa fil-fatt rikonċiljabbli. L-Unjoni Ewropea u s-sistemi ġuridiċi nazzjonali huma bbażati fuq l-istess valuri ġuridiċi fundamentali. Waqt li huwa d-dmir tal-qrati nazzjonali li jiggarantixxu l-ħarsien ta’ dawn il-valuri fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-kostituzzjoniet tagħhom, hija r-responsabbiltà tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħmel l-istess fil-kuntest tas-sistema ġuridika Komunitarja.
16. L-Artikolu 6 TUE jesprimi r-rispett dovut għall-valuri kostituzzjonali nazzjonali. Dan jindika wkoll ir-rimedji tiegħu għall-prevenzjoni ta’ kunflitt magħhom, b’mod partikolari billi jibbaża l-pedamenti kostituzzjonali tal-Unjoni fuq il-prinċipji kostituzzjonali komuni fl-Istati Membri. Permezz ta’ din id-dispożizzjoni, dawn tal-aħħar għandhom assigurazzjoni li d-dritt tal-Unjoni mhux ser jhedded il-valuri fundamentali tal-kostituzzjonijiet tagħhom. Fl-istess ħin, madankollu, huma ttrasferew il-kompitu li jipproteġu dawn il-valuri fil-kamp tad-dritt Komunitarju lill-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan ir-rigward, il-Conseil d’État huwa korrett jekk jippreżumi li l-valuri fundamentali tal-kostituzzjoni tiegħu u dawk tas-sistema ġuridika Komunitarja huma identiċi. Madankollu għandu jiġi enfasizzat li din il-kongruwenza strutturali hija ggarantita biss fuq livell sistematiku u li din teżisti biss fuq livell Komunitarju u permezz tal-mekkaniżmi previsti mit-Trattat. Hija din l-identiċità sistematika li hija mfakkra fl-Artikolu 6 TUE u li tiggarantixxi li mhux ser ikun hemm ksur tal-kostituzzjonijiet nazzjonali, minkejja li dawn ma jistgħux ikomplu jintużaw bħala normi ta’ referenza għall-istħarriġ tal-legalità ta’ atti Komunitarji. Kieku dan kien il-każ, peress li l-kontenut u l-istrumenti ta’ protezzjoni tal-kostituzzjonijiet nazzjonali jvarjaw ħafna, l-applikazzjoni ta’ atti Komunitarji tista’ tkun suġġetta għal derogi fi Stat Membru u mhux f’ieħor. Tali riżultat imur kontra l-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 6 TUE u, b’mod partikolari, il-kunċett tal-Komunità bħala Komunità tad-dritt. Fi kliem ieħor, kieku l-kostituzzjonijiet nazzjonali jistgħu jiġu invokati sabiex tiġi imposta applikazzjoni selettiva u diskriminatorja tan-normi kostituzzjonali fit-territorju tal-Unjoni, paradossalment il-konformità tas-sistema ġuridika Komunitarja mat-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni tal-Istati Membri tiġi mibdula. Huwa għalhekk illi, fil-kawża Internationale Handelsgesellschaft, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet il-prinċipju legali li “il-validità ta’ miżura tal-Komunità jew l-effett tagħha fuq it-territorju ta’ Stat Membru ma jistgħux jiġu affettwati b’allegazzjonijiet li din tmur kontra d-drittijiet fundamentali kif ifformulati fil-kostituzzjoni ta’ dak l-Istat Membru jew il-prinċipji ta’ struttura kostituzzjonali nazzjonali”(7). Is-supremazija tad-dritt Komunitarju b’hekk tikkostitwixxi rekwiżit fundamentali tas-sistema ġuridika ta’ Komunità tad-dritt.
17. L-Artikolu 6 TUE jillimita ruħu sabiex jispjega dak li diġà kien jirriżulta minn dan ir-rekwiżit fundamentali, jiġifieri li l-eżami tal-kompatibbiltà tal-atti Komunitarji mal-valuri u l-prinċipji kostituzzjonali tal-Istati Membri jista’ jsir biss permezz tad-dritt Komunitarju nnifsu u huwa limitat, essenzjalment, għall-valuri fundamentali li jagħmlu parti mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni tagħhom. Peress li d-dritt Komunitarju integra b’dan il-mod il-valuri kostituzzjonali tal-Istati Membri, il-kostituzzjonijiet nazzjonali għandhom jadattaw il-pretensjonijiet tagħhom għas-supremazija, sabiex jirrispettaw ir-rekwiżit bażilari tas-supremazija tad-dritt Komunitarju fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. Dan ma jfissirx li l-qrati nazzjonali m’għandhom l-ebda rwol fl-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-prinċipji ġenerali u d-drittijiet fundamentali Komunitarji. Għall-kuntrarju, huwa inerenti fin-natura stess tal-valuri kostituzzjonali tal-Unjoni bħala valuri kostituzzjonali komuni tal-Istati Membri li dawn għandhom jiġu ppreċiżati u żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja bi djalogu kostanti mal-qrati nazzjonali, b’mod partikolari dawk li huma responsabbli għall-interpretazzjoni awtentika tal-kostituzzjonijiet nazzjonali. L-istrument adattat għal dan id-djalogu huwa r-rinviju preliminari u huwa f’dan il-kuntest li għandha tinftiehem id-domanda preżenti.
18. Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet preliminari, jidher li dan ir-rinviju preliminari jistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex twieġeb żewġ mistoqsijiet. L-ewwel waħda tittratta l-punti li fuqhom l-istħarriġ tagħha tal-validità tad-direttiva inkwistjoni jista’ jiġi eżerċitat. Din hija kwistjoni tal-portata tal-eżami tal-validità. It-tieni waħda tikkorrispondi mas-suġġett stess tad-domanda preliminari. Din tirrigwarda l-kwistjoni tal-konformità tad-direttiva kkontestata mal-prinċipju ta’ ugwaljanza.
A – Il-portata tal-eżami tal-validità
19. Id-domanda preliminari dwar il-validità magħmula mill-qorti nazzjonali tar-rinviju tirrigwarda biss il-konformità tad-Direttiva 2003/87/KE mal-prinċipju ta’ ugwaljanza “in kwantu din tagħmel l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra applikabbli għall-installazzjonijiet tas-settur tal-azzar mingħajr ma tinkludi l-industriji tal-aluminju u tal-plastik”. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali madankollu jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja biex testendi l-eżami tagħha tal-validità għal motivi oħra dwar il-legalità li, fil-biċċa l-kbira tagħhom, huma diġà qajmu essenzjalment fil-kuntest tal-proċedura ġudizzjarja nazzjonali. Dawn il-motivi jallegaw il-ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza in kwantu d-direttiva tistabbilixxi trattament uniformi għal sitwazzjonijiet differenti, il-ksur tal-prinċipji ta’ libertà ta’ stabbiliment, tad-dritt għall-proprjetà, tad-dritt tal-libertà li wieħed jeżerċita attivitajiet professjonali u tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali.
20. Dawn il-motivi mqajma mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma ammissibbli? Sa fejn jista’ jwassal l-istħarriġ tal-legalità mill-Qorti tal-Ġustizzja li ssirilha domanda preliminari għall-evalwazzjoni tal-validità?
21. Huwa prinċipju stabbilit li l-eżami mwettaq mill-Qorti tal-Ġustizza fil-kuntest ta’ rinviju preliminari huwa delimitat mid-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju. Il-partijiet ma jistgħux ibiddlu l-kontenut tagħha (8) u l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax iċċedi għat-talbiet tagħhom (9). Ir-raġuni hija li l-Artikolu 234 KE jistabbilixxi kooperazzjoni diretta bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjoali permezz ta’ proċedura mhux kontenzjuża, estranea għal kull inizjattiva tal-partijiet u li matulha huma mistiedna biss biex jinstemgħu (10). Il-kooperazzjoni ġudizzjarja stabbilita minn din id-dispożizzjoni hija bbażata fuq separazzjoni netta tal-funzjonijiet bejn il-qorti nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, b’hekk illi din tal-ewwel, li quddiemha tkun tinsab pendenti l-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja riżultanti, għandha l-kompetenza esklużiva li tevalwa fiċ-ċirkustanzi tal-każ kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti s-sentenza tagħha, kif ukoll il-pertinenza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja (11). Minbarra dawn ir-raġunijiet bażiċi relatati man-natura essenzjali tal-proċedura ta’ rinviju preliminari, hemm raġuni oħra ta’ natura proċedurali, skont liema kull modifika fis-sustanza tad-domandi preliminari taffettwa l-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiggarantixxi l-possibbiltà għall-gvernijiet tal-Istati Membri u għall-partijiet interessati li jippreżentaw osservazzjonijiet b’mod konformi mal-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja (li qabel kien l-Artikolu 20), meta jitqies il-fatt li, skont dik id-dispożizzjoni, id-deċiżjonijiet ta’ rinviju biss huma nnotifikati lill-partijiet interessati (12).
