EUR-Lex -  62007CC0378 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI

KOKOTT

ippreżentati fl‑4 ta’ Diċembru 20081(1)

Kawżi magħquda C‑378/07 sa C‑380/07

Kyriaki Angelidaki et

[talbiet għal deċiżjonijiet preliminari mressqa mill‑Monomeles Protodikeio Rethymnis (il‑Greċja)]

“Xogħol għal żmien determinat – Direttiva 1999/70/KE – Ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat – Servizz pubbliku – Kuntratti ta’ xogħol iżolati u kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi – Raġunijiet oġġettivi – Miżuri għall‑prevenzjoni ta’ abbuż – Miżuri legali ekwivalenti – Klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni – Sanzjonijiet – Projbizzjoni li l‑kuntratti għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat – Interpretazzjoni konformi mad‑Direttiva”

I –    Introduzzjoni

1.        Għal darb’oħra qed titressaq quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja kontroversja qalila dwar il‑protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat mas‑servizz pubbliku Grieg. Din id‑darba, madankollu, il‑kwistjoni tirrigwarda problema li, l‑iktar l‑iktar, ġiet indirizzata biss b’mod indirett fil‑kawżi Adeneler (2) u Vassilakis (3) li diġà ġew deċiżi: id‑dispożizzjonijiet fis‑seħħ fil‑Greċja, dwar ix‑xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku, imorru kontra l‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni, stabbilita fid‑dritt Komunitarju? Jidher li l‑interpretazzjoni – li qed tintalab f’din il‑kawża mingħand il‑Qorti tal‑Ġustizzja – ta’ din il‑projbizzjoni hija ta’ interess li jmur lil hinn mis‑sempliċi każ tal‑Greċja.

2.        Il‑kawża tirrigwarda b’mod partikolari d‑dispożizzjoni Griega li tgħid li, fis‑settur pubbliku, il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat ma jistgħux jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat; din id‑dispożizzjoni issa hija saħansitra mniżżla fil‑Kostituzzjoni Griega. Il‑qorti tar‑rinviju u wħud mill‑partijiet fil‑kawża huma tal‑fehma li l‑liġi Griega preċedenti kienet kunsiderevolment iktar favorevoli għall‑ħaddiema għal żmien determinat milli l‑liġi attwalment fis‑seħħ; għaldaqstant, huma jikkontestaw il‑kumpatibbiltà tal‑liġi l‑ġdida mar‑rekwiżiti tad‑dritt Komunitarju u b’mod partikolari mal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni.

3.        Fir‑risposta għat‑tliet domandi preliminari, is‑sentenza Mangold(4), li hija ferm ikkritikata, tista’ wkoll tkun ta’ rilevanza. Madankollu, għandu jiġi ppreċiżat mill‑bidu nett li din il‑kawża ma tirrigwardax il‑partijiet kontroversjali ta’ dik is‑sentenza dwar il‑projbizzjoni tad‑diskriminazzjoni abbażi tal‑età u lanqas, b’mod iktar partikolari, il‑ġustifikazzjoni dogmatika ta’ dik il‑projbizzjoni jew il‑konsegwenzi tagħha fuq il‑kawżi bejn individwi.

II – Il‑kuntest ġuridiku

A –    Id‑dritt Komunitarju

4.        Il‑kuntest ġuridiku rilevanti ta’ din il‑kawża huwa d‑Direttiva tal‑Kunsill 1999/70/KE, tat‑28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat] konkluż mill‑ETUC, mill‑UNICE u miċ‑CEEP(5) (iktar ’il quddiem: id‑Direttiva 1999/70). Din id‑direttiva timplementa l-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat] (iktar ’il quddiem: il-ftehim qafas) li ġie konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 bejn tliet organizzazzjonijiet interprofessjonali b’vokazzjoni ġenerali (ETUC, UNICE, CEEP); dan il-ftehim qafas huwa mehmuż mad‑direttiva bħala anness.

5.        Il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat jirrappreżenta kontribuzzjoni ġdida lejn bilanċ aħjar bejn il‑“flessibiltà fil‑ħin tax‑xogħol u sigurtà għall‑ħaddiema”(6). Dan huwa bbażat, minn naħa waħda, fuq ir‑rikonoxximent tal‑fatt li l‑“kuntratti għal żmien indefinit [indeterminat] huma, u jibqgħu jkunu, il‑forma ġenerali ta’ relazzjoni ta’ impjieg bejn min jimpjega u l‑ħaddiema”(7). Min‑naħa l‑oħra, fl‑istess ħin, il-ftehim qafas jirrikonoxxi li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat “huma fattur ta’ l‑impjieg f’ċerti setturi, xogħlijiet u attivitajiet li jistgħu jkunu addattati kemm għal min jimpjega kif ukoll għall‑ħaddiema”(8). Barra minn hekk, il-ftehim qafas huwa bbażat fuq din il‑kunsiderazzjoni ġenerali: “l‑użu ta’ kuntratti ta’ l‑impjieg għal terminu fiss [żmien determinat] ibbażati fuq raġunijiet oġġettivi huwa mod kif jiġi pprevenut l‑abbuż”(9).

6.        Il‑klawżola 1 tal-ftehim qafas tiddefinixxi l‑iskop tiegħu b’dan il‑mod:

“L‑iskop ta’ dan il-ftehim qafas hu:

a) li titjieb il‑kwalità ta’ xogħol għal terminu fiss [żmien determinat] billi tiġi żgurata l‑applikazzjoni tal‑prinċipju ta’ non‑diskriminazzjoni;

b) li jistabbilixxi qafas biex jipprevjeni l‑abbuż ikkawżat mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ l‑impjieg għal terminu fiss.”

7.        Fir‑rigward tal‑kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim qafas, il‑klawżola 2(1) tiegħu tippreċiża:

“Dan il‑ftehim japplika għal ħaddiema għal terminu fiss [żmien determinat] li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil‑liġi, fil‑ftehim kollettiv jew fil‑prattika f’kull Stat Membru.”

8.        Skont id‑definizzjoni mogħtija fil‑klawżola 3(1), “ħaddiem għal terminu fiss [żmien determinat]”, għall‑finijiet tal-ftehim qafas, tfisser:

“persuna li jkollha kuntratt jew relazzjoni ta’ l‑impjieg dirett bejn min jimpjiega u ħaddiem meta l‑aħħar tal‑kuntratt jew tar‑relazzjoni ta’ l‑impjieg hu ddeterminat b’kondizzjonijiet oġġettivi bħal li jilħaq data speċifika, ilesti xogħol speċifiku, jew it‑twettiq ta’ każ speċifiku”.

9.        Il‑klawżola 5 tal-ftehim qafas tirrigwarda l‑miżuri intiżi għall‑prevenzjoni ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi :

“1. Sabiex jiġi ipprevenut l‑abbuż ikkawżat mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss [żmien determinat], wara konsultazzjoni ma’ l‑imsieħba soċjali skont il‑liġi nazzjonali, il‑ftehim kollettiv jew il‑prattika, u/jew l‑imsieħba soċjali, għandhom, meta ma hemm ebda miżuri ekwivalenti legali biex jipprevjenu l‑abbuż, jintroduċu b’mod li jieħu kont tal‑ħtiġiet tas‑setturi u/jew kategoriji speċifiċi ta’ ħaddiema, waħda jew iktar mill‑miżuri li ġejjin:

a) raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw it‑tiġdid ta’ dawn il‑kuntratti jew relazzjonijiet;

b) iż‑żmien massimu totali ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss;

ċ) in‑numru ta’ tiġdid ta’ dawn il‑kuntratti jew relazzjonijiet.

2. L‑Istati Membri, wara konsultazzjoni ma’ l‑imsieħba soċjali u/jew l‑imsieħba soċjali għandhom, meta approprjat, jiddeterminaw taħt liema kondizzjonijiet il‑kuntratti jew ir‑relazzjonijiet ta’ impjieg għal terminu fiss:

a) għandhom jitqiesu bħala ‘suċċessivi’;

b) għandhom jitqiesu bħala kuntratti jew relazzjonijiet għal żmien indefinit [indeterminat].”

10.      Fl‑aħħar, il‑klawżola 8 tal-ftehim qafas, bit‑titolu “Dispożizzjonijiet dwar l‑implimentazzjoni”, tistabbilixxi:

“1.  L‑Istati Membri u/jew l‑imsieħba soċjali jistgħu jżommu jew jintroduċu dispożizzjonijiet iktar favorevoli għal ħaddiema milli kif stabbilit f’dan il‑ftehim.

[…]

3. L‑implimentazzjoni ta’ dan il‑ftehim m’għandhiex tikkostitwixxi bażijiet validi għat‑tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni mogħti lill‑ħaddiema fil‑qasam tal‑ftehim.

[…]”

11.      Id‑Direttiva 1999/70 tħalli f’idejn l‑Istati Membri biex jiddefinixxu b’mod konformi mal‑liġi u/jew mal‑prassi nazzjonali tagħhom it‑termini użati fil-ftehim qafas mingħajr ma dawn ikunu ddefiniti b’mod speċifiku, bil‑kundizzjoni li dawk id‑definizzjonijiet josservaw il‑kontenut tal-ftehim qafas(10). Għaldaqstant għandha tittieħed inkunsiderazzjoni s‑sitwazzjoni f’kull Stat Membru u ċ‑ċirkustanzi ta’ setturi u xogħlijiet partikolari, inklużi l‑attivitajiet ta’ natura staġjonali(11).

12.      Skont l‑Artikolu 2(1) tad‑Direttiva 1999/70, l‑Istati Membri għandhom l‑obbligu “[li jdaħħlu fis‑seħħ] il‑liġijiet, ir‑regolamenti u d‑dispożizzjonijiet amministrattvi neċessarji biex jikkonformaw ma’ din id‑direttiva sal‑10 ta’ Lulju 2001” jew li jiżguraw, sa mhux iktar tard minn dik id‑data, li “l‑imsieħba soċjali jkunu introduċew il‑miżuri neċessarji skont il‑ftehim”. Skont l‑Artikolu 2(2), l‑Istati Membri għandhom massimu ta’ sena oħra, jekk ikun meħtieġ, u wara konsultazzjoni mal‑imsieħba soċjali, sabiex jiġu kkunsidrati d‑diffikultajiet partikolari jew ta’ implementazzjoni permezz ta’ ftehim kollettiv. Il‑Greċja bbenefikat minn tali estensjoni tat‑terminu b’sena, sal‑10 ta’ Lulju 2002(12).

B –    Id‑dritt nazzjonali

13.      F’dak li jirrigwarda d‑dritt Grieg, għandha tinġibed l‑attenzjoni, minn naħa waħda, lejn id‑digrieti presidenzjali adottati speċjalment sabiex tiġi trasposta d‑Direttiva 1999/70 u, min‑naħa l‑oħra, lejn l‑Artikolu 103 tal‑Kostituzzjoni Griega, kif ukoll lejn id‑diversi dispożizzjonijiet tal‑liġijiet Nru  2190/1994, 3250/2004(13) u 2112/1920.

1.      Id‑digrieti presidenzjali adottati għall‑finijiet tat‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70

14.      Id‑Digriet Presidenzjali Nru  81/2003(14), li daħal fis‑seħħ fit‑2 ta’ April 2003, jintroduċi “Dispożizzjonijiet dwar il‑ħaddiema li għandhom kuntratti għal żmien determinat”; skont l‑Artikolu 2(1) tiegħu, dan kien japplika inizjalment għall‑“impjegati b’kuntratti jew b’relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat”. Madankollu, il‑kamp ta’ applikazzjoni ġie ristrett, permezz tad‑Digriet Presidenzjali ulterjuri Nru  180/2004(15) li daħal fis‑seħħ fit‑23 ta’ Awwissu 2004, għar‑relazzjonijiet ta’ xogħol fis‑settur privat(16).

15.      Kien permezz tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004(17), li daħal fis‑seħħ fid‑19 ta’ Lulju 2004, li finalment ġew adottati dispożizzjonijiet dwar il‑ħaddiema għal żmien determinat fis‑settur pubbliku. Il‑kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ġie ffissat mill‑Artikolu 2(1) tiegħu:

“Id‑dispożizzjonijiet ta’ dan id‑Digriet japplikaw għall‑persunal tas‑settur pubbliku [...] kif ukoll għall‑persunal tal‑impriżi komunali u muniċipali impjegat fuq il‑bażi ta’ kuntratt jew ta’ relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat jew fuq il‑bażi ta’ kuntratt ta’ impriża jew ta’ kull forma oħra ta’ kuntratt jew relazzjoni ta’ xogħol li taħbi rabta ta’ subordinazzjoni”.

16.      Fir‑rigward tal‑legalità ta’ kuntratti suċċessivi fis‑settur pubbliku, l‑Artikolu 5 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jinkludi fih, inter alia, dawn id‑dispożizzjonijiet:

“1. Huma pprojbiti l‑kuntratti suċċessivi konklużi u eżegwiti bejn l‑istess persuna li timpjega u l‑istess ħaddiem, fi speċjalità professjonali identika jew simili u taħt kundizzjonijiet ta’ xogħol identiċi jew simili, għal intervalli inferjuri għal tliet xhur.

2. Bħala eċċezzjoni, il‑konklużjoni ta’ dawn il‑kuntratti hija leċita meta tkun ġġustifikata minħabba raġuni oġġettiva. Ikun hemm raġuni oġġettiva meta l‑kuntratti li jsegwu l‑kuntratt inizjali huma konklużi sabiex jirrispondu għall‑bżonnijiet partikolari tal‑istess tip direttament jew indirettament konnessi mal‑forma, man‑natura jew mal‑attività tal‑impriża.

[…]

4. Fl‑ebda każ m’għandu jkun hemm iktar minn tliet kuntratti suċċessivi, bla ħsara għad‑dispożizzjonijiet tal‑paragrafu 2 tal‑Artikolu segwenti.”

17.      Barra minn hekk, l‑Artikolu 6 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jinkludi dispożizzjonijiet dwar it‑terminu massimu tal‑kuntratti :

“1. Il‑kuntratti suċċessivi konklużi u eżegwiti bejn l‑istess persuna li tħaddem u l‑istess ħaddiem, fi speċjalità professjonali identika jew simili u taħt kundizzjonijiet ta’ xogħol identiċi jew simili, ma jistgħux jaqbżu terminu totali ta’ impjieg ta’ erbgħa u għoxrin xahar, kemm jekk ikunu konklużi skont l‑Artikolu preċedenti jew skont dispożizzjonijiet oħrajn fis‑seħħ.

2. Terminu totali ta’ impjieg li jaqbeż l‑erbgħa u għoxrin xahar huwa awtorizzat biss fil‑każ ta’ kategoriji ta’ ħaddiema speċjali minħabba n‑natura tax‑xogħol tagħhom kif imsemmi fid‑dispożizzjonijiet fis‑seħħ, bħal uffiċjali maniġerjali, ħaddiema reklutati fil‑kuntest ta’ programmi speċifiċi ta’ riċerka jew ta’ programmi ssussidjati jew iffinanzjati, kif ukoll ħaddiema reklutati biex iwettqu inkarigi għall‑eżekuzzjoni ta’ obbligi taħt ftehimiet ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali.”

18.      Fir‑rigward tal‑konsegwenzi fil‑każ ta’ ksur, l‑Artikolu 7 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jipprovdi li:

“1. Kull kuntratt konkluż bi ksur tal‑Artikoli 5 u 6 ta’ dan id‑digriet huwa null ipso jure.

2. Meta l‑kuntatt null ikun ġie eżegwit, parzjalment jew fit‑totalità tiegħu, il‑ħaddiem għandu jitħallas l‑ammonti dovuti; l‑ammonti li jkunu tħallsu ma jistgħux jintalbu lura. Il‑ħaddiem jista’ jitlob, bħala kumpens, l‑ammont li kien ikollu dritt jirċievi ħaddiem ekwivalenti impjegat għal żmien indeterminat, f’każ li jintemm il‑kuntratt tiegħu. Meta jkun hemm iktar minn kuntratt null wieħed, il‑perijodu li jiġi kkunsidrat għall‑kalkolu tal‑kumpens huwa t‑terminu totali tal‑impjieg abbażi tal‑kuntratti nulli. L‑ammonti mħallsa minn min iħaddem lill‑ħaddiem għandha tagħmel tajjeb għalihom il‑parti responsabbli.

3) Kwalunkwe ksur tad‑dispożizzjonijiet tal‑Artikoli 5 u 6 ta’ dan id‑digriet huwa suġġett għal piena ta’ priġunerija […]. Meta r‑reat ikun ġie mwettaq b’negliġenza, il‑persuna responsabbli hija suġġetta għal piena ta’ priġunerija ta’ mhux iktar minn sena. Barra minn hekk, dan il‑ksur jikkostitwixxi offiża dixxiplinari serja.”

19.      Id‑dispożizzjonijiet tranżitorji tal‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nruº 164/2004 jipprovdu b’mod partikolari dan li ġejº:

“1. Kemm‑il darba jkunu ġew konklużi qabel id‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet u jkunu għadhom applikabbli fil‑mument ta’ dak id‑dħul fis‑seħħ, il‑kuntratti suċċessivi skont l‑Artikolu 5(1) minn issa ’l quddiem jinbidlu f’kuntratti ta’ impjieg għal żmien indeterminat jekk il‑kundizzjonijiet kumulattivi stipulati iktar ’il quddiem jiġu ssodisfati:

a) it‑terminu totali tal‑kuntratti suċċessivi jkun ekwivalenti għal mill‑inqas 24 xahar qabel id‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet, indipendentement min‑numru ta’ tiġdidiet, jew jekk ikunu ġew imġedda għal mill‑inqas 3 darbiet wara d‑dħul fis‑seħħ tal‑kuntratt inizjali skont l‑Artikolu 5(1) [ta’ dan id‑digriet] b’terminu ta’ impjieg totali ta’ mill‑inqas 18‑il xahar f’perijodu ta’ 24 xahar mill‑kuntratt inizjali;

b) it‑terminu totali ta’ impjieg imsemmi fil‑paragrafu a) jrid ikun sar mal‑istess istituzzjoni, fl‑istess kwalità jew fi kwalità simili, u taħt l‑istess kundizzjonijiet bħal dawk fil‑kuntratt ta’ impjieg inizjali, jew taħt kundizzjonijiet simili għal dawk stipulati fil‑kuntratt inizjali; […].

