EUR-Lex -  62007CC0428 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

TRSTENJAK

ippreżentati fit-3 ta’ Frar 2009 1(1)

Kawża C‑428/07

Mark Horvath

vs

Secretary of State for Environment, Food and Rural Affairs

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-High Court of Justice (England and Wales) (ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq)]

“Artikolu 5 u Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 – Skemi ta’ appoġġ dirett – Politika agrikola komuni – Rekwiżiti minimi għall-kundizzjonijiet agrikoli u ambjentali tajba – Possibbiltà li jiġu ffissati wkoll rekwiżiti dwar il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku viżibbli – Implementazzjoni diċentralizzata tad-dritt Komunitarju fi Stat Membru – Prinċipju ta’ ugwaljanza”

Werrej

I –   Introduzzjoni

II – Il-kuntest ġuridiku

A –   Id-dritt Komunitarju

B –   Id-dritt nazzjonali

III – Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali

IV – Id-domandi preliminari

V –   Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

VI – L-argumenti prinċipali tal-partijiet

A –   Fuq l-ewwel domanda

B –   Fuq it-tieni domanda

VII – Evalwazzjoni ġuridika

A –   Fuq l-ewwel domanda

1.     L-aspetti ta’ politika ambjentali tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003

a)     Ir-relazzjonijiet bejn agrikoltura u ħarsien tal-ambjent fi ħdan il-PAK

b)     L-importanza tal-ħarsien tal-ambjent fir-Regolament (KE) Nru 1782/2003

c)     Il-bażijiet legali tad-dritt primarju

2.     Il-kompetenzi tal-Istati Membri biex jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi

a)     Ir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 bħala bażi ta’ awtorizzazzjoni

b)     L-implementazzjoni konkreta tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 fl-Ingilterra

i)     Il-kunċett ta’ “pajsaġġ” fis-sens tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003

ii)   Il-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens deskrittiv

iii) Il-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku

–       Karatteristiċi topografiċi

–       Definizzjoni tal-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku

c)     Miżura intiża biex “jinżammu l-karatteristiċi tal-pajsaġġ”

d)     Iż-żamma ta’ mogħdijiet pubbliċi : miżura ta’ “manteniment [manutenzjoni]” u intiża biex “[jiġi] evita[t i]t-taħsir ta’ l-ambjenti naturali” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003

3.     Konklużjonijiet

B –   Fuq it-tieni domanda

1.     L-implementazzjoni diċentralizzata tad-dritt Komunitarju

a)     Implementazzjoni diċentralizzata u divrenzjata fil-kuntest tal-PAK

b)     L-awtonomija tal-Istati Membri fil-qsim tal-kompetenzi interni

2.     L-ilment ta’ ksur tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni

a)     Il-kuntest ta’ riferiment rilevanti għall-evalwazzjoni ta’ trattament mhux ugwali

i)     Applikazzjoni tal-kriterji ta’ selettività fid-dritt tal-għajnuna

ii)   Identifikazzjoni ta’ sors ta’ diskriminazzjoni

b)     Konklużjonijiet

VIII – Konklużjoni

I –    Introduzzjoni

1.        F’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-High Court of justice (England & Wales) (iktar ’il quddiem : il-qorti tar-rinviju) irrinvjat lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej żewġ domandi preliminari li jirrigwardaw l-implementazzjoni fil-livell nazzjonali tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1782/2003 tad-29 ta’ Settembru 2003 li jistabbilixxi regoli komuni għal skemi diretti ta’ appoġġ fi ħdan il-politika agrikola komuni u li jistabbilixxi ċerti skemi ta’ appoġġ għall-bdiewa (2).

2.        L-ewwel domanda preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5(1) u tal-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk Stat Membru jistax jinkludi fost il-kriterji tal-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba ddefiniti f’dan ir-regolament rekwiżiti marbuta mal-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku. Fit-tieni domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk għandux jitqies li hemm diskriminazzjoni inaċċettabbli fil-fatt li l-kriterji tal-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba fis-sens tal-Artikolu 5(1) u tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003 ivarjaw skont ir-reġjuni ta’ Stat Membru, peress li r-regoli kostituzzjonali nazzjonali jipprovdu li diversi awtoritajiet diċentralizzati għandhom kompetenzi leġiżlattivi għad-diversi reġjuni tal-Istat Membru.

3.        Dan ir-rinviju lill-Qorti tal-Ġustizzja sar fil-kuntest ta’ kawża bejn M. Horvath (iktar ’il quddiem : ir-rikorrent) u s-Secretary of State for Environment, Food and rural affairs (Ministeru għall-Ambjent, l-Ikel u l-Affarijiet Rurali, iktar ’il quddiem il-konvenut), li tirrigwarda l-legalità ta’ regoli nazzjonali ta’ implementazzjoni li jistabbilixxu, għat-territorju tal-Ingilterra, ir-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba tal-artijiet agrikoli.

II – Il-kuntest ġuridiku

A –    Id-dritt Komunitarju

4.        Fid-29 ta’ Settembru 2003, il-Kunsill adotta r-Regolament (KE) Nru 1782/2003, li daħal fis-seħħ fit-28 ta’ Ottubru 2003.

5.        L-għan ta’ dan ir-Regolament huwa li joħloq skema ta’ appoġġ għad-dħul favur is-sidien ta’ azjendi agrikoli fil-forma ta’ pagament uniku (iktar ’il quddiem : l-iskema ta’ pagament uniku). Din il-leġiżlazzjoni għandha tiggarantixxi lill-operaturi agrikoli dħul minimu “separat” mill-produzzjoni billi tagħtihom “drittijiet” li jippermettulhom jitolbu pagamenti diretti annwali. Il-kundizzjoni għall-ksib ta’ dawn il-pagamenti diretti fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni – jekk dawn jintalbu mill-operatur – hi li jiġu mħarsa l-hekk imsejħa regoli ta’ “cross compliance” (Artikolu 3).

6.        Il-cross compliance tikkonsisti f’żewġ elementi : il-“Kondizzjonijiet [Rekwiżiti] amministrattivi statutarji” (Artikolu 4) u l-“Kondizzjoni agrikola u ambjentali tajba” (Artikolu 5).

7.        L-Artikolu 5(1) tar-Regolament jgħid hekk :

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-art agrikola kollha, speċjalment art li m’għadhiex tintuża għall-skopijiet ta’ produzzjoni, tinżamm f’kondizzjoni agrikola and [u] ambjentali tajba. L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu, fuq livell nazzjonali jew reġjonali, ir-rekwiżiti minimi għall-kondizzjoni agrikola u ambjentali tajba fuq il-bażi tal-qafas stabbilit fl-Anness IV, wara li jittieħed kont tal-karatteristiċi speċifiċi taż-żoni konċernati, inklużi l-kondizzjonijiet tal-ħamrija u klimatiċi, sistemi tal-biedja eżistenti, użu ta’ l-art, newba ta’ l-uċuh tar-raba’, prattiċi tal-biedja, u strutturi ta’ l-irziezet. Dan hu mingħajr preġudizzju għall-’istandards’ li jirregolaw il-prattiċi agrikoli tajba kif applikati fil-kuntest tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1257/1999 u tal-miżuri agri-ambjentali applikati ’il fuq mil-livell ta’ referenza ta’ prattiċi agrikoli tajba.”