22. Naturalment, ir-rispett tal-kompetenza tal-qorti nazzjonali biex tiffissa l-kuntest tal-eżami preliminari ma jeskludix ċerta flessibbiltà. Barra minn hekk, jekk id-domanda preliminari dwar validità tkun ifformulata b’mod miftuħ, jiġifieri jekk it-test tagħha ma jkunx jispeċifika l-kawżi tal-invalidità ħlief bħala eżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li hija awtorizzata biex tipproċedi għall-eżami tal-validità b’mod aktar wiesa’ (13). Barra dan, hija xi kultant tieħu ċerta libertà fir-rigward tal-formulazzjoni tad-domandi u tista’ wkoll tifformulahom mill-ġdid jekk dan ikun meħtieġ. B’hekk hija tista’ tbiddel domanda ta’ interpretazzjoni f’domanda dwar il-validità (14). Għaldaqstant, l-interpretazzjoni mogħtija lil miżura Komunitarja tista’ xi kultant twassalha biex teżamina l-validità tagħha (15), jew li tikkonstata l-invalidità (16).
23. Madankollu, meta d-domanda preliminari tindika r-raġunijiet tal-invalidità, il-Qorti tal-Ġustizzja, ħlief jekk isir eżami ex officio ta’ motiv ta’ ordni pubbliku (17), tillimita l-istħarriġ tagħha għal eżami ta’ dawk ir-raġunijiet bl-esklużjoni tal-motivi mqajma mill-partijiet fil-kawża prinċipali li ma jkunux ġew inklużi mill-qorti ta’ rinviju (18). Dan jirriżulta mill-fiduċja mogħtija lill-qorti nazzjonali bħala qorti Komunitarja u mir-rispett tal-kompetenza li hija teżerċita fuq din il-bażi, li minnha jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tindaħal fl-evalwazzjoni mwettqa minn qorti nazzjonali dwar il-legalità ta’ att Komunitarju, ħlief jekk din tkun tagħti lok għal periklu li jinħolqu dubji dwar l-applikazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju (19).
24. Barra minn hekk il-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex tiddiskuti l-motivi ta’ invalidità tad-Direttiva 2003/87/KE, invokati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fl-osservazzjonijiet tagħhom, li jallegaw ksur ta’ prinċipji oħra minbarra dak tal-ugwaljanza. L-argument imressaq minn dawn tal-aħħar dwar l-eżistenza ta’ rikors għal annullament kontra d-direttiva inkwistjoni quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, li in sostenn tiegħu l-motivi mqajma huma aktar wesgħin mir-raġuni ta’ invalidità rrinvjata mill-Conseil d’État, ma jistax iwassal għal konklużjoni differenti. Jekk bħala konsegwenza tiġi allinjata l-portata tal-eżami tal-Qorti tal-Ġustizzja ma’ dik tal-Qorti tal-Prim’Istanza, dan imur kontra l-awtonomija ta’ dawn iż-żewġ mezzi legali, jiġifieri r-rikors għal annullament u r-rinviju preliminari, peress li l-ordinament ta’ kull wieħed minnhom huwa kkonċepit skont l-iskop proprju tiegħu.
25. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ teżamina xorta waħda l-allegazzjoni ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza għal trattament identiku ta’ sitwazzjonijiet differenti li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali jallegaw kemm quddiemha kif ukoll quddiem il-qorti ta’ rinviju? Huwa minnu li skont il-portata mogħtija lilu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza għandu tendenza li jipprojbixxi mhux biss it-trattament differenti ta’ sitwazzjonijiet komparabbli iżda wkoll it-trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet differenti (20). Id-diffikultà tirriżulta mill-fatt li n-norma li fuq il-bażi tagħha r-rikorrenti kienu, fil-kuntest tal-proċedura fil-kawża prinċipali, qajmu l-ilment ta’ trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet differenti ma kienx il-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza. Huma kienu invokaw il-prinċipju ta’ ugwaljanza taħt id-dritt Kostituzzjonali Franċiż, billi allegaw illi d-direttiva ma kinitx konformi mal-kostituzzjoni nazzjonali. Peress li l-prinċipju Franċiż ma jipprojbixxix it-trattament identiku ta’ sitwazzjonijiet differenti, il-Conseil d’État ċaħad dan il-motiv bħala inapplikabbli mingħajr ma eżamina l-fondatezza tiegħu. Fi kliem ieħor, minħabba l-portata aktar restrittiva tal-liġi nazzjonali dwar l-ugwaljanza, fuq liema bażi r-rikorrenti ibbażaw ruħhom, l-argument ta’ dawn tal-aħħar ma kienx tali li jikkostrinġi lill-qorti ta’ rinviju biex tikkonstata kunflitt bejn id-direttiva u d-dritt kostituzzjonali nazzjonali. L-imsemmija qorti b’hekk ma kellhiex għalfejn, sabiex tevita stħarriġ tal-konformità tad-direttiva mal-Kostituzzjoni Franċiża li setgħet tostakola l-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju, tittrasferixxi l-kunflitt fl-isfera Komunitarja permezz ta’ kwalifikazzjoni mill-ġdid tal-motiv ta’ kostituzzjonalità f’motiv li jallega l-ksur tal-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza u permezz tar-rinviju tal-eżami tagħha lill-Qorti tal-Ġustizzja.
26. L-eżitu tal-motiv li jallega trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet mingħajr dubju kien ikun differenti li kieku r-rikorrenti bbażaw ruħhom fuq il-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza: kieku dan kien il-każ, il-qorti fil-kawża prinċipali kienet teżamina l-fondatezza u, f’każ ta’ dubju dwar il-validità tad-direttiva f’dan ir-rigward, kienet tirrinvija d-domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja. Jekk minkejja dan, il-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta li teżamina din id-dimensjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk tista’ tagħti l-impressjoni, mhux mixtieqa, li qed tirrimedja żball fl-istrateġija kontenzjuża.
27. Min-naħa l-oħra, jekk ma tagħtix deċiżjoni dwar l-imsemmi motiv, dan iwassal, fl-aħħar mill-aħħar, għal allinjament tal-portata tal-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza ma’ dik, inqas protettiva, tal-prinċipju korrispondenti taħt il-liġi Franċiża. Dan imur kontra l-awtonomija tad-dritt Komunitarju. Għaldaqstant jidhirli li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha xorta waħda teżamina l-ilment li jallega trattament identiku ta’ sitwazzjonijiet differenti. Barra minn hekk, f’każ li tagħmel hekk, sa fejn l-istħarriġ tal-validità jibqa’ limitat għall-verifika tal-ħarsien tal-prinċipju li ta lok għad-dubji u r-rinviju tal-qorti a quo, jista’ jiġi sostnut, mingħajr ma jintalbu wisq is-soluzzjonijiet stabbiliti f’dan is-suġġett, li l-eżami tal-Qorti tal-Ġustizzja jibqa’ “fil-kuntest tad-domanda preliminari” li saritilha (21).
B – Il-validità tad-Direttiva 2003/87/KE fir-rigward tal-prinċipju ta’ ugwaljanza
28. Il-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju, jeħtieġ li “sitwazzjonijiet komparabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali, ħlief jekk tali trattament ikun iġġustifikat oġġettivament” (22).
29. L-eżami tal-validità tad-Direttiva inkwistjoni fir-rigward tal-prinċipju Komunitarju ta’ ugwaljanza għandu, skont dak li ntqal, jittratta ż-żewġ dimensjonijiet rikonoxxuti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
30. Qabel ma nipproċedu, għandhom jiġu mfakkra l-iskop u l-intensità tal-istħarriġ tal-konformità mal-prinċipju ta’ ugwaljanza implimentati mill-Qorti tal-Ġustizzja.
31. Il-prinċipju ta’ ugwaljanza joħloq preżunzjoni, skont liema kull differenza fit-trattament tikkostitwixxi diskriminazzjoni, ħlief jekk il-leġiżlatur jagħti ġustifikazzjoni aċċettabbli (23), jiġifieri oġġettiva u raġonevoli(24). F’kull sistema ġuridika, l-intensità tal-istħarriġ eżerċitat fuq dik il-ġustifikazzjoni u fuq id-differenza fit-trattament li tirriżulta tvarja skont il-qasam u skont il-motivi għat-trattament differenti mogħtija mil-leġiżlatur (25).
32. Jekk dan tal-aħħar juża klassifikazzjonijiet suspettużi, jiġifieri relatati mar-razza, is-sess, l-oriġini etnika, it-twemmin politiku jew reliġjuż (…), l-istħarriġ ikun ferm strett u jista’ jestendi għal kontroll strett tal-proporzjonalità. Bl-istess mod fid-dritt Komunitarju, il-prevenzjoni netta espressa fit-Trattat fir-rigward ta’ ċerti kriterji ta’ trattament differenti, bħan-nazzjonalità (Artikolu 12 KE) jew il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 13 KE, toħloq preżunzjoni ta’ diskriminazzjoni li tagħti lok, ukoll, għal stħarriġ ġudizzjarju li ġeneralment jinkludi eżami strett tal-proporzjonalità.