ċ) il‑kuntratt irid ikollu bħala suġġett attivitajiet relatati direttament u immedjatament mal‑bżonnijiet permanenti u fit‑tul tal‑istituzzjoni inkwistjoni, skont kif dawk il‑bżonnijiet ikunu ddefiniti mill‑interess pubbliku li bih tkun inkarigata dik l‑istituzzjoni;

d) it‑terminu totali tal‑impjieg għall‑finijiet tad‑dispożizzjonijiet preċedenti jrid ikun tlesta fuq bażi full‑time jew part‑time u l‑inkarigi mwettqa jridu jkunu identiċi jew simili għal dawk indikati fil‑kuntratt inizjali. […]

2. Sabiex jiġi kkonstatat jekk ġewx issodisfati l‑kundizzjonijiet tal‑paragrafu preċedenti, il‑ħaddiem għandu jindirizza lill‑korp kompetenti, f’terminu perentorju ta’ xahrejn mid‑data tad‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet, talba li telenka l‑elementi li jippruvaw li ġew issodisfati l‑kundizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq. L‑opinjoni mmotivata li tevalwa, f’kull każ, jekk ġewx issodisfati l‑kundizzjonijiet tal‑paragrafu preċedenti, għandha tinħareġ mill‑kunsill tal‑promozzjonijiet jew minn korp ekwivalenti u, fin‑nuqqas, il‑kunsill amministrattiv jew il‑korp ta’ direzzjoni – jew il‑korp ekwivalenti skont id‑dispożizzjonijiet fis‑seħħ – tal‑persuna ġuridika kkonċernata. Fir‑rigward ta’ impriżi muniċipali jew komunali, il‑korp kompetenti huwa neċessarjament il‑kunsill muniċipali jew komunali tal‑lokalità territorjali kkonċernata, li għandhom jaġixxu fuq rakkomandazzjoni tal‑kunsill amministrattiv jew il‑korp ta’ direzzjoni tal‑impriża. Il‑korp kompetenti msemmi hawn fuq għandu jevalwa barra minn hekk jekk hemmx kuntratti ta’ xogħlijiet jew kuntratti u relazzjonijiet oħrajn li fir‑realtà huma relazzjoni ta’ impjieg. L‑opinjoni tal‑imsemmi korp kompetenti għandha tingħata sa mhux iktar tard minn ħames xhur mid‑data tad‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet.

3. L‑opinjonijiet, pożittivi jew negattivi, mogħtija b’mod konformi mal‑paragrafu 2 mill‑korpi kompetenti għandhom jintbagħtu minnufih lill‑Anotato Symvoulio Epilogis Prosopikou (ASEP ; il‑Kunsill Superjuri għall‑Għażla tal‑Persunal), li għandu jagħti deċiżjoni fi żmien tliet xhur minn meta jirċevihom.

4. Id‑dispożizzjonijiet ta’ dan l‑Artikolu japplikaw għall‑ħaddiema tas‑settur pubbliku […] kif ukoll għall‑impriżi muniċipali u komunali […].

5) Id‑dispożizzjonijiet tal‑paragrafu 1 ta’ dan l‑Artikolu japplikaw ukoll għall‑kuntratti li jiskadu matul il‑perijodu ta’ tliet xhur qabel id‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet, u dawk il‑kuntratti għandhom jitqiesu bħala kuntratti mġedda b’mod validu sad‑dħul fis‑seħħ ta’ dan id‑digriet, kemm‑il darba tiġi mħarsa l‑kundizzjoni stipulata fil‑paragrafu 1(a) ta’ dan l‑Artikolu.

[…].”

2.      Dispożizzjonijiet oħrajn li għandhom impatt fuq ix‑xogħol għal żmien determinat

a)      Dispożizzjonijiet tal‑Kostituzzjoni Griega

20.      L‑Artikolu 103(2) tal‑Kostituzzjoni Griega jipprovdi li :

“Ħadd ma jista’ jinħatar bħala uffiċjal għal kariga pubblika li ma tkunx ġiet stabbilita bil‑liġi. Liġi speċjali tista’ tipprevedi reklutaġġ bħala eċċezzjoni ta’ persunal bil‑kuntratt taħt id‑dritt privat għal żmien determinat, bil‑għan li jiġu sodisfatti bżonnijiet imprevisti u urġenti.”

21.      L‑Artikolu 103(8) tal‑Kostituzzjoni, li daħal fis‑seħħ fis‑7 ta’ April 2001, jipprovdi li :

“Il‑liġi tippreċiża l‑kundizzjonijiet u t‑tul tar‑relazzjonijiet ta’ impjieg taħt id‑dritt privat fl‑amministrazzjoni pubblika u s‑settur pubbliku f’sens wiesa’, kif deskritt mil‑liġi f’kull każ, jekk dan ikun meħtieġ biex jimtlew karigi apparti dawk previsti fl‑ewwel inċiż tal‑paragrafu 3, jew inkella bżonnijiet proviżorji, imprevisti jew urġenti skont it‑tieni inċiż tal‑paragrafu 2. Il‑liġi tistabbilixxi wkoll il‑funzjonijiet li jistgħu jiġu eżerċitati mill‑persunal tal‑inċiż preċedenti. Huwa pprojbit li jiġi titolizzat b’mezzi leġiżlattivi l‑persunal li jaqa’ taħt l‑ewwel inċiż jew li l‑kuntratti tagħhom jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat. Il‑projbizzjonijiet ta’ dan il‑paragrafu jgħoddu wkoll għall‑persuni impjegati permezz ta’ kuntratt ta’ xogħlijiet.”

b)      Il‑liġijiet Nri  2190/1994, 2527/1997 u 3250/2004

22.      Jirriżulta mill‑Artikolu 21 tal‑liġi Nru  2190/1994(18) li fil‑Greċja, is‑servizzi pubbliċi u l‑persuni ġuridiċi tad‑dritt pubbliku jistgħu jimpjegaw persunal fuq il‑bażi ta’ kuntratt ta’ impjieg ta’ dritt privat għal żmien determinat, sabiex ilaħħqu mal‑bżonnijiet staġjonali, perjodiċi jew provviżorji. It‑tul ta’ żmien ta’ impjieg ta’ dan il‑persunal ma jistax jaqbeż it‑tmien xhur matul perijodu ta’ tnax‑il xahar. Meta persunal huwa reklutat b’mod provviżorju sabiex jintlaħqu, skont id‑dispożizzjonijiet fis‑seħħ, bżonnijiet urġenti, minħabba n‑nuqqas tal‑persunal jew impjiegi vakanti, it‑tul ta’ żmien ta’ impjieg ma jistax jaqbeż l‑erba’ xhur għall‑istess persuna. Kull proroga jew konklużjoni ta’ kuntratt ġdid matul l‑istess sena, kif ukoll it‑tibdil f’kuntratt għal żmien indeterminat huma nulli.

23.      Skont l‑Artikolu 1 tal‑liġi Nru  3250/2004, l‑Istat, l‑awtoritajiet lokali tal‑ewwel u tat‑tieni grad kif ukoll il‑persuni ġuridiċi tad‑dritt pubbliku jistgħu jirreklutaw persunal permezz ta’ kuntratti tad‑dritt privat għal żmien determinat u part‑time, sabiex ilaħħqu mal‑bżonnijiet tagħhom biex jipprovdu servizzi ta’ natura soċjali liċ‑ċittadini. Ir‑reklutaġġi msemmija hawn fuq huma intiżi esklużivament biex ilaħħqu ma’ bżonnijiet addizzjonali biex jiġu pprovduti servizzi liċ‑ċittadini; dawn ma jaffettwawx l‑istruttura tal‑persunal titolari tal‑entitajiet ikkonċernati. It‑tul ta’ żmien ta’ dawn il‑kuntratti ma jistax jaqbeż it‑tmintax‑il xahar. Kuntratt ġdid ma jistax jiġi konkluż mal‑istess impjegat ħlief wara perijodu ta’ mhux inqas minn erba’ xhur wara l‑iskadenza tal‑kuntratt preċedenti. Il‑ħin ta’ xogħol ta’ kull aġent kuntrattwali ma jistax jaqbeż l‑għoxrin siegħa fil‑ġimgħa.

24.      Skont l‑Artikolu 6(1) tal‑liġi Nru  2527/1997, il‑konklużjoni ta’ kuntratt ta’ xogħlijiet mill‑amministrazzjonijiet u l‑persuni ġuridiċi tad‑dritt pubbliku tippresupponi, inter alia, li l‑proġett ma jkunx jappartjeni għall‑inkarigi normali tal‑aġenti tal‑istituzzjoni u li ma jkunx jista’ jitwettaq minn dawn l‑aġenti. Kuntratt ta’ xogħlijiet intiż biex jissodisfa bżonn permanenti u fit‑tul huwa ipso jure null fit‑totalità tiegħu.

c)      Il‑liġi Nru  2112/1920

25.      Skont il‑qorti tar‑rinviju, il‑liġi Nru  2112/1920(19) tista’ tapplika wkoll għar‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat, inkluż għal ħaddiema tas‑settur pubbliku(20). L‑Artikolu 8(3) ta’ din il‑liġi(21) jipprovdi li :

“Id‑dispożizzjonijiet ta’ din il‑liġi japplikaw tale quale għall‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, meta ż‑żmien determinat ma jkunx iġġustifikat min‑natura tal‑kuntratt iżda jkun ġie ffissat intenzjonalment bil‑għan li jiġu evitati d‑dispożizzjonijiet ta’ din il‑liġi dwar it‑terminazzjoni tal‑kuntratti tax‑xogħol.”

26.      Kif tindika l‑qorti tar‑rinviju, li tinvoka l‑ġurisprudenza Griega, jirriżulta mill‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 li kuntratt għal żmien determinat huwa kkunsidrat li huwa għal żmien indeterminat, meta ebda raġuni oġġettiva ma tkun tiġġustifika l‑limitazzjoni taż‑żmien. Dan jgħodd ukoll għal kuntratt uniku għal żmien determinat; għaldaqstant mhuwiex neċessarju li jkun hemm diversi kuntratti suċċessivi għal żmien determinat.

27.      Barra minn hekk, il‑qorti tar‑rinviju tenfasizza li l‑Areios Pagos(22) Griega kkunsidrat l‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 bħala miżura ekwivalenti legali skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, u dan fir‑rigward ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi kemm fis‑settur privat kif ukoll fis‑settur pubbliku, li barra minn hekk mhuwiex prekluż mill‑Artikolu 103(8) tal‑Kostituzzjoni Griega(23).

28.      Madankollu jirriżulta mill‑atti tal‑kawża li sussegwentement l‑istess Areios Pagos irrevediet il‑ġurisprudenza u ddeċidiet li, meta titqies il‑projbizzjoni fl‑Artikolu 103(8) tal‑Kostituzzjoni Griega, il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku ma jistgħux jinbidlu f’relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien indeterminat, anki meta dawn ikunu jservu biex jissodisfaw bżonn permanenti u fit‑tul(24).

III – Il‑fatti u l‑proċedura fil‑kawża prinċipali

29.      Fl‑2005, kull waħda mir‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali tal‑kawża C‑378/07 kienet ikkonkludiet kuntratt ta’ xogħol taħt id‑dritt privat mal‑awtorità lokali konvenuta, jiġifieri n‑Nomarchiaki Aftodioikisi Rethymnis(25) tal‑gżira ta’ Kreta. It‑tul ta’ żmien ta’ kull wieħed minn dawn il‑kuntratti kien limitat għal tmintax‑il xahar; it‑terminu ta’ validità tal‑ebda wieħed minnhom ma ġie estiż jew imġedded(26).

30.      Min‑naħa l‑oħra, ir‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali tal‑kawża C‑379/07 u ż‑żewġ rikorrenti fil‑kawża prinċipali tal‑kawża C‑380/07 kienu marbuta mal‑awtorità lokali konvenuta – id‑Dimos Geropotamou(27) fil‑gżira ta’ Kreta – permezz ta’ tliet relazzjonijiet ta’ xogħol suċċessivi. Dawn ir‑relazzjonijiet ta’ impjieg kienu bbażati fuq kuntratti għal żmien determinat li kienu kkwalifikati parzjalment bħala kuntratti ta’ xogħlijiet u parzjalment bħala kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat. Jirriżulta mill‑atti tal‑kawża li l‑kuntratti kienu jirrigwardaw il‑perijodu mix‑xahar ta’ Diċembru 2003 sax‑xahar ta’ Diċembru 2006; f’wieħed mill‑każijiet, l‑iskadenza ta’ kuntratt għal żmien determinat ġiet segwita immedjatament b’kuntratt ġdid għal żmien determinat; fil‑każijiet l‑oħra, għaddew perijodi ta’ bejn jum u 28 jum bejn iż‑żewġ kuntratti(28).

31.      Quddiem il‑Monomeles Protodikeio Rethymnis(29) (iktar ’il quddiem imsejħa wkoll bħala l‑qorti tar‑rinviju), ir‑rikorrenti fit‑tliet kawżi prinċipali argumentaw li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol tagħhom fir‑realtà servew biex jiġi ssodisfat bżonn permanenti u fit‑tul u li dawn ħadu biss il‑forma ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jew ta’ kuntratti ta’ xogħlijet biex jiġu evitati d‑dispożizzjonijiet tal‑liġi dwar l‑impjieg(30). Huma jinvokaw inter alia l‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920, interpretat u applikat b’mod konformi mad‑Direttiva 1999/70, skont liema l‑kuntratti tagħhom għandhom jitqiesu bħala kuntratti ta’ impjieg għal żmien indeterminat. Huma jsostnu li dan lanqas m’hu prekluż mill‑Artikolu 103(8) tal‑Kostituzzjoni Griega, peress li l‑obbligu fis‑seħħ fis‑settur pubbliku li l‑kuntratti għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat japplika biss għal kuntratti li realment jissodisfaw bżonn proviżorju, mhux previst jew urġenti ta’ min iħaddem.

32.      Konsegwentement, ir‑rikorrenti tat‑tliet kawżi prinċipali jitolbu lill‑qorti sabiex tikkonstata li huma marbuta permezz ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat mal‑awtorità lokali kkonċernata u li din għandha tkompli timpjegahom.

IV – Talbiet għal deċiżjonijiet preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja

A –    Kawża C‑378/07

33.      Fil‑kawża C‑378/07, b’digriet tad‑19 ta’ Lulju 2007, il‑qorti tar‑rinviju ddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri quddiemha u li tistaqsi lill‑ Qorti tal‑Ġustizzja s‑segwenti domandi preliminari:

1)      Il‑klawżola 5 u l‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat] konkluż mill‑ETUC, mill‑UNICE u mis‑CEEP, li jagħmel parti mid‑Direttiva tal‑Kunsill 1999/70/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368) għandhom jiġu interpretati fis‑sens li d‑dritt Komunitarju jipprekludi (għall‑finijiet tal‑implementazzjoni tal‑imsemmi ftehim qafas) l‑adozzjoni mill‑Istat Membru ta’ miżuri, meta:

a) qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva, tkun teżisti diġà, fis‑sistema ġuridika interna, miżura legali ekwivalenti, skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas?

b) il‑miżuri adottati għall‑implementazzjoni tal-ftehim qafas iwasslu għal tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat?

2)      Fil‑każ ta’ risposta fil‑pożittiv għall‑ewwel domanda, fil‑każijiet fejn ma jeżistux diversi kuntratti suċċessivi iżda kuntratt ta’ xogħol wieħed għal żmien determinat li fil‑verità jkollu bħala għan li jimpjega lill‑ħaddiem sabiex jiġu koperti, mhux bżonnijiet provviżorji, eċċezzjonali jew urġenti ta’ min iħaddem, iżda fir‑realtà bżonnijiet “permanenti u fit‑tul”, it‑tnaqqis tal‑protezzjoni ggarantita hija marbuta mal‑implementazzjoni tal-ftehim qafas u tad‑Direttiva ċċitata iktar ’il fuq? Għaldaqsatant, tali tnaqqis fil‑protezzjoni huwa pprojbit jew awtorizzat fir‑rigward tad‑dritt Komunitarju ?

3)      Fil‑każ ta’ risposta fil‑pożittiv għall‑ewwel domanda, sa fejn kienet teżisti, qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva 1999/70/KE, miżura ekwivalenti skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, bħad‑dispożizzjoni rilevanti f’dan il‑każ tal‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920, l‑adozzjoni ta’ miżura leġiżlattiva minħabba l‑implementazzjoni tal-ftehim qafas ‑ bħall‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004 li huwa d‑dispożizzjoni rilevanti f’dan il‑każ ‑ tikkostitwixxi tnaqqis mhux aċċettabbli fis‑sistema ġuridika interna tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat, skont il‑klawżola 8(1) u (3) tal-ftehim qafas:

a) meta din il‑miżura leġiżlattiva ta’ implimentazzjoni tal-ftehim qafas hija applikabbli biss għall‑każijiet ta’ numru ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi, bl‑eċċezzjoni tal‑każijiet ta’ aġenti kuntrattwali li jkunu kkonkludew kuntratt wieħed biss (u mhux numru ta’ kuntratti suċċessivi) għal żmien determinat sabiex ikopru l‑bżonnijiet “permanenti u fit‑tul” ta’ min iħaddem, filwaqt li l‑miżura legali li diġà kienet teżisti tirrigwarda l‑każijiet ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat kollha, inklużi dawk li fihom il‑ħaddiema kienu kkonkludew kuntratt wieħed biss għal żmien determinat, iżda li fil‑fatt kellha bħala għan li tkopri permezz tas‑servizzi tal‑ħaddiem bżonnijiet li mhumiex provviżorji, eċċezzjonali jew urġenti, iżda fil‑realtà “permanenti u fit‑tul”?

b) meta l‑imsemmija miżura leġiżlattiva ta’ implimentazzjoni tal-ftehim qafas tipprevedi, bħala effett ġuridiku intiż sabiex jipproteġi lill‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat u sabiex isservi bħala prevenzjoni kontra l‑abbużi, skont il-ftehim qafas, il‑kwalifika mill‑ġdid ex nunc tal‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, filwaqt li l‑miżura legali li diġà kienet teżisti kienet tipprovdi l‑kwalifika mill‑ġdid tal‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratti ta’ impjieg għal żmien indeterminat mid‑data inizjali tal‑konklużjoni tagħhom (ex tunc)?

