EUR-Lex -  62007CC0203 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

MAZÁK

ippreżentati fit-8 ta’ Mejju 2008 1(1)

Kawża C‑203/07 P

Ir-Repubblika Ellenika

vs

Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej

“Appell – Proġett sabiex tiġi stabbilita missjoni diplomatika komuni f’Abuja (in-Niġerja) – Irkupru permezz ta’ tpaċija ta’ somom dovuti mir-Repubblika Ellenika – Regolamenti (KE, Euratom) Nru 1605/2002 u Nru 2342/2002 – Ammissibbiltà – Interpretazzjoni ta’ memoranda ta’ ftehim konklużi taħt it-Titolu V tat-Trattat UE – Prinċipju ta’ bona fide fid-dritt internazzjonali pubbliku”

1.        Permezz tal-preżenti appell, ir-Repubblika Ellenika qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tannulla s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza (L-Ewwel Awla) tas-17 ta’ Jannar 2007 fil-kawża T-231/04, Ir-Repubblika Ellenika vs Il-Kummissjoni,(2) (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”), sa fejn hija waslet għall-konklużjoni żbaljata li ġew stabbiliti obbligi finanzjarji kontra r-Repubblika Ellenika bħala riżultat tal-firma u r-ratifika tagħha ta’ memorandum ta’ ftehim inizjali bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri, tal-firma min-naħa tagħha ta’ memorandum addizzjonali, u tal-imġieba tagħha.

2.        Fis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet bħala infondat ir-rikors għall-annullament tal-att li permezz tiegħu l-Kummissjoni pproċediet bl-irkupru, permezz ta’ tpaċija, tas-somom dovuti mir-Repubblika Ellenika bħala riżultat tal-parteċipazzjoni tagħha fil-proġetti Abuja I u II sabiex tiġi stabbilita missjoni diplomatika f’Abuja (in-Niġerja) għall-Kummissjoni u għal numru ta’ Stati Membri tal-Unjoni Ewropea.

I –    Il-kuntest legali

A –    Id-dritt Komunitarju

3.        L-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja jgħid dan li ġej:

“Appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għandu jkun limitat għal punti ta’ dritt. Jista’ jkun ibbażat fuq motivi ta’ inkompetenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza, ta’ ksur tal-proċedura quddiemha li tagħmel ħsara lill-interessi tal-appellant kif ukoll il-ksur tad-dritt komunitarju mill-Qorti tal-Prim’Istanza […]”

4.        L-Artikolu 71 tar-Regolament tal-Kunsill (KE, EURATOM) Nru 1605/2002, tal-25 ta’ Ġunju 2002, rigward ir-Regolament Finanzjarju applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej(3) (iktar ’il quddiem: “ir-Regolament Finanzjarju”) jgħid dan li ġej:

“1. Stabbiliment ta’ ammont riċevibbli huwa l-att li bih l-uffiċjal awtorizzanti b’delega jew b’sud-delega:

(a) jivverifika li d-dejn jeżisti;

(b) jiddetermina jew jivverifika ir-realtà u l-ammont tad-dejn;

(ċ) jivverifika l-kondizzjonijiet li fihom id-dejn ikun dovut.

2. Ir-riżori tagħha kif disponibbli mill-Kummissjoni [għall-Kummissjoni] u xi ammont riċevibbli li huwa identifikat bħala li jkun ċert, ta’ ammont fiss u dovut għandu jkun stabbilit b’ordni ta’ rkupru lejn l-uffiċjal tal-kontijiet segwit b’nota ta’ debitu mibgħuta lid-debitur, it-tnejn imħejjija mill-uffiċjal awtorizzanti kif ikun responsabbli. […]”

5.        L-Artikolu 72 tar-Regolament Finanzjarju jipprovdi:

“1. L-awtorizzazzjoni ta’ l-irkupru hija att li bih l-uffiċjal awtorizzanti b’delega jew b’sud-delega responsabbli jgħati [jagħti] struzzjonijiet lill-uffiċjal tal-kontijiet, bil-ħruġ ta’ ordni ta’ rkupru, li jirkupra l-ammont riċevibbli li hu/hi jkun stabbilixxa. […]”

6.        L-Artikolu 73 tar-Regolament Finanzjarju jgħid:

“1. L-uffiċjal tal-kontijiet għandu jaġixxi fuq ordnijiet ta’ rkupru għall-ammonti riċevibbli, stabbiti kif suppost, mill-uffiċjal awtorizzanti, li huwa responsabbli. Hu/hi għandu jeżerċita diliġenza xierqa sabiex jassigura li l-Komunitajiet jirċievu l-introjtu dovut lilhom u għandu jara li d-drittijiet tagħhom ikunu ssalvagwardjati.

L-uffiċjal tal-kontijiet għandu jirkupra ammonti billi jagħmel kumpens b’bilanċ kontra tagħhom [tpaċija] ekwivalenti għal talbiet li l-Komunitajiet ikollhom fuq xi debitur li hu nnifsu għandu talba kontra l-Komunitajiet li hija ċerta, ta’ ammont stabbilit u dovut. […]”

7.        L-Artikolu 78 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE, EURATOM) Nru 2342/2002, tat-23 ta’ Diċembru 2002, li jippreskrivi regoli ddettaljati għall-implementazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 rigward ir-Regolamenti Finanzjaru li jgħodd [applikabbli] għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej(4) (iktar ’il quddiem: “ir-Regolament ta’ implementazzjoni”) jgħid dan li ġej:

“Il-proċedura

1. Meta l-uffiċċjal li jawtorizza responsabbli jistabbilixxi l-ammont li għandu jitħallas [l-ammont riċevibbli], il-Komunitajiet jgħoddu dan il-fatt bħala stabbiliment tad-dritt li jintalab ħlas mid-detentur.

2. L-ordni ta’ rkupru tkun l-operazzjoni li biha l-uffiċċjal li jawtorizza responsabbli jgħid lill-uffiċċjal tal-kontijiet jirkupra l-ammont stabbilit.

3. L-avviż ta’ debitu jinforma lid-detentur li:

(a)      l-Komunitajiet stabilixxew l-ammont li għandu jitħallas;

(b)      l-pagament tad-debitu lill-Komunitajiet dovut fuq ċertu data (“id-data tal-ħlas” minn hawn ’il quddiem);

(ċ)       jekk ma jsirx ħlas sad-data tal-ħlas id-debitu jeħel l-imgħax bir-rata msemmija fl-Artikolu 86, bla ħsara għal regolamenti speċifiċi li jistgħu ikunu jgħoddu;

(d)      meta jista’ jkun l-istituzzjoni tirkupra billi tikkumpensa [permezz ta’ tpaċija] wara li tkun għarrfet lid-debitur;

(e)      jekk ma jsirx ħlas sad-data tal-ħlas l-istituzzjoni tirkupra billi tenforza xi garanzija li kienet ingħatat bil-quddiem;

(f)       jekk wara li jkunu ttieħdu dawn il-passi kollha l-ammont ma jkunx irkuprat kollu, l-istituzzjoni tagħmel l-irkupru bl-enfurzar ta’ deċiżjoni skond l-Artikolu 72(2) tar-Regolament Finanzjarju jew b’azzjoni legali.

L-uffiċċjal li jawtorizza jibgħat l-avviż ta’ debitu lid-debitur u kopja lill-uffiċċjal tal-kontijiet”.

8.        L-Artikolu 79 tar-Regolament ta’ implementazzjoni jipprovdi:

“Kemm għandu jitħallas

Biex jistabbilixxi l-ammont li għandu jitħallas [l-ammont riċevibbli], l-uffiċċjal li jawtorizza responsabbli jrid jiżgura li:

(a)      li għandu jitħallas [l-ammont riċevibbli] huwa ċert u m’hu suġġett ta’ l-ebda kondizzjoni;

(b)      li għandu jitħallas [l-ammont riċevibbli] hu ta’ ammont fiss, espress preċiżament f’termini ta’ flus;

(c)      li għandu jitħallas [l-ammont riċevibbli] hu dovut u mhux suġġett għal xi żmien ta’ ħlas;

(d)      il-partikolari tad-debitur huma tajbin;

(e)      l-ammont li għandu jkun irkuprat imniżżel fl-oġġett it-tajjeb tal-budget;

(f)      id-dokumenti ta’ sostenn huma kif suppost; u

(g)      irid jitħares il-prinċipju ta’ treġija finanzjarja tajba […]”

9.        L-Artikolu 83 tar-Regolament ta’ implementazzjoni jgħid dan li ġej:

“Irkupru permezz ta’ kumpens [tpaċija]

F’kull punt tal-proċedura, l-uffiċċjal tal-kontijiet, wara li jkun informa lill-uffiċċjal li jawtorizza responsabbli u lid-debitur, jirkupra ammonti stabbiliti permezz ta’ kumpens [tpaċija], fejn id-debitur għandu jieħu mingħand il-Komunitajiet, meta li għandu jieħu huwa ċert, ammont fiss u li jrid jingħata minħabba somma stabbilita f’ordni ta’ pagament”.

B –    Id-dritt Internazzjonali

10.      L-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati(5) jipprovdi:

“Regola ġenerali ta’ interpretazzjoni

1.      Trattat għandu jiġi interpretat in bona fide skont is-sens ordinarju tat-termini tiegħu fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tal-għan u l-iskop tiegħu.

2.      Għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ trattat, il-kuntest għandu jinkludi, flimkien mat-test, inklużi l-preamboli u l-annessi tiegħu:

(a)      kull ftehim relatat mat-trattat li jkun sar bejn il-partijiet kollha fir-rigward tal-konlużjoni tat-trattat;

(b)      kull strument li jkun sar minn parti jew partijiet fir-rigward tal-konklużjoni tat-trattat u li jkun ġie rikonoxxut mill-partijiet l-oħra bħala strument relatat mat-trattat.

3.      Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, flimkien mal-kuntest:

(a)      kull ftehim li jsir sussegwentement bejn il-partijiet fir-rigward tal-interpretazzjoni tat-trattat jew tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu;

(b)      kull prassi sussegwenti fl-applikazzjoni tat-trattat li tistabbilixxi ftehim bejn il-partijiet dwar l-interpretazzjoni tiegħu;

(c)      kull regola tad-dritt internazzjonali rilevanti applikabbli għar-relazzjonijiet bejn il-partijiet.