33. F’ċerti oqsma, min-naħa l-oħra, b’mod partikolari dak tal-leġiżlazzjoni ekonomika u soċjali, u kemm-il darba l-leġiżlatur ma jirrikorrix għal tali klassifikazzjonijiet suspettużi, jiġifieri meta l-ugwaljanza quddiem il-liġi biss tkun inkwistjoni, il-grad ta’ intensità tal-istħarriġ huwa ta’ livell inqas. Din il-konstatazzjoni tgħodd għas-sistemi ġudizzjarji nazzjonali kollha, minkejja li t-termini ta’ din il-limitazzjoni tal-istħarriġ (reasonableness, rational basis, erreur manifeste, Willkürverbot, …) u l-firxa tagħha jistgħu jvarjaw. Jistgħu jiġu invokati tliet ġustifikazzjonijiet għal dan il-grad inqas ta’ stħarriġ. Fl-ewwel lok, peress li l-prinċipju ta’ ugwaljanza jista’ jiġi invokat kontra kull tip ta’ miżura governattiva, irrispettivament mill-interessi jew l-attivitajiet affettwati, kieku l-qrati kellhom dejjem iwettqu stħarriġ profond, dan iwassal biex huma dejjem jissuġġettaw l-għażliet ekonomiċi u soċjali tal-leġiżlatur għat-tieni evalwazzjoni, li b’hekk ipoġġi f’dubju kemm il-leġittimità tagħhom kif ukoll il-kapaċità tagħhom ta’ trattament ġudizzjarju. Fit-tieni lok, kull attività leġiżlattiva timplika għażliet u twassal għal effetti ridistributtivi: bħala prinċipju, għalkemm dawn l-għażliet u effetti ridistributtivi inevitabbilment jiffavorixxu ċerti kategoriji soċjali jew ekonomiċi għad-detriment ta’ oħrajn, dawn ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni u huwa fil-kompetenza tal-proċess politiku biex jiddiskuti, jiddefinixxi u jqassam dawn l-effetti ridistributtivi. Fit-tielet lok, huwa biss meta gruppi speċifiċi, li spiss ikunu sotto-rappreżentati fil-proċessi tad-deċiżjoni politika, jiġu identifikati u protetti mil-liġi li l-qrati huma intitolati li jwettqu stħarriġ aktar strett tat-trattament differenti deċiż mill-politika.
34. Konsiderazzjonijiet analogi jwasslu wkoll, fid-dritt Komunitarju, għar-rikonoxximent ta’ setgħa diskrezzjonali lil-leġiżlatur u għal-limitazzjoni konsekuttiva tal-istħarriġ ġudizzjarju. Peress li l-għażliet u d-deċiżjonijiet li jridu jsiru bejn interessi diverġenti jeħtieġu l-implimentazzjoni ta’ evalwazzjonijiet kumplessi, il-Qorti tal-Ġustizzja tagħti marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ f’dan ir-rigward lil-leġiżlatur Komunitarju, kemm fil-qasam agrikolu (26), soċjali (27), kummerċjali (28) u kif ukoll fil-qasam tat-trasport (29). Dan japplika wkoll fil-qasam tal-politika ambjentali “minħabba n-neċessità ta’ li jitwieżnu ċerti għanijiet u prinċipji previsti fl-Artikolu 130 R tat-Trattat KE (li, wara modifika, sar l-Artikolu 174 KE) [...] kif ukoll minħabba l-kumplessità tat-tpoġġija fis-seħħ tal-kriterji li l-leġiżlatur komunitarju jrid josserva fil-kuntest tat-tpoġġija fis-seħħ tal-politika tal-ambjent” (30).
35. Għaldaqstant, sabiex tiġi rrispettata s-setgħa diskrezzjonali tal-istituzzjonijiet u sabiex ma jkunx hemm indħil, bi ksur tal-prinċipju tas-separazzjoni tal-poteri, fir-rigward tar-responsabbiltajiet politiċi assenjati lilhom, billi tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha għal dik riżervata lill-istess istituzzjonijiet (31), il-Qorti tal-Ġustizzja tillimita l-istħarriġ tagħha, kemm-il darba ma jkunx kemm klassifikazzjonijiet suspettużi inkwistjoni, għat-tfittxija ta’ żball manifest ta’ evalwazzjoni magħmul fl-għażliet leġiżlattivi mwettqa. Din il-limitazzjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju tiġi osservata f’dawn l-oqsma, inkluż meta jkun jirrigwarda l-verifika tal-kumpatibbiltà tal-miżura adottata mal-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju u, b’mod partikolari, mal-prinċipju ta’ ugwaljanza (32).
36. Din il-limitazzjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju ma tistax titqies bħala nuqqas ta’ stħarriġ. Meta l-istħarriġ ristrett ikun jirrigwarda l-ħarsien tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, dan jista’ jiġi ppreżentat skematikament b’dan il-mod:
– il-Qorti tal-Ġustizzja teżamina fl-ewwel lok jekk id-distinzjonijiet effettwati mil-leġiżlatur jirrispettawx kriterji oġġettivi, jiġifieri skont għan legalment ammissibbli segwit mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni (33);
– il-Qorti tal-Ġustizzja tissorvelja wkoll, dejjem sabiex tipprevjeni trattament arbitrarju, iż-żamma tal-koerenza interna tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, jiġifieri l-ħarsien tal-kriterji oġġettivi adottati mil-leġiżlatur u r-raġunament li jkun adotta;
– finalment il-Qorti tal-Ġustizzja tivverifika l-adegwatezza bejn id-differenza fit-trattament stabbilita u l-għan segwit, li ta’ spiss ikun limitat għal kontroll li l-miżura adottata m’hijiex manifestament mhux adattata.
37. X’inhu allura żball manifest? Għalkemm dan huwa standard ġurisprudenzjali li l-parametri tiegħu jiġu ddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja skont il-merti ta’ kull kawża, jirriżulta minn analiżi tal-ġurisprudenza tagħha li l-iżball manifest, qabel kollox huwa żball evidenti. Ċertament b’mod teoretiku, l-evidenza tista’ tinstab “bl-entużjażmu ta’ investigatur mijopiku” (34) jew, għall-kuntrarju, tiġi intraċċata “bil-metodi (…) tal-akbar eroj fil-letteratura pulizjeska” (35). Iżda anki hawnhekk, jidher minn qari bir-reqqa tal-ġurisprudenza Komunitarja li, b’mod ġenerali, żball li m’huwiex inkontestabbli ma jitqiesx bħala evidenti: jekk jissussisti xi dubju, jekk ir-rikorrent ma jirnexxilux jistabbilixxi li l-awtorità kkonvinċiet lill-Qorti tal-Ġustizzja b’mod żbaljat; jekk, fi kliem ieħor, l-awtorità “setgħet” jew “jista’ jkun li setgħet” tadotta l-att (36), jiġifieri jekk hija setgħet kellha raġuni, ir-rikors jiġi miċħud. L-iżball manifest huwa wkoll l-iżball gravi, in kwantu żball li jilħaq ċertu livell ta’ gravità jsir evidenti (37). F’dan is-sens, il-kunċett ta’ żball manifest tal-evalwazzjoni m’huwiex wisq ’il bogħod minn dak ta’ reasonableness jew unreasonableness, li huwa l-kriterju adottat mill-qrati Ingliżi għal-legalità ta’ atti amministrattivi diskrezzjonali (38). Għaldaqstant, m’hijiex koinċidenza li l-Qorti tal-Ġustizzja, f’ċerti sentenzi, wara li fakkret ir-restrizzjoni tal-istħarriġ tagħha dwar żball manifest ta’ evalwazzjoni, ċaħdet dan il-motiv, fuq il-bażi li l-awtorità Komunitarja “segħet raġonevolment” teffettwa l-evalwazzjoni kkontestata (39), peress li din kienet “raġonevolment ammissibbli” (40). Dan jidher li huwa wkoll simili għall-kunċett ta’ arbitrarjetà, li jintuża b’mod partikolari fil-liġi Ġermaniża (41).
38. Għaldaqstant, l-istħarriġ tal-iżball manifest tal-evalwazzjoni, jiġifieri t-tfittxija ta’ difett gravi u evidenti, li jissanzjona kull evalwazzjoni mhux raġonevoli u li jipprojbixxi l-arbitrarjetà, m’għandux bħala skop li jiżgura li l-miżura li l-adozzjoni tagħha tkun teħtieġ evalwazzjoni kumplessa tkun l-aħjar waħda possibbli; ċertu marġni ta’ żball huwa konċess lil-leġiżlatur, kemm-il darba ma jinqabiżx il-limitu tal-iżball manifest.
39. Dawn huma, fil-fehma tiegħi, l-iskop u l-intensità tal-istħarriġ tal-prinċipju ta’ ugwaljanza implimentat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam ekonomiku (42) u huwa fuq il-bażi ta’ dan il-kriterju li ser nindirizza din il-kawża għall-finijiet tar-risposta għad-domanda preliminari.
1. Fuq it-trattament differenti ta’ sitwazzjonijiet komparabbli
40. Għandu jiġi mfakkar li d-domanda magħmula mill-Conseil d’État Franċiż tirrigwarda l-“validità tad-Direttiva tat-13 ta’ Ottubru 2003 dwar il-prinċipju ta’ ugwaljanza in kwantu din tagħmel l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassjiet serra applikabbli għall-installazzjonijiet tas-settur tal-azzar mingħajr ma tinkludi l-industriji tal-aluminju u tal-plastik”. Jirriżulta mill-motivi tas-sentenza tal-qorti a quo li d-dubji li mmotivaw ir-rinviju tal-imsemmija domanda preliminari kienu jirrigwardaw l-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva ta’ dik id-differenza fit-trattament stabbilit mid-direttiva kkontestata bejn, minn naħa waħda, is-settur tal-azzar u, min-naħa l-oħra, is-setturi tal-plastik u tal-aluminju, minkejja li dawn is-setturi jinsabu f’sitwazzjonijiet komparabbli.