4)      Fil‑każ ta’ risposta fil‑pożittiv għall‑ewwel domanda, f’każ fejn kienet teżisti, qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva 1999/70/KE, miżura ekwivalenti skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, bħall‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920 li hija d‑dispożizzjoni rilevanti f’dan il‑każ, minn naħa, l‑għażla tal‑leġiżlatur Grieg li jeskludi mill‑protezzjoni tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004 imsemmi iktar ‘il fuq il‑każijiet ta’ abbuż li fihom il‑ħaddiem ikkonkluda kuntratt ta’ xogħol wieħed biss għal żmien determinat, li madankollu huwa intiż fir‑realtà sabiex ikopri bżonnijiet mhux provviżorji, eċċezzjonali jew urġenti, iżda fil‑realtà “permanenti u fit‑tul” u, min‑naħa l‑oħra, il‑fatt li l‑leġiżlatur Grieg naqas milli jadotta miżura simili, speċifika għat‑tali każ u effiċjenti ‑ li toħloq effetti ġuridiċi li jipproteġu lill‑ħaddiema f’tali każ ta’ abbuż u li tmur lil hinn mill‑protezzjoni ġeneralment prevista, fil‑każ ta’ impjieg fil‑kuntest ta’ kuntratt null, permezz tad‑dritt komuni tax‑xogħol tas‑sistema ġuridika Grieg (mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni l‑abbuż skont il-ftehim qafas) li permezz tiegħu l‑ħaddiem jista’ jitlob il‑ħlas tas‑salarju tiegħu kif ukoll kumpens minħabba tkeċċija, kemm jekk il‑kuntratt kien validu jew le ‑ jikkostitwixxu tnaqqis mhux aċċettabbli fis‑sistema ġuridika interna tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat, skont il‑klawżola 8(1) u (3) tal-ftehim qafas, b’kunsiderazzjoni tal‑fatt: a) li l‑obbligu li jitħallas is‑salarju u l‑kumpens, previst mid‑dritt nazzjonali għal kull tip ta’ relazzjoni tax‑xogħol mhuwiex intiż partikolarment sabiex jipprevjeni l‑abbuż skont il-ftehim qafas, u b) li l‑implementazzjoni tal‑miżura legali ekwivalenti li diġà kienet teżisti għandha bħala effett ġuridiku r‑rikonoxximent tal‑kuntratt tax‑xogħol wieħed biss għal żmien determinat bħala kuntratt għal żmien indeterminat?

5)      Fil‑każ ta’ risposta fil‑pożittiv għad‑domandi preċedenti, meta tinterpreta d‑dritt nazzjonali tagħha fid‑dawl tad‑Direttiva 1999/70/KE, il‑qorti nazzjonali għandha twarrab id‑dispożizzjonijiet inkompatibbli magħha li kienu ġew adottati minħabba l‑implimentazzjoni tal-ftehim qafas, iżda li jagħtu lok għal tnaqqis fuq livell ġenerali ta’ protezzjoni fid‑dritt intern tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat ‑ bħad‑dispożizzjonijiet tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004, li jeskludu, b’mod impliċitu iżda ċar, mill‑protezzjoni tagħhom, il‑każijiet ta’ abbuż li fihom il‑ħaddiema kkonkludew biss kuntratt wieħed għal żmien determinat, iżda li fil‑fatt kellu bħala għan li jkopri permezz tas‑servizzi tal‑ħaddiem bżonnijiet mhux provviżorji, eċċezzjonali jew urġenti, iżda fil‑verità “permanenti u fit‑tul” ‑ u għandha tapplika minnflok dawn, id‑dispożizzjonijiet tal‑miżura legali ekwivalenti nazzjonali li kienu diġà jeżistu qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva, bħad‑dispożizzjonijiet tal‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920?

6)      Meta l‑qorti nazzjonali tqis li għandha tapplika ‑ bħala prinċipju ‑ fir‑rigward ta’ kawża fuq xogħol għal żmien determinat, dispożizzjoni (f’dan il‑każ, l‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920) li tikkostitwixxi miżura legali ekwivalenti skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas u skont liema l‑konstatazzjoni li kuntratt tax‑xogħol, anki jekk wieħed biss, ġie konkluż għal żmien determinat mingħajr ma ġiet iġġustifikata minn raġuni oġġettiva relatata man‑natura jew mal‑karatteristiċi tal‑kuntratt jew tal‑attività, timplika l‑kwalifika mill‑ġdid ta’ dan il‑kuntratt bħala kuntratt għal żmien indeterminat:

a) interpretazzjoni u implementazzjoni tad‑dritt nazzjonali mill‑qorti nazzjonali, skont liema l‑fatt li l‑konklużjoni tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku kienet legalment ibbażata fuq liġi dwar ix‑xogħol għal żmien determinat sabiex tkopri bżonnijiet soċjali speċjali, kumplimentari, urġenti jew provviżorji (f’dan il‑każ, fuq il‑Liġi Nru 3250/2004), anki meta dawn il‑bżonnijiet huma fir‑realtà permanenti u fit‑tul, tikkostitwixxi f’kull każ raġuni oġġettiva li tiġġustifika l‑konklużjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat, hija kumpatibbli mad‑dritt Komunitarju?

b) id‑dritt Komunitarju jipprekludi interpretazzjoni u implementazzjoni tad‑dritt nazzjonali min‑naħa tal‑qorti nazzjonali, li permezz tagħha dispożizzjoni li tipprojbixxi l‑bdil ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi fis‑settur pubbliku f’kuntratti tal‑impjieg għal żmien indeterminat għandu jiġi interpretat fis‑sens li fis‑settur pubbliku, il‑bidla ta’ kuntratt għal żmien determinat f’kuntratt għal żmien indeterminat hija totalment projbita, anki meta dan il‑kuntratt ġie konkluż għal żmien determinat b’mod abbużiv (jiġifieri meta l‑bżonnijiet li ġew sodisfatti kienu fir‑realtà permanenti u fit‑tul), u li f’tali każ, il‑qorti nazzjonali ma tistax tevalwa n‑natura reali tar‑relazzjoni ta’ xogħol ikkontestata sabiex tikkwalifikaha korrettement bħala kuntratt għal żmien indeterminat? Jew il‑projbizzjoni msemmija iktar ‘il fuq għandha tkun limitata biss għall‑kuntratti għal żmien determinat li ġew realment konklużi sabiex ikopru bżonnijiet provviżorji, mhux previsti, urġenti, eċċezzjonali jew simili, bl‑eċċezzjoni ta’ kuntratti konklużi sabiex ikopru bżonnijiet li huma fil‑fatt permanenti u fit‑tul?

B –    Kawża C‑379/07

34.      Fil‑kawża C‑379/07, b’digriet tal‑20 ta’ Lulju 2007, il‑qorti tar‑rinviju ddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri quddiemha u li tistaqsi lill‑Qorti tal‑Ġustizzja s‑segwenti domandi preliminari:

1)      Il‑klawżola 5 u l‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat konkluż mill‑ETUC, mill‑UNICE u mis‑CEEP, li jagħmel parti mid‑Direttiva tal‑Kunsill 1999/70/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368) għandhom jiġu interpretati fis‑sens li d‑dritt Komunitarju jipprekludi (għall‑finijiet tal‑implementazzjoni tal‑imsemmi ftehim qafas) l‑adozzjoni mill‑Istat Membru ta’ miżuri, meta:

a) qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva, tkun teżisti diġà, fis‑sistema ġuridika interna, miżura legali ekwivalenti, skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas?

b) il‑miżuri adottati għall‑implementazzjoni tal-ftehim qafas iwasslu għal tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat?

2)      F'każ ta’ risposta fil‑pożittiv għall‑ewwel domanda, sa fejn qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva 1999/70/KE kienet teżisti, fis‑sistema legali nazzjonali, miżura ekwivalenti skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, bħall‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920 in kwistjoni fil‑kawża prinċipali, għandu jiġi kkunsidrat li l‑adozzjoni ta’ att leġiżlattiv sabiex jiġi implimentat il-ftehim qafas ‑ bħall‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004, in kwistjoni fil‑kawża prinċipali ‑ tikkostitwixxi tnaqqis inaċċettabbli fis‑sistema legali nazzjonali tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat, skont il‑Klawżola 8(1) u (3) tal-ftehim qafas:

a) meta l‑imsemmija miżura leġiżlattiva ta’ implimentazzjoni tal-ftehim qafas tiġi adottata wara li jkun skada t‑terminu għat‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70/KE, iżda li ratione temporis tapplika biss għall‑kuntratti u għar‑relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat li kienu validi qabel id‑dħul fis‑seħħ tal‑miżura jew li kienu skadew f’perijodu determinat qabel id‑dħul fis‑seħħ tal‑miżura, iżda wara d‑data tal‑iskadenza tat‑terminu għat‑traspożizzjoni tad‑Direttiva, filwaqt li l‑applikazzzjoni tal‑miżura legali ekwivalenti li kienet diġà teżisti ma tkunx limitata fiż‑żmien u tkun tirrigwarda l‑kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat kollha konlużi, validi jew li jkunu skadew, meta daħlet fis‑seħħ id‑Direttiva u meta jkun skada t‑terminu għat‑traspożizzjoni tagħha?

b) meta fil‑kamp ta’ applikazzjoni tal‑imsemmija miżura leġiżlattiva jidħlu biss il‑kuntratti jew relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat li, sabiex jitqiesu bħala suċċessivi, għandhom b’mod kumulattiv: i) ma jkunux separati minn intervalli li jeċċedu t‑tliet xhur u ii) jkollhom terminu totali ta’ mill‑inqas erba’ u għoxrin xahar qabel id‑dħul fis‑seħħ tal‑miżura msemmija, indipendentement min‑numru ta’ tiġdidiet kuntrattwali, jew li kellhom, qabel id‑dħul fis‑seħħ tal‑miżura msemmija terminu ta’ mill‑inqas tmintax‑il xahar fuq total ta’ erba’ u għoxrin, bil‑kundizzjoni li l‑kuntratt ikun iġġedded mill‑inqas tliet darbiet, minbarra l‑kuntratt inizjali, filwaqt li l‑miżura legali ekwivalenti li kienet diġà teżisti ma tkunx timponi tali kundizzjonijiet iżda tapplika għall‑kuntratti ta’ impjieg kollha (suċċessivi) għal żmien determinat, indipendentement mit‑tul ta’ żmien minimu ta’ impjieg u min‑numru minimu ta’ tiġdidiet?

ċ) meta l‑imsemmija miżura leġiżlattiva li timplimenta l-ftehim qafas toħloq, sabiex tipproteġi lill‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat u sabiex tipprevjeni l‑abbuż skont il-ftehim qafas, il‑konsegwenza legali li l‑kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat jiġu kkwalifikati bħala kuntratt għal żmien indeterminat ex nunc, filwaqt li l‑miżura legali ekwivalenti li kienet diġà teżisti tipprevedi li din il‑kwalifika mill‑ġdid għandha ssir b’mod retroattiv (ex tunc)?

3)      F’każ ta’ risposta fil‑pożittiv għall‑ewwel domanda, sa fejn qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva 1999/70/KE kienet teżisti miżura ekwivalenti skont il‑Klawżola 5(1) tal-ftehim qafas, bħad‑dispożizzjoni rilevanti f’dan il‑każ tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru 2112/1920, għandu jiġi kkunsidrat li l‑adozzjoni ta’ miżura leġiżlattiva għall‑implementazzjoni tal-ftehim qafas bħad‑dispożizzjoni rilevanti f’dan il‑każ tal‑Artikolu 7 tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004 ‑ li bħala l‑unika protezzjoni kontra l‑abbuż tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat timponi fuq min iħaddem l‑obbligu li jħallas il‑pagi u indennizz għat‑tkeċċija mix‑xogħol, f’każ ta’ impjieg abbużiv permezz ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi ‑ tikkostitwixxi tnaqqis inaċċettabbli, fis‑sistema legali interna, tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat, skont il‑Klawżola 8(1) u (3) tal-ftehim qafas, fid‑dawl tal‑fatt:

a) li l‑obbligu ta’ min iħaddem li jħallas il‑pagi u indennizz għat‑tkeċċija mix‑xogħol huwa previst mid‑dritt nazzjonali għall‑każijiet kollha ta’ relazzjoni ta’ xogħol u mhuwiex speċifikatament intiż sabiex jipprevjeni l‑abbuż fis‑sens tal-ftehim qafas; u

b) li l‑applikazzjoni tal‑miżura legali ekwivalenti li kienet diġà teżisti għandha bħala konsegwenza legali li l‑kuntratti ta’ impjieg suċċessivi għal żmien determinat jiġu kkwalifikati bħala kuntratt għal żmien indeterminat?

4)      Fil‑każ ta’ risposta fil‑pożittiv għad‑domandi preċedenti, meta tinterpreta d‑dritt nazzjonali tagħha fid‑dawl tad‑Direttiva 1999/70/KE, il‑Qorti nazzjonali għandha teskludi d‑dispożizzjonijiet li ma jkunux kumpatibbli mad‑Direttiva li jkunu ġew adottati minħabba l‑implimentazzjoni tal-ftehim qafas, iżda li jwasslu għal tnaqqis fil‑livell ġenerali ta’ protezzjoni fid‑dritt nazzjonali tal‑ħaddiema impjegati għal żmien determinat ‑ bħad‑dispożizzjonijiet tal‑Artikoli 7 u 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004 ‑ u tapplika, minflok dawn, id‑dispożizzjonijiet tal‑miżura legali ekwivalenti nazzjonali li kienet teżisti qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva, bħad‑dispożizzjonijiet tal‑Artikolu 8(3) tal‑Liġi Nru 2112/1920?

5)      Meta l‑qorti nazzjonali kompetenti tiddeċiedi li, bħala prinċipju, f’dak li jirrigwarda impjiegi għal żmien determinat, tkun applikabbli , dispożizzjoni (f’dan il‑każ l‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru 2112/1920) li tikkostitwixxi miżura legali ekwivalenti skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas u abbażi ta’ liema l‑konstatazzjoni li xi kuntratti ta’ xogħol ġew konklużi għal żmien determinat mingħajr ma jkunu ġġustifikati minn xi raġuni oġġettiva li tirrigwarda n‑natura jew il‑karatteristiċi tal‑kuntratt jew l‑attività, jimplika l‑kwalifikazzjoni ta’ dan il‑kuntratt bħala kuntratt għal żmien indeterminat:

a) interpretazzjoni u implimentazzjoni tad‑dritt nazzjonali mill‑qorti nazzjonali, bis‑saħħa ta’ liema l‑fatt li l‑konklużjoni tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku kienet legalment ibbażata fuq liġi li tirrigwarda l‑impjieg għal żmien determinat sabiex jiġu koperti bżonnijiet soċjali speċjali, kumplimentari, urġenti jew provviżorji, anki meta dawn il‑bżonnijiet ikunu fir‑realità “permanenti u dewwiema”, jikkostitwixxu f’kull każ raġuni oġġettiva li tiġġustifika l‑konklużjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat, hija kumpatibbli mad‑dritt Komunitarju?

b) id‑dritt Komunitarju jipprekludi interpretazzjoni u implimentazzjoni tad‑dritt nazzjonali min‑naħa tal‑qorti nazzjonali, bis‑saħħa ta’ liema dispożizzjoni li tipprojbixxi li kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi fis‑settur pubbliku jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat għandha tiġi interpretata fis‑sens li fis‑settur pubbliku, it‑tibdil ta’ kuntratt għal żmien determinat f’kuntratt għal żmien indeterminat hija totalment ipprojbita, anki meta dan il‑kuntratt ikun ġie konkluż għal żmien determinat b’mod abbużiv (jiġifieri meta l‑bżonnijiet li ġew sodisfatti kienu fir‑realtà permanenti u dewwiema), u li f’tali każ, il‑qorti nazzjonali ma tistax tevalwa iktar in‑natura reali tar‑relazzjoni ta’ xogħol ikkontestata sabiex tipproċedi għall‑kwalifika korretta tagħha bħala kuntratt għal żmien indeterminat? Jew inkella, il‑projbizzjoni msemmija iktar ‘il fuq għandha tillimita ruħa biss għall‑kuntratti għal żmien determinat li jkunu ġew realment konklużi sabiex ikopru bżonnijiet proviżorji, mhux previsti, urġenti, eċċezzjonali jew simili, bl‑eċċezzjoni tal‑kuntratti konklużi sabiex ikopru bżonnijiet li fil‑fatt huma permanenti u dewwiema?

C –    Kawża C‑380/07

35.      Fil‑kawża C‑380/07, b’digriet tat‑23 ta’ Lulju 2007, il‑qorti tar‑rinviju ddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri quddiemha u li tistaqsi lill‑Qorti tal‑Ġustizzja l‑istess domandi preliminari bħal dawk li saru fil‑kawża C‑379/08(31).

D –    Proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja

36.      Permezz ta’ digriet tal‑President tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑12 ta’ Novembru 2007, ġew magħquda flimkien, għall‑finijiet tal‑proċedura bil‑miktub u orali, kif ukoll tas‑sentenza, il‑kawżi C‑378/07, C‑379/07 u C‑380/07.

37.      Ir‑rikorrenti fit‑tliet kawżi prinċipali, il‑Gvern Grieg u l‑Kummissjoni tal‑Komunitajiet Ewropew ippreżentaw osservazzjonijiet bil‑miktub u oralment quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja. Il‑konvenuti fit‑tliet kawżi prinċipali, kif ukoll il‑Gvern Taljan ippreżentaw osservazzjonijiet bil‑miktub.