8.        L-Artikolu 6(1) tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 jgħid li jekk id-diversi kundizzjonijiet ma jkunux osservati, l-ammont totali ta’ pagamenti diretti li għandhom jingħataw fis-sena kalendarja inkwistjoni għandhom jitnaqqsu jew jiġu kkanċellati.

9.        L-Anness IV tar-regolament jipprovdi skont kif ġej :

Il-kondizzjoni agrikola u ambjentali tajba msemmija fl-Artikolu 5

Suġġett

Standards

Taħfir tal-ħamrija :

Protezzjoni tal-ħamrija permezz ta’ miżuri xierqa

–        Għata minima ta’ ħamrija

–        Amministrazzjoni minima tal-art li tirrifletti kondizzjonijiet speċifiċi tas-siti

–        Żamma ta’ għelieqi mtarrġin  

–        Għata minima ta’ ħamrija

–        Amministrazzjoni minima tal-art li tirrifletti kondizzjonijiet speċifiċi tas-siti

–        Żamma ta’ għelieqi mtarrġin

Materja organika tal-ħamrija :

Manteniment [Manutenzjoni] tal-livelli tal-materja organika tal-ħamrija permezz ta’ prattiċi xierqa

–        Standards għan-newba tal-uċuh tar-raba’ fejn applikabbli

–        Amministrazzjoni ta’ art qasbija li tinħarat  

–        Standards għan-newba tal-uċuh tar-raba’ fejn applikabbli

–        Amministrazzjoni ta’ art qasbija li tinħarat

Struttura tal-ħamrija :

Manteniment [Manutenzjoni] tal-istruttura tal-ħamrija permezz ta’ miżuri xierqa

–        Użu xieraq tal-makkinarju  

–        Użu xieraq tal-makkinarju

Livell minimu ta’ manteniment [manutenzjoni]:

Żgura livell minimu ta’ manteniment [manutenzjoni]: u evita t-taħsir tal-ambjenti naturali

–        Rati minimi ta’ stocking ta’ bhejjem jew/u reġimi xierqa

–        Protezzjoni tal-mergħa permanenti

–        Żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ

–        Evita t-tnaqqir ta’ art agrikola mill-veġetazzjoni mhux mixtieqa  

–        Rati minimi ta’ stocking ta’ bhejjem jew/u reġimi xierqa

–        Protezzjoni tal-mergħa permanenti

–        Żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ

–        Evita t-tnaqqir ta’ art agrikola mill-veġetazzjoni mhux mixtieqa

B –    Id-dritt nazzjonali

10.      Fl-1998, il-Parlament tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq adotta leġiżlazzjoni li tipprevedi “devoluzzjoni” ta’ kompetenzi lil Wales, l-Irlanda ta’ Fuq u l-Iskozja. Fl-oqsma kkonċernati minn din id-diċentralizzazzjoni, il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq bħala regola ġenerali jintervjeni biss fir-rigward tal-Ingilterra.

11.      Ir-reġim legali tar-relazzjonijiet bejn il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq u l-awtoritajiet reġjonali huwa kkompletat minn “Devolution Memorandum of Understanding”, li huwa intiż biex jippreċiża l-modalitajiet ta’ dawn ir-relazzjonijiet fil-forma ta’ dikjarazzjoni ta’ intenzjoni politika. Skont il-leġiżlazzjoni dwar id-devoluzzjoni u l-“Memorandum of Understanding”, huma l-awtoritajiet reġjonali li għandhom jimplementaw, fl-isfera ta’ kompetenza tagħhom, l-obbligi li jirriżultaw mid-dritt Komunitarju. Il-leġiżlazzjoni dwar id-devoluzzjoni tagħti lill-ministri tar-Renju Unit setgħa residwali li tippermettilhom jintervjenu meta dan ikun meħtieġ sabiex tiġi żgurata l-osservanza ta’ dawn l-obbligi. Skont il-leġiżlazzjoni dwar id-devoluzzjoni, l-awtoritajiet reġjonali ma jistgħux jaġixxu jew jilleġiżlaw b’mod li jmur kontra d-dritt Komunitarju. L-awtoritajiet reġjonali huma direttament responsabbli permezz tal-qrati nazzjonali, taħt l-istess kundizzjonijiet bħall-Gvern tar-Renju Unit, għan-nuqqasijiet tagħhom fl-implementazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.

12.      Fil-prinċipju, il-politika agrikola komuni b’mod ġenerali u l-implementazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill b’mod partikolari huma parti mill-oqsma kkonċernati mid-devoluzzjoni u b’hekk jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta’ kull waħda mill-awtoritajiet reġjonali. Huwa għalhekk li, bil-għan li jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-Artikolu 5 tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, il-konvenut (li jaġixxi biss għall-Ingilterra) u kull waħda mill-awtoritajiet reġjonali adottaw ir-regoli ta’ implementazzjoni tagħhom stess li jiddefinixxu, għal dak li jirrigwarda l-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba, rekwiżiti minimi li huma parzjalment differenti.

13.       Fil-każ tal-Ingilterra, ir-regoli ta’ implementazzjoni rilevanti huma l-Common Agricultural Policy Single Payment and Support Schemes (Cross Compliance) (England) Regulations 2004, SI 2004/3196 (Regoli tal-2004 dwar il-programmi ta’ għajnuna u ta’ ħlas uniku fi ħdan il-politika agrikola komuni [cross compliance] [l-Ingilterra]) (iktar ’il quddiem ir-Regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi), li daħlu fis-seħħ fl-Ingilterra fl-1 ta’ Jannar 2005.

14.      Fil-punti 26 sa 29 tar-Regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi, il-konvenut inkluda fil-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba rekwiżiti dwar il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku. Dawn ir-rekwiżiti huma b’mod partikolari dawn li ġejjin :

“26. Bidwi m’għandux

a) mingħajr awtorizzazzjoni jew ġustifikazzjoni legali, iħarbat il-wiċċ ta’ mogħdija għall-mixi viżibbli, mogħdija għaż-żwiemel viżibbli, jew kwalunkwe passaġġ pubbliku viżibbli ieħor li jinkludi jew jikkonsisti fi triq għajr triq żviluppata, b’tali mod li jiġi ostakolat l-eżerċitar tal-dritt ta’ passaġġ pubbliku; jew

b) mingħajr awtorizzazzjoni jew ġustifikazzjoni legali, jostakola volontarjament il-moviment liberu fuq passaġġ pubbliku viżibbli.

27. Il-bidwi huwa obbligat li jżomm kull taraġ, xatba jew struttura simili mhux imsemmija fl-Artikolu 146(5) tal-Highways Act [Liġi dwar il-passaġġi pubbliċi] 1980 li jkunu jinsabu f’mogħdija għall-mixi viżibbli jew f’mogħdija għaż-żwiemel viżibbli fi stat li jippermetti li jiġi evitat kwalunkwe ostaklu mhux raġonevoli għad-drittijiet tal-persuni li jużaw dik il-mogħdija għall-mixi jew dik il-mogħdija għaż-żwiemel.