41. Għandha tiġi miċħuda immedjatament l-oġġezzjoni mqajma mill-Kummissjoni u mill-Parlament li tgħid li jekk tiġi preżunta bħala stabbilita d-differenza fit-trattament ta’ sitwazzjonijiet komparabbli, din ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni in kwantu ma tagħtix lok, fiha nfisha, għal żvantaġġ lis-settur tal-azzar meta mqabbel ma’ dak tal-aluminju u tal-plastik. Iż-żewġ istituzzjonijiet isostnu li l-Istati Membri jibqgħu liberi fir-rigward tal-kwantità totali ta’ kwoti li huma għandhom l-intenzjoni li jallokaw, għat-tqassim tagħhom bejn is-setturi u li huma b’hekk jistgħu jagħtu lis-settur tal-azzar kwoti li jkopru t-totalità tal-bżonnijiet tiegħu. Huma jsostnu wkoll li l-Istati Membri jistgħu jissuġġettaw lis-setturi mhux inklużi għal miżuri nazzjonali aktar vinkolanti mill-iskema ta’ skambju ta’ kwoti, bil-għan li jirrispettaw l-impenji tagħhom ta’ tnaqqis tal-gassijiet li huma taw fuq il-bażi tal-protokoll ta’ Kjoto. Din l-oġġezzjoni twassal għall-argument li d-diskriminazzjoni imposta jew awtorizzata mid-direttiva tista’ tiġi kkoreġuta mill-politika tal-Istati Membri. Iżda l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni tiġi evalwata fir-rigward tat-test ikkontestat u tad-dispożizzjoni li huwa jistabbilixxi. Din l-oġġezzjoni b’hekk ma tistax tiġi aċċettata.
42. Biex ninkwadraw aħjar is-suġġett tad-domanda, għandu jiġi ppreċiżat fl-ewwel lok li l-evalwazzjoni ta’ jekk trattament differenti ta’ sitwazzjonijiet komparabbli huwiex iġġustifikat oġġettivament, jiġifieri jekk huwiex ibbażat fuq kriterju oġġettiv, fir-realtà jeħtieġ li jiġi ddeterminat jekk id-differenza fit-trattament hijiex iġġustifikata minħabba differenza fis-sitwazzjonijiet (43). Fir-realtà, is-sitwazzjonijiet qatt ma jkunu identiċi f’kull aspett, u l-ugwaljanza qatt ma tista’ teżisti fit-termini kollha tal-paragun. Għalhekk, il-kriterju ta’ tertium comparationis, li jippermetti lil-leġiżlatur Komunitarju li jiżola fost l-infinità ta’ karatteristiċi partikolari tas-sitwazzjonijiet li għandhom jiġu mqabbla dawk li jirriżultaw li jkunu pertinenti biex tiġi deċiża s-similarità tagħhom, jassumi importanza determinanti. B’hekk, il-ġurisprudenza teħtieġ li l-kriterju użat ikun “oġġettiv” (44), jiġifieri f’relazzjoni mal-objettiv u l-għan tal-leġiżlazzjoni li għandha tiġi applikata (45). Fi kliem ieħor, huwa fir-rigward tal-għanijiet tal-miżura inkwistjoni li għandha tiġi ddeterminata l-analoġija bejn is-sitwazzjonijiet inkwistjoni. Għaldaqstant, in kwantu l-kriterju ta’ distinzjoni oġġettiva, bħala l-kriterju tat-tqabbil tas-sitwazzjonijiet, għandu jkun relatat mal-għan segwit, jekk dan jintuża biex tiġi ġġustifikata differenza fit-trattament ta’ sitwazzjonijiet simili dan iwassal, fl-aħħar mill-aħħar, li jiġi stmat li l-identiċità ta’ sitwazzjonijiet invokata m’hijiex pertinenti fir-rigward tal-objettiv imsemmi. Fi kliem ieħor, il-kwistjoni ta’ validità li hija s-suġġett ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tivverifika jekk l-inklużjoni tas-settur tal-azzar fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra u l-esklużjoni minnu tas-setturi tal-aluminju u tal-plastika hijiex iġġustifikata fuq il-bażi ta’ konsiderazzjonijiet oġġettivi, jiġifieri li jkunu konsegwenza tal-objettiv u l-għan tad-direttiva kkontestata.
43. Skont l-Artikolu 1 tad-direttiva msemmija, is-sistema Komunitarja ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra hija intenzjonata biex “tippromwovi t-tnaqqis tal-emissjoni tal-gassijiet serra b’manjiera effettiva rigward spejjeż u effiċjenza ekonomika”. Meta jitqies dan l-oġġettiv, minkejja li l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ kompetizzjoni bejn l-operaturi ekonomiċi kkonċernati jista’ jkollha rwol, din ma tistax titqies bħala determinanti fiha nfisha. Anki jekk jitqies li, kif isostnu l-qorti ta’ rinviju u r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, l-industriji tal-azzar u tal-aluminju jinsabu f’kompetizzjoni, ma jirriżultax li dawn għandhom jitqiesu li jinsabu f’sitwazzjonijiet komparabbli indipendentement mill-oġġettivi msemmija (46) u li b’hekk għandhom jiġu ttrattati bl-istess mod fir-rigward tal-iskema Komunitarja ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassjiet serra.
44. Xorta jibqa’ l-fatt li l-oġġettiv segwit ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jeħtieġ a priori li d-direttiva inkwistjoni tkun applikabbli fir-rigward tas-setturi industrijali emittenti kollha u, għaldaqstant, kemm is-setturi ta’ metalli mhux tal-ħadid kif ukoll l-industrija kimika. Iżda l-istabbiliment mill-Komunità ta’ skema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet saret fil-kuntest ta’ metodu “step by step”, imsejjaħ ukoll “learning by doing”. Kif enfasizzaw l-istituzzjonijiet intervenjenti kollha, is-sistema stabbilita mid-Direttiva 2003/87/KE kienet l-ewwel ta’ dan it-tip fid-dinja. Din għandha sservi bħala eżempju mhux biss għall-partijiet involuti fil-Komunità iżda wkoll għal stati terzi u, għal dan il-għan, huwa imperattiv li tintwera l-effettività tagħha. In-novità ta’ dan l-istrument, u l-kumpessità tal-mekkaniżmu ta’ segwiment, notifika u verifika tal-emissjonijiet li għandhom jiġu stabbiliti jeħtieġu ċerta prudenza. Kellu jiġi evitat li tiġi stabbilita sa mill-bidu sistema li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha tħaddan il-biċċa l-kbira tas-setturi industrijali u l-biċċa l-kbira tal-gassijiet serra. Ambizzjoni żejda toħloq riskju ta’ falliment, kif ifakkarna l-qawl popolari: min jiekol b’ixqda tnejn fl-aħħar jifga u jibqa’ b’xejn.
45. Fil-fatt, b’mod partikolari f’oqsma li jagħtu lok għal riskji soċjali mhux prevedibbli u/jew fejn il-leġiżlatur jintroduċi politika ġdida, huwa spiss għaqli, u qed isir komuni, li wieħed jaġixxi bi prudenza billi jesperimenta, f’oqsma limitati, l-istrument il-ġdid. Barra minn hekk, il-liġijiet tal-Istati Membri jippermettu, jew saħansitra japprovaw, l-użu ta’ sperimentazzjoni leġiżlattiva (47). Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja nfisha rrikonoxxiet il-leġittimità ta’ armonizzazzjoni leġiżlattiva fi stadji (48), waqt li titqies b’mod partikolari l-“kumplessità tas-suġġett” (49) li għandu jiġi rregolat. Barra minn hekk, hija kkonċediet lil-leġiżlatur ċerta marġni ta’ diskrezzjoni biex jiddeċiedi jekk hijiex opportuna kif ukoll ir-ritmu ta’ armonizzazzjoni fi stadji (50).
46. Għaldaqstant huwa fin-natura stess tal-esperimentazzjoni leġiżlattiva li din tidħol f’kunflitt mal-prinċipju ta’ ugwaljanza. Il-kunċett innifsu ta’ “learning by doing” jippreżupponi, effettivament, l-applikazzjoni tal-politika l-ġdida esklużivament għal numru limitat tas-suġġetti potenzjali tagħha fl-ewwel fażi; din twassal għal delimitazzjoni artifiċjali tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, sabiex jiġu ttestjati l-konsegwenzi tagħha qabel kwalunkwe estensjoni tar-regoli tagħha għall-operaturi tagħha li jistgħu, fir-rigward tal-oġġettivi tagħha, jiġu ssuġġettati għaliha. Madankollu, ir-rikonoxximent tal-leġittimità tal-esperimentazzjoni leġiżlattiva ma jistax jevita l-possibbiltà ta’ kritika fir-rigward tal-prinċipju ta’ ugwaljanza. Id-diskriminazzjonijiet li leġiżlazzjoni sperimentali timplika inevitabbilment ma jistgħux ikunu kumpatibbli mal-prinċipju ta’ ugwaljanza ħlief jekk jiġu ssodisfatti ċerti kundizzjonijiet.