V –    Ammissibbiltà tad‑domandi għal deċiżjonijiet preliminari

38.      Fl‑osservazzjonijiet bil‑miktub ta’ wħud mill‑parteċipanti fil‑proċedura, ġew espressi dubji dwar l‑ammissibbiltà tad‑domandi preliminari.

A –    Fuq id‑dibattitu ġenerali dwar il‑liġi Griega

39.      Id‑dibattitu jaħraq dwar l‑applikabbiltà u l‑interpretazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad‑dritt nazzjonali Grieg u b’mod partikolari tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920, wassal lill‑gvern Grieg sabiex iqiegħed indiskussjoni l‑ammissibbiltà tad‑domanda preliminari.

40.      Aħna ma naqblux ma’ dawn id‑dubji. Id‑deskrizzjoni tal‑kuntest ġuridiku nazzjonali fid‑digrieti tar‑rinviju hija ċara biżżejjed sabiex il‑Qorti tal‑Ġustizzja tkun tista’ tiddeċiedi b’mod utli. Sabiex tirrispondi għat‑talba għal deċiżjoni preliminari, il‑Qorti tal‑Ġustizzja għandha sempliċement tibbaża fuq l‑informazzjoni dwar id‑dritt nazzjonali mogħtija mill‑qorti tar‑rinviju, għaliex m’huwiex fil‑kompetenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja li tiddeċiedi dwar l‑interpretazzjoni tad‑dispożizzjonijiet nazzjonali u li tiddeċiedi jekk l‑interpretazzjoni mogħtija mill‑qorti tar‑rinviju hijiex korretta(32).

B –    Fuq l‑assenza ta’ pluralità ta’ kuntratti għal żmien determinat fil‑kawża C‑378/07

41.      Barra minn hekk, il‑Gvern Grieg u l‑Kummissjoni jenfasizzaw li l‑kawża C‑378/07 tirrigwarda biss kuntratti singolari għal żmien determinat, filwaqt li l-ftehim qafas jittratta l‑abbuż li jirriżulta minn kuntratti suċċessivi għal żmien determinat. B’hekk, it‑tnejn li huma jiddubitaw l‑utilità li tingħata risposta għad‑domandi preliminari tal‑kawża C‑378/07 jew mill‑inqas ta’ parti minnhom.

42.      Dawn id‑dubji huma wkoll infondati. Effettivament, ma jistax jiġi injorat il‑fatt li d‑domandi preliminari tal‑kawża C‑378/07, bl‑istess mod bħal dawk fiż‑żewġ kawżi l‑oħrajn, saru fid‑dawl tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni (klawżola 8(3) tal-ftehim qafas). Ma jirriżultax b’ċertezza, la mill-ftehim qafas, u lanqas mill‑ġurisprudenza eżistenti tal‑Qorti tal‑Ġustizzja, li dik il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tapplika biss għal relazzjonijiet multipli ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat. F’dan il‑kuntest, id‑domandi preliminari fil‑kawża C‑378/07 bl‑ebda mod ma jidhru li huma manifestament irrelevanti għall‑finijiet tas‑soluzzjoni tal‑kawża principali. F’tali każ, il‑Qorti tal‑Ġustizzja hija marbuta li tirrispondi għad‑domandi li sarulha u li jirrigwardaw l‑interpretazzjoni tad‑dritt Komunitarju(33).

C –    Fuq l‑inapplikabbiltà tad‑dispożizzjoni tranżitorja Griega (l‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004) fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07

43.      Finalment, il‑Gvern Taljan iqis lit‑tieni domanda preliminari fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07 bħala ipotetika u, għaldaqstant, inammissibbli. Sabiex jissostanzja din il‑fehma, huwa jissottometti li l‑possibbiltà mogħtija mid‑dispożizzjoni tranżitorja tal‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat m’hijiex materjalment applikabbli għall‑proċeduri fil‑kawża prinċipali.

44.      Lanqas din il‑pożizzjoni ma tikkonvinċini. Huwa minnu li r‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07 ma jidhrux li jaqgħu taħt il‑kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad‑dispożizzjoni tranżitorja tal‑Artikolu 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004; madankollu, it‑tieni domanda tal‑qorti tar‑rinviju f’dawk iż‑żewġ kawżi hija mmirata preċiżament biex tiddetermina jekk kienx leċitu li jiġu esklużi ħaddiema bħar‑rikorrenti mill‑kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id‑dispożizzjoni tranżitorja. Għaldaqstant għandu jiġi stabbilit jekk ir‑rikorrenti jistgħux jibbenefikaw ukoll, skont id‑dritt Komunitarju, mid‑dispożizzjoni tranżitorja, b’mod li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat tagħhom ikunu jistgħu jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat.

D –    Konklużjoni preliminari

45.      Minn dan jirriżulta li t‑tliet talbiet għal deċiżjonijiet preliminari huma ammissibbli fl‑intier tagħhom.

VI – Evalwazzjoni tal‑kontenut tad‑domandi preliminari

46.      Permezz tal‑elenku ta’ domandi twal u dettaljati, il‑qorti tar‑rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik Griega hijiex konformi mal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat. B’mod partikolari, il‑Monomeles Protodikeio Rethymnis tixtieq tkun taf jekk – meta jitwarrab id‑dritt nazzjonali preċedenti, jiġifieri l‑possibbiltà mogħtija mill‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu jew jiġu kkwalifikati f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat – id‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 dwar is‑settur pubbliku jmurx kontra l‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas.

47.      Għal dan il‑għan, id‑domanda għal deċiżjoni preliminari tistabbilixxi l‑premessa li l‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 kien għadu fis‑seħħ meta saret it‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70, li dan kien effettivament japplika kemm għas‑settur privat kif ukoll għas‑settur pubbliku(34) u li abbażi tiegħu kien possibbli li kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu jew jiġu kkwalifikati f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat. Dawn l‑elementi kollha huma ferm ikkontestati bejn il‑partijiet. Madankollu, kif diġà ġie enfasizzat, f’dak li jirrigwarda d‑dritt nazzjonali, il‑Qorti tal‑Ġustizzja tista’ tibbaża biss fuq dak li ġie kkomunikat lilha mill‑qorti tar‑rinviju(35). Barra minn hekk, fil‑proposta tiegħi ta’ risposta għad‑diversi domandi preliminari, inqisu li l‑interpretazzjoni mogħtija mill‑Monomeles Protodikeio Rethymnis dwar il‑portata u l‑kontenut tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 hija korretta.

48.      Għall‑finijiet ta’ simplifikazzjoni, nipproponu li r‑risposti għad‑domandi preliminari ma jingħatawx fl‑ordni magħżula mill‑qorti nazzjonali, iżda li dawn jiġu miġbura u mqassra skont approċċ tematiku. Ser nibdew bid‑domandi li b’mod ġenerali jirrigwardaw il‑portata tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni kif ukoll id‑definizzjoni tal‑kunċett ta’ “miżuri ekwivalenti legali” (ara iktar ’il quddiem, il‑parti A); sussegwentement ser niffokaw fuq id‑domandi dwar il‑kumpatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni bħal dik Griega mal-ftehim qafas (ara iktar ’il quddiem, il‑parti B), qabel ma nindirizzaw il‑konsegwenzi ta’ eventwali ksur tal-ftehim qafas (ara iktar ’il quddiem, il‑parti C).

A –    Id‑domandi preliminari dwar il‑portata tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni u d‑definizzjoni tal‑kunċett ta’ “miżuri ekwivalenti legali”

49.      Il‑portata tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni u d‑definizzjoni tal‑kunċett ta’ “miżuri ekwivalenti legali” huma s‑suġġett tal‑ewwel żewġ domandi fil‑kawża C‑378/07, kif ukoll tal‑ewwel domanda fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07 ; dawn id‑domandi ser jiġu indirizzati flimkien iktar ’il quddiem.

1.      Is‑setgħa diskrezzjonali li għandhom l‑Istati Membri fit‑traspożizzjoni, meta jkun hemm “miżura ekwivalenti legali”

50.      Il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas teħtieġ li l‑Istati Membri jintroduċu ċerti miżuri ta’ prevenzjoni ta’ abbużi li jirriżultaw mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, “meta ma hemm ebda miżuri ekwivalenti legali biex jipprevjenu l‑abbuż”.

51.      F’dan ir‑rigward, essenzjalment, il‑qorti tar‑rinviju tixtieq tkun taf x’setgħa diskrezzjonali għandu Stat Membru meta jittrasponi d‑Direttiva 1999/70, jekk id‑dritt nazzjonali tiegħu diġà jkun fih miżuri ekwivalenti legali. Din id‑domanda tirriżulta mill‑ipoteżi tal‑qorti nazzjonali li l‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 għandu jitqies bħala miżura ekwivalenti legali – ipoteżi kontroversjali li fuqha madankollu hija bbażata d‑domanda għal deċiżjoni preliminari kollha.

a)      Il‑kunċett ta’ miżura ekwivalenti legali

52.      Il-ftehim qafas ma jagħti ebda definizzjoni ta’ miżura ekwivalenti legali. Għaldaqstant, fil‑prinċipju din tista’ tkun kwalunkwe dispożizzjoni tad‑dritt nazzjonali. Mill‑għan tal-ftehim qafas, li huwa l‑prevenzjoni ta’ abbużi kkawżati mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, jirriżulta biss li din għandha tkun dispożizzjoni li tipparteċipa b’mod effettiv fil‑prevenzjoni tal‑abbuż (36).

53.      Sabiex tkun tista’ tiġi rrikonoxxuta bħala miżura ekwivalenti legali, m’huwiex neċessarju li dispożizzjoni nazzjonali tkun ġiet adottata b’mod speċifiku bil‑għan ta’ prevenzjoni tal‑abbuż, u lanqas li l‑kamp ta’ applikazzjoni tagħha jkun limitat għal kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. B’mod kuntrarju, huwa biżżejjed li l‑kamp ta’ applikazzjoni u l‑kontenut tad‑dispożizzjoni jkunu ta’ mill‑inqas jistgħu jikkontribwixxu għal prevenzjoni effettiva tal‑użu abbużiv ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

54.      B’hekk, is‑sempliċi fatt li dispożizzjoni, bħall‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920, ma jagħmel ebda distinzjoni bejn, minn naħa waħda, kuntratt singolari għal żmien determinat u, min‑naħa l‑oħra, kuntratti suċċessivi ta’ diversi termini determinati għal relazzjoni ta’ xogħol, iżda tista’ tapplika sa mill‑ewwel żmien determinat, ma jipprekludix il‑kwalifikazzjoni ta’ dik id‑dispożizzjoni bħala miżura ekwivalenti legali skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas. L‑uniku element deċiżiv huwa, kif diġà ntqal, li d‑dispożizzjoni tista’ tikkontribwixxi, minħabba l‑kamp ta’ applikazzjoni u l‑kontenut tagħha, għal prevenzjoni effettiva tal‑abbuż li jirriżulta mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

55.      Din l‑evalwazzjoni taqa’ taħt il‑kompetenza tal‑qorti nazzjonali skont il‑fatti ta’ kull każ. Il‑qorti tar‑rinviju b’hekk tkun ikkonfrontata bl‑evalwazzjonijiet estremament kontradittorji li ġew sottomessi matul il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja: filwaqt li r‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali jikkunsidraw li l‑possibbiltà li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu jew jiġu kkwalifikati f’kuntratti għal żmien indeterminat toħloq effett disważiv, il‑Gvern Grieg jiċħad li jeżisti tali effett għas‑settur pubbliku; huwa jsostni li l‑piżijiet finanzjarji ta’ tali bidla ta’ kuntratti ta’ xogħol jaqgħu fuq l‑awtorità u, għaldaqstant li – kuntrarjament għal dak li jseħħ fis‑settur privat – dawn ma jinħassux minn persuna li tħaddem speċifika.

b)      Is‑setgħa diskrezzjonali tal‑Istati Membri matul l‑implementazzjoni

56.      Meta jkunu jeżistu miżuri ekwivalenti legali li jipprevjenu l‑abbuż, l‑Istati Membri ma jitilfux is‑setgħa diskrezzjonali tagħhom kollha meta jimplementaw id‑Direttiva. Fil‑fatt, il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas m’għandhiex tinftiehem fis‑sens li d‑dritt nazzjonali dwar ix‑xogħol jiġi ffriżat fl‑istat li jkun u ma tistax tiġi emendata ulterjorment. Din il‑miżura fil‑fatt sempliċement tippreċiża li fil‑kuntest tat‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70, l‑Istati Membri m’għandhomx bżonn jadottaw miżuri ġodda għall‑prevenzjoni tal‑abbuż, jekk id‑dritt nazzjonali eżistenti diġà jkun jippermetti prevenzjoni effettiva tal‑abbuż. Għaldaqstant huwa fis‑setgħa diskrezzjonali tal‑Istati Membri li għal dan il‑għan jirrikorru għal waħda jew iktar mill‑miżuri msemmija f’din il‑klawżola, jew inkella għal miżuri legali eżistenti ekwivalenti(37).

57.      L‑Istati Membri huma liberi wkoll li jkomplu jadottaw miżuri dwar ix‑xogħol għal żmien determinat, kemm‑il darba dawn jissodisfaw ir‑rekwiżiti kollha tad‑dritt Komunitarju. Anki organizzazzjoni mill‑ġdid sħiħa tad‑dritt nazzjonali tax‑xogħol għal żmien determinat hija possibbli, bil‑kundizzjoni, minn naħa waħda, li din tippermetti prevenzjoni effettiva tal‑abbuż (klawżola 1(b), flimkien mal‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas) u, min‑naħa l‑oħra, li la jkun hemm ksur tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni (klawżola 8(3) tal-ftehim qafas)(38), u lanqas tad‑dispożizzjonijiet l‑oħra tad‑dritt Komunitarju(39).

c)      Konklużjoni preliminari

58.      Bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Anki jekk id‑dritt nazzjonali diġà jkollu miżuri legali ekwivalenti għall‑prevenzjoni tal‑abbuż skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat anness mad‑Direttiva 1999/70, l‑Istati Membri jibqgħu liberi li jadottaw miżuri dwar ix‑xogħol għal żmien determinat, kemm‑il darba dawn jissodisfaw ir‑rekwiżiti kollha tad‑dritt Komunitarju.

2.      Il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni

59.      Skont il‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas, l‑implementazzjoni ta’ dan tal‑aħħar m’għandhiex tikkostitwixxi ġustifikazzjoni valida għat‑tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni mogħti lill‑ħaddiema fil‑qasam tal-ftehim qafas. Din il‑projbizzjoni hija komunement imsejħa l‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni(40).

a)      Il‑kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni

60.      Permezz tat‑tieni domanda tagħha fil‑kawża C‑378/07, b’mod partikolari, il‑qorti tar‑rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tipproteġix lill‑ħaddiema biss fil‑każ ta’ limitazzjoni ripetuta u abbużiva tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol jew jekk din tapplikax ukoll jekk ikun hemm tnaqqis tal‑livell ta’ protezzjoni tal‑ħaddiem fil‑każ tal‑ewwel jew l‑unika limitazzjoni tat‑terminu ta’ relazzjoni ta’ xogħol. Din id‑domanda qed issir f’kuntest fejn l‑ewwel jew l‑unika limitazzjoni tat‑terminu ta’ kuntratti ta’ xogħol ma tkunx tidher li taqa’ taħt il‑kamp ta’ protezzjoni tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004.

61.      Il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tipprojbixxi tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema fil‑kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim qafas, liema kamp ta’ applikazzjoni huwa ddefinit mill‑klawżola 2 tal-ftehim qafas. Skont il‑klawżola 2(1) il-ftehim qafas japplika għall‑ħaddiema għal żmien determinat li għandhom kuntratt ta’ xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol kif definit fil‑liġi, fil‑ftehim kollettiv jew fil‑prattika f’kull Stat Membru. Restrizzjoni tal‑kamp ta’ applikazzjoni fis‑sens li l-ftehim qafas japplika biss għall‑ħaddiema li jinsabu f’relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol, la tirriżulta mill‑punt 1 u lanqas mill‑punt 2 tal‑klawżola 2. Tali restrizzjoni lanqas ma tirriżulta mid‑definizzjoni ta’ ħaddiem għal żmien determinat fil‑klawżola 3(1) tal-ftehim qafas.

62.      Ċertament, id‑dispożizzjoni tal‑klawżola 5(1) (flimkien mal‑klawżola 1(b)) tal-ftehim qafas, b’mod partikolari, sempliċement tobbliga lill‑Istati Membri jieħdu miżuri konkreti sabiex jipprevjenu l‑abbużi kkważati mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat(41). Madankollu, dan bl‑ebda mod ma jfisser li d‑dispożizzjonijiet l‑oħra kollha tal-ftehim qafas, b’mod partikolari l‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni li tinsab fil‑klawżola 8(3) jittrattaw biss dwar kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. Dan huwa evidenti prima facie mid‑definizzjoni tal‑kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione personae tal-ftehim qafas, fil‑klawżola 2(1) u 3(1) tiegħu.

63.      Ma tistax tiġi adottata interpretazzjoni restrittiva tal‑kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim qafas, b’mod ġenerali, u lanqas b’mod iktar speċifiku tal‑kamp ta’ applikazzjoni tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni(42). Fil‑fatt, il-ftehim qafas huwa intiż bħala kontribuzzjoni lejn bilanċ aħjar bejn il‑flessibiltà fil‑ħin tax‑xogħol u sigurtà għall‑ħaddiema(43). Isegwi wkoll għanijiet fundamentali tal‑politika soċjali tal‑Komunità, kif stabbiliti b’mod partikolari fl‑Artikolu 136(1) KE, jiġifieri t‑titjib tal‑kundizzjonijiet tal‑għajxien u tax‑xogħol u l‑garanzija ta’ ħarsien soċjali adegwat. Dawn l‑istess għanijiet jinsabu wkoll fil‑preambolu tat‑Trattat li jistabbilixxi l‑Unjoni Ewropea(44) u f’dak tat‑Trattat KE(45), kif ukoll fil‑Karta Komunitarja tad‑Drittijiet Soċjali Fundamentali(46) u fil‑Karta Soċjali Ewropea(47). Dawn jimmilitaw favur interpretazzjoni kemm jista’ jkun wiesgħa tal‑prinċipji u l‑projbizzjonijiet stabbiliti fil-ftehim qafas.