28 1) Meta bidwi jkun ħarbat il-wiċċ ta’ mogħdija għall-mixi viżibbli jew ta’ mogħdija għaż-żwiemel viżibbli (bl-eċċezzjoni ta’ mogħdijiet max-xifer ta’ għalqa) fil-każijiet awtorizzati fl-Artikolu 134 tal-Highways Act 1980, huwa obbligat, li fiż-żmien previst fl-Artikolu 134(7) tal-istess Att, li eventwalment jista’ jiġi estiż skont l-Artikolu 134(8):

a) jerġa’ jirranġa l-wiċċ tal-mogħdija għall-mixi viżibbli jew tal-mogħdija għaż-żwiemel viżibbli f’wisa’ li jkun ta’ mill-inqas ugwali għall-wisa’ minimu tagħha b’tali mod li jkun jista’ jiġi eżerċitat il-jedd ta’ mogħdija taħt kundizzjonijiet raġonevoli

b) jiddelimita l-mogħdija għall-mixi jew il-mogħdija għaż-żwiemel fuq l-art f’wisa’ li jkun ta’ mill-inqas ugwali għall-wisa’ minimu tagħha sabiex tkun tista’ tingħaraf mill-persuni li jkunu jixtiequ jużawha

(2) Il-kliem “wisa’ minimu”, fir-rigward ta’ passaġġ pubbliku għandhom l-istess tifsira bħal fl-Iskeda 12A tal-Highways Act 1980

29. Fil-paragrafi 26, 27 u 28 ta’ din l-Iskeda, il-kliem :

“mogħdija għaż-żwiemel”, “triq”, “mogħdija max-xifer ta’ għalqa”, “mogħdija għall-mixi” u “triq żviluppata” għandhom it-tifsiriet indikati fl-Artikolu 329(1) tal-Highways Act 1980; “passaġġ pubbliku” għandu t-tifsira indikata fl-Artikolu 328 tal-Highways Act 1980 u “viżibbli” tfisser identifikabbli bħala passaġġ minn persuna b’vista normali li tużah bil-mixi jew biż-żiemel”.

15.      L-awtoritajiet reġjonali ma adottawx regoli ta’ implementazzjoni ekwivalenti għall-punti 26 sa 29 tar-regoli Ingliżi.

16.      Il-qorti tar-rinviju ssintesizzat b’dan il-mod il-konsegwenzi ġuridiċi tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Highway Act 1980 :

“It-tħarbit tal-wiċċ ta’ mogħdija għall-mixi viżibbli, ta’ mogħdija għaż-żwiemel viżibbli, jew ta’ kwalunkwe passaġġ pubbliku viżibbli ieħor li jkun jikkonsisti fi jew jinkludi triq għajr triq żviluppata jikkostitwixxi ksur skont l-Artikolu 131 A. L-Artikolu 134 jawtorizza l-ħrit ta’ mogħdijiet għall-mixi jew ta’ mogħdijiet għaż-żwiemel ħlief il-mogħdijiet max-xifer tal-għelieqi iżda jippenalizza l-fatt li dawn ma jerġgħux jittranġaw fit-termini previsti. L-ostakolar għall-mogħdija libera fuq passaġġ pubbliku huwa offiża taħt l-Artikolu 137. L-Artikolu 146(1) jobbliga lil sid l-art iżomm fi stat tajjeb ta’ manutenzjoni kull taraġ, xatba jew struttura simili. Il-paragrafi 26 sa 28 b’hekk jirriflettu ħafna d-dispożizzjonijiet tal-Liġi tal-1980 iżda biss f’dak li jirrigwarda s-servitujiet ta’ jedd ta’ mogħdija viżibbli.”

III – Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali

17.      Ir-rikorrent huwa bidwi, u sieħeb ġestjonarju ta’ażjenda agrikola familjari fil-kontea ta’ Suffolk (l-Ingilterra). Huwa għandu drittijiet għal pagament taħt l-iskema ta’ pagament uniku. L-artijiet tiegħu huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku skont id-dispożizzjonijiet Ingliżi rilevanti.

18.      Ir-rikorrent talab lill-qorti tar-rinviju tivverifika l-legalità tal-punti 26 sa 29 tar-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi. Huwa jargumenta li l-inklużjoni ta’ rekwiżiti dwar il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku tmur kontra d-dritt Komunitarju. Huwa jirrimarka, minn naħa, li l-mogħdijiet pubbliċi mhumiex artijiet agrikoli, u min-naħa l-oħra, li r-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi jmorru kontra l-prinċipju ta’ ugwaljanza tad-dritt Komunitarju għaliex l-awtoritajiet reġjonali ma adottawx regoli ta’ implementazzjoni ekwivalenti.

19.      F’dan il-kuntest, skont l-Artikolu 234 KE, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tirrinvija lill-Qorti tal-Ġustizzja talba għal interpretazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003. Il-konvenut appella minn din id-deċiżjoni iżda l-Court of Appeal ċaħdet l-appell tiegħu.

IV – Id-domandi preliminari

20.      B’digriet tal-11 ta’ Lulju 2007, il-Court of Appeal irrinvjat lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari tal-High Court:

“Meta Stat Membru jħaddan sistema ta’ devoluzzjoni tal-kompetenzi lill-awtoritajiet reġjonali, u li fiha l-Gvern ċentrali għandu l-poter li jaġixxi għat-territorju kollu tal-Istat Membru sabiex jassigura l-eżekuzzjoni tal-obbligi tiegħu skont id-dritt Komunitarju, u fil-kuntest tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1782/2003 tad-29 ta’ Settembru 2003 li jistabbilixxi regoli komuni għal skemi diretti ta’ appoġġ fi ħdan il-politika agrikola komuni u li jistabbilixxi ċerti skemi ta’ appoġġ għall-bdiewa u li jemenda r-Regolamenti (KEE) Nru 2019/93, (KE) Nru 1452/2001, (KE) Nru 1453/2001, (KE) Nru 1454/2001, (KE) Nru 1868/94, (KE) Nru 1251/1999, (KE) Nru 1254/1999, (KE) Nru 1673/2000, (KEE) Nru 2358/71 u (KE) Nru 2529/2001 (ir-“Regolament tal-Kunsill”) :

a) Stat Membru jista’ jinkludi rekwiżiti marbuta mal-manutenzjoni ta’ servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku viżibbli fost il-kriterji tal-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba ddefiniti mill-Artikolu 5 u mill-Anness IV tar-Regolament tal-Kunsill 1782/2003?

b) Meta s-sistema kostituzzjonali ta’ Stat Membru tipprovdi li l-awtoritajiet reġjonali għandhom kompetenza leġiżlattiva fir-rigward ta’ partijiet differenti ta’ dan l-Istat Membru, il-fatt li dawn il-partijiet differenti jkollhom standards differenti għal dak li jirrigwarda l-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba skont l-Artikolu 5 u l-Anness IV tar-Regolament tal-Kunsill jista’ jimplika diskriminazzjoni mhux aċċettabbli?”