4.      Għandha tingħata tifsira speċjali lil terminu jekk jiġi stabbilit li din kienet ix-xewqa tal-partijiet”. [traduzzjoni mhux uffiċċjali]

II – Il-fatti li wasslu għas-sentenza appellata

11.      Fis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza għamlet sinteżi tal-fatti tal-kawża mressqa quddiemha kif ġej:

“7      Wara t-trasferiment tal-kapitali tan-Nigerja minn Lagos għal Abuja, il-Kummissjoni ilha mill-1993 tikri bini f’Abuja sabiex jilqa’ fih id-delegazzjoni tagħha kif ukoll, provviżorjament, ir-rappreżentanzi ta’ ċerti Stati Membri, fosthom tar-Repubblika Ellenika. Fil-kuntest ta’ arranġament ma’ dawn l-Istati Membri (iktar ’il quddiem il-‘proġett Abuja I’), il-Kummissjoni ssullokat numru ta’ uffiċċji u kienet tipprovdi ċerti servizzi lir-rappreżentanzi inkwistjoni. L-Istati Membri ftehmu fuq id-diviżjoni tal-ispejjeż relatati mar-rappreżentanzi tagħhom. Il-kontribuzzjoni tar-Repubblika Ellenika kienet tammonta għal 5,5 % tal-ispejjeż totali. Peress li kkunsidrat li r-Repubblika Ellenika ma kinitx ħallset id-debiti tagħha f’dan ir-rigward, il-Kummissjoni pproċediet, fl-2004, bl-irkupru permezz ta’ tpaċija tas-somom korrispondenti (ara l-punt 44 iktar ’il quddiem).

8      Fit-18 ta’ April 1994, ir-Renju tal-Belġju, ir-Renju tad-Danimarka, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Franċiża, l-Irlanda, ir-Repubblika Taljana, ir-Renju tal-Olanda, ir-Repubblika Portugiża u l-Kummissjoni (iktar ’il quddiem l-‘imsieħba’), fuq il-bażi tal-Artikolu J.6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (li sar, wara emenda, l-Artikolu 20 UE), ikkonkludew memorandum ta’ ftehim (iktar ’il quddiem il-‘memorandum inizjali’) dwar il-kostruzzjoni, għall-missjonijiet diplomatiċi tagħhom f’Abuja, ta’ kumpless komuni ta’ ambaxxati li jużaw servizzi awżiljarji komuni (iktar ’il quddiem il-‘proġett Abuja II’). Il-memorandum inizjali ġie kkompletat, wara l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Iżvezja, permezz ta’ protokoll ta’ adeżjoni.

9      L-Artikolu 1 tal-memorandum inizjali jipprovdi li l-ambaxxati tal-Istati Membri parteċipanti u d-delegazzjoni tal-Kummissjoni għandhom ikunu missjonijiet diplomatiċi distinti, suġġetti għall-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar Relazzjonijiet Diplomatiċi, tat-18 ta’ April 1961, u, għal dak li jikkonċerna l-Istati Membri, suġġetti wkoll għall-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar Relazzjonijiet Konsulari tal-24 ta’ April 1963.

10      L-Artikolu 10 tal-memorandum inizjali jindika li l-Kummissjoni għandha taġixxi, bħala l-koordinatriċi tal-proġett Abuja II, ‘f’isem’ l-imsieħba l-oħra.

11      Skont l-Artikolu 11 tal-memorandum inizjali, il-Kummissjoni hija responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-istudji arkitettorali tal-possibbiltà li jiġi attwat il-proġett Abuja II, l-istima inizjali tal-ispejjeż u l-fażijiet tad-disinn. Dan l-artikolu jipprovdi wkoll għall-konklużjoni ta’ memorandum ta’ ftehim addizzjonali dwar ‘id-disinn dettaljat tal-bini, id-diviżjoni tal-ispejjeż u d-drittijiet fuq il-bini korrispondenti ta’ kull imsieħeb parteċipanti wara li jkun ġie kkompletat il-proġett [Abuja II]’ (iktar ’il quddiem il-‘memorandum addizzjonali’). Fl-aħħar nett, l-Artikolu 11 jistabbilixxi kumitat permanenti ta’ direzzjoni, magħmul minn rappreżentanti tal-imsieħba kollha u ppresedut mill-Kummissjoni, sabiex jikkoordina u jikkontrolla l-proġett Abuja II. Il-kumitat permanenti ta’ direzzjoni għandu jippreżenta rapporti perijodiċi lill-grupp ta’ ħidma ‘Affarijiet amministrattivi’ stabbilit fi ħdan il-Kunsill fil-kuntest tal-politika barranija u ta’ sigurtà komuni (PBSK) (iktar ’il quddiem il-‘grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK’).

12      L-Artikolu 12 tal-memorandum inizjali jipprovdi:

‘Il-proġett [Abuja II] għandu jkun direttament iffinanzjat, wara approvazzjoni tal-[memorandum addizzjonali] previst fl-Artikolu 11, minn kontribuzzjonijiet tal-imsieħba korrispondenti għall-parti tal-proġett allokata lil kull imsieħeb. Il-kontribuzzjoni tal-Kummissjoni għandha titħallas taħt it-titolu korrispondenti tal-baġit.

L-ispejjeż tax-xogħlijiet preparatorji (‘fażi 1’) għandhom jiġu imputati lill-krediti ta’ funzjonament tal-baġit tal-Kummissjoni. L-ammont ta’ dawn l-ispejjeż huwa kkalkolat għal ECU 140 000. Jekk il-proġett [Abuja II] jiġi mwettaq, dawn l-ispejjeż għandhom jitħallsu lura mill-kontribuzzjonijiet tal-imsieħba kollha skont il-parti tagħhom fil-proġett’.

13      L-Artikolu 13 tal-memorandum inizjali jgħid:

‘L-imsieħba kollha jiggarantixxu, wara l-approvazzjoni tal-[memorandum addizzjonali], il-ħlas tal-ispejjeż kollha li jaqgħu fuqhom. L-ammont totali dovut minn kull imsieħeb jinkludi:

a)       l-ispiża totali tas-superfiċji tiegħu, u

b)       il-parti tiegħu fl-ispiża taż-żoni komuni u pubbliċi, ikkalkulata proporzjonalment abbażi tal-proporzjon bejn is-superfiċji tiegħu u t-total taż-żoni mhux komuni’.

14      L-Artikolu 14 tal-memorandum inizjali jipprovdi li l-Kummissjoni, bil-ftehim u l-parteċipazzjoni tal-Istati parteċipanti, għandha tħallas is-somom dovuti lil terzi (kontraenti).

15      L-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali jgħid:

‘Jekk wieħed mill-imsieħba jiddeċiedi li jirtira mill-proġett [Abuja II] billi ma jiffirmax il-[memorandum addizzjonali] previst fl-Artikolu 11, it-termini tal-memorandum ta’ ftehim preżenti, inklużi l-obbligi finanzjarji previsti fl-Artikoli 12 u 13, jieqfu milli japplikaw għall-imsieħeb li jirtira’.

16      Fid-29 ta’ Marzu 1995, il-Komunità, irrappreżentata mill-Kummissjoni, ikkonkludiet l-ewwel kuntratt ma’ impriża komposta bi sħab bejn, minn naħa, Dissing & Weitling arkitektfirma A/S, li rebħet kompetizzjoni tal-arkitettura organizzata mill-Kummissjoni għall-proġett Abuja II u, min-naħa l-oħra, COWIconsult Consulting Engineers and Planners A/S (iktar ’il quddiem il-‘konsulenti’). Skont l-Artikolu 1 ta’ dan il-kuntratt, il-Kummissjoni tikkonferma l-intenzjoni tal-imsieħba li jikkonkludu ‘kuntratt finali’ mal-konsulenti. Skont l-Artikolu 2, il-konsulenti jintrabtu li jippreparaw il-proġett inkwistjoni. L-ispiża ta’ din il-preparazzjoni ammontat għal EUR 212 547,59.

17      Waqt il-laqgħat bejn ir-rappreżentanti tas-servizzi kompetenti tal-Ministeri tal-Affarijiet Barranin tal-Istati Membri kkonċernati u l-periti ta’ Dissing & Weitling arkitektfirma, ġew stabbiliti l-bżonnijiet reali tar-rappreżentanzi ta’ kull Stat Membru u l-parti tal-ispiża għal kull waħda minnhom.

18      Fis-26 ta’ Ottubru 1995, iltaqa’ s-sub-grupp ta’ ħidma ‘Affarijiet immobiljari’ stabbilit fil-kuntest tal-PBSK. Mill-minuti tal-laqgħa jirriżulta li dan is-sub-grupp stieden lill-Kummissjoni:

‘[…]

–        sabiex ittemm il-fażi [tad-disinn bażiku];

–        sabiex tagħmel l-arranġamenti neċessarji ma’ l-uffiċċju tal-periti sabiex jiġu stabbiliti l-[pjanijiet tal-fażi ta’ disinn intermedjarju] fit-terminu previst mill-[kumitat permanenti ta’ direzzjoni];

–        sabiex jiġu konklużi l-kuntratti [dwar l-istudju tal-artijiet u tal-esplorazzjoni tas-sit], billi dan l-aħħar [kuntratt] kien indispensabbli għar-redazzjoni tal-memorandum addizzjonali;

–        kif ukoll sabiex jitħallsu l-ispejjeż marbuta ma’ dawn l-istadji’.

19      Is-subgrupp ta’ ħidma kkonferma li ‘l-ammonti mħallsa mill-Kummissjoni [jkunu] kkunsidrati bħala ħlas bil-quddiem tal-parti tagħha tal-fond ad hoc awtonomu, li ġie meqjus minn qabel bħala fformulat b’mod xieraq għall-finanzjament tal-proġett [Abuja II]’ u li, ‘[f’]każ ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-proġett, l-imsieħba l-oħra [jħallsu lura] lill-Kummissjoni skont il-metodi miftehma għall-fażijiet preċedenti’.

20      Fl-24 ta’ Novembru 1995, iltaqa’ l-kumitat permanenti ta’ direzzjoni (ara l-punt 11 iktar ’il fuq). Il-minuti ta’ dik il-laqgħa jsemmu li kuntratt ‘ta’ għajnuna teknika’ mal-konsulenti, b’valur ta’ EUR 2 676 369 (iktar ’il quddiem il-“kuntratt prinċipali”), kien ġie sottopost għall-approvazzjoni tal-Kumitat Konsultattiv dwar l-Akkwisti u l-Kuntratti tal-Kummissjoni. Huwa msemmi wkoll li, ‘fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-proġett, l-imsieħba l-oħra għandhom iħallsu lura lill-Kummissjoni’.

21      Fis-27 ta’ Diċembru 1995, il-Kummissjoni kkonkludiet il-kuntratt prinċipali. Dan kien jikkonċerna d-disinn bażiku u l-fażi intermedjarja tal-proġett Abuja II (Artikoli 4.4 u 4.5), kif ukoll pjanijiet dettaljati eventwali (Artikolu 4.6).

22      Fid-19 ta’ Settembru 1996, il-grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK approva d-disinn intermedjarju.

23      Fil-21 ta’ Novembru 1996, il-grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK stieden lill-Kummissjoni sabiex tieħu miżuri ad hoc sabiex il-periti jibdew jaħdmu fuq il-pjanti dettaljati. Il-grupp indika li l-kuntratt formali għal dik il-fażi kellu jkun konkluż wara li jiġi ffinalizzat il-memorandum addizzjonali. F’dik il-laqgħa, il-Kummissjoni informat lill-grupp imsemmi iktar ’il fuq dwar l-ammont li hija kienet ħalset minn qabel sal-15 ta’ Novembru 1996 għall-preparazzjoni tal-proġett Abuja II, jiġifieri madwar EUR 2,8 miljuni.