64.      F’dan il‑kuntest, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni għandha tapplika, anki meta Stat Membru jiddeċiedi li jimmodifika s‑sistema tiegħu ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema, li sa dak il‑punt tkun iktar favorevoli, għal‑livell minimu ta’ protezzjoni meħtieġ b’mod obbligatorju mill-ftehim qafas. Fil‑fatt, kull riduzzjoni tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat li jkun jeżisti fi Stat Membru għandha tosserva l‑kundizzjonijiet li jirriżultaw mill‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas.

65.      B’hekk, jekk id‑dritt nazzjonali ta’ Stat Membru jipproteġi lill‑ ħaddiema mhux biss fil‑każ ta’ diversi kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, iżda wkoll fil‑każ tal‑ewwel jew l‑unika limitazzjoni ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas testendi wkoll għal dik il‑protezzjoni(48).

66.      Għandu jiġi osservat ukoll, għall‑finijiet ta’ kompletezza, li l‑applikazzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas m’hijiex limitata biss għal riduzzjoni tal‑livell ta’ protezzjoni impliċita għal “miżuri ekwivalenti legali” skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas. Għalkemm il‑qorti tar‑rinviju u ċerti partijiet jidhru li qed jallegaw tali rabta, la l‑formulazzjoni, la l‑għan, u lanqas l‑ispirtu tal‑klawżola 8(3) ma jindikaw tali restrizzjoni tal‑kamp ta’ applikazzjoni rationae materiae tagħha. B’mod kuntrarju, huwa l‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat previst mid‑dritt nazzjonali li jista’ jiġi evalwat fir‑rigward tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni, u dan, irrispettivament minn jekk dan il‑livell ikunx superjuri jew inferjuri għal dak li huwa meħtieġ minn miżura ekwivalenti legali ta’ prevenzjoni ta’ abbuż fis‑sens tal‑klawżola 5(1).

b)      Il‑portata tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni

67.      Madankollu, b’kuntrast mal‑kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ rationae materiae – kif deskritt iktar ’il fuq(49) – tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas, il‑kontenut ta’ din id‑dispożizzjoni huwa relattivament żgħir. Fil‑fatt, il‑formulazzjoni tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tillimita ruħha sabiex tiddikjara li l‑implementazzjoni tal-ftehim qafas ma tistax tiġġustifika tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema. Minn dan jirriżultaw żewġ konsegwenzi.

68.      Fl‑ewwel lok, il-ftehim qafas ma jipprekludix tnaqqis bħala tali tal‑livell ta’ protezzjoni ggarantit lill‑ħaddiema f’dak li jirrigwarda l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat; b’mod kuntrarju, tali tnaqqis jibqa’ leċitu, jekk dan ma jkunx marbut mal‑implementazzjoni ta’ dan il-ftehim qafas(50). B’hekk, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tal‑klawżola 8(3) ma tikkostitwixxix klawżola ta’ “stand‑still” li tipprojbixxi b’mod assolut it‑tnaqqis tal‑livell ta’ protezzjoni li jkun jeżisti taħt id‑dritt nazzjonali fil‑mument tal‑implementazzjoni tad‑Direttiva 1999/70. B’mod kuntrarju, l‑Istati Membri u l‑imsieħba soċjali jibqgħu liberi li jadottaw il‑miżuri leġiżlattivi jew il‑ftehimiet kollettivi tagħhom fil‑qasam tal‑liġi tax‑xogħol għal żmien determinat; dawk il‑miżuri għandhom biss jiġu adottati indipendentement mill‑implementazzjoni tal-ftehim qafas, b’mod trasparenti u kjarament m’għandhomx jinvolvu ksur ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji oħra, u lanqas, b’mod partikolari, tnaqqis mil‑livell minimu ta’ protezzjoni stabbilit mill-ftehim qafas(51).

69.      Fit‑tieni lok, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas hija relatata unikament ma’ tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema fil‑kuntest tax‑xogħol għal żmien determinat. B’hekk, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni ma tipprekludix it‑tneħħija jew il‑mitigazzjoni ta’ miżura speċifika ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema, ħlief jekk dik it‑tneħħija jew mitigazzjoni jkunu jwasslu għal tnaqqis ġenerali tal‑livell tal‑ħaddiema għal żmien determinat. Ma jistax jiġi eskluż li miżura li tillimita l‑protezzjoni tal‑ħaddiema jkollha biss effett negliġibbli fuq il‑livell ġenerali ta’ protezzjoni meta din tkun akkumpanjata b’miżuri oħrajn li jtejbu l‑protezzjoni tal‑ħaddiema u li jikkumpensaw għaliha, b’mod li globalment, ma jkunx hemm tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni.

70.      Jekk dawn il‑kunsiderazzjonijiet jiġu applikati għal kawża bħal dik inkwistjoni, għandu jiġi osservat dan li ġej.

71.      Meta titqies l‑informazzjoni disponibbli f’din il‑kawża dwar il‑kuntest ġuridiku nazzjonali, m’huwiex possibbli li jiġi stabbilit b’ċertezza jekk it‑tneħħija tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 għas‑settur pubbliku kinitx diġà seħħet qabel it‑traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70 jew biss fl‑okkażjoni ta’ din it‑traspożizzjoni. Madankollu huwa ċert li l‑liġi Nru  2190/1994 applikabbli għas‑settur pubbliku Grieg kienet diġà stabbilixxiet projbizzjoni li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat(52). Dan l‑element donnu jindika li tal‑anqas kienet diġà tqiegħdet l‑ewwel ġebla tal‑abrogazzjoni tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 għas‑settur pubbliku ferm qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Direttiva 1999/70 u li, għaldaqstant, din l‑abrogazzjoni kienet ibbażata fuq deċiżjoni indipendenti min‑naħa tal‑leġiżlatur Grieg u ma kinitx konnessa mal‑implementazzjoni tad‑Direttiva 1999/70.

72.      F’kull każ, l‑abrogazzjoni tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru 2112/1920 ma tistax titqies li tmur kontra l‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni ħlief jekk tkun tant sinifikattiva li minnha jirriżulta tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tax‑xogħol għal żmien determinat. Hija l‑qorti tar‑rinviju li għandha tagħmel din l‑evalwazzjoni. F’dan ir‑rigward, il‑qorti nazzjonali trid tiddeċiedi wkoll dwar il‑kwistjoni jekk kienx hemm miżuri oħra li jtejbu l‑protezzjoni tal‑ħaddiema li kkumpensaw għall‑abrogazzjoni tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920(53).

73.      F’dan il‑kuntest, m’huwiex importanti li ċerti emendi fil‑liġi Griega li huma s‑suġġett ta’ kontroversja bejn il‑partijiet – b’mod partikolari l‑adozzjoni tal‑Artikolu 103(8) ġdid tal‑Kostituzzjoni Griega – saru fit‑terminu ta’ traspożizzjoni tad‑Direttiva 1999/70(54). Għalkemm l‑Istati Membri għandhom jastjenu milli jikkompromettu serjament il‑kisba tar‑riżultat mixtieq minn Direttiva matul it‑terminu ta’ traspożizzjoni tagħha(55), din il‑projbizzjoni milli jiġu ppreġudikati l‑għanijiet ta’ Direttiva ma tagħtix lok għal rekwiżiti iktar stretti minn dawk li diġà jirriżultaw mid‑dispożizzjonijiet speċifiċi tal-ftehim qafas stess, b’mod partikolari tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni.

c)      Konklużjoni preliminari

74.      Bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Il‑kamp ta’ applikazzjoni tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni li jirriżulta mill‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat mhuwiex limitat għall‑protezzjoni tal‑ħaddiema kontra l‑abbuż ikkawżat minn kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. Dispożizzjoni nazzjonali li tillimita ruħha sabiex tabroga jew iddgħajjef miżura speċifika ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema ma taqax taħt il‑projbizzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, ħlief jekk tkun twassal għal tnaqqis globali tal‑livell ġenerali tal‑protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat.

B –    Id‑domandi preliminari dwar il‑kumpatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni bħal dik Griega mal-ftehim qafas

75.      Id‑domandi preliminari msemmija iktar ’il quddiem (it‑tielet, ir‑raba’ u s‑sitt domandi tal‑kawża C‑378/07 u t‑tieni, it‑tielet u l‑ħames domandi tal‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07) jirrigwardaw b’mod konkret il‑kumpatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni bħad‑Digriet Presidenzjali Grieg Nru  164/2004 mal-ftehim qafas.

1.      Il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni fil‑perspettiva tas‑sanzjonijiet għal limitazzjoni abbużiva tat‑tul tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol

76.      Permezz tat‑tielet u r‑raba’ domandi tagħha fil‑kawża C‑378/07 u t‑tieni u t‑tielet domandi fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07, il‑qorti tar‑rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk emenda tal‑liġi bħal dik li saret fil‑Greċja għas‑settur pubbliku tmurx kontra l‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas. B’dan il‑mod, il‑qorti tar‑rinviju qed tfittex paragun bejn il‑livelli rispettivi ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema li jeżistu fil‑kamp ta’ applikazzjoni tad‑digriet Nru  164/2004 u fil‑kamp ta’ applikazzjoni tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920.

77.      Finalment, il‑kwistjoni hija dwar jekk il‑leġiżlatur Grieg kisirx il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni, meta neħħa l‑possibbiltà inizjali fis‑settur pubbliku li kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jiġu kkwalifikati mill‑ġdid b’effett retroattiv f’kuntratti għal żmien indeterminat, jew meta żamm biss din il‑possibbiltà – għall‑kuntratti l‑qodma – taħt kundizzjonijiet ferm restrittivi u mingħajr effett retroattiv (Artikoli 5 sa 7 u 11 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004). Barra minn hekk, il‑kawża C‑378/07 tqajjem b’mod speċifiku l‑kwistjoni dwar jekk il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tistax tipprekludi lil‑leġiżlatur Grieg milli jeskludi totalment mill‑kamp ta’ protezzjoni tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 il‑kuntratti singoli jew inizjali għal żmien determinat.

78.      Il‑Qorti tal‑Ġustizzja ma tistax tieħu pożizzjoni definittiva fuq dawn il‑kwistjonijiet, peress li dan jeħtieġ interpretazzjoni tad‑dritt nazzjonali, li taqa’ taħt il‑kompetenza esklużiva tal‑qorti nazzjonali(56). Il‑Qorti tal‑Ġustizzja madankollu tista’ tipprovdi lill‑qorti nazzjonali l‑elementi kollha li huma utli għall‑interpretazzjoni tal‑klawżola Komunitarja ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni u tad‑dispożizzjonijiet l‑oħra tal-ftehim qafas(57).

79.      Fl‑ewwel lok, għandu jiġi enfasizzat li l‑emendi tal‑liġi Griega inkwistjoni permezz tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jikkonċernaw biss miżura speċifika ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat, jiġifieri l‑possibbiltà li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu jew jiġu kkwalifikati mill‑ġdid f’kuntratti għal żmien indeterminat.

80.      Madankollu, kif diġà ġie nnotat(58), il‑kwistjoni ta’ tnaqqis fis‑sens tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas tinqala’ biss meta emenda tad‑dispożizzjonijiet applikabbli jkollha bħala konsegwenza tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema f’dak li jirrigwarda x‑xogħol għal żmien determinat. Min‑naħa l‑oħra, il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni ma tipprekludix it‑tneħħija jew id‑dgħajfien ta’ miżura speċifika ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat, ħlief jekk din il‑miżura tkun twassal għal tnaqqis ġenerali fil‑livell ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema.

81.      Huwa minnu li d‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jillimita bis‑saħħa, jew saħansitra jelimina totalment għall‑futur, il‑possibbiltà li l‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat. Barra minn hekk, kif tqis il‑qorti nazzjonali, m’hemmx iktar sanzjonijiet ekwivalenti għat‑trasformazzjoni. B’mod partikolari, skont il‑qorti tar‑rinviju, il‑ħlas tas‑salarji u ta’ kumpens għat‑tkeċċija (Artikolu 7 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004) huwa dejjem previst, indipendentement minn jekk ikunx hemm abbuż, u ma jikkostitwixxix sanzjoni speċifika tal‑abbuż. Fuq bażi kumplimentari, ir‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali jgħidu wkoll li fil‑Greċja, anki l‑proċeduri penali jew dixxiplinarji kontra persuna responsabbli għall‑abbuż m’għandhom kważi ebda relevanza fil‑prattika.

82.      Fil‑konfront ta’ tali sitwazzjoni, għandu jiġi konkluż li wara d‑dħul fis‑seħħ tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004, id‑dritt nazzjonali jimponi, għal każijiet ta’ abbuż tax‑xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku, sanzjonijiet li huma inqas effettivi minn dawk li kienu fis‑seħħ taħt is‑sitwazzjoni legali preċedenti, kif deskritta mill‑qorti tar‑rinviju.

83.      Għaldaqstant, f’dan il‑każ, dan mhux neċessarjament jikkonsisti fi tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema, kif imsemmi fil‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat.

84.      Fil‑fatt, minn naħa waħda, ir‑riforma li ddaħħlet permezz tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 ma tikkonċernax, b’mod ġenerali, lill‑ħaddiema għal żmien determinat fil‑Greċja, iżda biss lil kategorija preċiża fosthom, jiġifieri l‑ħaddiema għal żmien determinat fis‑settur pubbliku Grieg. B’mod speċifiku fir‑rigward tal‑kawża C‑378/07, f’dak li jirrigwarda l‑esklużjoni tal‑ewwel jew l‑uniċi kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat mill‑protezzjoni tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004, sottokategorija ta’ xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku waħda biss hija kkonċernata minn din il‑miżura. Dan is‑sempliċi fatt jindika n‑nuqqas ta’ tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat.

85.      Min‑naħa l‑oħra, dgħajfien tas‑sanzjonijiet previsti mid‑dritt nazzjonali jista’ jkun ikkumpensat minn miżuri ġodda ta’ prevenzjoni skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas. B’hekk, id‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 jintroduċi, fl‑Artikoli 5 u 6 tiegħu, diversi miżuri ġodda ta’ prevenzjoni tal‑abbuż tax‑xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku: il‑ħtieġa ta’ raġuni oġġettiva, tad‑dispożizzjonijiet dwar it‑terminu massimu awtorizzat tal‑kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol, kif ukoll tad‑dispożizzjonijiet fuq in‑numru massimu awtorizzat ta’ tiġdidiet ta’ dawk il‑kuntratti jew relazzjonijiet.

86.      Tali riforma leġiżlattiva tirrifletti spostament fil‑prijoritajiet minn sanzjoni tal‑abbużi lejn prevenzjoni tal‑abbużi; dan mhux neċessarjament iwassal għal tnaqqis tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema skont il‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas. Fil‑fatt, fil-ftehim qafas, l‑imsieħba soċjali Ewropej stess jisħqu dwar il‑prevenzjoni tal‑abbuż, u dan fir‑rigward tal‑kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat. Xhieda ta’ dan tinstab fil‑klawżola 1(b), li tirrigwarda l‑istabbiliment ta’ qafas għall‑prevenzjoni tal‑abbużi kkawżati mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

87.      Mill‑klawżola 5 tal-ftehim qafas, jirriżulta wkoll li f’għajnejn id‑dritt Komunitarju, tingħata prijorità lill‑prevenżjoni tal‑abbuż; skont il‑klawżola 5(1), l‑Istati Membri għandhom jadottaw mill‑inqas waħda mill‑miżuri ta’ prevenzjoni tal‑abbuż imsemmija fiha, ħlief jekk diġà jkunu jeżistu miżuri legali ekwivalenti. B’mod kuntrarju, ebda sanzjoni konkreta tal‑abbuż m’hija prevista b’mod imperattiv. Anki s‑sanzjoni – imsemmija espressament fil‑klawżola 5(2)(b) – kontra t‑trasformazzjoni ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratti jew relazzjonijiet għal żmien indeterminat titħalla fid‑diskrezzjoni tal‑Istati Membri, bl‑użu tat‑terminu “meta approprjat”: id‑dritt nazzjonali b’hekk jista’ jipprevedi tali sanzjoni, iżda jista’ wkoll jirrikorri għal sanzjonijiet oħrajn, dejjem bil‑kundizzjoni li jkunu jeżistu miżuri effettivi ta’ prevenzjoni u, jekk ikun neċessarju, ta’ ripressjoni tal‑abbużi(59).

88.      Għaldaqstant, nikkunsidra li f’kawża bħal din, m’għandux jiġi neċessarjament preżunt li hemm tnaqqis fil‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat, fis‑sens tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas.

89.      Madankollu, minkejja l‑kumpatibbiltà tagħha mal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni, kull modifika tal‑protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat għandha tkun kumpatibbli wkoll mad‑dispożizzjonijiet l‑oħra tal-ftehim qafas u mad‑dritt Komunitarju kollu. B’hekk, għalkemm id‑ Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 ma wassalx għal tnaqqis tal‑livell ġenerali tal‑protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat, skont il‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas, id‑dgħajfien mill‑imsemmi digriet tas‑sanzjonijiet għall‑abbuż tax‑xogħol għal żmien determinat m’għandu fl‑ebda każ iwassal għal livell inferjuri minn dak meħtieġ mid‑dritt Komunitarju bħala protezzjoni minima għall‑ħaddiema għal żmien determinat.

90.      Għalkemm, kif semmejt, il-ftehim qafas jenfasizza, fil‑klawżola 5 tiegħu, fuq il‑prevenzjoni tal‑abbuż, l‑Istati Membri xorta jibqgħu obbligati li jipprevedu sanzjonijiet adattati għall‑każ fejn fir‑realtà jseħħ abbuż(60). Għalkemm, f’dan il‑kuntest, huwa fil‑kompetenza tal‑Istati Membri jew l‑imsieħba soċjali li jiddefinixxu u jorganizzaw is‑sanzjonijiet speċifiċi(61), għandu jiġi żgurat li l‑ksur tad‑dritt Komunitarju jiġi ssanzjonat f’kundizzjonijiet, kemm sostantivi kif ukoll proċedurali, li jkunu simili għal dawk applikabbli għall‑ksur tad‑dritt nazzjonali, ta’ natura u ta’ importanza simili u li, f’kull każ, jagħmlu s‑sanzjoni ta’ natura effettiva, proporzjonata u disważiva(62).