V –    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

21.      Id-digriet tar-rinviju wasal fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-14 ta’ Settembru 2007.

22.      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq u l-Gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fit-terminu preskritt fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.

23.      Fis-seduta tas-26 ta’ Novembru 2008, ir-rappreżentanti tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, tal-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, tal-Irlanda kif ukoll tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej dehru u ppreżentaw osservazzjonijiet.

VI – L-argumenti prinċipali tal-partijiet

A –    Fuq l-ewwel domanda

24.      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jikkunsidra li l-obbligu ta’ manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku stabbilit mir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi ma jagħmilx parti mir-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba li Stat Membru għandu d-dritt li jiddefinixxi skont l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003. Dawn ir-rekwiżiti jinkludu ż-żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ, l-istrutturi tal-azjendi agrikoli kif ukoll il-preżervazzjoni tal-ambjenti naturali. Ir-rikorrent barra minn hekk jargumenta li l-Artikolu 43 tar-Regolament Nru 1782/2003 jeskludi espressament il-mogħdijiet li jkunu jinsabu fuq artijiet agrikoli meta dawn jintużaw bħala żoni għall-għalf u minn dan jikkonkludi li s-servitujiet ta’ jedd ta’ mogħdija ma jistgħux jiġu inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament inkwantu dawn jirrigwardaw il-mogħdijiet. Dan minbarra l-fatt li r-Regolament Nru 1782/2003 jistabbilixxi regoli komuni għall-Komunità li jipprojbixxu lill-Istati Membri kemm li jinjoraw ir-rekwiżiti minimi kif ukoll li jestenduhom għal ċerti partijiet tat-territorju tagħhom.

25.      Għalkemm id-dispożizzjonijiet Ingliżi inkwistjoni għandhom jitqiesu bħala miżuri għall-ħarsien tal-ambjent, dawn ma jikkostitwixxux, skont ir-rikorrent, rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba. Peress li r-Regolament Nru 1782/2003 huwa msejjes fuq id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-agrikoltura, l-aspett ta’ ħarsien tal-ambjent f’dawn ir-rekwiżiti minimi ma jistax jitqies bħala regola li tikkonsisti fi kriterji awtonomi ta’ ħarsien tal-ambjent. Ir-rikorrent josserva li, skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1782/2003, l-istituzzjonijiet Komunitarji biss għandhom is-setgħa li jimponu rekwiżiti minimi fil-qasam tal-ambjent.

26.      Il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq jikkunsidra li l-ewwel domanda għandha tingħata risposta negattiva. Huwa jirreferi għall-oriġini tar-Regolament Nru 1782/2003 u b’mod partikolari għall-inklużjoni espressa fid-dispożizzjonijiet tiegħu, b’mod partikolari fl-Artikolu 5, ta’ kwistjonijiet ta’ ħarsien tal-ambjent.

27.      Il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq jargumenta li ż-żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ imsemmija fl-Anness IV tinkludi l-manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku . Jeħtieġ li dan il-kunċett jiġi interpretat b’mod wiesa’ peress li l-“pajsaġġ”, fil-leġiżlazzjoni ambjentali tal-Komunità, jinkludi inter alia karatteristiċi li jirriżultaw minn interventi tal-bniedem kif ukoll elementi ta’ importanza storika, kulturali u arkeoloġika. B’hekk huwa rikonoxxut li l-pajsaġġ huwa komponent essenzjali tal-ambjent. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħu, l-għanijiet ambjentali tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1782/2003 jiġu ppreġudikati jekk il-kunċett ta’ karatteristiċi tal-pajsaġġ jiġi interpretat b’mod restrittiv billi jiġi kkunsidrat li s-servitujiet ta’ jedd ta’ mogħdija fuq il-mogħdijiet għall-mixi u l-mogħdijiet għaż-żwiemel huma esklużi. Barra minn hekk, dawn l-“istandards” huma, skont l-Anness IV, marbuta mas-“suġġett” “Żgura livell minimu ta’ manteniment [manutenzjoni]: u evita t-taħsir ta’ l-ambjenti naturali”.

28.      Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tosserva li l-ewwel domanda tirrigwarda l-marġni ta’ diskrezzjoni li l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003 jagħtu lill-Istati Membri. Fil-fehma tagħha, l-Istati Membri għandhom flessibbiltà kunsiderevoli meta huma jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba tal-artijiet, b’mod li jista’ jkun hemm differenzi sinifikattivi bejn l-Istati Membri, jew bejn ir-reġjuni, fir-rigward tad-diversi rekwiżiti minimi. Barra minn hekk, diversi kunċetti tal-Anness IV bħal “użu xieraq tal-makkinarju” jew “karatteristiċi tal-pajsaġġ” huma tant ġeneriċi li jagħtu setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-Istati Membri.

29.      Il-Kummissjoni tispjega li l-kunċett ta’ “karatteristiċi tal-pajsaġġ” jinsab fil-qalba ta’ din il-kawża u li Stat Membru jista’ jiddefendi l-idea li l-manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku viżibbli hija meħtieġa biex tiġi evitata l-qerda tal-ambjenti naturali, li hija wkoll wieħed mis-“suġġetti” tal-Anness IV. Bl-istess mod, Stat Membru jista’ jikkunsidra l-mogħdijiet bħala “karatteristiċi tal-pajsaġġ”. Barra minn hekk, hija ssostni l-użu tal-kliem “u ambjentali” wara l-kelma “agrikoli” fl-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 1782/2003, jawtorizza lill-Istati Membri jiddefinixxu rekwiżiti minimi għal finijiet purament ambjentali. Il-Kummissjoni ma tarax li hemm kontradizzjoni bejn il-bażi legali tar-Regolament Nru 1782/2003 u t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ għanijiet ta’ politika ambjentali fid-dispożizzjonijiet tiegħu peress li l-Artikolu 6 KE jistabbilixxi li r-rekwiżiti għall-ħarsien tal-ambjent għandhom ikunu integrati fid-definizzjoni u l-implementazzjoni tal-politika u l-azzjonijiet tal-Komunità, inkluża l-politika agrikola.

B –    Fuq it-tieni domanda

30.      Ir-rikorrent jargumenta li jeżisti trattament mhux ugwali bejn sitwazzjonijiet simili fi ħdan ir-Renju Unit, li jifforma Stat wieħed. Huwa jgħid li dan il-fatt iżid il-pressjoni li għandhom il-bdiewa Ingliżi li, bħall-kollegi tagħhom f’reġjuni oħra tal-pajjiż, jixtiequ jżommu d-drittijiet kollha tagħhom għal pagament. Dan it-trattament mhux ugwali mhuwiex, fil-fehma tiegħu, oġġettivament ġustifikat u b’hekk imur kontra l-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni li kull Stat Membru huwa obbligat josserva, b’mod partikolari meta jimplementa d-dritt Komunitarju, irrispettivament mid-dispożizzjonijiet kostituzzjonali nazzjonali tiegħu jew mit-tqassim nazzjonali tal-kompetenzi fil-qasam leġiżlattiv. Barra minn hekk, tali trattament mhux ugwali jmur kontra d-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-agrikoltura.