24      Fl-24 ta’ Frar 1997, dan l-istess grupp iltaqa’ u ddeċieda li ma jistenniex li jiġi kkompletat il-memorandum addizzjonali qabel jipproċedi għall-preparazzjoni tal-pjanti dettaljati u d-dokumenti kuntrattwali. Il-minuti ta’ dik il-laqgħa jinkludu r-riżoluzzjoni segwenti:

‘Il-Kummissjoni hija mistiedna tagħmel l-arranġamenti neċessarji mal-periti għall-preparazzjoni tad-dokumenti u sabiex jitħallsu l-fondi neċessarji għal dawn ix-xogħlijiet skont il-metodi miftehma għall-proġett. Bħal f’każijiet preċedenti, l-ammonti mħallsa minn qabel mill-Kummissjoni jitħallsu lura sussegwentement mill-parteċipanti l-oħra skont il-proċeduri previsti għal dan il-għan fil-[memorandum inizjali]’.

25      Fix-xhur segwenti, bosta Stati Membri rtiraw mill-proġett Abuja II. Fit-28 ta’ April 1997, il-grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK qabbad lill-Kummissjoni sabiex tagħmel ‘arranġamenti bilaterali mar-Renju tad-Danimarka għall-ħlas lura tal-parti tiegħu fl-ispejjeż tal-proġett magħmula mill-Kummissjoni għan-nom tal-imsieħba’. Ittieħdet deċiżjoni simili wara l-irtirar tal-Irlanda f’Settembru 1997, kif ukoll tar-Repubblika Portugiża, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Iżvezja.

26      Fit-12 ta’ Novembru 1997, il-Kummissjoni kkonkludiet mal-periti addendum għall-kuntratt prinċipali, li kellu bħala għan it-twettiq tal-pjanti dettaljati u l-ħlas tal-ispejjeż tal-ivjaġġar, b’valur ta’ EUR 1 895 696.

27      Fit-18 ta’ Ġunju 1998, il-grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK semma l-eventwalità tal-irtirar tar-Renju tal-Belġju mill-proġett Abuja II. Mill-minuti ta’ dik il-laqgħa jirriżulta li l-kumitat permanenti ta’ direzzjoni osserva li r-Renju tal-Belġju kien ser iħallas il-parti tiegħu tal-ispejjeż kif stabbiliti wara l-approvazzjoni tad-disinn intermedjarju.

28      Fl-10 ta’ Ġunju 1998, il-Kummissjoni bagħtet lir-Repubblika Ellenika ordni ta’ pagament għal EUR 153 367,70, ammont li jikkorrispondi għas-sehem tar-Repubblika Ellenika fil-fażi inizjali tal-proġett, jiġifieri 5,06 % mill-ispiża totali. It-terminu tal-ħlas ġie stabbilit bħala l-31 ta’ Diċembru 1998.

29      Fid-9 ta’ Diċembru 1998, il-memorandum addizzjonali ġie ffirmat mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika Taljana, ir-Renju tal-Olanda, ir-Repubblika tal-Awstrija u l-Kummissjoni. L-Artikolu 11 tal-memorandum addizzjonali jipprovdi għall-ħolqien ta’ fond għall-finanzjament tal-proġett.

30      Skont l-Artikolu 14 tiegħu, il-memorandum addizzjonali japplika provviżorjament sa mill-ewwel jum tat-tieni xahar wara l-firma tiegħu u jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tat-tieni xahar wara d-data li fiha l-Istati Membri u l-Kummissjoni jiddikjaraw li huma rratifikawh.

31      Fit-28 ta’ April 1999, il-Kummissjoni fetħet sejħa għal offerti għall-kostruzzjoni tal-ambaxxati tal-Istati Membri kkonċernati, kif ukoll tad-delegazzjoni tal-Komunità (ĠU 1999, S 82). F’din is-sejħa kien indikat li l-ambaxxata tar-Repubblika Ellenika kellu jkollha superfiċji ta’ 677 m2.

32      Fit-3 ta’ Settembru 1999, il-Kummissjoni ‘tenniet’ it-talba tagħha tal-1998 fil-grupp tal-affarijiet amministrattivi PBSK sabiex l-Istati Membri jħallsuha lura l-ammonti li hija kienet ħallset lill-konsulenti għall-fażi tad-disinn intermedjarju. Hija indikat li ċerti Stati Membri kienu diġà ħallsu l-ammonti dovuti, iżda li oħrajn, fosthom ir-Repubblika Ellenika, ma kinux ħallsu qabel l-iskadenza tat-terminu fil-31 ta’ Diċembru 1998. Il-Kummissjoni żiedet li ordni oħra ta’ pagament kienet ser tintbagħat lill-imsieħba dwar, minn naħa, l-ispejjeż tal-pjanti dettaljati u, min-naħa l-oħra, l-ispejjeż tal-modifika kkawżata mill-irtirar tar-Renju tal-Belġju, tar-Renju ta’ Spanja u tar-Repubblika Portugiża.

33      Fl-20 ta’ Settembru 1999, il-kumitat permanenti ta’ direzzjoni ltaqa’ sabiex issir il-pre-selezzjoni tal-kumpanniji tal-kostruzzjoni. Ir-rappreżentant tar-Repubblika Ellenika ffirma l-minuti tal-laqgħa. Ġiet ippubblikata sejħa għal offerti sabiex issir il-kostruzzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali S 54 tas-17 ta’ Marzu 2000.

34      Permezz ta’ ordni ta’ pagament tas-17 ta’ Frar 2000, il-Kummissjoni talbet lir-Repubblika Ellenika sabiex tħallas somma ta’ EUR 168 716,94 għall-preparazzjoni tas-sejħa għal offerti dwar il-pjanti dettaljati.

35      Fit-22 ta’ Ġunju 2000, il-kumitat permanenti ta’ direzzjoni ddeċieda li jadotta approċċ ġdid għall-proġett (iktar ’il quddiem il-proġett ‘Abuja II imċekken’), li sar neċessarju minħabba l-irtirar tar-Repubblika Franċiża. Il-proġett Abuja II imċekken jipprovdi b’mod partikolari għall-eliminazzjoni ta’ bini u ta’ servizzi awżiljarji komuni, kif ukoll għal tnaqqis tas-superfiċji. Ir-rappreżentant tar-Repubblika Ellenika f’dik il-laqgħa indika li kien jaqbel mal-proġett, suġġett dejjem għall-approvazzjoni tas-superjuri tiegħu. Fid-29 ta’ Ġunju 2000, il-Kummissjoni bagħtet il-minuti tal-laqgħa tat-22 ta’ Ġunju 2000 lir-Repubblika Ellenika u talbitha tagħti risposta formali għal dak li jikkonċerna l-proġett Abuja II imċekken.

36      Fil-5 ta’ Settembru 2000, il-Kummissjoni reġgħet għamlet it-talba tagħha lir-rappreżentanti tar-Repubblika Ellenika. Wara nota ta’ tfakkir ġdida datata l-14 ta’ Settembru 2000, il-Kummissjoni, fil-25 ta’ Settembru 2000, bagħtet ittra lir-Repubblika Ellenika permezz tal-faks, fejn indikat it-30 ta’ Settembru 2000 bħala t-terminu għal risposta u fejn indikat li s-silenzju tagħha kien ser jiġi kkunsidrat bħala rtirar mill-proġett. Fit-2 ta’ Ottubru 2000, l-awtoritajiet Griegi informaw lill-Kummissjoni li huma ma kinux f’pożizzjoni li jagħtu risposta formali dwar il-proġett Abuja II imċekken. Konsegwentement, il-Kummissjoni rrispondiet, fl-istess data, li hija kienet qabbdet lill-periti sabiex jipproċedu b’disinn ġdid tal-proġett Abuja II imċekken mingħajr ma jinkludu lir-Repubblika Ellenika.

37      Permezz ta’ ittra tat-28 ta’ Jannar 2002, il-Kummissjoni bagħtet nota ta’ debitu ta’ EUR 1 276 484,50 lir-Repubblika Ellenika dwar l-ispejjeż tal-kostruzzjoni konnessi mal-proġett Abuja II. Sussegwentement, il-Kummissjoni annullat din in-nota ta’ debitu.

38      Wara li stabbiliet l-ambaxxata tagħha f’Abuja, fit-13 ta’ Lulju 2002 ir-Repubblika Ellenika telqet mill-bini li hija kienet tokkupa b’mod provviżorju fil-kuntest tal-proġett Abuja I.

39      Permezz ta’ ittra tal-11 ta’ Ottubru 2002, il-Kummissjoni nnotifikat formalment lir-Repubblika Ellenika bin-noti ta’ debitu mhux imħallsa dwar il-proġetti Abuja I u Abuja II u talbitha tħallas ammont totali ta’ EUR 861 813,87 u ta’ USD 11 000 .

40      Wara negozjati bejn il-partijiet, il-Kummissjoni fakkret lir-Repubblika Ellenika, permezz ta’ ittra tal-31 ta’ Jannar 2003, li din tal-aħħar ma kinitx ħallset id-debiti tagħha relatati mal-proġetti Abuja I u Abuja II u talbitha tħallas somma totali ta’ EUR 516 374,96 u ta’ USD 12 684,89 qabel l-aħħar ta’ Frar 2003. Il-Kummissjoni żiedet li, fin-nuqqas ta’ ħlas sad-data tal-iskadenza ta’ dan it-terminu, hija kienet ser tipproċedi bl-irkupru tas-somom inkwistjoni billi tuża l-mezzi legali kollha disponibbli.

41      Fix-xhur segwenti, ir-Repubblika Ellenika u l-Kummissjoni ddiskutew l-ammont tas-somom dovuti.

42      Fid-29 ta’ Diċembru 2003, ir-Repubblika Ellenika bagħtet ittra lir-Rappreżentant Permanenti tagħha għall-Unjoni Ewopea li tgħid hekk:

‘Peress li l-Kummissjoni Ewropea ssostni l-pożizzjoni tagħha fir-rigward tad-debiti ta’ pajjiżna marbuta mal-proġett Abuja II billi tapplika l-proċedura ta’ tpaċija, aħna nitolbuk issegwi din il-proċedura u tgħidilna jekk u kif ġiet implementata, sabiex ir-Repubblika Ellenika tkun tista’ teżamina l-possibbiltà li tressaq rikors kontra l-Kummissjoni Ewropea.

Għal dak li jikkonċerna l-proġett Abuja I, aħna nfakkruk li aħna aċċettajna d-debiti tagħna sa Mejju 2002, filwaqt li l-ammont mitlub mill-Kummissjoni jkopri l-perijodu li jestendi sa Lulju 2002 kif ukoll wara dik id-data. Peress li aħna għandna l-intenzjoni li nħallsu d-debiti tagħna ċċitati iktar ’il fuq, aħna nitolbuk tikkuntattja s-servizzi finanzjarji kompetenti tal-Kummissjoni sabiex tivverifika l-elementi tal-ammont totali eżatt tad-debiti tagħna f’EUR sa Mejju 2002’.