91.      Għaldaqstant, fil‑każ ta’ abbuż, miżura li tagħti garanziji effettivi u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema għandha tkun tista’ tiġi applikata biex dak l‑abbuż jiġi debitament sanzjonat u sabiex jitneħħew il‑konsegwenzi tal‑ksur tad‑dritt Komunitarju(63). F’dan ir‑rigward, jirriżulta biss mill-ftehim qafas, b’mod partikolari mill‑klawżola 5(2)(b) tiegħu, li t‑trasformazzjoni ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat f’kuntratti għal żmien indeterminat hija sanzjoni konċepibbli(64) ; madankollu, mhuwiex eskluż li jkun hemm sanzjonijiet ta’ tip ieħor.

92.      Meta tevalwa l‑effettività tas‑sanzjonijiet, kif ġew previsti speċifikament għas‑servizz pubbliku Grieg mill‑Artikolu 7 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004, il‑qorti tar‑rinviju għandha tistħarreġ ukoll, inter alia, jekk ikunx jeżisti inċentiv għall‑ħaddiema kkonċernati sabiex realment jużaw u jimponu d‑drittijiet mogħtija lilhom. Fil‑fatt, ħaddiema li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol tagħhom ikunu ġew limitati fiż‑żmien b’mod abbużiv, jistgħu madankollu jkollhom it‑tentazzjoni li jittolleraw dak l‑abbuż bit‑tama li jkomplu jiġu impjegati fis‑settur pubbliku u b’hekk jibbenefikaw mis‑sigurtà soċjali. Minħabba l‑biża’ li fil‑futur ma jingħataw ebda kuntratt (l‑anqas għal żmien determinat), ċerti ħaddiema jistgħu jastjenu milli jeżerċitaw id‑dritt tagħhom għal kumpens għat‑terminazzjoni tal‑impjieg jew li jirrappurtaw lill‑persuni responsabbli mill‑prattika abbużiva għall‑finijiet ta’ proċeduri dixxiplinarji jew penali.

93.      Bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Il‑fatt li titneħħa jew tiġi mdgħajfa sanzjoni tal‑abbuż ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat fir‑rigward ta’ kategorija partikolari ta’ ħaddiema għal żmien determinat ma jiksirx il‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien determinat, meta dan ikun ikkumpensat b’tisħiħ simultanju tal‑miżuri ta’ prevenzjoni tal‑abbuż. Iżda l‑Istati Membri xorta jibqgħu obbligati li jintroduċu jew li jżommu fis‑seħħ sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u disważivi fil‑każ li jseħħ abbuż.

2.      Fuq il‑kunċett ta’ raġuni oġġettiva skont il‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas

94.      Permezz tad‑domanda 6(a) fil‑kawża C‑378/07, kif ukoll tad‑domanda 5(a) fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07, il‑qorti tar‑rinviju tixtieq tkun taf dwar l‑interpretazzjoni tal‑kunċett ta’ raġuni oġġettiva skont il‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas. Il‑qorti nazzjonali essenzjalment tixtieq tkun taf jekk is‑sempliċi fatt li dispożizzjoni legali tkun serviet bħala bażi għal‑limitazzjoni fiż‑żmien ta’ relazzjoni ta’ xogħol jistax jikkostitwixxi raġuni oġġettiva fis‑sens tal-ftehim qafas, minkejja li l‑kundizzjonijiet ta’ dik id‑dispożizzjoni legali ma jkunx ġew issodisfati.

95.      Prima facie, din id‑domanda tqajjem problema li diġà kienet ġiet indirizzata fis‑sentenza Adeneler. F’din il‑kawża, il‑Qorti tal‑Ġustizzja kienet iddeċidiet li dispożizzjoni nazzjonali li tillimita ruħha sabiex tawtorizza, b’mod ġenerali u astratt, permezz ta’ dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari, l‑użu ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat, ma tikkostitwixxix ġustifikazzjoni suffiċjenti għal dan it‑tip ta’ impjieg. B’mod kuntrarju, id‑dispożizzjoni nazzjonali għandha tiggarantixxi li l‑użu ta’ kuntratti suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat ikun iġġustifikat mill‑eżistenza ta’ elementi konkreti li għandhom x’jaqsmu b’mod partikolari mal‑attività inkwistjoni u l‑kundizzjoni tal‑eżerċizzju tagħha(65).

96.      Madankollu, f’dan il‑każ, il‑qorti nazzjonali m’hijiex interessata fil‑fatt li l‑bażi legali tal‑limitazzjoni fiż‑żmien tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol inkwistjoni kienet wisq ġenerali u vaga. B’mod kuntrarju, hija tippresupponi li f’din il‑kawża, il‑kundizzjonijiet legali – ferm dettaljati – ta’ limitazzjoni taż‑żmien sempliċement ma ġewx osservati. B’hekk, kull limitazzjoni taż‑żmien kienet ibbażata fuq dispożizzjonijiet li jawtorizzaw “li jiġu sodisfatti bżonnijiet soċjali staġjonali, perjodiċi, proviżorji, eċċezzjonali jew kumplimentari”(66), waqt li fir‑realtà, dan kien jikkonsisti fi “bżonn permanenti u fit‑tul”.

97.      F’dan ir‑rigward, għandu qabel kollox jiġi osservat li l‑qorti nazzjonali waħedha kompetenti biex tinterpreta d‑dritt nazzjonali u biex tapplikah għal din il‑kawża(67). Madankollu, il‑Qorti tal‑Ġustizzja hija responsabbli biex tipprovdi informazzjoni utli dwar ir‑restrizzjonijiet tad‑dritt Komunitarju(68) u b’mod partikolari, f’din il‑kawża, dwar dawk tal-ftehim qafas.

98.      Skont il-ftehim qafas, il‑limitazzjoni fiż‑żmien ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol ma teħtieġx neċessarjament raġuni oġġettiva. Ċertament, il-ftehim qafas jikkunsidra li x‑xogħol għal żmien determinat huwa ta’ natura eċċezzjonali(69) u li l‑użu ta’ kuntratti għal żmien determinat ibbażat fuq raġunijiet oġġettivi huwa mezz għall‑prevenzjoni tal‑abbużi(70). Madankollu, il-ftehim qafas finalment iħalli f’idejn l‑Istati Membri l‑għażla bejn it‑tliet miżuri msemmija fil‑klawżola 5(1)(a), (b) u (ċ)(71), kemm‑il darba l‑miżuri meħuda jkunu imperattivi u jippermettu li jkun hemm prevenzjoni effettiva tal‑abbużi(72).

99.      Huwa għalhekk li Stat Membru m’għandux neċessarjament jieħu l‑ewwel waħda mit‑tliet miżuri offruti lilu – jiġifieri r‑rekwiżit ta’ raġunijiet oġġettivi – fil‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas. Xejn ma jimpedilu li jiffissa ż‑żmien massimu totali ta’ kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat jew in‑numru massimu ta’ tiġdidiet ta’ tali kuntratti bil‑għan li ssir prevenzjoni tal‑abbużi iktar milli jiddefinixxi raġunijiet oġġettivi(73).

100. A fortiori, il-ftehim qafas ma jobbligax lill‑Istati Membri li jimponu r‑rekwiżit ta’ raġuni oġġettiva sa mill‑ewwel jew l‑unika limitazzjoni tat‑terminu ta’ kuntratt jew ta’ relazzjoni ta’ xogħol. Fil‑fatt, il‑klawżola 5(1)(a), tal-ftehim qafas sempliċement tiddefinixxi raġunijiet oġġettivi li jistgħu jiġġustifikaw it‑tiġdid tal‑kuntratti jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat; fi kliem ieħor, din hija kwistjoni ta’ każijiet ta’ limitazzjoni ripetuta tat‑terminu tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol.

101. Iżda jekk Stat Membru jadotta l‑miżura msemmija fil‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas u jiffissa raġunijiet oġġettivi li jistgħu jew li għandhom jiġġustifikaw – inter alia, mill‑inqas – l‑estensjoni ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat, huwa jkun marbut, b’mod konformi mal‑Artikolu 249(3) KE, li jeżerċita s‑setgħa diskrezzjonali tiegħu b’mod konformi mal‑għanijiet tad‑Direttiva 1999/70 u tal-ftehim qafas li huwa anness magħha(74).

102. Skont il‑ġurisprudenza, id‑definizzjoni ta’ tali raġunijiet oġġettivi għandha ssemmi ċirkustanzi preċiżi u konkreti li jikkaratterizzaw attività partikolari u, għaldaqstant, għandha tkun ta’ tali natura li tiġġustifika f’dan il‑kuntest partikolari l‑użu ta’ kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat. Dawn iċ‑ċirkustanzi jistgħu b’mod partikolari jirriżultaw min‑natura partikolari tal‑inkarigi li għat‑twettiq tagħhom ikunu ġew konklużi tali kuntratti u l‑karatteristiċi intrinsiċi tagħhom jew, jekk ikun il‑każ, mit‑tfittxija tal‑għan leġittimu tal‑politika soċjali ta’ Stat Membru(75).

103. Id‑dispożizzjonijiet nazzjonali tal‑liġijiet Nru  2190/1994 u Nru  2527/1997 iċċitati mill‑qorti tar‑rinviju jistabbilixxu – permezz ta’ formulazzjonijiet simili – b’mod konkret ir‑raġunijiet li għalihom jistgħu jiġu konklużi relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat. Kif diġà ntqal, dan ikun il‑każ meta jkun meħtieġ li jiġu ssodisfati bżonnijiet staġjonali jew proviżorji (l‑Artikolu 21(1) tal‑liġi Nru  2190/1994) jew bżonnijiet ta’ prestazzjonijiet supplementari ta’ servizzi għaċ‑ċittadini (l‑Artikolu 1 tal‑liġi Nru  3250/2004), kuntrarjament għall‑issodisfar ta’ bżonnijiet permanenti u fit‑tul (l‑Artikolu 6(1) tal‑liġi Nru  2527/1997).

104. Mid‑deskrizzjonijiet mogħtija mill‑qorti tar‑rinviju u b’mod iktar ġenerali mill‑ġurisprudenza Griega, essenzjalment jirriżulta li fis‑servizz pubbliku, il‑konklużjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat hija possibbli biss biex jiġu ssodisfati bżonnijiet provviżorji, u mhux bżonnijiet permanenti u fit‑tul.

105. Mingħajr ebda dubju, bżonn unikament proviżorju ta’ min iħaddem jista’ jikkostitwixxi raġuni oġġettiva – skont il‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas – li fil‑prinċipju hija ta’ natura tali li tiġġustifika l‑limitazzjoni tat‑terminu tar‑relazzjonijiet ta’ xogħol. Dan huwa kjarament il‑każ għal xogħol staġjonali jew għat‑twettiq ta’ proġetti speċifiċi li ż‑żmien u s‑suġġett tagħhom ikunu limitati, kemm‑il darba dawn ikunu meħtieġa minħabba żieda f’daqqa fir‑rata ta’ attività ta’ min iħaddem u ma jkunux sinonimi ma’ żieda permanenti fl‑attività.

106. Madankollu, jekk xi dispożizzjonijiet leġiżlattivi jikkwalifikaw, f’dan is‑sens, il‑bżonn proviżorju ta’ min iħaddem bħala raġuni oġġettiva li tiġġustifika l‑limitazzjonijiet tat‑terminu, l‑awtoritajiet nazzjonali kollha – inklużi l‑amministrazzjoni u l‑qrati – għandhom jiggarantixxu, fil‑kamp tal‑kompetenzi rispettiv tagħhom, applikazzjoni ta’ dawn l‑istess dispożizzjonijiet leġiżlattivi li tkun konformi mad‑Direttiva, bil‑għan li jikkontribwixxu b’mod effettiv għall‑prevenzjoni tal‑abbużi(76).

107. Ikun kontra l‑għan ta’ prevenzjoni tal‑abbużi – stabbilit fil‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas – li l‑imsemmija dispożizzjonijiet leġiżlattivi jiġu applikati bil‑maqlub fil‑prattika u jintużaw saħansitra bħala bażi legali għal limitazzjoni tat‑terminu ta’ kuntratti ta’ xogħol, meta fir‑realtà dan ma jkunx qed isir biex jiġi ssodisfat bżonn proviżorju ta’ min iħaddem iżda bżonn permanenti u fit‑tul.

108. Bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Jekk Stat Membru jiddefinixxi, fid‑dispożizzjonijiet tad‑dritt nazzjonali tiegħu, raġunijiet oġġettivi skont il‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien determinat, l‑awtoritajiet nazzjonali għandhom, f’kull każ partikolari, l‑obbligu li jiggarantixxu, fil‑kamp ta’ kompetenza rispettiv tagħhom, applikazzjoni ta’ dawn id‑dispożizzjonijiet li tkun konformi mad‑Direttiva, b’mod li ssir prevenzjoni effettiva tal‑abbużi li jirriżultaw mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

3.      Fuq il‑projbizzjoni li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’relazzjonijiet għal żmien indeterminat fis‑settur pubbliku Grieg

109. Permezz tad‑domanda 6(b) tal‑kawża C‑378/07, kif ukoll permezz tad‑domanda 5(b) tal‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07, il‑qorti tar‑rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk projbizzjoni assoluta li l‑kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’ kuntratti għal żmien indeterminat fis‑settur pubbliku hijiex kumpatibbli mad‑dritt Komunitarju.

110. Din id‑domanda qed issir fil‑kuntest ta’ tali projbizzjoni li ġiet introdotta għas‑settur pubbliku mil‑leġiżlatur Grieg, minn naħa waħda, fl‑Artikolu 21 tal‑liġi Nru  2190/1994 u, min‑naħa l‑oħra, fl‑Artikolu 103(8) tal‑Kostituzzjoni Griega.

111. Il‑Qorti tal‑Ġustizzja kienet diġà indirizzat din il‑projbizzjoni – għall‑inqas fuq il‑verżjoni sempliċement leġiżlattiva tagħha tal‑Artikolu 21 tal‑liġi Nru  2190/1994 – fis‑sentenza Adeneler. Hija kienet iddeċidiet li l-ftehim qafas jostakola l‑applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi b’mod assolut, fis‑settur pubbliku biss, li sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat, li għandhom jiġu kkunsidrati bħala abbużivi, jinbidlu f’kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat(77).

112. Madankollu, din il‑parti tas‑sentenza Adeneler tapplika biss “f’ċirkustanzi bħal dawk tal‑kawża prinċipali”, li jistgħu jiġu sinteżizzati skont kif ġej:

‑ il‑kuntratti inkwistjoni kienu kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat, li fil‑fatt kienu intiżi sabiex ikopru “bżonnijiet permanenti u fit‑tul” tal‑persuna li timpjega u li kellhom jitqiesu bħala abbużivi(78) ;

‑ dawn il‑kuntratti kienu jirrigwardaw il‑perijodu bejn Mejju 2001 u Settembru 2003(79) u b’hekk kienu diġà skadew qabel id‑dħul fis‑seħħ tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004;

‑ skont l‑informazzjoni li kellha l‑Qorti tal‑Ġustizzja, id‑dritt nazzjonali dwar is‑settur pubbliku ma kienx jinkludi – għall‑inqas sad‑dħul fis‑seħħ tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 – ebda miżura oħra effettiva adattata sabiex tipprevjeni u, eventwalment, tippenalizza l‑abbuż riżultanti minn kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat(80).

113. Meta jitqiesu dawn iċ‑ċirkustanzi partikolari, mill‑ġurisprudenza Adeneler wieħed m’għandux jasal għall‑konklużjoni prematura li llum il‑ġurnata, il‑projbizzjoni li teżisti fis‑settur pubbliku Grieg li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’relazzjonijiet għal żmien indeterminat, għadha kuntrarja għall-ftehim qafas. Ċertament, il‑ qorti tar‑rinviju tqis ukoll, f’dan il‑każ, li l‑limitazzjoni tat‑terminu tal‑kuntratti ta’ xogħol tar‑rikorrenti kienet abbużiva, peress li fir‑realtà dawn kienu jservu sabiex jissodisfaw bżonnijiet permanenti u fit‑tul. Madankollu, il‑qorti nazzjonali trid tisħarreġ ukoll jekk iċ‑ċirkustanzi l‑oħra tal‑proċeduri fil‑kawża prinċipali humiex paragunabbli wkoll ma’ dawk li jirriżultaw mill‑kawża Adeneler.

114. B’mod partikolari, hija għandha l‑obbligu li tevalwa jekk, fil‑frattemp, il‑liġi Griega introduċietx miżuri effettivi oħra għall‑prevenzjoni u, eventwalment, għall‑ippenalizzar tal‑abbuż li jirriżulta mill‑kuntratti suċċessivi għal żmien determinat. Fil‑fatt, għalkemm issa jeżistu miżuri effettivi oħra għall‑prevenzjoni u, eventwalment, għall‑ippenalizzar tal‑abbuż, il-ftehim qafas m’għadux jostakola l‑applikazzjoni ta’ projbizzjoni li jinbidlu l‑kuntratti fis‑settur pubbliku. Tali miżuri jistgħu b’mod partikolari jikkonsistu f’dispożizzjonijiet imperattivi li jirregolaw it‑terminu u l‑estensjoni ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat u li jagħtu dritt ta’ kumpens fil‑każijiet ta’ abbuż(81).

115. F’dan il‑kuntetst, għandha għal darba oħra tinġibed l‑attenzjoni fuq id‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004(82) li issa daħal fis‑seħħ; kif intqal qabel(83), dan daħħal diversi miżuri ġodda ta’ prevenzjoni u ppenalizzar tal‑abbużi tax‑xogħol għal żmien determinat fis‑settur pubbliku: il‑ħtieġa ta’ raġuni oġġettiva, dispożizzjonijiet dwar it‑terminu massimu awtorizzat tal‑kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol suċċessivi, dispożizzjonijiet dwar in‑numru massimu awtorizzat ta’ tiġdidiet ta’ dawk il‑kuntratti jew relazzjonijiet, dritt għal kumpens kif ukoll il‑possibbiltà ta’ sanzjonijiet penali u dixxiplinarji(84).