31.      Għalkemm, skont ir-rikorrent, l-Artikolu 5(1) tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 jipprovdi li Stat Membru jista’ jiddefinixxi r-rekwiżiti minimi fuq livell nazzjonali jew reġjonali, dan ma jfissirx li l-leġiżlatur Komunitarju jagħti lill-Gvernijiet reġjonali fi ħdan l-Istati Membri kompetenza biex jiddefinixxu dawn ir-rekwiżiti minimi. Barra minn hekk, l-espressjoni “fuq livell reġjonali” tirreferi għal żoni li l-unità tagħhom hija ġġustifikata mill-kriterji indikati fir-regolament u m’għandhiex tinftiehem, pereżempju, f’sens politiku. Minbarra dawn il-kunsiderazzjonijiet, għalkemm l-Artikolu 5(1) iħalli lill-Istati Membri liberi biex jiddeċiedu f’liema livell għandhom jiġu ddefiniti l-kundizzjonijiet minimi, dawn huma obbligati jastjenu fit-territorji tagħhom minn kwalunkwe ksur tal-prinċipji Komunitarji ta’ ugwaljanza u ta’ non-diskriminazzjoni.

32.      Il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq jissuġġerixxi li tingħata risposta negattiva għat-tieni domanda preliminari. Fil-fehma tiegħu, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja turi li l-Istati Membri għandhom dritt li jwettqu l-obbligi Komunitarji tagħhom billi jieħdu miżuri fuq livell ċentrali, reġjonali jew lokali. Għaldaqstant, it-traspożizzjoni fil-livell reġjonali, fir-Renju Unit, tal-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 1782/2003 hija konformi mad-dritt Komunitarju. Billi rrikonoxxiet, fil-ġurisprudenza tagħha, li l-Istati Membri għandhom dritt li jittrasponu r-regoli Komunitarji fuq livell reġjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq il-prinċipju li differenzi fl-implementazzjoni mill-awtoritajiet reġjonali ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni li tmur kontra d-dritt Komunitarju. Ikun hemm diskriminazzjoni fis-sens tad-dritt Komunitarju biss jekk l-istess leġiżlatur jittratta b’mod differenti sitwazzjonijiet identiċi. Din il-konklużjoni hija loġika għaliex differenzi fit-traspożizzjoni fid-diversi reġjuni mhumiex fil-prinċipju iktar diskriminatorji mid-differenzi fit-traspożizzjoni fid-diversi Stati Membri. Barra minn hekk, il-fatt li l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 1782/2003 jgħid li r-rekwiżiti minimi għandhom jiġu ddefiniti “fuq livell nazzjonali jew reġjonali” jindika li Stat Membru jibqa’ liberu li jwettaq l-obbligi tiegħu fuq livell reġjonali jew lokali, u effettivament din il-fakultà teżisti anki jekk ma tissemmiex espressament.

33.      Fl-aħħar, il-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq jispjega li tali approċċ huwa kumpatibbli mal-prinċipju ta’ sussidjarjetà kif ukoll mal-prinċipju li fuqu dan huwa bbażat li abbażi tiegħu d-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu fuq l-iktar livell qrib taċ-ċittadin.

34.      Il-Gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, li ppreżenta osservazzjonijiet biss dwar it-tieni domanda preliminari, ukoll jissuġġerixxi li tingħata risposta negattiva għal din id-domanda. Skont huwa, rekwiżiti minimi differenti skont ir-reġjuni imposti mid-diversi awtoritajiet reġjonali ma jmorrux kontra l-prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju ta’ projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni għas-sempliċi raġuni li m'hemmx trattament mhux ugwali. Id-dritt Komunitarju jirrikonoxxi l-istrutturi kostituzzjonali infra-statali u l-qsim tal-kompetenzi għall-implementazzjoni tad-dritt Komunitarju, b’mod partikolari l-kompetenza tal-persuni ġuridiċi reġjonali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kuntest ta’ referenza biex jiġi evalwat trattament mhux ugwali mhuwiex l-Istat Membru fit-totalità tiegħu iżda kull waħda mill-persuni ġuridiċi reġjonali kompetenti li timplementa d-dritt Komunitarju abbażi tal-kompetenza tagħha.

35.      Barra minn hekk, il-Gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja jargumenta li eventwali trattament mhux ugwali li jirriżulta mit-tqassim tal-kompetenzi previst mid-dritt nazzjonali, b’mod partikolari d-dritt kostituzzjonali, bejn l-awtorità ċentrali u l-awtoritajiet reġjonali diċentralizzati fi ħdan Stat Membru, huwa oġġettivament ġustifikat.

36.      Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, skont l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 1782/2003, l-Istati Membri għandhom jiddefinixxu rekwiżiti minimi fuq livell nazzjonali jew reġjonali. B’hekk ma jirriżultax li l-leġiżlatur Komunitarju kien qies li approċċ unitarju f’kull Stat Membru kien meħtieġ. Anki jekk wieħed jista’ jargumenta li r-reġjonalizzazzjoni tar-rekwiżiti minimi għall-istat agrikolu u ambjentali tajjeb tal-artijiet hija awtorizzata biss bil-kundizzjoni li din tkun kumpatibbli mad-diversi funzjonijiet tar-reġjuni, huwa wisq iktar probabbli li l-leġiżlatur Komunitarju sempliċement ħalla lil kull Stat Membru fil-libertà li jagħżel il-livell regolatorju adattat, fi ħdan is-sistema politika tiegħu, biex jadotta r-regoli neċessarji.

37.      Fir-rigward tal-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni, il-Kummissjoni tikkunsidra li trattament mhux ugwali jista’ jwassal għal diskriminazzjoni fis-sens tad-dritt Komunitarju biss jekk dan ikun imputabbli għal sors wieħed. Għaldaqstant, f’dan ir-rigward, għandu jiġi miċħud l-argument tal-rikorrent fil-kawża prinċipali bbażat fuq il-fatt li r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq kien l-awtur tad-diskriminazzjoni minħabba li, minn naħa, huwa kellu d-dmir iwettaq l-obbligu Komunitarju tiegħu u li, min-naħa l-oħra, huwa kien għażel forma ta’ implementazzjoni tad-dispożizzjonijiet ikkontestati li kienet il-kawża tad-diskriminazzjoni. Il-Kummissjoni tgħid li ebda dispożizzjoni tat-Trattat ma tpoġġi f’dubju l-istruttura diċentralizzata ta’ bosta Stati Membri. Għall-kuntrarju, kull Stat Membru għandu d-dritt jiddefinixxi l-livell politiku li fuqu jiġu rregolati ċerti oqsma, inklużi l-obbligi imposti mid-dritt Komunitarju, kemm-il darba jkun garantit l-għan tal-leġiżlazzjoni Komunitarja inkwistjoni. Il-fatt li l-ministri tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq għandhom kompetenza residwali biex jaġixxu fl-oqsma devoluti mhuwiex rilevanti f’din il-kawża.