43      Fis-16 ta’ Frar 2004, il-Kummissjoni bagħtet ittra lir-Repubblika Ellenika fejn identifikat id-debiti ta’ din l-aħħar li kienu għadhom ma ġewx irregolarizzati fir-rigward tal-proġetti Abuja I u Abuja II. Mit-tabella mehmuża ma’ dik l-ittra, li ssemmi, b’mod partikolari, ħdax-il nota ta’ debitu mhux imħallsa relatati mal-proġetti Abuja I u Abuja II, jirriżulta li l-Kummissjoni talbet lir-Repubblika Ellenika tħallas EUR 565 656,80. F’dik l-ittra, il-Kummissjoni ppreċiżat:

‘[Ir-Repubblika Ellenika] bagħtet lill-Kummissjoni t-talba għal ħlas segwenti: […]

2000GR161PO005OBJ 1 GREĊJA KONTINENTALI – Ħlas interim – EUR 4 774 562,67.

Skont il-kundizzjonijiet ta’ ħlas kif stabbiliti mit-[tieni paragrafu tal-Artikolu 73(1) tar-Regolament Finanzjarju], il-Kummissjoni għandha tipproċedi bit-tpaċija tad-debiti u ammonti riċevibbli b’kunsiderazzjoni wkoll, jekk ikun il-każ, tal-interessi għad-dewmien.

Fil-każ fejn it-talbiet għal ħlas min-naħa tiegħek jaqbżu l-ammonti paċuti, il-bilanċ nett li għalih inti għandek dritt se jitħallas lilek malajr kemm jista’ jkun. […]’

44      Fl-10 ta’ Marzu 2004, il-Kummissjoni ttrasferiet fondi lir-Repubblika Ellenika fil-kuntest tal-program operazzjonali reġjonali tal-Greċja kontinentali. Madankollu, minflok ma ħallset l-ammont ta’ EUR 4 774 562,67 (ara l-punt 43 iktar ’il fuq), il-Kummissjoni ħallset biss EUR 3 121 243,03. Hija b’hekk ipproċediet bl-irkupru permezz ta’ tpaċija tal-bilanċ li kien għadu ma ġiex imħallas mir-Repubblika Ellenika, fosthom EUR 565 656,80 għal dak li jikkonċerna l-proġetti Abuja I u Abuja II (iktar ’il quddiem l-‘att ikkontestat’)”.

III – Il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u s-sentenza appellata

12.      Ir-Repubblika Ellenika ressqet rikors kontra l-att ta’ tpaċija quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li wara ntbagħat quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u ġie rreġistrat bħala Kawża T-231/04. Fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, ir-Repubblika Ellenika invokat motiv wieħed ibbażat fuq il-ksur tal-memoranda ta’ ftehim inizjali u addizzjonali, kif ukoll tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Finanzjarju u tar-Regolament Nru 2342/2002.

13.      Permezz tal-ewwel parti tal-motiv, ir-Repubblika Ellenika allegat ksur tal-memoranda inizjali u addizzjonali.

14.      Qabel kollox, il-Qorti tal-Prim’Istanza trattat il-kwistjoni tal-ġurisdizzjoni tagħha fir-rigward ta’ dan ir-rikors billi waħda mis-somom ta’ flus li ġiet paċuta kienet taqa’ taħt it-Titolu V tat-Trattat UE, liema Titolu l-Qorti ma għandha ebda ġurisdizzjoni fuqu billi din il-ġurisdizzjoni mhijiex speċifikata fl-Artikolu 46 UE. Madankollu, billi l-Kummissjoni rkuprat l-ammont inkwistjoni permezz ta’ att skont ir-Regolament Finanzjarju u r-Regolament Nru 2342/2002, il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonkludiet li l-att ta’ tpaċija jaqa’ taħt qasam tad-dritt Komunitarju u, għalhekk, huwa att li jista’ jiġi kkontestat taħt l-Artikolu 230 KE. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li hija kellha ġurisdizzjoni sabiex tisma’ r-rikors.

15.      Sussegwentement, il-Qorti tal-Prim’Istanza eżaminat ir-responsabbiltà finanzjarja tar-Repubblika Ellenika għall-proġetti Abuja I u Abuja II.

16.      Fir-rigward tal-proġett Abuja I, ir-Repubblika Ellenika għarfet li hija kienet marbuta tħallas l-ammonti dovuti għall-ispejjeż tal-kera u l-ispejjeż tal-operat, iżda kkontestat ir-responsabbilità tagħha għas-somma totali ta’ EUR 72 714 47, kif kienet qiegħda ssostni l-Kummissjoni. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li r-Repubblika Ellenika naqqset milli tipprova li l-Kummissjoni kienet għamlet żball fir-rigward tas-somma dovuta. Barra minn hekk, ir-Repubblika Ellenika ma kkontestatx id-diversi noti ta’ debitu li kienet irceviet u ma spjegatx ir-raġuni għaliex ma kinitx responsabbli għad-differenza bejn id-debiti li hija kienet għarfet u s-somma mitluba mill-Kummissjoni. Għaldaqstant, l-argument li bih ir-Repubblika Ellenika ċaħdet ir-responsabbilità tagħha fir-rigward tad-debiti marbuta mal-proġett Abuja I ma setax jiġi aċċettat.

17.      Fir-rigward tal-proġett Abuja II, il-Qorti tal-Prim’Istanza ġibdet l-attenzjoni għall-fatt li għal iktar minn sitt snin – mit-18 ta’ April 1994 sat-30 ta’ Settembru 2000 – ir-Repubblika Ellenika, permezz tal-imġieba tagħha u b’mod konsistenti, tat l-impressjoni lill-imsieħba l-oħra li hija kienet għadha qed tieħu sehem fil-proġett Abuja II. Wara l-iffirmar tal-memorandum addizzjonali f’Diċembru 1998, hija ħadet sehem fil-proġett għal madwar sentejn oħra.

18.      Minn dawn il-fatti l-Qorti tal-Prim’Istanza ddeduċiet li l-evalwazzjoni tal-obbligi tar-Repubblika Ellenika ma setgħatx tkun ibbażata biss fuq il-memoranda inizjali u addizzjonali, iżda kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll l-aspettattivi li l-imsieħba l-oħra kellhom b’riżultat tal-imġieba ta’ dak l-Istat Membru.

19.      F’dan ir-rigward il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet li l-prinċipju ta’ bona fide huwa regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju vinkolanti fuq il-Komunità u fuq l-imsieħba parteċipanti l-oħra u li huwa l-“korollarju, fid-dritt internazzjonali pubbliku, tal-prinċipju tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi”.

20.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza osservat ukoll li, peress li r-Repubblika Ellenika kienet iffirmat il-memorandum inizjali u anki rratifikatu, hija kienet waħda mill-imsieħba parteċipanti fil-proġett Abuja II u bħala tali kellha obbligi msaħħa ta’ kooperazzjoni u ta’ solidarjetà fil-konfront tal-parteċipanti l-oħra.

21.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza osservat li l-memorandum inizjali kien jikkonċerna l-fażi preliminarja tal-proġett Abuja II u li, ladarba din il-fażi kienet kompluta, l-imsieħba ddeċidew, sa minn qabel ma ffirmaw il-memorandum addizzjonali, sabiex ikomplu għaddejjin bil-proġett u sabiex iħallsu l-ispejjeż kollha tal-pjanti dettaljati tal-bini. Fil-fatt, f’laqgħa li saret fl-24 ta’ Frar 1997 u li għaliha attendew żewġ rappreżentanti tar-Repubblika Ellenika, l-imsieħba awtorizzaw lill-Kummissjoni sabiex tagħmel l-arranġamenti kollha neċessarji għat-tfassil tal-pjanti dettaljati mill-periti mingħajr ma stennew li jiġi stabbilit il-memorandum addizzjonali. Il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonkludiet li, permezz ta’ din l-imġieba, l-imsieħba marru lilhinn mill-fażijiet preliminarji, b’tali mod li kienu neċessarjament ikkonkludew ftehim impliċitu li jimplementaw il-proġett. Peress li l-imsieħba ddeċidew fil-laqgħa tal-24 ta’ Frar 1997 sabiex jimplementaw il-proġett, huma ma setgħux – fil-fehma tal-Qorti tal-Prim’Istanza – jirtiraw minnu mingħajr ma jħallsu lura s-sehem tagħhom mill-ispejjeż preliminari u sussegwenti.

22.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza kompliet tosserva li għalkemm ċerti Stati Membri kienu sussegwentement irtiraw mill-proġett, ir-Repubblika Ellenika ma adottat l-ebda mġieba li setgħet toħloq dubju dwar il-parteċipazzjoni tagħha u, fid-9 ta’ Diċembru 1998, ir-Repubblika Ellenika ffirmat il-memorandum addizzjonali flimkien ma’ l-imsieħba l-oħra li ma kinux irtiraw mill-proġett. Il-Qorti tal-Prim’Istanza nnutat ukoll il-fatt li kien biss fis-sajf tas-sena 2000 li r-Repubblika Ellenika uriet, għall-ewwel darba, riżervi fir-rigward tal-perseveranza tal-parteċipazzjoni tagħha.

23.      Skont il-Qorti tal-Prim’Istanza, huwa paċifiku li r-Repubblika Ellenika setgħet tirtira mill-proġett iżda, fid-dawl tal-evoluzzjoni tal-impenji mogħtija wara l-fażi inizjali u minkejja n-nuqqas ta’ ratifika tal-memorandum addizzjonali, ir-Repubblika Ellenika ma setgħetx tirtira mingħajr ma tħallas l-ispejjeż marbuta mal-parteċipazzjoni tagħha fil-proġett Abuja II.

24.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet li l-obbligi finanzjarji tar-Repubblika Ellenika jirriżultaw ukoll mit-termini tal-memorandum inizjali, speċjalment mill-Artikolu 15(1) tiegħu. Skont dan l-artikolu, Stat jista’ jevita l-obbligi finanzjarji konnessi mal-proġett billi ma jiffirmax il-memorandum addizjonali. Madankollu, il-Qorti tal-Prim’Istanza żiedet tgħid ukoll li, meta Stat jiffirma l-memorandum addizzjonali (bħal fil-każ tar-Repubblika Ellenika), jiġri eżattament l-oppost.

25.      Fir-rigward tal-argument li r-ratifika tal-memorandum addizzjonali hija kundizzjoni neċessarja sabiex dan jidħol fis-seħħ, il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet li, skont l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali, dan il-memorandum applika għar-Repubblika Ellenika b’mod provviżorju mill-1 ta’ Frar 1999 sa Ottubru 2000. Skont il-Qorti tal-Prim’Istanza, dan jimplika li r-Repubblika Ellenika ma setgħatx tinjora din l-applikazzjoni provviżorja billi tinvoka l-fatt li hija ma rratifikatx il-memorandum addizzjonali.