47. Fl-ewwel lok jeħtieġ li l-miżuri sperimentali jkunu ta’ natura tranżitorja. Dan huwa ċertament il-każ tad-direttiva inkwistjoni. L-Artikolu 30 tagħha jipprevedi reviżjoni tal-istess test fuq il-bażi ta’ “l-esperjenza tal-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva” u l-“progress miksub fil-monitoraġġ tal-emissjoni tal-gassijiet serra” bil-għan li jiġu inklużi fl-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra setturi industrijali oħrajn u l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra oħrajn. B’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, il-Kummissjoni pproponiet l-inklużjoni tal-attivitajiet tal-avjazzjoni (51). Barra minn hekk, bil-għan li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra mill-inqas b’20 % meta mqabbla mal-livelli tagħhom fl-1990, hija ssuġġeriet li s-sistema Komunitarja ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra tiġi estiża, minn naħa waħda, għall-emissjonijiet ta’ CO2 relatati ma’ prodotti petrokimiċi, mal-ammonja u mal-aluminju, u min-naħa l-oħra, għall-emissjonijiet ta’ N2O li joriġinaw mill-produzzjoni tal-aċidu nitriku, adipiku u glijossiliku, kif ukoll għall-emissjonijiet ta’ PCF li joriġinaw mis-settur tal-aluminju (52).
48. Għaldaqstant jeħtieġ li d-delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-miżura sperimentali tkun tissodisfa kriterji oġġettivi. F’din il-kawża, l-esklużjoni jew l-inklużjoni fl-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra b’hekk għandha tissodisfa kunsiderazzjonijiet relatati mal-għanijiet segwiti mid-direttiva. Kif diġà fakkart, din għandha l-għan li tnaqqas l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra bl-inqas spiża, jiġifieri billi tagħmel l-inqas ħsara possibbli lill-iżvilupp ekonomiku u l-impjiegi (53). Għal dan il-għan il-leġiżlatur Komunitarju ddeċieda li japplika bħala prijorità l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, peress li s-CO2 kien jirrappreżenta fl-1999 aktar minn 80 % tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra fil-Komunità u minħabba li s-sorveljanza tal-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju tista’ tipproduċi informazzjoni ta’ kwalità tajba, fuq bażi kostanti, waqt li s-sorveljanza tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra oħrajn għadha toħloq wisq problemi (54). Barra minn hekk, huwa ssuġġetta għad-direttiva inkwistjoni biss is-setturi industrijali li kellhom l-għola emissjonijiet ta’ CO2 fuq il-bażi illi, aktar m’huma kbar il-kwantitajiet ta’ emissjonijiet li joriġinaw minn settur industrijali, inqas huma l-piżijiet tal-ispejjeż fissi (kontabbiltà u dikjarazzjoni tal-emissjonijiet, verifika tagħhom minn entità indipendenti, taħriġ u impjieg ta’ persunal meħtieġ għall-ġestjoni tal-iskambju tal-emissjonijiet) li tiġġenera l-applikazzjoni tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti u li għandhom jiġġarbu mill-operaturi parteċipanti; għall-emittenti ż-żgħar, li għandhom biss volum limitat ta’ kwoti li jistgħu jiġu skambjati, il-benefiċċji eventwali li jistgħu jiġu dderivati minn skema ta’ skambju ta’ kwoti huma, min-naħa l-oħra, neċessarjament inqas sostanzjali minn dawk li jistgħu jiġu dderivati mill-emittenti l-kbar.
49. Li tingħata prijorità lill-gass li huwa l-aktar “responsabbli” għall-effett serra u li jinżammu l-kwantitajiet mormija ta’ dan il-gass għal kull settur industrijali ċertament jikkostitwixxu kriterji oġġettivi. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jikkontestaw madankollu li l-kwantità ta’ emissjonijiet ta’ CO2 kienet il-kriterju determinanti. Huma jiċċitaw statistika tar-Reġistru Ewropew tal-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu għas-sena 2001, skont liema l-emissjonijiet ta’ CO2 tas-settur kimiku, fit-totalità tiegħu, jirrappreżentaw 5,35 % u dawk tas-settur tal-aluminju 2 % tal-emissjonijiet globali tal-attivitajiet industrijali fl-Unjoni Ewropea, waqt li dawk tas-settur tal-azzar jammontaw għal 5,4 %, dawk tas-settur tal-ħġieġ, taċ-ċeramika u tal-materjali tal-kostruzzjoni 2,7 % u dawk tas-settur tal-karta u tal-istampar 1 %. Dawn il-figuri ma jistgħux jiġu aċċettati peress li, kif osservaw l-istituzzjonijiet intervenjenti, dawn ma jagħmlux distinzjoni bejn l-emissjonijiet diretti (55) u indiretti (56) ta’ kull wieħed mis-setturi kkonċernati. B’hekk, inkwantu l-emissjonijiet indiretti prodotti mill-installazzjonijiet tal-kombustjoni ta’ qawwa ta’ kombustjoni ta’ aktar minn 20 megawatt huma koperti huma stess taħt is-settur tal-enerġija, il-leġiżlatur iddeċieda li jikkunsidra biss l-kwantitajiet ta’ emissjonijiet diretti ta’ CO2 tas-setturi l-oħrajn. Il-fatt li l-emissjonijiet ta’ CO2 jiġu kkunsidrati biss fil-mument u fil-post fejn jiġu prodotti huwa, min-naħa l-oħra, konformi mal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas u tal-korrezzjoni tas-sors tal-ħsara għall-ambjent stabbiliti fl-Artikolu 174 KE. F’dan ir-rigward, skont studju ċċitat mill-istituzzjonijiet intervenjenti kollha u li fuqu bbaża ruħu l-leġiżlatur Komunitarju, is-settur tal-azzar ma jinsabx, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostnu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fl-istess sitwazzjoni bħas-setturi tal-aluminju u tal-plastik: l-emissjonijiet diretti ta’ CO2 tal-industrija tal-azzar (azzar u ħadid mhux maħdum) kienu jammontaw għal 174,8 miljun tunnellata fl-1990 meta mqabbla ma’ 16,2 miljun tunnellata għall-metalli mhux tal-ħadid u 26,2 miljun tunnellata għas-settur kimiku.
50. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jirribattu li s-settur tal-karta u tal-għaġna tal-karta kien inkluż, minkejja li pproduċa biss 10,6 miljun tunnellata ta’ emissjonijiet diretti ta’ CO2 fl-1990, jiġifieri ferm inqas mis-settur tal-industrija kimika kif ukoll inqas minn dak tal-metalli mhux tal-ħadid. Iżda l-leġiżlatur Komunitarju kkunsidra wkoll il-fattibbiltà amministrattiva tal-inklużjoni tas-setturi industrijali fl-iskema ta’ skambju ta’ kwoti. Peress li l-funzjonament tajjeb ta’ dik l-iskema jippreżupponi l-istabbiliment ta’ mekkaniżmu kumpless ta’ monitoraġġ fuq il-livell ta’ kull installazzjoni, l-inklużjoni sa mill-bidu nett tas-setturi li jirrappreżentaw numru kbir ta’ installazzjonijiet meta mqabbla mal-volum totali ta’ emissjonijiet li dawn jipproduċu, toħloq ir-riskju li tgħabbi żżejjed il-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ u, għaldaqstant, li tnaqqas il-kwalità tas-sorveljanza tal-emissjonijiet u l-kredibbiltà tal-informazzjoni, mingħajr ma tagħti benefiċċju ambjentali notevoli. In-numru ta’ installazzjonijiet kimiċi fil-Komunità kien partikolarment għoli, fil-medda ta’ 34 000 unità (57). Is-settur tal-karta kien, għall-kuntrarju, ferm ikkonċentrat. Din il-kunsiderazzjoni tad-diffikultajiet amministrattivi tal-ġestjoni tal-iskema ta’ skambju tirrispondi għall-oġġettiv iddikjarat fl-Artikolu 1 tad-direttiva kkontestata, jiġifieri li jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra “b’manjiera effettiva rigward spejjeż u effiċjenza ekonomika”. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li t-tħassib li jiġu evitati spejjeż amministrattivi sproporzjonati jista’ jiġġustifika oġġettivament differenza fit-trattament (58).
51. Fir-rigward ta’ dan l-argument tal-fattibbiltà ekonomika, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali madankollu oġġezzjonaw matul is-seduta li numru żgħir ta’ installazzjonijiet biss kienu responsabbli għall-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju tas-settur kimiku u li, biex tittieħed deċiżjoni dwar l-inklużjoni fl-iskema ta’ skambju ta’ kwoti, ir-raġunament kellu jsir fuq il-bażi ta’ kull installazzjoni u mhux fuq il-bażi ta’ settur sħiħ, u li b’hekk kellhom jiġu inklużi l-installazzjonijiet kimiċi li jaqbżu ċertu limitu ta’ emissjonijiet. Madankollu, tali approċċ kien jolqot b’mod ħażin l-ugwaljanza bejn installazzjonijiet kbar u żgħar fi ħdan l-istess settur, li bejniethom il-kompetizzjoni hija totali.