38.      Il-Gvern Irlandiż, matul is-seduta, essenzjalment appoġġja l-pożizzjoni tal-Gvern tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq u tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej. Fir-rigward tat-tieni domanda, huwa argumenta li l-Istati Membri fil-prinċipju għandhom id-dritt jiddeċiedu huma stess, b’mod konformi mar-regoli kostituzzjonali tagħhom, dwar il-forom ta’ implementazzjoni tad-dritt Komunitarju fis-sistema interna tagħhom. Madankollu jeħtieġ li l-miżuri meħuda ma jeċċedux il-marġni ta’ diskrezzjoni li huma għandhom u li dawn jissodisfaw ir-rekwiżiti tad-dritt Komunitarju. Differenzi fl-implementazzjoni konkreta b’hekk huma permessibbli u ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni kontra individwi.

39.      Il-Gvern Irlandiż barra minn hekk jesprimi t-tħassib tiegħu li interpretazzjoni kuntrarja mill-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tikkomprometti l-kooperazzjoni transkonfinali bejn l-Irlanda u r-Renju Unit fl-oqsma li jaqgħu taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet tal-Irlanda ta’ Fuq, pereżempju fil-qasam tal-agrikoltura u tal-ħarsien tal-ambjent.

VII – Evalwazzjoni ġuridika

A –    Fuq l-ewwel domanda

40.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk l-obbligu impost fuq il-bdiewa fir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi li jiżguraw il-manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku huwiex kopert mir-Regolament Nru 1782/2003. Biex dan ikun il-każ jeħtieġ li dan l-obbligu jaqa’ taħt ir-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba fis-sens tal-Artikolu 5(1).

41.      Punt ieħor importanti li jinsab inkwistjoni f’din il-kawża, li fil-fehma tiegħi għandu jiġi ttrattat l-ewwel, jirrigwarda l-kwistjoni jekk ir-Regolament Nru 1782/2003 jawtorizzax lill-awtoritajiet nazzjonali jieħdu wkoll miżuri ta’ politika ambjentali. Waqt li l-Gvern tar-Renju Unit u l-Kummissjoni jaċċettaw din il-kompetenza, din hija radikalment ikkontestata mir-rikorrent fil-kawża prinċipali(3).

42.      Ir-risposta għal dawn id-domandi teħtieġ interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1782/2003 inkwantu, sabiex jinftiehem aħjar l-iskop tiegħu, jeħtieġ li dan ir-regolament jiġi kkunsidrat fil-kuntest globali tiegħu bħala miżura leġiżlattiva ta’ implementazzjoni tal-politika agrikola komuni (PAK). Fl-ewwel lok, għandu jiġi ċċarat l-isfond storiku u politiku tal-oriġini tiegħu. F’dan ir-rigward ser jiġu analizzati d-dispożizzjonijiet rilevanti tar-regolament kif ukoll il-bażijiet legali tad-dritt primarju.

1.      L-aspetti ta’ politika ambjentali tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003

a)      Ir-relazzjonijiet bejn agrikoltura u ħarsien tal-ambjent fi ħdan il-PAK

43.      L-agrikoltura għal żmien twil kellha rwol motriċi fil-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea. Il-PAK kienet waħda mill-ewwel oqsma li fih l-Istati Membri rrinunzjaw favur il-Komunità parti mis-sovranità nazzjonali tagħhom u li għaliha ddedikaw l-parti l-kbira tal-baġit Komunitarju, iffinanzjat mill-kontribuzzjonijiet tagħhom. Dan ir-rwol prekursur jista’ jiġi spjegat mis-sitwazzjoni partikolari ta’ wara l-gwerra u l-importanza tal-agrikoltura għall-alimentazzjoni tal-popolazzjonijiet : il-PAK kienet oriġinarjament ġiet żviluppata bil-għan li jiġu ggarantiti l-provvisti ta’ ikel, li jiġu stabilizzati s-swieq u li jingħata livell ta’ għajxien xieraq lill-popolazzjoni agrikola(4).

44.      Waqt li fis-snin sittin il-PAK kienet għadha titqies bħala mutur tal-integrazzjoni, wara ċerti żviluppi negattivi, din saret sa ċertu punt ta’ piż għall-Komunità. B’hekk il-progress tekniku, il-metodu ta’ produzzjoni intensiva u l-produzzjoni relatata ta’ kwantitajiet żejda kkontribwixxew dejjem iktar biex jitħalla impatt fuq l-ambjent. Fid-dawl ta’ dawn il-perikoli ġodda għall-ambjent, il-Komunità tefgħet l-isforzi tagħha biex torjenta mill-ġdid u tirriforma l-PAK bil-għan, inter alia, li tilħaq bilanċ bejn il-produzzjoni u l-ħarsien tal-ambjent(5).

45.      L-“Aġenda 2000”, ippubblikata mill-Kunsill Ewropew f’Berlin fis-26 ta’ Marzu 1999(6), kienet stadju ta’ importanza partikolari fit-triq lejn dritt agro-ambjentali. Din l-aġenda kienet tipproponi mudell agrikolu Ewropew ġdid li fih il-preokkuppazzjonijiet ambjentali kellhom jingħataw iktar importanza. Għandha tissemma wkoll l-evalwazzjoni f’nofs ir-riforma tal-politika agrikola komuni(7), ippreżentata mill-Kummissjoni fl-10 ta’ Lulju 2002 u approvata mill-kapijiet tal-Istati u tal-Gvernijiet, fejn hija rrakkomandat li l-pagamenti unitarji indipendenti mill-produzzjoni u marbuta mal-azjendi jkunu globalment suġġetti għall-osservanza tal-istandards imperattivi ta’ “cross compliance” fis-setturi tal-ambjent, tas-sigurtà u l-kwalità tal-ikel kif ukoll tal-protezzjoni tal-annimali.

46.      Approċċ tal-istess ġeneru kien diġà ġie implementat mir-Regolament (KE) Nru 1259/1999(8), regolament orizzontali, li l-Artikolu 3 tiegħu jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jieħdu miżuri ambjentali(9). F’dan ir-regolament, il-pagamenti diretti ġew armonizzati u suġġetti għal kundizzjonijiet ta’ ħarsien tal-ambjent. Dan ir-regolament kien diġà jieħu inkunsiderazzjoni, l-istess bħar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, li ġie adottat wara, aspetti ta’ protezzjoni tal-ħamrija, li huma s-suġġett ta’ din id-domanda preliminari. Waqt li r-Regolament (KE) Nru 1259/1999 kien għadu jħalli lill-Istati Membri marġni ta’ diskrezzjoni fir-rigward tal-applikazzjoni tal-istandards ta’ protezzjoni, bir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 issa l-benefiċjarji kollha ta’ pagamenti diretti huma suġġetti għal dawk il-miżuri(10).

b)      L-importanza tal-ħarsien tal-ambjent fir-Regolament (KE) Nru 1782/2003

47.      Jirriżulta mill-oriġini tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 li l-intenzjoni kienet li tingħata iktar importanza lill-kunsiderazzjonijiet ta’ politika ambjentali milli kien previst fil-proposta inizjali tal-Kummissjoni(11). B’hekk l-obbligu impost fuq l-Istati Membri, skont l-Artikolu 5(1) li jiżguraw li l-artijiet agrikoli kollha jinżammu “f’kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba” iddaħħal biss matul il-proċedura leġiżlattiva. L-istess jgħodd għall-obbligu, essenzjalment ifformulat fi kliem simili għall-Artikolu 3 tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, impost fuq il-bidwi li jirċievi pagamenti diretti, li jimplementa r-regoli stabbiliti mill-Istati Membri.