26.      Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-argument tar-Repubblika Ellenika li ż-żieda fl-ispiża tal-proġett tista’ titqies bħala “bidla fundamentali taċ-ċirkustanzi” li teħlisha mill-obbligi finanzjarji tagħha, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li fil-każ ta’ proġett ta’ kostruzzjoni ta’ bini, iż-żieda fl-ispiża tal-proġett ma tistax tiġi kkunsidrata bħala “bidla fundamentali taċ-ċirkustanzi”. Barra minn hekk, ir-Repubblika Ellenika kienet aċċettat iż-żieda fl-ispiża tal-proġett, liema żieda kienet diġà magħrufa sa mill-bidu tal-proġett Abuja II, u ma kienet qajmet ebda oġġezzjoni meta s-sehem tagħha fil-proġett kiber bħala riżultat tal-irtirar mill-proġett ta’ diversi Stati Membri bejn l-1997 u l-1999.

27.      Għal dawn il-motivi l-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li r-Repubblika Ellenika kellha titqies responsabbli għall-ispejjeż kollha konnessi mal-parteċipazzjoni tagħha fil-proġett Abuja II.

28.      Għaldaqstant, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet l-ewwel parti tal-motiv bħala infondata.

29.      Fit-tieni parti tal-motiv tagħha, ir-Repubblika Ellenika allegat ksur tar-Regolament Finanzjarju u tar-Regolament Nru 2342/2002.

30.      Fir-rigward tas-sottomissjoni tar-Repubblika Ellenika li kien hemm inċertezza manifesta dwar l-ammont u l-ġustifikazzjoni tas-somom mitluba fir-rigward tal-proġetti Abuja I u Abuja II, il-Qorti tal-Prim’Istanza enfasizzat li tpaċija skont l-Artikolu 73(1) tar-Regolament Finanzjarju mhijiex eskluża meta wieħed mid-debiti jkun ikkontestat jew meta jkun hemm negozjati bejn il-Kummissjoni u d-debitur dwar l-imsemmija debiti, għaliex altrimenti d-debitur ikun jista’ jtawwal b’mod indefinit l-irkupru ta’ debitu.

31.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza kkunsidrat li, anki jekk setgħet teżisti inċertezza dwar l-ammonti riċevibbli fl-2002, il-Kummissjoni wasslet għal konklużjoni ċerta, wara kuntatti bejn il-partijiet u wara li eżaminat mill-ġdid il-fajl, għal dak li jikkonċerna l-ammonti dovuti fl-2004 meta hija pproċediet bl-irkupru.

32.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet li r-Repubblika Ellenika ma ressqet ebda prova sabiex turi li l-Kummissjoni naqqset milli ssegwi l-proċedura prevista mir-regolamenti inkwistjoni jew li l-Kummissjoni ma kinitx iġġustifikata li tikkonkludi li l-ammont riċevibbli kien “ċert, ta’ ammont fiss u dovut”. Għaldaqstant, il-kundizzjonijiet previsti għal irkupru permezz ta’ tpaċija kienu ssodisfati fid-data tal-att ikkontestat.

33.      Fl-aħħar lok, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet is-sottomissjonijiet tar-Repubblika Ellenika li l-Kummissjoni ma kinitx awtorizzata tipproċedi bl-irkupru permezz ta’ tpaċija minħabba li l-ammonti inkwistjoni kienu riċevibbli mill-imsieħba u mhux mill-Komunità u li għalhekk it-tpaċija ma kinitx toffri protezzjoni lill-interessi finanzjarji tal-Komunità, liema protezzjoni hija l-għan tar-regolamenti msemmija iktar ’l fuq. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet, għall-kuntrarju, li l-ammonti inkwistjoni kienu riċevibbli mill-Kummissjoni peress li l-Kummissjoni kienet qiegħda taġixxi bħala aġent tal-imsieħba fil-proġetti Abuja I u II.

34.      Għaldaqstant, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet it-tieni parti tal-motiv bħala infondata.

IV – It-talbiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

35.      Ir-Repubblika Ellenika titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jogħġobha:

–        tiddikjara ammissibbli l-appell preżenti;

–        tannulla s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza fil-parti kkontestata;

–        tilqa’ r-rikors skont it-talbiet tagħha;

–        tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

36.      Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jogħġobha:

–        tiddikjara l-appell bħala inammissibbli;

–        sussidjarjament, tiddikjara l-appell manifestement infondat u tiċħad l-appell fl-intier;

–        tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.

V –    L-appell

A –    Aggravji

1.      L-ewwel aggravju

37.      Ir-Repubblika Ellenika tissottometti li l-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat b’mod żbaljat l-Artikoli 12, 13 u 15 tal-memorandum ta’ ftehim inizjali, l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali u l-prinċipju ta’ bona fide u tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.

38.      Ir-Repubblika Ellenika tissottometti li l-Qorti tal-Prim’Istanza żbaljat meta kkunsidrat li l-obbligi tal-Istati Membri fil-konfront tal-proġett Abuja II kienu ddeterminati abbazi tal-imġieba ta’ kull Stat Membru, minflok fuq bażi purament kuntrattwali skont id-dispożizzjonijiet ta’ dawk iż-żewġ memoranda. Madankollu, l-Artikoli 12, 13 u 15 tal-memorandum ta’ ftehim inizjali u l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma ġew stabbiliti ebda obbligi finanzjarji għar-Repubblika Ellenika peress li hija kienet biss iffirmat il-memorandum addizzjonali, u ma kinitx irratifikatu. Għalhekk, ir-Repubblika Ellenika ma kinitx approvat dak il-memorandum u, b’riżultat ta’ dan, il-kundizzjonijiet sabiex jinħolqu obbligi finanzjarji ma kinux jeżistu fil-konfront ta’ dak l-Istat Membru.

39.      Ir-Repubblika Ellenika tissottometti li l-prinċipju ta’ bona fide huwa rilevanti biss sabiex jiġi ddeterminat jekk Stat Membru kienx qiegħed jipparteċipa fil-proġett Abuja II u mhux sabiex jiġu ddeterminati l-obbligi li joħorġu minn din il-parteċipazzjoni. Tali obbligi għandhom ikunu ddeterminati esklużivament abbażi tad-dispożizzjonijiet kuntrattwali, mingħajr ma tingħata ebda rilevanza lill-imġieba tal-Istat Membru.

40.      F’dan ir-rigward, ir-Repubblika Ellenika ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat b’mod ħażin l-Artikolu 13 tal-memorandum inizjali li, “wara l-approvazzjoni tal-[memorandum addizzjonali]” jitlob “il-ħlas tal-ispejjeż kollha” mingħand l-Istati Membri kkonċernati. Is-sempliċi applikazzjoni provviżorja tal-memorandum addizzjonali mhijiex biżżejjed sabiex jinħolqu l-obbligi finanzjarji previsti fl-Artikoli 12 u 13 tal-memorandum inizjali, li jitolbu l-approvazzjoni tal-memorandum addizzjonali.

41.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat ukoll b’mod żbaljat l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali li jiċċara l-fatt li huwa neċessarju li l-memorandum addizzjonali jkun approvat billi jigi rratifikat sabiex jidħol fis-seħħ u għalhekk sabiex jinħolqu obbligi finanzjarji għall-Istati Membri parteċipanti.

2.      It-tieni aggravju

42.      Ir-Repubblika Ellenika tissottometti li l-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat b’mod żbaljat l-Artikolu 15 tal-memorandum ta’ ftehim inizjali meta kkunisdrat li, qabel ma ġie ffirmat il-memorandum addizzjonali, l-imsieħba laħqu ftehim impliċitu fl-24 ta’ Frar 1997 sabiex iwettqu dan il-proġett u li, b’dan il-mod, l-Artikolu 15(1) ġie annullat jew għall-inqas emendat.

B –    Ammissibbiltà

1.      L-ewwel eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà

43.      Il-Kummissjoni ssostni li l-appell huwa inammissibbli għar-raġuni li huwa bbażat fuq l-interpretazzjoni ta’ memoranda ta’ ftehim li ma jiffurmawx parti mid-dritt Komunitarju. Għaldaqstant, l-appell m’huwa bbażat fuq ebda wieħed mill-aggravji elenkati fl-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja li fuqhom jista’ jkun ibbażat appell.

44.      L-Artikolu 58 tal-Istatut jipprovdi li appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għandu jkun limitat għal punti ta’ dritt. Din id-dispożizzjoni hija interpretata fis-sens li tillimita l-kompetenza tal-appell tal-Qorti tal-Ġustizzja għal stħarriġ tal-legalità tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Prim’Istanza.

45.      F’din il-kawża tqum id-diffikultà, bħalma esprimiet il-Qorti tal-Prim’Istanza, li “r-relazzjonijiet bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri li jirriżultaw mill-kooperazzjoni tagħhom fil-kuntest tad-disinn, tal-ippjanar u tal-eżekuzzjoni tal-proġetti Abuja I u Abuja II jaqgħu taħt it-Titolu V tat-Trattat UE(6)”. Madankollu, bħalma l-Qorti tal-Prim’Istanza ġustament osservat, “fil-kuntest tat-Trattat UE, fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta mit-Trattat ta’ Amsterdam, il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja huma elenkati b’mod limitat mill-Artikolu 46 UE. Dan ma jipprovdi għal ebda ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet tat-Titolu V tat-Trattat UE(7)”. Għaldaqstant, il-memoranda ta’ ftehim ma jaqgħux bħala tali taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

46.      Madankollu, fir-rigward tal-kwistjoni quddiemha, il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet li “huwa paċifiku li l-Kummissjoni pproċediet bl-irkupru tas-somom kontenzjuzi permezz ta’ att adottat abbażi tar-Regolament Finanzjarju u tar-Regolament Nru 2342/2002, b’mod li l-att ta’ tpaċija jaqa’ taħt qasam tad-dritt Komunitarju(8)”.

47.      Il-Qorti tal-Prim’Istanza sostniet ukoll li “mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Finanzjarju, u b’mod partikolari tal-Artikolu 1 tiegħu, jirriżulta li l-proċedura ta’ rkupru permezz ta’ tpaċija, prevista fl-Artikolu 73(1) tiegħu, tapplika biss għal somom li jaqgħu taħt il-baġit Komunitarju. Issa, mhuwiex ikkontestat li l-Kummissjoni kienet awtorizzata, skont l-Artikolu 268 KE, li jipprovdi għall-inklużjoni fil-baġit kemm tan-nefqa tal-Komunità kif ukoll ta’ ċerti spejjeż ikkawżati lill-istituzzjonijiet mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea li jikkonċernaw il-politika barranija u ta’ sigurtà komuni, sabiex tinkludi fil-baġit Komunitarju l-ispejjeż sostnuti fir-rigward tal-proġetti Abuja I u Abuja II(9)”.