52. Jibqa’ l-argument li l-effettivà amministrattiva tiġġustifika inqas l-esklużjoni tas-settur tal-aluminju, in kwantu dan għandu konċentrazzjoni komparabbli għal dik tas-settur tal-karta. Iżda dan tal-aħħar huwa espost ħafna għall-kompetizzjoni internazzjonali. Għaldaqstant, billi l-installazzjonijiet tal-aluminju ma setgħux jassorbu l-ispejjeż li tiġġenera s-sottomissjoni għall-iskema ta’ skambju ta’ kwoti mingħajr riskju ta’ telf fis-suq, dawn setgħu kellhom it-tentazzjoni li jittrasferixxu l-operat tagħhom lejn pajjiżi terzi mhux suġġetti għall-oġġettivi ta’ Kjoto. F’dan ir-rigward is-sitwazzjoni tas-settur tal-karta u tal-għaġna tal-karta hija għal kollox differenti: kif sostniet il-Kummissjoni matul is-seduta, ir-riskju ta’ trasferiment f’pajjiżi oħrajn kien minimu minħabba l-fatt li dawn l-installazzjonijiet ma setgħux jitbiegħdu faċilment mis-sorsi tagħhom ta’ provvista ta’ materja prima, kif ukoll minħabba l-kompetizzjoni internazzjonali peress li t-trasport fuq distanzi twal ta’ tali prodotti ta’ valur unitarju baxx m’huwiex vijabbli.
53. Ċertament, is-settur tal-azzar ukoll jiffaċċja kompetizzjoni internazzjonali ferm dinamika u jeżisti r-riskju ta’ rilokazzjoni lejn pajjiżi li ma adottawx l-oġġettiv ta’ Kjoto. Madankollu, l-emissjonijiet ta’ CO2 ikkawżati minn dan is-settur ma jistgħux jiġu mqabbla ma’ dawk tas-settur tal-aluminju, billi huma ’l fuq minn 10 darbiet aktar, u b’hekk jiġġustifikaw l-inklużjoni tiegħu fl-iskema ta’ skambju ta’ kwoti sa mill-bidu.
54. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti, b’hekk jirriżulta li, għalkemm ċerti kritiki li saru mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fir-rigward tal-prinċipju ta’ ugwaljanza m’humiex għal kollox irrilevanti, jekk setgħu, korrettament, joħolqu dubji f’moħħ il-qorti a quo dwar il-validità tad-direttiva inkwistjoni li mmotivaw dan ir-rinviju, ma jidhirx, kif intwera iktar ’il fuq, li fl-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, l-għażla tal-kriterji u l-bilanċ stabbilit bejn dawn tal-aħħar ma kienx raġonevoli, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ sperimentazzjoni leġiżlattiva. L-argumenti mressqa mill-istituzzjonijiet intervenjenti biex jiddefendu l-miżura leġiżlattiva adottata jidhru li huma ġustifikabbli. Mingħajr dubju, alternattivi oħrajn setgħu jiġu previsti: jista’ jkun ukoll li kienet teżisti soluzzjoni aħjar. Iżda m’huwiex fil-kompetenza tal-qorti biex tgħid dan. Meta diversi opinjonijiet jistgħu jinsabu f’distanza ugwali mill-verità assoluta u oġġettiva, liema ġudikant jista’ jassumi l-kompitu li jelimina waħda minnhom? Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tagħżel din it-triq, dan iwassal biex l-istħarriġ tal-legalità jitlef in-natura oġġettiva tiegħu, u b’hekk hija tkun qed tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tal-politika ekonomika għal dik tal-leġiżlatur Komunitarju (59) u, b’hekk, tużurpa r-responsabbiltajiet politiċi ta’ dan tal-aħħar bi ksur tal-prinċipju tas-separazzjoni tal-poteri. Għal dawn ir-raġunijiet kollha, ma jidhirx li d-direttiva hija vvizzjata bi ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza.
55. Il-fatt li l-proposta tad-Direttiva tal-2008 tiddeċiedi li tinkludi fil-kuntest tat-tieni fażi s-settur tal-aluminju u dak kimiku, minkejja li l-kwantità ta’ emissjonijiet ta’ CO2 minn dawn is-setturi, in-numru tal-installazzjonijiet tagħhom u l-grad tagħhom ta’ espożizzjoni għall-kompetizzjoni internazzjonali ma varjawx, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostnu r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ma jwassalx biex jikkonferma dik il-konklużjoni u biex juri li l-esklużjoni inizjali ta’ dawk is-setturi kienet ivvizzjata bi żball manifest ta’ evalwazzjoni fl-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza. Effettivament, kif sostnew il-Kunsill u l-Kummissjoni matul is-seduta, l-evalwazzjoni tal-kriterji ma tistax tkun l-istess fil-mument tal-istabbiliment ta’ sistema u meta wieħed jiddeċiedi li jissuġġetta setturi għal sistema li diġà tkun ġiet ittestjata. Din hija, b’xi mod jew ieħor, in-natura intrinsika tal-metodu “step by step”.
2. Fuq it-trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet differenti
56. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li s-settur tal-azzar ma jinsabx fl-istess sitwazzjoni bħas-setturi industrijali l-oħrajn li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva kkontestata. Huma jargumentaw li b’differenza minn dawn tal-aħħar, is-settur tal-azzar m’huwiex teknikament f’pożizzjoni li jnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 fil-futur qrib. L-installazzjonijiet tal-azzar b’hekk ser ikunu mġiegħla jakkwistaw kwoti supplimentari, minkejja li, għall-kuntrarju tal-impriżi tas-setturi l-oħrajn suġġetti għall-iskema ta’ skambju ta’ kwoti, dawn huma esposti għal kompetizzjoni internazzjonali qawwija, li ma tippermettilhomx li jgħaddu l-ispiża tal-kwoti fuq il-klijenti tagħhom mingħajr ma jitilfu ishma mis-suq. Dan b’hekk jirriżulta fi tnaqqis sostanzjali tal-marġni tagħhom ta’ qligħ u konsegwentement, tnaqqis fil-possibbiltajiet tagħhom ta’ investiment.
57. L-argument tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma jistax jiġi aċċettat. Għandu jiġi rrilevat fl-ewwel lok li matul is-seduta, il-Gvern Franċiż ikkontesta n-nuqqas ta’ kapaċità tal-impriżi tal-azzar li jnaqqsu b’mod sinjifikattiv l-emissjonijiet tagħhom ta’ dijossidu tal-karbonju, waqt li semma diversi tekniki li jistgħu jintużaw għal dan il-għan. Barra min hekk, anki jekk nassumu li dan m’huwiex il-każ u li l-industrija tal-azzar effettivament tinstab, f’dan ir-rigward, f’sitwazzjoni differenti, il-leġiżlatur Komunitarju kkunsidra b’mod korrett dik id-differenza fis-sitwazzjoni. Fil-fatt, l-Anness III, punt 3 tad-Direttiva 2003/87/KE jobbliga lill-Istati Membri, għall-allokazzjoni ta’ kwoti, li jikkunsidraw il-potenzjal, inkluż il-potenzjal teknoloġiku, ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ikkawżati mill-attivitajiet koperti mill-iskema ta’ skambju ta’ kwoti. Barra minn hekk, jirriżulta mis-sottomissjonijiet orali matul is-seduta li l-emissjonijiet kollha tal-grupp Arcelor kienu koperti mill-kwoti allokati b’titolu gratwit u li l-karta tal-bilanċ ta’ Arcelor għas-sena 2006 turi wkoll qligħ miksub mill-bejgħ tal-kwoti ż-żejda. Minbarra dan, u meta titqies il-limitazzjoni tal-istħarriġ relatat mas-setgħa diskrezzjonali mogħtija lil-leġiżlatur Komunitarju f’dan il-qasam, l-ilment ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fuq il-bażi ta’ trattament uniformi ta’ sitwazzjonijiet differenti ma jistax jiġi milqugħ.
IV – Konklużjoni
58. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’dan il-mod għad-domanda li saret mill-Conseil d’État:
“L-eżami tad-domanda magħmula ma wera ebda element ta’ tali natura li taffettwa l-validità tad-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ottubru 2003, li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 96/61/KE.”
1 – Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2 – Ara Conseil d’État, Ass., 20 ta’ Ottubru 1989, Lebon p. 190.
3 – Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Ottubru 2003, li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 96/61/KE, ĠU L 275, p. 32.
4 – Sabiex tintuża l-espressjoni f’lokha tal-Kummissarju tal-Gvern Matthias Guyomar fil-konklużjonijiet tiegħu rigward din il-kawża, RFDA 2007, p. 384, b’mod partikolari p. 394.
5 – Sentenza tat-22 ta’ Ottubru 1987 (314/85, Ġabra p. 4199).
6 – Ara f’dan is-sens, Conseil d’État, Ass., 28 ta’ Marzu 1997, Société Baxter, Lebon p. 114; Conseil d’État, Sect., 19 ta’ Marzu 2007, Le Gac, rikors nru 300467 et.