48.      Din iż-żieda, flimkien mar-rekwiżit li l-artijiet agrikoli jinżammu “f’kundizzjoni agrikola tajba”, għandha konsegwenzi sinifikanti għall-interpretazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, għaliex twassal għall-konklużjoni li, f’għajnejn il-leġiżlatur Komunitarju, iż-żewġ għanijiet għandhom jitqiesu li jinsabu fuq l-istess livell.

49.      Għandu jiġi enfasizzat f’dan ir-rigward il-fatt li l-Artikolu 2(c) tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 jagħti definizzjoni ġuridika tal-kunċett ta’ “attività agrikola” li, flimkien mal-attivitajiet tradizzjonali, tinkludi espressament “il-manteniment [manutenzjoni] ta’ l-art f’kondizzjoni agrikola u ambjentali tajba kif stabbilit taħt l-Artikolu 5”.

50.      Għandu jiġi osservat ukoll li l-obbligu li l-artijiet jinżammu f’kundizzjoni ekoloġika tajba japplika mingħajr eċċezzjoni għall-“art agrikola kollha, speċjalment art li m’għad[h]iex tintuża għall-[i]skopijiet ta’ produzzjoni”. Din ir-regola hija msejsa fuq it-tielet punt tal-premessi tar-Regolament Nru 1782/2003, li minnu jirriżulta li għandu jiġi evitat li l-artijiet agrikoli jiġu abbandunati. Il-funzjoni tagħha hi li jiġi ppreżervat l-użu potenzjali ta’ art għal finijiet agrikoli. Minn dan jidher li l-leġiżlatur Komunitarju kien konxju dwar ir-rabta mill-qrib bejn il-ħarsien tal-ambjent u l-agrikoltura.

51.      Ir-riforma tal-PAK deskritta hawn fuq, li tagħti importanza ċentrali lill-ħarsien tal-ambjent(12), barra minn hekk hija kkaratterizzata mill-cross compliance politika, espressa fir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 bħala konnessjoni bejn l-appoġġ dirett u l-osservanza ta’ regoli vinkolanti, fosthom standards bażiċi dwar il-ħarsien tal-ambjent. Il-Premessa 2 tagħmel referenza espliċita għal dan. Dan jgħodd ukoll għan-neċessità, enfasizzat fil-Premessa 24, li l-pagament uniku jkun suġġett għall-kundizzjoni li jkun hemm cross compliance, b’mod partikolari mal-ambjent.

52.      Il-fatt li r-Regolament (KE) Nru 1782/2003 jsegwi wkoll parzjalment għajnijiet purament ta’ politika ambjentali pura u jawtorizza lill-Istati Membri biex jieħdu l-miżuri korrispondenti huwa finalment ikkonfermat mill-ħtiġijiet, iddikjarati fl-Anness IV, li “[jiġi] evita[t i]t-taħsir tal-ambjenti naturali” u li “jinżammu l-karatteristiċi tal-pajsaġġ”, li huma pjuttost għanijiet ta’ politika ambjentali iktar milli ta’ politika agrikola.

53.      Jirriżulta mill-konstatazzjonijiet preċedenti li l-PAK evolviet lejn politika Komunitarja li timmira lejn il-ħarsien tal-ambjent. Ir-Regolament Nru 1782/2003 jirrifletti din il-politika inkwantu, minkejja l-enfasi fuq l-aspetti agrikoli, isegwi wkoll għanijiet ta’ politika ambjentali(13). Għaldaqstant, l-Istati Membri huma awtorizzati permezz tal-Artikolu 5(1) u l-Anness IV jaġixxu wkoll fl-interess tal-ħarsien tal-ambjent.

c)      Il-bażijiet legali tad-dritt primarju

54.      Din il-konstatazzjoni hija wkoll konformi mar-regoli tad-dritt primarju. Il-Kunsill ibbaża r-Regolament Nru 1782/2003 fuq it-Trattat u, b’mod partikolari, fuq l-Artikoli 36 KE, 37 KE u 299(2) KE, u b’hekk fuq id-dispożizzjonijiet dwar il-politika agrikola.

55.      Madankollu, dan ma jipprekludix li jiġu inklużi għanijiet ta’ politika ambjentali, speċjalment billi l-Artikolu 6 KE, klawżola ta’ trasversalità introdotta mit-Trattat ta’ Amsterdam, tipprovdi li r-rekwiżiti għall-ħarsien tal-ambjent għandhom jiġu integrati fid-definizzjoni u l-implementazzjoni tal-politika u l-azzjonijiet kollha tal-Komunità. Din id-dispożizzjoni hija konformi mal-prinċipju li abbażi tiegħu l-miżuri Komunitarji kollha għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti għall-ħarsien tal-ambjent. Il-korollarju ta’ dan hu li miżura Komunitarja ma tagħmilx parti mill-politika ambjentali Komunitarja sempliċement minħabba l-fatt li tieħu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti tagħha(14).

56.      Ir-regoli tal-Artikolu 6 KE għandhom qabel kollox jiggarantixxu t-twettiq tal-għanijiet tal-Artikoli 2 KE, 3 KE u 174(1) KE(15). B’hekk mhuwiex eskluż li, f’ċerti każijiet, abbażi ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat il-ħarsien tal-ambjent jista’ jipprevali fuq l-għanijiet l-oħra tal-PAK(16).

2.      Il-kompetenzi tal-Istati Membri biex jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi

a)      Ir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 bħala bażi ta’ awtorizzazzjoni

57.      Il-leġiżlatur Komunitarju uża l-kompetenza tiegħu fil-qasam tal-PAK b’mod tant sħiħ li l-Istati Membri m’għad fadlilhom iktar ebda kompetenza regolatorja. Iżda t-Trattat ma jirrikjedix li l-leġiżlatur Komunitarju jirregola l-kwistjonijiet agrikoli b’mod eżawrjenti. Huwa jista’ wkoll fil-prinċipju, f’ċerti oqsma jew għal ċerti kwistjonijiet partikolari, iħalli tali regolarizzazzjoni għad-dritt nazzjonali(17), b’mod speċjali billi l-Istati Membri għandhom rwol ċentrali fit-traspożizzjoni tad-dritt Komunitarju fil-livell leġiżlattiv u amministrattiv.