116. Id‑direttiva u l-ftehim qafas ma jistabbilixxu l‑ebda obbligu ġenerali li l‑Istati Membri jipprevedu li l‑kuntratti għal żmien determinat jinbidlu f’kuntratti għal żmien indeterminat(85) : il‑klawżola 5(2)(b) tal-ftehim qafas ma tipprevedix tali obbligu ta’ trasformazzjoni la fil‑każ ta’ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat, u lanqas fil‑każ ta’ limitazzjoni abbużiva unika tat‑terminu ta’ relazzjoni ta’ xogħol; tali obbligu lanqas ma jirriżulta minn xi parti oħra tal-ftehim qafas.

117. Il-ftehim qafas lanqas ma jipprojbixxi lill‑Istati Membri li jittrattaw b’mod differenti l‑użu abbużiv ta’ kuntratti u relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat, skont jekk ikunux ġew konklużi fis‑settur privat jew fis‑settur pubbliku(86). Barra minn hekk, il-ftehim qafas innifsu jirrikonoxxi espressament “li l‑applikazzjoni ddettaljata [tiegħu] jeħtieġ li tieħu kont tar‑realtajiet ta’ sitwazzjonijiet nazzjonali, settorali u staġjonali”(87). Dawn ir‑realtajiet jistgħu jinkludu ċerti prinċipji tad‑dritt tas‑servizz pubbliku, bħall‑prinċipju tal‑impjieg baġitarju, il‑mudell tal‑uffiċjal titolari jew l‑obbligu li wieħed jgħaddi minn eżami biex ikun jista’ jiġi impjegat għal żmien indeterminat ; naturalment, l‑applikazzjoni ta’ tali prinċipji għandha tosserva d‑dispożizzjonijiet l‑oħra kollha tad‑dritt Komunitarju(88).

118. Għaldaqstant, bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Il-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi fis‑settur pubbliku li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’relazzjonijiet għal żmien indeterminat, ħlief jekk id‑dritt nazzjonali f’dak is‑settur ma jkollu ebda miżura effettiva sabiex jipprevjeni u jekk ikun il‑każ jippenalizza l‑abbużi li jirriżultaw mill‑użu ta’ kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat.

C –    Fuq il‑konsegwenzi ta’ ksur eventwali tal-ftehim qafas

119. Permezz tal‑ħames domanda tagħha fil‑kawża C‑378/07, kif ukoll permezz tar‑raba’ domanda tagħha fil‑kawżi C‑379/07 u C‑380/07, il‑qorti tar‑rinviju tixtieq tkun taf liema implikazzjonijiet jirriżultaw, għall‑finijiet tar‑riżoluzzjoni tal‑kawża prinċipali, minn ksur eventwali tad‑Direttiva 1999/70 jew tal-ftehim qafas anness magħha. B’mod konkret, din id‑domanda hija intiża sabiex tiddetermina jekk il‑qorti nazzjonali hijiex marbuta, mid‑dritt Komunitarju, li “terġa’ ddaħħal fis‑seħħ”, b’xi mod, dispożizzjoni li qabel kienet fis‑seħħ u li hija preżunta li kienet iktar favorevoli, bħall‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920, u li tapplikaha biex taqta’ l‑kawża prinċipali.

120. Skont ġurisprudenza kostanti, il‑qorti nazzjonali hija marbuta li tinterpreta d‑dritt nazzjonali sa fejn huwa possibbli fid‑dawl tat‑test u tal‑għan tad‑direttiva inkwistjoni sabiex tilħaq ir‑riżultat previst minnha u, għaldaqstant, li tikkonforma mal‑Artikolu 249(3) KE(89).

121. Dan l‑obbligu li d‑dritt nazzjonali jiġi interpretat b’mod konformi mad‑direttiva huwa ċertament limitat mill‑prinċipji ġenerali tad‑dritt u b’mod partikolari mill‑prinċipji taċ‑ċertezza ġuridika u tan‑non‑retroattivià; barra minn hekk, dan ma jistax iservi bħala bażi għal interpretazzjoni contra legem tad‑dritt nazzjonali(90).

122. Madankollu, il‑prinċipju tal‑interpretazzjoni konformi mad‑direttiva jeħtieġ ukoll mill‑qrati nazzjonali li, fil‑kunsiderazzjoni tar‑regoli kollha tad‑dritt nazzjonali u fl‑applikazzjoni tal‑metodi ta’ applikazzjoni tiegħu, huma jagħmlu dak kollu li jaqa’ taħt il‑kompetenza tagħhom sabiex jiggarantixxu l‑effettività totali tad‑direttiva kkonċernata u sabiex jiksbu riżultat li jikkorrispondi mal‑għan tad‑direttiva(91). Fi kliem ieħor, il‑qrati nazzjonali għandhom l‑obbligu li jieħdu l‑miżuri kollha meħtieġa sabiex jiggarantixxu f’kull mument li r‑riżultati preskritti mid‑direttiva jinkisbu (ara l‑Artikolu 21(1) tad‑Direttiva 1999/70) u li l‑konsegwenzi fil‑każ ta’ eventwali ksur tad‑dritt Komunitarju jiġu eliminati(92). B’dan il‑mod, huma marbuta li jużaw b’mod sħiħ id‑diskrezzjoni mogħtija lilhom mid‑dritt nazzjonali(93).

123. Hija l‑qorti tar‑rinviju li għandha tivverifika jekk u sa fejn id‑dritt nazzjonali applikabbli f’din il‑kawża jista’ jiġi interpretat b’mod konformi mad‑Direttiva 1999/70 u mal-ftehim qafas anness magħha. Il‑qorti nazzjonali għandha wkoll il‑kompetenza esklużiva sabiex tiddetermina l‑effetti ġuridiċi li tali interpretazzjoni għandha fuq il‑kwistjonijiet fil‑kawża prinċipali. F’dan il‑kuntest, hija għandha tevalwa wkoll jekk xi dispożizzjonijiet tad‑dritt nazzjonali jistgħux jibqgħu mhux applikati fil‑kawża prinċipali u jekk dispożizzjoni bħall‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 tistax tiġi applikata minflokhom.

124. Jekk ma jkunx possibbli li jintlaħaq l‑għan tad‑Direttiva 1999/70 u tal-ftehim qafas permezz ta’ interpretazzjoni konformi, l‑Istat inadempjenti jista’ jkun marbut, skont il‑ġurisprudenza Francovich u skont il‑kundizzjonijiet stabbiliti minnha, li jikkumpensa lill‑individwi għad‑danni eventwali li setgħu sofrew minħabba t‑traspożizzjoni mhux kompleta tad‑Direttiva 1999/70(94).

125. Għall‑finijiet ta’ kompletezza, għandu jiġi nnotat li f’din il‑kawża – minkejja l‑eżistenza ta’ rabta ta’ dritt vertikali bejn il‑ħaddiema u min iħaddimhom fis‑settur pubbliku(95) ‑ ma tistax issir applikazzjoni diretta tal‑klawżola 5 u tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas.

126. Il‑Qorti tal‑Ġustizzja diġà osservat espressament li l‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas m’hijiex direttament applikabbli(96). L‑istess kundizzjonijiet japplikaw, a fortiori, għall‑klawżola 5(2) li hija fformulata b’mod iktar vag u li tagħti lill‑Istati Membri, matul l‑implementazzjoni, setgħa diskrezzjonali iktar wiesgħa mill‑klawżola 5(1). It‑test innifsu ta’ dik id‑dispożizzjoni, li juża t‑terminu “meta approprjat”, huwa biżżejjed sabiex juri li l‑Istati Membri m’għandhomx l‑obbligu li jadottaw xi miżura minn fost dawk elenkati fil‑klawżola 5(2)(a) u (b).

127. Il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas lanqas ma hija adattata għal applikazzjoni diretta. Ir‑raġuni mhijiex tant l‑użu ta’ termini ġuridiċi vagi bħal‑”livell ġenerali ta’ protezzjoni mogħti lill‑ħaddiema”(97) iżda, iktar minn hekk, il‑fatt li din id‑dispożizzjoni b’ebda mod ma hija intiża li tagħti lill‑individwu drittijiet ta’ protezzjoni tal‑interessi tiegħu li huwa jista’ jeżerċita ġudizzjarjament. Dan jirriżulta, min‑naħa waħda, mill‑pożizzjoni tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni fl‑istruttura tal‑klawżola 8 tal-ftehim qafas, fost id‑“dispożizzjonijiet dwar l‑implimentazzjoni” li sempliċement jippreċiżaw il‑marġni ta’ diskrezzjoni li għandhom l‑Istati Membri u l‑imsieħba soċjali fl‑applikazzjoni tal-ftehim qafas. Min‑naħa l‑oħra, dan jirriżulta wkoll mit‑test innifsu tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas: fl‑aħħar mill‑aħħar, din id‑dispożizzjoni ma tipprojbixxix it‑tnaqqis bħala tali tal‑livell ġenerali ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema, iżda sempliċement tipprojbixxi lill‑awtoritajiet nazzjonali milli joperaw tali tnaqqis bl‑iskuża li qegħdin jimplementaw il-ftehim qafas(98).

128. Għaldaqstant, bħala sinteżi, għandu jiġi konkluż skont kif ġej.

Fil‑kuntest tal‑obbligu tagħhom li jinterpretaw id‑dritt nazzjonali b’mod konformi mad‑direttivi, il‑qrati nazzjonali huma marbuta li jieħdu l‑miżuri kollha meħtieġa sabiex jiggarantixxu f’kull mument li r‑riżultati preskritti mid‑direttiva jinkisbu u li l‑konsegwenzi fil‑każ ta’ ksur tad‑dritt Komunitarju jiġu eliminati. B’dan il‑mod, huma marbuta li jużaw is‑setgħa diskrezzjonali kollha mogħtija lilhom mid‑dritt nazzjonali.

VII – Konklużjoni

129. Fid‑dawl tar‑rimarki preċedenti, aħna nipproponu lill‑Qorti tal‑Ġustizzja li tirrispondi għat‑tliet domandi preliminari tal‑Monomeles Protodikeio Rethymnis b’din ir‑risposta komuni:

1)      Anki jekk id‑dritt nazzjonali diġà jkollu miżuri legali ekwivalenti għall‑prevenzjoni tal‑abbuż skont il‑klawżola 5(1) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat anness mad‑Direttiva 1999/70, l‑Istati Membri jibqgħu ħielsa li jadottaw miżuri dwar ix‑xogħol għal żmien determinat, kemm‑il darba dawn jissodisfaw ir‑rekwiżiti kollha tad‑dritt Komunitarju.

2)      a)     Il‑kamp ta’ applikazzjoni tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ riduzzjoni li jirriżulta mill‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat mhuwiex limitat għall‑protezzjoni tal‑ħaddiema kontra l‑abbuż li jirriżulta minn kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

b)      Dispożizzjoni nazzjonali li tillimita ruħha sabiex tħassar jew iddgħajjef miżura speċifika ta’ protezzjoni tal‑ħaddiema ma tidħolx taħt il‑projbizzjoni tal‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, ħlief jekk tkun twassal għal tnaqqis globali tal‑livell ġenerali tal‑protezzjoni tal‑ħaddiema għal żmien determinat.

c)      Il‑fatt li titneħħa jew tiġi mdgħajfa sanzjoni tal‑abbuż ta’ kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat fir‑rigward ta’ kategorija partikolari ta’ ħaddiema għal żmien determinat ma jiksirx l‑klawżola 8(3) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien determinat, meta dan ikun ikkumpensat b’tisħiħ simultanju tal‑miżuri ta’ prevenzjoni tal‑abbuż. Iżda l‑Istati Membri xorta jibqgħu obbligati li jintroduċu jew iżommu fis‑seħħ sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u disważivi fil‑każ li jseħħ abbuż.

3)      Jekk Stat Membru jiddefinixxi, fid‑dispożizzjonijiet tad‑dritt nazzjonali tiegħu, raġunijiet oġġettivi skont il‑klawżola 5(1)(a) tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien determinat, l‑awtoritajiet nazzjonali għandhom, f’kull każ partikolari, l‑obbligu li jiggarantixxu, fil‑kamp ta’ kompetenza rispettiv tagħhom, applikazzjoni ta’ dawn id‑dispożizzjonijiet li tkun konformi mad‑Direttiva, b’mod li ssir prevenzjoni effettiva tal‑abbużi li jirriżultaw mill‑użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ xogħol għal żmien determinat.

4)      Il-ftehim qafas dwar il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi fis‑settur pubbliku li r‑relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat jinbidlu f’relazzjonijiet għal żmien indeterminat, ħlief jekk id‑dritt nazzjonali f’dak is‑settur ma jkollu ebda miżura effettiva sabiex jipprevjeni u eventwalment jippenalizza l‑abbużi li jirriżultaw mill‑użu ta’ kuntratti ta’ xogħol suċċessivi għal żmien determinat.

5)      Fil‑kuntest tal‑obbligu tagħhom li jinterpretaw id‑dritt nazzjonali b’mod konformi mad‑direttivi, il‑qrati nazzjonali huma marbuta li jieħdu l‑miżuri kollha meħtieġa sabiex jiggarantixxu f’kull mument li r‑riżultati preskritti mid‑direttiva jinkisbu u li l‑konsegwenzi fil‑każ ta’ ksur tad‑dritt Komunitarju jiġu eliminati. B’dan il‑mod, huma marbuta li jużaw b’mod sħiħ is‑setgħa diskrezzjonali mogħtija lilhom mid‑dritt nazzjonali.

1 – Lingwa oriġinali: il‑Ġermaniż.

2 – Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et, C‑212/04, Ġabra 2006 p. I‑6057.

3 – Digriet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑12 ta’ Ġunju 2008, Vassilakis et, C‑364/07, ‑Ġabra p. I‑90.

4 – Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑22 ta’ Novembru 2005, Mangold, C‑144/04, Ġabra 2005 p.  I‑9981.

5 – ĠU L 175 tal‑10 ta’ Lulju 1999, p. 43.

6 – L‑ewwel paragrafu tal‑preambolu tal-ftehim qafas ; ara wkoll il‑punti 3 u 5 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tiegħu.

7 – It‑tieni paragrafu tal‑preambolu tal-ftehim qafas ; ara wkoll il‑punt 6 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tiegħu.

8 – Punt 8 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas ; ara wkoll it‑tieni paragrafu tal‑preambolu tiegħu.

9 – Punt 7 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas.

10 – ‑Premessa 17 tad‑Direttiva 1999/70.

11 – Punt 10 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien fiss; ara wkoll it‑tielet paragrafu tal‑preambolu ta’ dan il-ftehim qafas.

12 – Ara wkoll is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2, punt 12).

13 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) A’124 tas‑7 ta’ Lulju 2004.

14 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) A’77 tat‑2 ta’ April 2003.

15 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) A’160 tat‑23 ta’ Awwissu 2004. Skont l‑Artikolu 5(1) tiegħu, id‑Digriet Presidenzjali Nru  180/2004 jidħol fis‑seħħ mal‑pubblikazzjoni tiegħu fil‑Ġurnal Uffiċjali, fin‑nuqqas ta’ dispożizzjonijiet oħra kuntrarji.

16 – Ara l‑Artikolu 1 tad‑Digriet Presidenzjali Nru  180/2004.

17 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) A’134 tad‑19 ta’ April 2004. Skont l‑Artikolu 12(1) tiegħu, id‑Digriet Presidenzjali Nru 164/2004 jidħol fis‑seħħ mal‑pubblikazzjoni tiegħu fil‑Ġurnal Uffiċjali, fin‑nuqqas ta’ dispożizzjonijiet oħra kuntrarji.

18 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) A’28 tat‑3 ta’ Marzu 1994; f’dan ir‑rigward, ara wkoll is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2 ; punt 19).

19 – Ġurnal Uffiċjali Grieg (FEK) B’11 tat‑18 ta’ Marzu 1920.

20 – F’dan ir‑rigward, il‑qorti tar‑rinviju tinsisti b’mod partikolari fuq ir‑rekwiżit ta’ terminazzjoni bil‑miktub tal‑kuntratt ta’ xogħol u fuq l‑obbligu li jitħallas kumpens għat‑terminazzjoni tal‑impjieg.

21 – Għall‑finijiet ta’ preċiżjoni, il‑Gvern Grieg jenfasizza li dan jikkonsisti fl‑Artikolu 8 tal‑liġi Nru  2112/1920, fil‑verżjoni kif emendata mil‑liġi Nru  547/1937.

22 – Qorti ta’ kassazzjoni

23 – Areios Pagos, sentenza Nru  18/2006 tat‑22 ta’ Ġunju 2006.

24 – Areios Pagos, sentenzi Nru  19/2007 u Nru 20/2007 tal‑11 ta’ Ġunju 2007.

25 – Amministrazzjoni tal‑prefettura ta’ Rethymnon.

26 – Skont l‑awtorità lokali konvenuta, wieħed mill‑kuntratti kien jiddekorri mit‑3 ta’ Mejju 2006 sat‑2 ta’ Novembru 2006; il‑kuntratti l‑oħrajn kollha kienu jiddekorru mill‑20 ta’ April 2005 sal‑21 ta’ Ottubru 2006.