7 – Sentenza tas-17 ta’ Diċembru 1970, Internationale Handelsgesellschaft (11/70, Ġabra p. 1125, punt 3).
8 – Ara s-sentenzi tad-9 ta’ Diċembru 1965, Singer (44/65, Ġabra p. 1191, b’mod partikolari p. 1198), u tas-17 ta’ Settembru 1998, Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne (C‑412/96, Ġabra p. I‑5141, punt 23).
9 – Ara s-sentenza tat-12 ta’ Frar 2004, Slob (C‑236/02, Ġabra p. I‑1861, punt 29).
10 – Ara pereżempju, is-sentenza tas-6 ta’ Lulju 2000, ATB et (C‑402/98, Ġabra p. I‑5501, punt 29).
11 – Ara aktar reċentement, is-sentenzi tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones et germanophone et (C‑305/05, Ġabra p. I‑5305, punt 18), u tal-15 ta’ April 2008, Nuova Agricast (C‑390/06, Ġabra p. I-2577, punt 43).
12 – Ara b’mod partikolari, is-sentenzi tat-30 ta’ Jannar 1997, Wiljo (C‑178/95, Ġabra p. I‑585, punt 30), u tal-20 ta’ Marzu 1997, Phytheron International (C‑352/95, Ġabra p. I‑1729, punt 14).
13 – Ara pereżempju, is-sentenzi tat-30 ta’ Novembru 1978, Welding (87/78, Ġabra p. 2457); tas-7 ta’ Lulju 1981, Rewe‑Handelsgesellschaft Nord u Rewe‑Markt Steffen (158/80, Ġabra p. 1805), u tas-17 ta’ Lulju 1997, Affish (C‑183/95, Ġabra p. I‑4315).
14 – Ara pereżempju, is-sentenzi tal-1 ta’ Diċembru 1965, Schwarze (16/65, Ġabra p. 1081, b’mod partikolari p. 1094‑1095), u tal-15 ta’ Ottubru 1980, Roquette Frères (145/79, Ġabra p. 2917, punti 6 u 7).
15 – Ara s-sentenzi tas-27 ta’ Settembru 1988, Lenoir (313/86, Ġabra p. 5391), u tas-6 ta’ April 2000, Polo vs Lauren (C‑383/98, Ġabra p. I‑2519).
16 – Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Ġunju 1990, Weiser (C‑37/89, Ġabra p. I‑2395), u tas-7 ta’ Settembru 1999, De Haan (C‑61/98, Ġabra p. I‑5003).
17 – Ara pereżempju, is-sentenza tat-18 ta’ Frar 1964, Rotterdam u Putterskoek (73/63 u 74/63, Ġabra p. 1, p. 28).
18 – Għal eżempji ta’ rifjuti partikolarment stretti ta’ eżami tal-motivi ta’ invalidità mqajma mill-partijiet fil-kawża prinċipali iżda mhux imsemmija mill-qorti ta’ rinviju, ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Ordre des barreaux francophones u germanophone et, punti 17 sa 19, u Nuova Agricast, punti 42 sa 44.
19 – Effettivament, spiss jintesa li s-sentenza Foto-Frost (iċċitata iktar ’il fuq) tirrikonoxxi li l-qorti nazzjonali għandha s-setgħa li teżamina l-validità ta’ atti Komunitarji, waqt li l-konstatazzjoni tal-invalidità biss hija rriżervata għall-Qorti tal-Ġustizzja.
20 – Għal konferma aktar reċenti, ara s-sentenza tat-23 ta’ Ottubru 2007, Il-Polonja vs Il-Kunsill (C‑273/04, Ġabra p. I-8925, punt 86).
21 – Sentenza tat-28 ta’ Ottubru 1982, Dorca Marina et (50/82 sa 58/82, Ġabra p. 3949, punt 13).
22 – Sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 1984, Sermide (106/83, Ġabra p. 4209, punt 28); tal-20 ta’ Settembru 1988, Spanja vs Il-Kunsill (203/86, Ġabra p. 4563, punt 25); tad-19 ta’ Marzu 1992, Hierl (C‑311/90, Ġabra p. I‑2061, punt 18); tal-5 ta’ Ottubru 1994, Crispoltoni et (C‑133/93, C‑300/93 u C‑362/93, Ġabra p. I‑4863, punt 51); tal-10 ta’ Settembru 1996, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C‑222/94, Ġabra p. I‑4025, punt 34); tad-9 ta’ Settembru 2004, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑304/01, Ġabra p. I‑7655, punt 31), u Il-Polonja vs Il-Kunsill, iċċitata iktar ’il fuq, punt 86.
23 – Ara Benedettelli, M. V., Il giudizio di eguaglianza nell’ordinamento giuridico delle comunità europee, Dott. A. Milani, Padova 1989, p. 20.
24 – Ara Hernu, R., Principe d’égalité et principe de non-discrimination dans la jurisprudence de la Cour de justice des Communautés européennes, LGDJ 2003, p. 427 et seq.
25 – Ara f’dan is-sens, għal preżentazzjoni tal-ġurisprudenza sħiħa tal-Qorti Kostituzzjonali Federali Ġermaniża dwar dan is-suġġett, Somek, A., “The Deadweight of formulae: what might have been the second germanization of american equal protection review”, J. Const. L. 1998-1999, p. 284; Sachs, M., “The Equality Rule Before the German Federal Constitutional Court”, Saint-Louis-Warsaw transatlantic Law Journal 1998, p. 139; ara wkoll għal konferma ġurisprudenzjali reċenti, BverfGE, 13 ta’ Marzu 2007, 1BvF 1/05, § 79 sa 82. Il-ġurisprudenza tal-Conseil constitutionnel Franċiż turi wkoll gradazzjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju skont l-oqsma ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza u tat-tipi ta’ diskriminazzjoni maħluqa mil-leġiżlatur (ara Mélin-Soucramanien, F., Le principe d’égalité dans la jurisprudence du Conseil constitutionnel, Economica 1997, p. 130 sa 162).
26 – Ara s-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 1994, Il-Ġermanja vs Il-Kunsill (C‑280/93, Ġabra p. I‑4973, punti 89 u 90).
27 – Ara s-sentenza tat-12 ta’ Novembru 1996, Ir-Renju Unit vs Il-Kunsill (C‑84/94, Ġabra p. I‑5755, punt 58).
28 – Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Novembru 1998, Ir-Renju Unit vs Il-Kunsill, C‑150/94, Ġabra 1998 p. I‑7235, punt 53.
29 – Ara s-sentenza tas-17 ta’ Lulju 1997, SAM Schiffahrt u Stapf (C‑248/95 u C‑249/95, Ġabra p. I‑4475).
30 – Sentenza tal-15 ta’ Diċembru 2005, Ir-Repubblika Ellenika vs Il-Kummissjoni (C‑86/03, Ġabra p. I‑10979, punt 88). Ara wkoll, is-sentenzi tal-14 ta’ Lulju 1998, Safety Hi‑Tech (C‑284/95, Ġabra p. I‑4301, punt 37), u Bettati (C‑341/95, Ġabra 1998 p. I‑4355, punt 35).
31 – Jirriżulta fil-fatt minn ġurisprudenza kostanti li l-Qorti tal-Ġustizzja tibbaża s-setgħa diskrezzjonali, u l-limitazzjoni konsekuttiva tal-kontroll tagħha, fuq in-neċessità imposta mill-prinċipju ta’ separazzjoni tal-poteri, li jiġu rrispettati r-“responsabbiltajiet politiċi” li t-Trattat jagħti lil-leġiżlatur Komunitarju u, konsegwentement, li hija ma tissostitwixxix lil dan tal-aħħar fl-għażliet li huwa awtorizzat li jagħmel (ara pereżempju, is-sentenzi tal-11 ta’ Lulju 1989, Schräder HS Kraftfutter [265/87, Ġabra p. 2237, punt 22], u tat-13 ta’ Novembru 1990, Fedesa et [C‑331/88, Ġabra p. I‑4023, punt 14]).
32 – Ara b’mod partikolari, is-sentenza tal-21 ta’ Frar 1990, Wuidart et (C‑267/88 sa C‑285/88, Ġabra p. I‑435, punti 13 sa 18). Ara wkoll, is-sentenzi tas-26 ta’ Marzu 1987, Coopérative agricole d’approvisionnement des Avirons (58/86, Ġabra p. 1525, punti 14 sa 17), u tat-8 ta’ Ġunju 1989, AGPB (167/88, Ġabra p. 1653, punti 29 sa 33).
33 – Ara punt 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
34 – Skont il-formulazzjoni ħelwa ta’ Kornprobst, M., “L’erreur manifeste”, Recueil Dalloz, 1965, Chronique, p. 121, b’mod partikolari p. 124.
35 – Bourgois, J. P., L’erreur manifeste d’appréciation, la décision administrative, le juge et la force de l’évidence, ed. L’Espace juridique, 1988, b’mod partikolari p. 231.
36 – Ara pereżempju, is-sentenzi tat-18 ta’ Marzu 1975, Deuka (78/74, Ġabra p. 421, punt 9), u tat-13 ta’ Diċembru 1994, SMW Winzersekt (C‑306/93, Ġabra p. I‑5555, punti 25 sa 27).