48.      Fl-opinjoni tiegħi, il-Qorti tal-Prim’Istanza wasslet għall-iktar konklużjoni loġika mill-Artikolu 268 KE, li jipprovdi li mhux biss in-nefqa Komunitarja, iżda wkoll ċerti spejjeż ikkaġunati lill-istituzzjonijiet mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea li jikkonċernaw il-politika barranija u ta’ sigurtà komuni, għandhom ikunu inklużi fil-bagit Komunitarju. Din id-dispożizzjoni hija riflessa fl-Artikolu 28(2) UE. L-effett ta’ dawn id-dispożizzjonijiet huwa li jassimilaw it-trattament baġitarju ta’ din in-nefqa ma’ dak tal-ispejjeż sostnuti taħt it-Trattat KE(10). Isegwi għalhekk li l-Artikolu 73(1) tar-Regolament Finanzjarju, li jipprovdi għat-tpaċija ta’ debiti dovuti lill-Komunità minn debitur li min-naħa tiegħu għandu pretensjoni kontra l-Komunità, huwa applikabbli bl-istess mod għal spejjeż ikkaġunati lill-istituzzjonijiet mid-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea li jikkonċernaw il-politika barranija u ta’ sigurtà komuni u li kienu ġew inklużi fil-baġit Komunitarju bħala nefqa Komunitarja.

49.      Billi huwa att tad-dritt Komunitarju, l-att ta’ tpaċija huwa suġġett għal stħarriġ mill-qrati Komunitarji skont l-Artikolu 230 KE. Sabiex dan l-istħarriġ ikun effettiv u komprensiv, ħafna drabi(11) tkun meħtieġa verifika tal-eżistenza tad-debiti li qegħdin jiġu mpaċija. F’din il-kawża, il-Qorti tal-Prim’Istanza kellha tanalizza kemm il-memorandum inizjali kif ukoll il-memorandum addizzjonali, sa fejn l-interpretazzjoni tagħhom kienet neċessarja sabiex isir stħarrig ġudizzjarju komprensiv tal-legalità tal-att ta’ tpaċija.

50.      Fl-opinjoni tiegħi, bħala konsegwenza loġika tal-fatt li l-Qorti tal-Prim Istanza kellha d-dritt li tagħmel konstatazzjoni legali fir-rigward taż-żewġ memoranda ta’ ftehim, u kif fil-fatt għamlet, huwa għalhekk leġittimu li, fil-livell ta’ appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, aggravju jista’ jikkonċerna l-interpretazzjoni ta’ dawn iż-żewġ memoranda. Madankollu, għalkemm dan l-aggravju jirrigwarda punt ta’ dritt li għandu jiġi indirizzat f’din il-kawża sabiex tkun ivverifikata l-legalità ta’ att tad-dritt Komunitarju (l-att ta’ tpaċija), tali aggravju mhuwiex fil-fatt ibbażat fuq allegata interpretazzjoni żbaljata tad-dritt Komunitarju. Peress li l-aggravji li fuqhom qiegħda tibbaża ruħha l-appellanti mhumiex fost dawk speċifikati fl-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustiżżja, hemm bżonn jiġi ddeterminat jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tistax madankollu tiddeċiedi dwar aggravji bbażati fuq dawn il-punti ta’ dritt.

51.      F’dan ir-rigward, għandu jingħad fl-ewwel lok li, fil-kuntest ta’ proċeduri oħra li mhumiex appell, il-Qorti tal-Ġustizzja kemm-il darba kellha tanalizza dispożizzjonijiet tad-dritt internazzjonali pubbliku(12).

52.      Fit-tieni lok, għandu jiġi mfakkar li l-għan tal-proċedura tal-appell huwa li tipprovdi protezzjoni legali fuq żewġ livelli li ssaħħaħ il-leġittimità tad-deċiżjonijiet ġuridiċi(13).

53.      Fl-aħħar lok, m’għandux jiġi eskluż li jekk l-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti jiġi interpretat b’mod restrittiv, dan ikollu effetti fuq tipi oħra ta’ appelli, fejn ikunu involuti punti ta’ dritt li, fir-realtà, ma jikkonċernawx l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju. Dan ikun il-każ ta’ appelli kontra sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza skont l-Artikolu 238 KE. F’kawżi bħal dawk, hemm possibiltà kbira li l-parti l-kbira tal-konstatazzjonijiet, jekk mhux kollha, magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza jkunu bbażati fuq il-liġi nazzjonali li tapplika għall-kuntratt li jkollu klawżola ta’ arbitraġġ. Jekk l-eċċezzjoni tal-Kummissjoni bbażata fuq l-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tintlaqa’ f’din il-kawża fejn għandhom x’jaqsmu konstatazzjonijiet rigward it-Titolu V tat-Trattat UE, dan, fl-opinjoni tiegħi, jista’ jipprekludi anki lil appellant minn sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza skont l-Artikolu 238 KE milli jinvoka, b’eżitu pożittiv, żbalji ta’ liġi fir-rigward ta’ konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza skont liġi nazzjonali partikolari. Fl-opinjoni tiegħi, huwa diffiċli li dan jiġi rrikonċiljat max-xewqa li tiġi stabbilita protezzjoni legali fuq żewġ livelli.

54.      Għaldaqstant, jien nemmen li l-motivi ta’ dritt li huma relatati ma’ l-interpretazzjoni tal-memoranda ta’ ftehim għandhom jitqiesu bħala li jaqgħu fl-ambitu ta’ punti ta’ dritt li jistgħu jiġu soġġetti għal stħarriġ mill-ġdid mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ dan l-appell.

55.      B’hekk, din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà għandha tiġi miċħuda.

2.      It-tieni eċċezzjoni ta’ inammissibbilità

56.      Il-Kummissjoni ssostni li l-appell huwa inammissibbli peress li l-aggravji mhumiex effettivi. Fl-opinjoni tal-Kummissjoni, is-sentenza appellata tibqa’ valida anki fl-eventwalità pjuttost improbabbli li ż-żewġ aggravji jitqiesu bħala ammissibbli u fondati. Iktar minn hekk, il-Kummissjoni ssostni li l-appellanti ma tikkontestax il-konstatazzjoni magħmula fil-punt 100 tas-sentenza appellata li huma biss dawk il-partijiet li rtiraw mill-proġett mingħajr ma ffirmaw il-memorandum addizzjonali li huma meħlusa mill-obbligi finanzjarji tagħhom, għall-kuntrarju ta’ dawk li ffirmaw il-memorandum addizzjonali mingħajr ma rratifikawh. Skont il-Kummissjoni, l-appellanti lanqas ma tikkontesta l-konstatazzjoni magħmul fil-punt 101 tas-sentenza appellata li r-Repubblika Ellenika għandha ġġarrab responsabbiltà finanzjarja anki bħala riżultat tal-applikazzjoni provviżorja tal-memorandum addizzjonali.

57.      Għalkemm jista’ jkun li r-Repubblika Ellenika ma kkontestatx il-konstatazzjonijiet magħmula fil-punti 100 u 101 b’mod speċifiku, jidher ċar mill-argumenti li ressqet fir-rigward tal-ewwel aggravju u ta’ dawk il-partijiet tas-sentenza appellata li hija tirreferi għalihom, li r-Repubblika Ellenika ma taqbilx b’mod fundamentali mal-konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza f’dawk il-punti. Fl-ewwel lok, hija tikkontesta l-konstatazzjoni legali li, skont l-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali, l-iffirmar tal-memorandum ta’ ftehim addizzjonali joħloq obbligi finanzjarji għar-Repubblika Ellenika li huma differenti mill-obbligi ta’ dawk il-partijiet li ma ffirmawx il-memorandum addizzjonali. Fit-tieni lok, peress li r-Repubblika Ellenika qiegħda tiċħad il-possibbilità li nħolqu obbligi finanzjarji qabel ir-ratifika tal-memorandum addizzjonali, u qiegħda targumenta espliċitament li l-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat b’mod żbaljat l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali li jipprovdi għall-applikazzjoni provviżorja ta’ dan il-memorandum, hija neċessarjament qiegħda targumenta li l-applikazzjoni provviżorja tal-memorandum addizzjonali għall-firmatarji tiegħu ma jistax ikollha l-effett li timponi obbligi finanzjarji fuq il-firmatarji tal-memorandum addizzjonali li naqsu milli jirratifikawh. Huwa ċar, għalhekk, li l-ewwel aggravju jkopri anki l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punti 100 u 101 tas-sentenza appellata. Għaldaqstant, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-ewwel aggravju huwa fondat, hija tkun qiegħda tiddikkjara b’mod impliċitu li l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punti 100 u 101 tas-sentenza appellata mhumiex validi.

58.      B’hekk, din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà għandha tiġi miċħuda.

C –    Fuq il-mertu

1.      L-ewwel aggravju

59.      Il-kwistjoni prinċipali f’din il-kawża hija jekk il-Qorti tal-Prim’Istanza kinitx żbaljata meta ddeċidiet li r-Repubblika Ellenika kellha debitu finanzjarju fil-konfront tal-baġit Komunitarju b’riżultat ta’ obbligi finanzjarji mġarrba minħabba l-parteċipazzjoni ppjanata tagħha fil-proġett Abuja II.

60.      Fis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza evalwat l-eżistenza ta’ obbligi finanzjarji fid-dawl tal-kliem użat fil-memoranda inizjali u addizzjonali, kif ukoll fid-dawl tal-prinċipju ta’ bona fide u tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi. Barra minn hekk, fil-punti 100 u 101 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat li kien inħoloq obbligu finanzjarju abbażi tal-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali (peress li r-Repubblika Ellenika ffirmat il-memorandum addizzjonali), u minħabba li, skont l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali, dan tal-aħħar kellu japplika provviżorjament mill-ewwel ġurnata tat-tieni xahar wara li jiġi ffirmat.

61.      Ir-Repubblika Ellenika ssostni li d-determinazzjoni ta’ obbligu finanzjarju għandha tkun ibbażata esklużivament fuq id-dispożizzjonijiet kuntrattwali u li l-imġieba tar-Repubblika Ellenika m’għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ obbligi finanzjarji. Essenzjalment, ir-Repubblika Ellenika temmen li l-klawżoli kuntrattwali biss huwa rilevanti u li ma seta’ jinħoloq ebda obbligu finanzjarju qabel ma tkun tat il-kunsens tagħha b’mod espliċitu sabiex tkun marbuta bil-memorandum addizzjonali, jiġifieri, qabel ma tkun irratifikat dak il-memorandum.

62.      Qabel kollox, wieħed jiftakar li, bħalma ntqal iktar ’l quddiem fir-rigward tal-ammissibbilità ta’ dan l-appell, iż-żewġ memoranda inkwistjoni ġew adottati taħt it-Titolu V tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea li jirrigwarda l-politika barranija u ta’ sigurtà komuni, magħrufa aħjar bħala “it-tieni pilastru” tal-Unjoni Ewropea. Id-dispożizzjonijiet ta’ dak it-Titolu joħolqu drittijiet u obbligi rregolati mid-dritt internazzjonali(14). Dan ifisser li, legalment, il-memoranda huma ftehim internazzjonali(15) li, bħalma hemm fil-preambolu, jidhru li ġew konklużi bejn il-Kummissjoni Ewropea, fuq naħa, u numru ta’ Stati, inkluża r-Repubblika Ellenika, fuq in-naħa l-oħra(16). Għalhekk, min-natura ta’ dawn l-istrumenti legali jsegwi li għandhom jiġu interpretati skont ir-regoli tad-dritt internazzjonali pubbliku(17).