27 – Muniċipalità ta’ Geropotamos

28 – Fir‑rigward tar‑rikorrenti fil‑kawża prinċipali fil‑kawża C‑379/07, dan kien jikkonsisti fi tliet kuntratti ta’ xogħol suċċessivi li ddekorrew rispettivament bejn l‑1 ta’ Diċembru 2003 u t‑30 ta’ Novembru 2004, l‑1 ta’ Diċembru 2004 u t‑30 ta’ Novembru 2005 u l‑5 ta’ Diċembru 2005 u l‑4 ta’ Diċembru 2006. Fir‑rigward tal‑ewwel rikorrent fil‑kawża prinċipali fil‑kawża C‑380/07, dan jirrigwarda tliet kuntratti ta’ xogħol suċċessivi li ddekorrew rispettivament mill‑1 ta’ Lulju 2004 sal‑1 ta’ Diċembru 2004, mid‑29 ta’ Diċembru 2004 sat‑28 ta’ Diċembru 2005 u mit‑30 ta’ Diċembru 2005 sad‑29 ta’ Diċembru 2006. Fir‑rigward tat‑tieni rikorrent fil‑kawża prinċipali fil‑kawża C‑380/07, din hija kwistjoni ta’ kuntratt ta’ impjieg għal żmien determinat, li ddekorra mill‑1 ta’ Lulju 2004 sal‑1 ta’ Diċembru 2004, segwit minn żewġ kuntratti ta’ xogħol li ddekorrew rispettivament mid‑29 ta’ Diċembru 2004 sat‑28 ta’ Diċembru 2005 u mit‑30 ta’ Diċembru 2005 sad‑29 ta’ Diċembru 2006. Minbarra l‑muniċipalità ta’ Geropotamos, il‑persuna ġuridika tad‑dritt pubbliku “ O Geropotamos”, li hija impriża muniċipali, kienet ukoll parti għall‑kuntratti tal‑kawża C‑380/07.

29 – Qorti tal‑ewwel istanza ta’ Rethymnon, ippresjeduta minn imħallef uniku.

30 – Id‑dispożizzjonijiet tal‑liġi dwar l‑impjieg imsemmija jirrigwardaw b’mod partikolari r‑rekwiżit ta’ terminazzjoni bil‑miktub u l‑obbligu li jitħallas kumpens għat‑terminazzjoni tal‑impjieg.

31 – Riprodotti fil‑punt 34 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

32 – Sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tad‑29 ta’ April 2004, Orfanopoulos u Oliveri, C‑482/01 u C‑493/01, Ġabra 2004 p.  I‑5257, punt 42 ; tas‑17 ta’ Lulju 2008, Corporación Dermoestética, C‑500/06, ‑Ġabra p. I‑5785, punt 20 ; tat‑2 ta’ Ottubru 2008, Heinrich Bauer Verlag, C‑360/06, ‑Ġabra p. I‑7333, punt 15 ; u fl‑aħħar, tad‑9 ta’ Ottubru 2008, Katz, C‑404/07, ‑Ġabra p. I‑7607, punt 34.

33 – Ġurisprudenza stabbilita; ara, fost ħafna oħrajn, is‑sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA, C‑344/04, Ġabra 2006 p.  I‑403, punt 24 ; tas‑17 ta’ April 2008, Quelle, C‑404/06, ‑Ġabra p. I‑2685, punti 19 u 20 ; u fl‑aħħar, is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 40 sa 43.

34 – Il‑fatt li l‑użu tal‑Artikolu 8(3) tal‑liġi Nru  2112/1920 effettivament ikkostitwixxa prassi kurrenti fis‑settur pubbliku ma jidhirx li huwa rrikonoxxut b’mod unanimu; ara f’dan ir‑rigward il‑konklużjonijiet tiegħi tas‑27 ta’ Ottubru 2005 fil‑kawża Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 81.

35 – Ara f’dan ir‑rigward, iktar ’il fuq, il‑punt 40 ta’ dawn il‑konklużjonijiet, kif ukoll il‑ġurisprudenza ċċitata fih.

36 – Ara, f’dan ir‑rigward, il‑klawżola 1(b) u l‑klawżola 5 tal-ftehim qafas, kif ukoll is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 65, 80, 92 u 101.

37 – Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑23 ta’ Ottubru 2008, Il‑Kummissjoni vs Spanja, C‑286/06, ‑Ġabra p. I‑8025, punt 71.

38 – Ara f’dan ir‑rigward, iktar ’il quddiem, il‑punti 59 sa 71 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

39 – Fil‑kawża kontroversjali Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4 ; punti 55 sa 78), il‑Qorti tal‑Ġustizzja stħarġet dispożizzjoni nazzjonali dwar ix‑xogħol għal żmien determinat, mhux biss fir‑rigward tal‑klawżola ta’ nuqqas ta’ ‑riduzzjoni stabbilita fil-ftehim qafas, iżda wkoll fir‑rigward tal‑projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni abbażi tal‑età.

40 – Ara f’dan ir‑rigward il‑konklużjonijiet tal‑Avukat Ġenerali Tizzano tat‑30 ta’ Ġunju 2005 fil‑kawża Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4), punt 54, flimkien mar‑referenzi u l‑ispjegazzjonijiet.

41 – Ara f’dan ir‑rigward is‑sentenza Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4), punti 40 sa 43.

42 – Fl‑istess spirtu, ara s‑sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, Ġabra 2007 p . I‑7109, punt 38, u Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 114, li kollha jirrigwardaw ir‑regola ta’ non‑diskriminazzjoni tal‑klawżola 4 tal-ftehim qafas.

43 – L‑ewwel paragrafu tal‑preambolu tal-ftehim qafas; ara wkoll il‑punti 3 u 5 ta’ dawn il‑kunsiderazzjonijiet ġenerali.

44 – Il‑preambolu tat‑Trattat li jistabbilixxi l‑Unjoni Ewropea jenfasizza l‑importanza tad‑drittijiet soċjali fundamentali (ir‑raba’ premessa) u l‑għan ta’ progress ekonomiku u soċjali (it‑tmien premessa).

45 – Il‑preambolu tat‑Trattat KE jenfasizza l‑importanza tal‑progress ekonomiku u soċjali (it‑tieni premessa) u jikkwalifika bħala għanijiet essenzjali t‑titjib kostanti tal‑kundizzjonijiet tal‑għajxien u tax‑xogħol tal‑popli tal‑Ewropa (it‑tielet premessa); ara wkoll, f’dan ir‑rigward, is‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑8 ta’ April 1976, Defrenne, 43/75, Ġabra 1976 p.  455, punti 10 u 11.

46 – Il‑Karta Komunitarja tad‑Drittijiet Soċjali Fundamentali tal‑Ħaddiema ġiet adottata matul is‑sessjoni tal‑Kunsill Ewropew tad‑9 ta’ Diċembru 1989 fi Strasbourg u hija rriprodotta fid‑dokument COM 89 (471) tal‑Kummissjoni, tat‑2 ta’ Ottubru 1989. Il‑punt 7 ta’ din il‑karta huwa fformulat b’dan il‑mod: “It‑twettiq tas‑suq intern għandu jwassal għal titjib fil‑kundizzjonijiet tal‑ħajja u tax‑xogħol tal‑ħaddiema fil‑Komunità Ewropea. Dan il‑proċess ser iseħħ permezz ta’ l‑approssimazzjoni ta’ dawn il‑kundizzjonijiet, partikolarment għaż‑żmien u l‑organizzazzjoni tal‑ħin tax‑xogħol u t‑tipi ta’ xogħol li mhumiex il‑kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, ix‑xogħol part‑time , ix‑xogħol temporanju u x‑xogħol staġjonali”. L‑ewwel paragrafu tal‑punt 10 tal‑karta jgħid: “Skont il‑modi li japplikaw f’kull pajjiż [...], kull ħaddiem tal‑Komunità Ewropea għandu dritt għall‑protezzjoni soċjali xierqa [...] ”. [Traduzzjoni mhux uffiċjali]

47 – Il‑Karta Soċjali Ewropea ġiet iffirmata fit‑18 ta’ Ottubru 1961 f’Turin mill‑Istati Membri tal‑Kunsill tal‑Ewropa. Il‑punti 2 u 4 tal‑parti I ta’ din il‑Karta jenfasizzaw id‑dritt tal‑ħaddiema kollha għal kundizzjonijiet tax‑xogħol ekwi u ħlas ġust, waqt li dan id‑dritt għandu jitqies li huwa għan li għandu jintlaħaq (ara l‑parti III, l‑Artikolu 20(1)(a) tal‑Karta).

48 – Fil‑kawża Mangold, il‑Qorti tal‑Ġustizzja kienet diġà interpretat il‑klawżola ta’ nuqqas ta’ ‑riduzzjoni f’kawża dwar l‑ewwel limitazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol (sentenza ċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4 ; punti 50 sa 54).

49 – Punti 60 sa 65 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

50 – Sentenza Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4), punt 52.

51 – Ara, fuq l‑aspetti kollha ta’ din il‑kwistjoni, il‑konklużjonijiet tal‑Avukat Ġenerali Tizzano fil‑kawża Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4), punti 61, 62, 63, 65 u 70.

52 – Ara, f’dan ir‑rigward, is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), b’mod partikolari fil‑punti 19 u 99 tagħha.

53 – Ara f’dan ir‑rigward, fid‑dettall, il‑punti 76 sa 93 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

54 – Dan il‑fatt issemma wkoll mill‑qorti tar‑rinviju u minn xi wħud mill‑partijiet fil‑kawża; ara wkoll id‑digriet fil‑kawża Vassilakis et (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 3), punt 29.

55 – Sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑18 ta’ Diċembru 1997, Inter‑Environnement Wallonie, C‑129/96, Ġabra 1997 p.  I‑7411, u Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 121.

56 – Ara f’dan ir‑rigward, iktar ’il fuq, il‑punt 40 ta’ dawn il‑konklużjonijiet u l‑ġurisprudenza ċċitata.

57 – Ara, fost ħafna oħrajn, is‑sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑11 ta’ Marzu 2008, Jager, C‑420/06, ‑Ġabra p. I‑1315, punt 46, u s‑sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2008, Feryn, C‑54/07, ‑Ġabra p. I‑5187, punt 19.

58 – Ara iktar ’il fuq, il‑punt 69 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

59 – Fl‑istess spirtu, ara s‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 102 u 105; ara wkoll il‑konklużjonijiet tiegħi fl‑istess kawża, punt 73.

60 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 94; sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tas‑7 ta’ Settembru 2006, Marrosu u Sardino, C‑53/04, Ġabra 2006 p. I‑7213, punt 51 u tas‑7 ta’ Settembru 2006, Vassallo, C‑180/04, Ġabra 2006 p. I‑7251, punt 36.

61 – Il‑‑premessa 17 tad‑Direttiva 1999/70 u l‑punt 10 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas.

62 – Ġurisprudenza stabbilita wara s‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑21 ta’ Settembru 1989, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, 68/88, Ġabra 1989 p. 2965, punti 23 u 24; fil‑ġurisprudenza iktar reċenti, ara s‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tat‑3 ta’ Mejju 2005, Berlusconi et, C‑387/02, C‑391/02 u C‑403/02, Ġabra 2005 p. I ‑3565, punt 65 u – f’dak li jirrigwarda b’mod iktar speċifiku l-ftehim qafas dwar il‑kuntratti għal żmien fiss – is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 94, is‑sentenza Marrosu u Sardino (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 51, kif ukoll is‑sentenza Vassallo (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 36.

63 – Sentenzi Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 102, Marrosu u Sardino (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 53 u Vassallo (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 38.

64 – Ara, b’mod komplementari, il‑punti 109 sa 118 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

65 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2, ara f’din is‑silta r‑rimarki dwar it‑tieni domanda), b’mod partikolari l‑punti 71 sa 75.

66 – Il‑qorti tar‑rinviju tirreferi espressament għal‑liġi Nru  2527/1997 (ara f’dan ir‑rigward, supra, il‑punti 22 sa 24 ta’ dawn il‑konklużjonijiet).

67 – Sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tad‑19 ta’ Jannar 2006, Bouanich, C‑265/04, Ġabra 2006 p. I‑923, punt 51 u tal‑11 ta’ Settembru 2008, Eckelkamp et, C‑11/07, ‑Ġabra p. I‑6845, punt 32.

68 – Ara f’dan ir‑rigward il‑ġurisprudenza ċċitata fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 57.

69 – Ara l‑punti 6 u 7 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas, kif ukoll il‑premessa 2 tal‑preambolu tiegħu; ara wkoll, fl‑istess spirtu, is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 62.

70 – Ara l‑punt 7 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas. F’dan ir‑rigward għandu jiġi enfasizzat li fil‑verżjoni Ġermaniża tal-ftehim qafas, it‑terminoloġija mhijiex uniformi ; b’hekk, il‑punt 7 tal‑kunsiderazzjonijiet ġenerali jirreferu għal “ objektive Gründe ” [raġunijiet oġġettivi] waqt li l‑klawżola 5(1)(a) tirreferi għal “ sachliche Gründe ” [raġunijiet materjali]. Ħarsa lejn il‑verżjonijiet lingwistiċi l‑oħra turi li din hija problema speċifika tal‑verżjoni Ġermaniża u li m’hemm ebda differenza fil‑kontenut.

71 – L‑Istati Membri jistgħu barra minn hekk jirrikorru għall‑miżuri legali ekwivalenti eżistenti tagħhom għall‑prevenzjoni tal‑abbuż; ara s‑sentenza Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 71.

72 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 101, kif ukoll 65, 80 u 92; sentenza Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 70.

73 – Ara l‑konklużjonijiet tiegħi fil‑kawża Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 112.

74 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 68.

75 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 69 u 70.

76 – Dwar in‑neċessità ta’ prevenzjoni effettiva tal‑abbużi, ara s‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 101, kif ukoll 65, 80 u 92 u s‑sentenza Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 70.

77 – Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 105.

78 –      Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 99 u 105.

79 –      Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 24.

80 –      Sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 100 u 105 ; ara wkoll is‑sentenzi (iċċitati iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), Marrosu u Sardino (punt 49) kif ukoll Vassallo (punt 34).

81 – Sentenzi (iċċitati iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60) Marrosu u Sardino, punt 55 kif ukoll Vassallo, punt 60.

82 – Fis‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2; punt 100), billi ppreċiżat “ta’ mill‑inqas sad‑dħul fis‑seħħ tad‑Digriet Presidenzjali Nru  164/2004 ”, il‑Qorti tal‑Ġustizzja tagħti x’jifhem li l‑evalwazzjoni tad‑dritt nazzjonali tista’ eventwalment tevolvi wara d‑dħul fis‑seħħ ta’ dak id‑Digriet Presidenzjali.

83 – Ara l‑punt 85 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

84 – Dwar l‑evalwazzjoni tal‑effettività tas‑sanzjonijiet, isir riferiment għar‑rimarka tiegħi li saret fil‑punt 92 iktar ’il fuq.

85 – Sentenzi Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 91 ; Marrosu u Sardino (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 47.

86 – Sentenzi Marrosu u Sardino, punt 48 u Vassallo, punt 33 (iċċitati iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60).

87 – Silta mill‑premessa 3 tal‑preambolu tal-ftehim qafas, ara wkoll il‑punt 10 ta’ dawn il‑kunsiderazzjonijiet ġenerali.

88 – Ara f’dan ir‑rigward il‑konklużjonijiet tiegħi fil‑kawża Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punti 84 sa 86, kif ukoll il‑konklużjonijiet tal‑Avukat Ġenerali Poiares Maduro tal‑20 ta’ Settembru 2005 fil‑kawżi Marrosu u Sardino kif ukoll Vassallo (Ġabra 2006, I‑7215, punti 42 u 43).

89 – Ara, fost ħafna oħrajn, is‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann, 14/83, Ġabra 1984 p.  1891, punt 26; is‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et, C‑397/01 sa C‑403/01, Ġabra 2004 p. .I‑8835, punt 113 ; is‑sentenza Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 108 ; is‑sentenza Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 98.

90 – Sentenzi tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tas‑16 ta’ Ġunju 2005, Pupino, C‑105/03, Ġabra 2005 p. I‑5285; Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 108; Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 100.

91 – Sentenzi Pfeiffer (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 89), punti 115, 116, 117, 118 u 119;   Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 111 ; Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 101 ; b’mod simili, fis‑sentenza tat‑13 ta’ Novembru 1990, Marleasing, C‑106/89, Ġabra 1990 p.  I‑4135, punt 8 : il‑Qorti tal‑Ġustizzja kienet diġà enfasizzat li l‑qorti nazzjonali hija obbligata li tagħti l‑interpretazzjoni tagħha “ sa fejn ikun possibbli fid‑dawl tat‑test u l‑iskop tad‑Direttiva ”. [Traduzzjoni mhux uffiċjali]

92 – Sentenzi Adeneler (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 102 ; Marrosu u Sardino (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 53 ; Vassallo (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 60), punt 38.

93 – Sentenza von Colson u Kamann (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 89), punt 28 ; ara wkoll is‑sentenzi tal‑4 ta’ Frar 1988, Murphy et, 157/86, Ġabra 1988 p.  673, punt 11 ; tal‑11 ta’ Jannar 2007, ITC, C‑208/05, Ġabra 2007 p.  I‑181, punt 68.

94 – Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tad‑19 ta’ Novembru 1991, Francovich et, C‑6/90 u C‑9/90, Ġabra 1991 p.  I‑5357, punti 30 sa 46, kif ukoll il‑ġurisprudenza issa stabbilita; ara wkoll is‑sentenza Adeneler iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 2), punt 112, kif ukoll is‑sentenza tad‑19 ta’ April 2007, Farrell, C‑356/05, Ġabra 2007 p. I‑3067, punt 43.

95– Id‑dispożizzjonijiet direttament applikabbli tad‑direttivi jistgħu b’mod partikolari jiġu invokati kontra l‑Istat fil‑kwalità tiegħu bħala persuna li tħaddem; ara, inter alia, is‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tas‑26 ta’ Frar 1986, Marshall, 152/84, Ġabra 1986 p. 723, punt 49, kif ukoll is‑sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑20 ta’ Marzu 2003, Kutz‑Bauer, C‑187/00, Ġabra 2003 p. I‑2741, punti 31 u 71

96 – Sentenza Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punti 69 sa 80.

97– Dispożizzjoni Komunitarja jista’ jkollha effett dirett, anki jekk tkun tinkludi kunċetti ġuridiċi mhux preċiżi; ara f’dan ir‑rigward il‑konklużjonijiet tiegħi fil‑kawża Impact (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 37), punt 98, flimkien ma’ kwotazzjonijiet oħrajn.

98 – Sentenza Mangold (iċċitata iktar ’il fuq fin‑nota ta’ qiegħ il‑paġna 4), punt 52 ; ara wkoll il‑punt 67 ta’ dawn il‑konklużjonijiet.

Full & Egal Universal Law Academy