37 – Ara l-formolazzjoni partikolarment ċara tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-17 ta’ Ġunju 1965, L-Italja vs Il-Kummissjoni (32/64, Ġabra p. 473, b’mod partikolari 486‑487).
38 – Dwar il-kunċett ta’ “reasonableness” jew “unreasonableness”, ara Mac Cormick, N., “On reasonableness”, f’Ch. Perelman u R. Van der Elst, Les notions à contenu variable en droit, ed. E. Bruylant, Brussell 1984, p. 131.
39 – Sentenza Wuidart et, iċċitata iktar ’il fuq, punti 16 sa 18.
40 – Sentenza tal-10 ta’ Mejju 1979, L-Italja vs Il-Kummissjoni (12/78, Ġabra p. 1731, punti 30 u 31).
41 – L-aħjar eżempji tal-ekwivalenza ta’ dawn id-diversi termini tal-limitazzjoni tal-kontroll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza huma dawn is-siltiet mill-ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali Federali ta’ Karlsruhe: “ikun hemm ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza meta ma tkunx tista’ tinstab, fuq il-bażi ta’ differenza jew ta’ ugwaljanza fit-trattament legali, ġustifikazzjoni raġonevoli, li tirriżulta min-natura tal-affarijiet jew minn kwalunkwe raġuni oġġettivament plawżibbli, jew fil-qosor, meta d-dispożizzjoni jkollha titqies bħala arbitrarja” (BverfGE, 23 ta’ Ottubru 1951, 1, 14 (52)), waqt li komportament arbitrarju għandu jinftiehem bħala “inadegwatezza oġġettiva u manifesta tal-miżura legali għas-sitwazzjoni fattwali li għandha tirregola” (BverfGE, 7 ta’ Mejju 1953, 2, 266 (281)).
42 – Din hija wkoll l-intensità tal-istħarriġ eżerċitat mill-Qorti Kostituzzjonali Federali Ġermaniża dwar liġi ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2003/87/KE fir-rigward tal-prinċipju ta’ ugwaljanza ggarantit mil-Liġi fundamentali. Waqt li kkonstatat li l-imsemmija direttiva kienet ħalliet fuq dan il-punt marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri fit-twettiq tal-obbligu ta’ traspożizzjoni, hija ddeċidiet li tista’ tikkontrolla d-dispożizzjoni leġiżlattiva kkontestata mingħajr ma tikkontesta l-kostituzzjonalità tad-direttiva nfisha. Sussegwentement, wara li rrilevat l-eżistenza ta’ marġni ta’ libertà wiesa’ li għandu l-leġiżlatur Ġermaniż fir-rigward tal-miżuri leġiżlattivi għall-ħarsien tal-ambjent, hija llimitat il-kontroll tagħha fir-rigward ta’ Willkürverbot waqt li rreferiet għal ġurisprudenza stabbilita (BverfGE, 13 ta’ Marzu 2007, 1BvF 1/05).
43 – Ara f’dan is-sens, Lenaerts, K., “L’égalité de traitement en droit communautaire”, Cahiers de droit européen, 1991, p. 3, b’mod partikolari p. 11; Barents, R., “The significance of the Non‑Discrimination Principle for the Common Agricultural Policy: between Competition and Intervention”, Mél. H. G. Schermers, Vol. 2, Martinus Njhoff publishers 1994, p. 527, b’mod partikolari p. 536.
44 – Ara pereżempju, is-sentenza tat-13 ta’ Lulju 1978, Milac (8/78, Ġabra p. 1721, punt 18); tad-9 ta’ Lulju 1985, Bozzetti (179/84, Ġabra p. 2301, punt 34), u tad-29 ta’ Ġunju 1995, SCAC (C‑56/94, Ġabra p. I‑1769, punt 28).
45 – Sa mill-1971, fil-qasam agrikolu, il-Qorti tal-Ġustizzja effettivament stabbilixxiet li n-natura komparabbli jew le ta’ sitwazzjonijiet “għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-oġġettivi tar-reġim agrikolu tal-Komunità” (sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1971, Rheinmühlen Düsseldorf (6/71, Ġabra p. 823, punt 14). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Capotorti fil-kawża Ruckdeschel et (sentenza tad-19 ta’ Ottubru 1977, 117/76 u 16/77, Ġabra p. 1753, b’mod partikolari p. 1779).
46 – Ara f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Marzu 1987, Rau Lebensmittelwerke et vs Il-Kummissjoni (279/84, 280/84, 285/84 u 286/84, Ġabra p. 1069, punti 27 sa 34): azzjoni ta’ “butir tal-Milied” iġġudikata mhux diskriminatorja fir-rigward tal-marġerin, prodott kompetitur, “wara li ġew ikkunsidrati d-differenzi oġġettivi li jikkaratterizzaw il-mekkaniżmi ġuridiċi u l-kundizzjonijiet ekonomiċi tas-swieq ikkonċernati”. Ara wkoll, is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-21 ta’ Frar 1995, Campo Ebro et vs Il-Kunsill (T‑472/93, Ġabra p. II‑421, punti 84 et seq.): regolament li jipprevedi l-għoti ta’ għajnuna biss lill-produtturi taz-zokkor ma ġiex iġġudikat li jmur kontra l-prinċipju tal-ugwaljanza, minkejja l-eżistenza ta’ relazzjoni kompetittiva bejn iz-zokkor u l-iżoglukożju, in kwantu s-sitwazzjoni ta’ dawn iż-żewġ prodotti ma kinitx komparabbli fir-rigward tal-iskop segwit mir-Regolament inkwistjoni, li kien li jiġu kkumpensati l-ispejjeż żejda ġġenerati miż-żamma ta’ ħażniet tal-prodotti.
47 – Id-dritt ta’ sperimentazzjoni leġiżlattiva huwa mogħti wkoll lill-awtoritajiet lokali permezz tal-Artikolu 72 tal-Kostituzzjoni Franċiża tal-4 ta’ Ottubru 1958 wara r-reviżjoni kostituzzjonali tat-28 ta’ Marzu 2003.
48 – Ara s-sentenzi tad-29 ta’ Frar 1984, Rewe‑Zentrale (37/83, Ġabra p. 1229, punt 20); tas-17 ta’ Ġunju 1999, Socridis (C‑166/98, Ġabra p. I‑3791, punt 26), u tat-13 ta’ Lulju 2006, Sam Mc Cauley Chemists u Sadja (C‑221/05, Ġabra p. I‑6869, punt 26).
49 – Ara s-sentenzi tad-29 ta’ Frar 1996, Skanavi u Chryssanthakopoulos (C‑193/94, Ġabra p. I‑929, punt 27), u tat-13 ta’ Mejju 1997, Il-Ġermanja vs Il-Parlament u l-Kunsill (C‑233/94, Ġabra p. I‑2405, punt 43).
50 – Ara s-sentenza Rewe‑Zentrale, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20; is-sentenza tat-18 ta’ April 1991, Assurances du crédit vs Il-Kunsill u l-Kummissjoni (C‑63/89, Ġabra p. I‑1799, punt 11).
51 – Proposta ta’ Direttiva tal-20 ta’ Diċembru 2006, COM (2006) 818 finali.
52 – Proposta ta’ Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2003/87/KE bil-għan li ttejjeb u testendi s-sistema Komunitarja ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjoni ta’ gassijiet serra tat-23 ta’ Jannar 2008, COM (2008) 16 finali.
53 – Ara l-ħames premessa tad-Direttiva 2003/87/KE.
54 – Ara l-punt 10 tal-espożizzjoni tal-motivi tal-proposta tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 96/61/KE tat-23 ta’ Ottubru 2001, COM (2001) 581 finali.
55 – Jiġifieri l-emissjonijiet li jikkorrispondu għall-gassijiet mormija fuq is-sit ta’ produzzjoni ta’ prodott, fiċ-ċiklu tal-produzzjoni tiegħu.
56 – Jiġifieri l-emissjonijiet li jikkorrispondu għall-gassijiet mormija upstream miċ-ċiklu tal-produzzjoni, pereżempju minn power station li tipproduċi l-enerġija li tiġi kkunsmata matul il-proċess ta’ produzzjoni ta’ ċerti prodotti.
57 – Ara l-punt 11 tal-espożizzjoni tal-motivi tal-proposta tad-Direttiva tat-23 ta’ Ottubru 2001, iċċitata iktar ’il fuq.
58 – Ara s-sentenza tat-23 ta’ Frar 1983, Wagner (8/82, Ġabra p. 371, punti 19 sa 21).
59 – Meta l-fatt li tiġi evitata distorsjoni tal-kontroll tagħha ta’ legalità jikkostitwixxi l-ġustifikazzjoni għal-limitazzjoni ta’ dan il-kontroll (ara pereżempju, is-sentenzi tal-14 ta’ Marzu 1973, Westzucker [57/72, Ġabra p. 321, punt 14], u tat-13 ta’ Mejju 1997, Il-Ġermanja vs Il-Parlament u l-Kunsill [C‑233/94, Ġabra p. I‑2405, punt 56]).
Full & Egal Universal Law Academy