63.      F’dan ir-rigward, skont ir-regoli tad-dritt internazzjonali konswetudinarju, hekk kif ikkodifikati(18) fl-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati, hemm tliet elementi prinċipali fl-interpretazzjoni tat-Trattati: (i) it-test; (ii) il-kuntest; u (iii) l-għan u l-iskop.

64.      Fil-każ tal-memoranda inkwistjoni, id-dispożizzjoni l-iktar rilevanti sabiex jiġu ddeterminati l-obbligi finanzjarji ta’ parti li tirtira hija ċertament l-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali. Dan l-artikolu jirregola l-konsegwenzi tal-irtirar ta’ wieħed mill-imsieħba mill-proġett Abuja II. Huwa jgħid, essenzjalment, li jekk wieħed mill-imsieħba jiddeċiedi li jirtira mill-proġett Abuja II billi ma jiffirmax il-memorandum addizzjonali, it-termini tal-memorandum inizjali – inklużi l-obbligi finanzjarji previsti fl-Artikoli 12 u 13 tiegħu – jieqfu japplikaw fil-konfront tal-imsieħeb li jirtira.

65.      Huwa ċar li r-Rebubblika Ellenika qiegħda tikkontesta l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-Prim Istanza fil-punt 100 tas-sentenza appellata(19) meta ssostni fir-rikors ta’ din il-kawża li s-sitwazzjoni legali ta’ Stat li ffirma iżda ma rratifikax il-memorandum addizzjonali, u li għaldaqstant mhuwiex parti fil-memorandum addizzjonali, mhijiex differenti – speċjalment fir-rigward tal-obbligi finanzjarji – mis-sitwazzjoni legali ta’ Stat li qatt ma ffirma l-memorandum addizzjonali.

66.      Fl-opinjoni tiegħi, dan l-argument ma jistax jintlaqa’.

67.      Fl-ewwel lok, l-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali jirreferi espressament għall-iffirmar tal-memorandum addizzjonali u mhux għar-ratifika tiegħu. Dak jindika li l-partijiet iddeċidew li jagħtu importanza speċjali, fil-kuntest tal-irtirar ta’ xi partijiet mill-proġett Abuja II, lill-iffirmar tal-memorandum addizzjonali iktar milli lir-ratifika tiegħu. Din l-għażla ta’ avveniment fil-futur bħala l-punt li jiskatta ċerti effetti ġuridiċi hija indipendenti mill-fatt li hija r-ratifika tal-memorandum addizzjonali biss li twassal għad-dħul fis-seħħ tal-memorandum addizzjonali.

68.      Ma hemm xejn, għaldaqstant, li jissuġġerixxi li l-memorandum ta’ ftehim addizzjonali kellu jiġi rratifikat u anki jidħol fis-seħħ sabiex id-dispożizzjonijiet dwar l-irtirar fl-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali jibda jkollhom effett legali.

69.      Fl-opinjoni tiegħi, il-Qorti tal-Prim’Istanza għalhekk ġustament ikkonstatat, fil-punt 100 tas-sentenza appellata, li l-obbligi finanzjarji tar-Repubblika Ellenika joħorġu mit-termini tal-memorandum inizjali. Nemmen li din hija raġuni suffiċjenti sabiex is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tiġi kkonfermata.

70.      Fit-tieni lok, u insostenn ta’ din il-konklużjoni, għandu jiġi nnutat li, permezz tal-firma tagħha, ir-Repubblika Ellenika qabblet, skont l-Artikolu 14 tal-memorandum addizzjonali, li dan il-memorandum tal-aħħar għandu japplika provviżorjament b’effett mill-ewwel ġurnata tat-tieni xahar wara li jiġi ffirmat sakemm imbagħad jidħol fis-seħħ wara r-ratifika mill-firmatarji jew minn meta jkun hemm notifika mill-firmatarji l-oħra li ma għandhomx l-intenzjoni jirratifikaw dan il-ftehim.

71.      Filwaqt li, bħalma ntqal qabel, l-iffirmar tal-memorandum addizzjonali huwa biżżejjed sabiex l-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali jkollu effetti ġuridiċi, il-fatt li l-memorandum addizzjonali kien applikat provviżorjament huwa ta’ sinjifikat addizzjonali għall-evalwazzjoni ta’ jekk ir-Repubblika Ellenika kinitx diġà marbuta b’obbligi finanzjarji meta hija rtirat mill-proġett Abuja II.

72.      Għalkemm ftehim internazzjonali fil-prinċipju m’għandu l-ebda effett vinkolanti fuq l-Istati firmatarji qabel ir-ratifika(20), il-partijiet kontraenti jistgħu jipprovdu li ftehim japplika provviżorjament qabel ma jidħol fis-seħħ.(21) L-għan ta’ din l-applikazzjoni provviżorja huwa li tneħħi kull inċentiv għall-firmatarji li jonqsu mir-reġim tat-trattat permezz ta’ dewmien jew nuqqas ta’ ratifika tat-trattat billi tobbligahom iħallsu l-ispejjeż tal-obbligi tat-trattat immedjatament kif jiffirmawh(22).

73.      Għaldaqstant, il-fatt li l-firmatarji tal-memorandum addizzjonali ftehmu li għandu jkollu applikazzjoni provviżorja juri b’mod ċar l-intenzjoni tagħhom li jaċċettaw l-effetti, kemm jekk finanzjarji u kemm jekk le, li joħorġu mill-applikazzjoni provviżorja tal-memorandum sa meta xi firmatarju jinnotifika lill-imsieħba l-oħra bl-intenzjoni tiegħu li ma jirratifikax il-memorandum addizzjonali.

74.      Għalhekk nemmen li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma żbaljatx meta, fil-punt 101 tas-sentenza appellata, ikkonstatat li r-Repubblika Ellenika ma setgħatx tinjora l-applikazzjoni provviżorja billi targumenta li ma rratifikatx il-memorandum.

75.      Minn dan isegwi li l-Qorti tal-Prim’Istanza setgħet ġustament tikkonkludi, fil-punti 100 u 101 tas-sentenza appellata, li kien hemm obbligu finanzjarju li jirriżulta mill-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali u mill-applikazzjoni provviżorja tal-memorandum addizzjonali.

76.      Huwa għalhekk dubbjuż jekk, għall-eżitu ta’ dan l-appell, huwiex fil-fatt rilevanti jekk il-Qorti tal-Prim’Istanza żbaljatx fl-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ bona fide u tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-Artikoli 12, 13 u 15 tal-memorandum inizjali u tal-Artikolu 14 tal-memorandum ta’ ftehim addizzjonali.

77.      Fi kwalunkwe każ, u għall-finijiet ta’ kompletezza, jista’ jingħad fil-qosor li, fl-opinjoni tiegħi, il-Qorti tal-Prim’Istanza setgħet tibbaża ruħha anki fuq il-prinċipju ta’ bona fide sabiex tissostanzja l-konklużjoni li kien hemm obbligu finanzjarju għar-Repubblika Ellenika bħala riżultat tar-ratifika tagħha tal-memorandum inizjali u tal-iffirmar tal-memorandum addizzjonali.

78.      Bħalma l-Qorti tal-Prim’Istanza ġustament enfasizzat, il-prinċipju ta’ bona fide huwa regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li l-eżistenza tagħha ġiet rikonoxxuta mill-Qorti Permanenti tal-Ġustizzja Internazzjonali stabbilita fil-kuntest tal-Kunsill tal-Lega tan-Nazzjonijiet(23). Sa ċertu punt(24), dan il-prinċipju huwa l-kontroparti, fid-dritt internazzjonali pubbliku, tal-prinċipju tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi li jeżisti fl-ordinament ġuridiku Komunitarju(25).

79.      Jistgħa jingħad ukoll li, iktar riċentement, il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja qalet li “[w]ieħed mill-prinċipji bażiċi li jirregolaw il-mod kif jiġu stabbiliti u mwettqa obbligi legali, independentement mis-sors tagħhom, huwa l-prinċipju ta’ bona fide”(26). [traduzzjoni mhux uffiċjali]’

80.      Madankollu, mhuwiex faċli li jiġu identifikati d-definizzjoni preċiza(27) u r-rwol tal-prinċipju ta’ bona fide fid-dritt internazzjonali(28). Jidher iżda li huwa paċifiku li l-prinċipju ta’ bona fide, meta applikat għal relazzjonijiet konvenzjonali taħt id-dritt internazzjonali, jimplika applikazzjoni raġjonevoli u ekwa tad-dispożizzjonijiet konvenzjonali għaċ-ċirkustanzi ta’ kull każ individwali. Il-prinċipju ta’ bona fide huwa speċjalment prinċipju ta’ gwida għall-interpretazzjoni tal-fatti(29).

81.      Il-fatt li l-iktar li jidher rilevanti għal din il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja huwa li l-bona fide teħtieġ li l-intenzjoni espressa tkun konsistenti ma’ l-intenzjoni reali, u, b’mod iktar ġenerali, li r-realtà legali tkun konsistenti ma’ l-apparenza legali (jiġifieri, konsistenti ma’ l-impressjonijiet mogħtija mid-dikjarazzjonijiet jew mill-aġir min-naħa tal-atturi ġuridiċi)(30). Dan l-effett tal-prinċipju ta’ bona fide donnu jikkoinċidi mal-prinċipju allegans contraria non est audiedus, magħruf aħjar bħala l-prinċipju ta’ estoppel taħt id-dritt internazzjonali(31).

82.      Fid-dawl tad-diversi fatti stabbiliti mill-Qorti tal-Prim’Istanza, li juru li r-Repubblika Ellenika, minn April 1994 sa Settembru 2000, ħalliet lill-partijiet l-oħra jibnu l-aspettattiva li hija kienet se tkompli tipparteċipa fil-proġett Abuja II, il-Qorti tal-Prim’Istanza ġustament irreferiet għall-prinċipju ta’ bona fide sabiex issostni l-konklużjoni tagħha li r-Repubblika Ellenika ma setgħatx tirtira mingħajr ma tinżamm responsabbli għall-ispiża relatata mal-parteċipazzjoni tagħha fil-proġett Abuja II.

83.      Din il-konklużjoni hija sostnuta – apparti minn din it-tifsira ġenerali tal-prinċipju ta’ bona fide – mill-eżistenza ta’ obbligu iktar riġidu ta’ bona fide(32) li jikkundizzjona lill-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea fir-rigward tar-relazzjonijiet tagħhom ma’ xulxin u ma’ l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea bħala riżultat tas-sħubija tagħhom fl-UE(33). F’din il-kawża, tali obbligi kienu japplikaw għar-Repubblika Ellenika fir-relazzjonijiet tagħha mal-Kummissjoni u ma’ l-Istati msieħba fil-proġett Abuja II.

84.      Għal dawn il-motivi, fl-opinjoni tiegħi, l-ewwel aggravju huwa infondat.

2.      It-tieni aggravju

85.      Billi nikkunsidra li kien hemm digà obbligi finanzjarji għall-Greċja mid-dispożizzjonijiet tal-memoranda inizjali u addizzjonali, jidher li huwa irrelevanti għall-eżitu ta’ dan l-appell jekk il-Qorti tal-Prim’Istanza kellhiex raġuni tiddetermina li tali obbligi finanzjarji ħarġu wkoll minn ftehim impliċitu konkluż fil-laqgħa tal-24 ta’ Frar 2007.

86.      It-tieni aggravju huwa għalhekk ineffettiv u għandu jiġi miċħud.

87.      Minn dak kollu li ntqal isegwi li l-appell għandu jiġi miċħud kompletament.

VI – Spejjeż

88.      Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, li japplika għall-proċeduri tal-appell taħt l-Artikolu 118 ta’ dawn ir-regoli, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li r-Repubblika Ellenika tilfet il-kawża, hija għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż kif mitluba mill-Kummissjoni.

VII – Konklużjoni

89.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, jien nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha:

(1)      tiċħad l-appell;

(2)      tikkundanna lir-Repubblika Ellenika għall-ispejjeż.

1 – Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

2 – Ġabra p. II-63

3 – ĠU 2002 L 248, p.1.

4 – ĠU 2002 L 357, p. 1.

5– United Nations Treaty Series, Vol. 1155, p. 331

6 – Punt 74 tas-sentenza appellata

7 – Punt 73 tas-sentenza appellata

8 – Punt 74 tas-sentenza appellata

9– Punt 111 tas-sentenza appellata. Sa fejn huwa rilevanti għal din il-kawża, l-Artikolu 268 KE jgħid: “L-ispiża amministrativa li tiġi kaġunata lill-istituzzjonijiet minn dawk il-provvedimenti tat-Trattat dwar l-Unjoni Europea li jirrigwardaw il-politika komuni barranija u ta’ sigurtà u l-kooperazzjoni fl-oqsma tal-ġustizzja u l-intern, għandha tiġi nkluża fl-estimi. L-ispiża operativa kaġunata mill-implementazzjoni tal-provvedimenti imsemmija tista’, skond il-kondizzjonijiet hemm imsemmija, tiġi nkluża fl-estimi”.

10 – Ara Philippe Léger, Commentaire article par article des traités UE et CE, 2000, p. 1806.

11 – Dan, per eżempju, ma jkunx il-każ meta l-att ta’ tpaċija jkun ikkontestat unikament abbażi tal-proċedura.

12 – Għal eżempju reċenti fi proċedura ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-30 ta’ Mejju 2006, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-459/03, Ġabra p. I-4635) u f’talba għal domanda preliminari, ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2007, Merck Genérios (C‑431/05, Ġabra p. I-7001)

13 – Ara D. Waelbroeck ‘Le transfert des recours directs au Tribunal de première instance des Communautés européennes – vers une meilleure protection des justiciables?’, La réforme du système juridictionnel communautaire, Éditions de l’université de Bruxelles, 1994, p. 87 - 97.

14 – Ara f’dan is-sens Maria-Gisella Garbagnati Ketvel, “The jurisdiction of the European Court of Justice in respect of Common Foreign and Security Policy”, International and Comparative Law Quarterly, vol. 55, Jannar 2006, p. 77 - 120, p. 82; I. Macleod, I.D. Hendry and S. Hyett, The External Relations of the European Communities, Clarendon Oxford Press, 1996, 424.

15 – In sostenn ta’ dan, jista’ jiġi nnutat li jidher li l-memoranda jeħtieġu r-ratifika mill-partijiet qabel ma jkunu jistgħu jidħlu fis-seħħ. Tali formalità hija, fil-prinċipju, irriżervata għall-atti konvenzjonali tad-dritt internazzjonali pubbliku.

16 – Għalkemm dawn it-tip ta’ ftehim ovvjament iqajmu numru ta’ punti legali interessanti, bħas-setgħa tal-Kummissjoni li tikkonkludi ftehim ta’ dan it-tip taħt it-Titolu V tat-Trattat EU, tali punti jmorru lilhinn mill-ambitu ta’ din il-kawża u għalhekk m’hemmx bżonn li jiġu analizzati iktar fid-dettall.

17 – Sa fejn jikkonċerna l-memorandum addizzjonali, nemmen li dan l-argument ma jipprekludix l-applikazzjoni, meta jkunu jistgħu jiġu identifikati, ta’ “prinċipji ġenerali komuni għas-sistemi legali ta’ l-Istati Membri tal-Komunità Ewropea”, kif inhu stabbilit fl-Artikolu 13(2) tal-memorandum addizzjonali, flimkien mar-regoli tad-dritt internazzjonali.

18 – Il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja fil-fatt irrikonoxxiet li l-prinċipji stabbiliti fl-Artikoli 31 u 32 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna jirriflettu d-dritt internazzjonali konswetudinarju (ara s-sentenza tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Frar 1994, Libya vs Chad, ICJ Reports 1994, p. 4, punt 41).

19– “Kif irrikonoxxiet ir-Repubblika Ellenika (ara l-punt 56 iktar ’il fuq), jirriżulta espliċitament mill-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali li msieħeb li ma jiffirmax il-memorandum addizzjonali jista’ jevita l-obbligi finanzjarji konnessi mal-proġett (ara l-punt 15 iktar ’il fuq). Madanakollu, huwa paċifiku li r-Repubblika Ellenika ffirmat il-memorandum addizzjonali. Fiċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża preżenti, l-Artikolu 15(1) tal-memorandum inizjali għandu jinqara eżattament fis-sens oppost ta’ l-interpretazzjoni li tatu r-Repubblika Ellenika”.

20 – Normalment, huwa biss wara li jirratifika l-ftehim skont ir-regoli tal-liġi nazzjonali tiegħu li firmatarju jkun marbut skont id-dritt internazzjonali.

21 – L-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati.

22 – Alex. M. Niebrugge, “Provisional application of the Energy Charter Treaty: the Yukos arbitration and the future place of provisional application in international law”, Chicago Journal of International Law, summer 2007, vol. 8, p. 355, 359.

23 – Is-sentenza appellata, punt 85.

24 – Fl-opinjoni tiegħi, iż-żewġ prinċipji m’humiex totalment ekwivalenti, billi l-prinċipju ta’ bona fide fid-dritt internazzjonali pubbliku jidher li għandu ambitu iktar wiesa’ mill-prinċipju ta’ l-aspettattivi leġittimi skont id-dritt Komunitarju.

25 – Nemmen li l-użu tal-kelma “kontraparti” huwa iktar xieraq f’dan il-kuntest peress li hija kelma iktar newtrali mill-kelma “korollarju”, użata mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 87 tas-sentenza appellata u meħuda mis-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-22 ta’Jannar 1997, Opel Austria vs Il-Kunsill (T-115/94, Ġabra p. II-39). Fil-fatt, fl-opinjoni tiegħi, it-terminu “korollarju” jimplika neċessarjament li l-prinċipju ta’ l-aspettattivi leġittimi taħt id-dritt Komunitarju jippreċedi, fiż-żmien kif ukoll fl-importanza, il-prinċipju ta’ bona fide taħt id-dritt internazzjonali. F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnutat il-punt 76 tal-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża li wasslet għas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 1998, Racke (C‑162/96, Ġabra p. I-3655) fejn huwa m’użax it-terminu “korollarju” iżda esprima dan il-kunċett billi qal dan li ġej: “[f]is-sentenza Opel Austria l-prinċipju ta’ bona fide taħt id-dritt internazzjonali ġie magħqud mal-prinċipju ta’ l-aspettattivi leġittimi taħt id-dritt Komunitarju”.

26 – Sentenza tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja ta’ l-20 ta’ Diċembru 1974, L-Awstralja vs Franza (Nuclear Tests Case), ICJ Reports 1974, p. 253, p. 268.

27 – Għal definizzjoni, ara J.F. O’Connor, Good Faith in International Law, Dartmouth Publishing Company, 1991, p. 124.

28 – Ara inter alia Michel Virally, ‘Review essay: good faith in public international law’, The American Journal of International Law, 1983, Vol. 77, p. 130.

29 – Serge Sur jgħid f’L’interprétation de droit international public, Pariġi, Librairie générale de droit et de jurisprudence, 1974: “l’interprétation des circonstances n’est pas soumis à des règles, encore moins à des méthodes très précises. Leur diversité constitue une base multiple et il ne reste qu’un principe, celui de la bonne foi”. [L-interpretazzjoni tal-fatti m’hijiex sottomessa għal regoli u anqas minn hekk, m’hijiex sottomessa għal metodi riġidi. Id-differenzi ta’ bejniethom jikkostitwixxu bażi multipla u jifdal biss prinċipju wieħed, dak tal-bona fide]. Ara wkoll Elisabeth Zoller, La bonne foi en droit international public, Pedone, 1977, p. 227.

30 – Ara Michel Virally, iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 28, p. 131 u 133.

31 – Bin Cheng, General Principles of Law as applied by International Courts and Tribunals, ed. Martinus Nijhoff – The Hague, 1953, p. 141-142; Lord McNair, The Laws of Treaties, Oxford Clarendon Press, 1961, p. 485. Bħalma spjegat minn Lord McNair, minħabba dan il-prinċipju, persuna li tkun affermat jew qablet ma xi affermazzjoni li persuna oħra tistrieħ fuqha sal-punt li tinfluwenza l-pożizzjoni tagħha, hija prekluża milli tbiddel il-pożizzjoni tagħha iktar tard.

32 – Ara Elisabeth Zoller, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il- paġna 29, p. 157. L-awtriċi tikkunsidra li obbligu iktar riġidu ta’ bona fide (l-awtriċi tuża l-espressjoni “bonne foi renforcée”) jeżisti fl-organizazzjonijiet internazzjonali u japplika kemm għall-Istati Membri kif ukoll għall-organi ta’ l-organizazzjoni.

33 – L-eżistenza ta’ obbligu iktar riġidu sabiex wieħed jaġixxi in bona fide huwa, fl-opinjoni tiegħi, rifless fl-Artikolu 11(2) UE li jipprovdi li “[l-]Istati Membri għandhom isostnu l-politika esterna u ta’ sigurtà ta’ l-Unjoni attivament u mingħajr riserva fi spirtu ta’ lealtà u solidarjetà reċiproka”. Dan huwa sostnut mill-fatt li, sa fejn huwa kkonċernat it-Trattat KE, huwa rikonoxxut li obbligu iktar riġidu ta’ bona fide jidher li huwa, għall-inqas impliċitament, rifless fl-obbligu ta’ kooperazzjoni leali li jinsab fl-Artikolu 10 KE (ara, Vlad Constantinesco, ‘L’article 5 CEE, de la bonne foi à la loyauté communautaire’, Du droit international au droit de l’intégration (Liber amicorum Pierre Pescatore), Nomos, 1989, p. 97-114, p. 101).

Full & Egal Universal Law Academy