58.      Dan huwa dak li seħħ f’dan il-każ. Ir-Regolament Nru 1782/2003, effettivament, huwa intiż bħala awtorizzazzjoni(18) li jipprevedi espressament l-obbligu għall-Istati Membri li jadottaw miżuri ta’ implementazzjoni. Skont l-Artikolu 5(1) ir-“rekwiżiti minimi” huma stabbiliti fuq il-bażi tal-“qafas” stabbilit fl-Anness IV, li jikkonsisti f’serje ta’ “suġġetti” u “standards”. Iż-żewġ kategoriji jinkludu kemm għanijiet kif ukoll kriterji li għandhom jiġu kkunsidrati fit-traspożizzjoni tar-rekwiżiti. Ir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 b’hekk huwa llimitat li jagħti qafas regolatorju ġenerali(19), li kif jindikaw ġustament il-Gvern tar-Renju Unit u l-Kummissjoni, iħalli lill-Istati Membri marġni ta’ diskrezzjoni kunsiderevoli(20). Huwa għalhekk għandhom jagħtu forma konkreta, fis-sistemi legali tagħhom u taħt ir-responsabbiltà tagħhom, lil dan il-qafas regolatorju.

59.      Ma’ dan għandha tiżdied ukoll il-marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa, li tirriżulta mill-użu ta’ ċirkustanzi ddefiniti fi kliem ġenerali u ta’ kunċetti suġġetti għal interpretazzjoni, bħal pereżempju, in-“natura xierqa” tad-diversi miżuri meħuda mill-Istati Membri jew tal-makkinarji li għandhom jintużaw. Għaldaqstant għandhom jiġu approvati l-argumenti tal-Gvern tar-Renju Unit u tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward.

b)      L-implementazzjoni konkreta tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 fl-Ingilterra

60.      Dawn il-kunsiderazzjonijiet madankollu ma jeżentawx lill-Istati Membri mill-obbligu li jieħdu miżuri ta’ implementazzjoni li jkunu konformi mad-dritt Komunitarju. Ir-Regolament (KE) Nru 1782/2003 jipprovdi l-punt ta’ referenza ġuridiku li fir-rigward tiegħu għandhom jiġu ġġudikati l-miżuri ta’ implementazzjoni nazzjonali(21).

61.      Fir-rigward tal-kwistjoni ċentrali, li tirrigwarda jekk il-bdiewa humiex obbligati jiżguraw il-manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku f’kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba fis-sens tal-Artikolu 5(1), il-Gvern tar-Renju Unit josserva li tali attività taqa’ fil-qafas taż-“żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ” fl-Anness IV. Iżda dan il-punt huwa kkontestat mill-rikorrent fil-kawża prinċipali.

i)      Il-kunċett ta’ “pajsaġġ” fis-sens tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003

62.      B’hekk tqum il-kwistjoni dwar it-tifsira tal-kunċett ta’ “karatteristika tal-pajsaġġ”. Peress li r-Regolament (KE) Nru 1782/2003 ma jagħti ebda definizzjoni legali ta’ dan il-kunċett, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tinterpretah. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkunsidrat l-użu lingwistiku naturali kif ukoll il-kuntest li fih ġeneralment tintuża din il-frażi.

63.      Il-kelma “pajsaġġ” użata fil-verżjoni Ingliża (“landscape features”(22)) tidher, minbarra t-tifsira tagħha fil-qasam tal-arti, li għandha sens purament deskrittiv u ġeografiku(23). Fil-fehma tiegħi, f’din il-kawża għandhom jiġu analizzati dawn l-aħħar żewġ kategoriji.

ii)    Il-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens deskrittiv

64.      Il-kunċett ta’ pajsaġġ, mifhum f’sens deskrittiv, jirreferi sempliċement għal “medda ta’ art viżibbli minn ċertu post jew f’direzzjoni partikolari”(24). Mogħdijiet li b’mod ċar huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku, u li jkunu jidhru minn post partikolari, għandhom, skont din id-definizzjoni, jiġu inklużi fil-kunċett ta’ pajsaġġ.

iii) Il-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku

–       Karatteristiċi topografiċi

65.      Il-kunċett ta’ “karatteristiċi tal-pajsaġġ” fl-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 madankollu jippreżenta ċerti differenzi semantiċi fid-diversi verżjonijiet lingwistiċi. Pereżempju, fil-verżjoni Franċiża tintuża l-frażi “particularités topographiques”(25), li tirreferi għall-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku, peress li t-topografija hija kunċett li tintuża fil-ġeografija.

66.      Jekk wieħed jirreferi għall-etimoloġija Griega tal-kelma “topografija”(26), din tfisser, fl-aċċettazzjoni ġeografika attwali tagħha, “għarfien ta’ postijiet”, “deskrizzjoni ta’ sit”, jew “kartografija”. Iżda din tintuża wkoll biex tiddeskrivi l-konfigurazzjoni jew l-istruttura ta’ post. Il-kunċett ta’ “topografija” b’hekk ma jirreferix biss għat-teknika ta’ rappreżentazzjoni tal-konfigurazzjoni ta’ post jew tal-istruttura tal-wiċċ tal-art iżda wkoll għall-elementi li għandhom jiġu rrappreżentati. Dawn l-elementi, jiġifieri l-karatteristiċi topografiċi, jistgħu jkunu naturali, iżda jistgħu jirriżultaw ukoll minn intervent tal-bniedem(27). Minbarra l-bini u infrastrutturi oħra, it-toroq ukoll jagħmlu parti mill-elementi maħluqa mill-bniedem(28).

67.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, m’hemmx diffikultà biex il-mogħdijiet li huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku jiġu ddefiniti bħala karatteristiċi topografiċi.

–       Definizzjoni tal-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku

68.      Minkejja kollox, il-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku jinkludi wkoll il-karatteristiċi topografiċi. Skont definizzjoni waħda, dan il-kunċett jirreferi għal “ċerta parti mill-wiċċ tad-dinja li, minħabba d-dehra esterna tagħha u l-interazzjoni tal-fatturi ġeografiċi dominanti (li jinkludu l-attività tal-bniedem) għandha l-karatteristiċi speċifiċi tagħha u b’hekk hija distinta miż-żona ta’ madwarha”(29). Skont definizzjoni oħra, il-kelma “pajsaġġ” fis-sens ġeografiku tfisser “parti minn pajjiż jew reġjun bil-karatteristiċi topografiċi tagħha ffurmati jew immodifikati minn proċessi (normalment naturali) jew minn interventi tal-bniedem”(30).

69.      Skont dawn id-definizzjonijiet, mogħdijiet li b’mod ċar huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku, jikkostitwixxu “karatteristiċi tal-pajsaġġ” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003. L-ewwel definizzjoni ċċitata hawn fuq, li tiddeskrivi l-kunċett ta’ pajsaġġ fis-sens ġeografiku, effettivament tgħid espressament li l-parti tal-wiċċ tad-dinja tista’ tkun ikkaratterizzata wkoll mill-attività tal-bniedem (bħat-tqegħid ta’ mogħdijiet). It-tieni definizzjoni ta’ pajsaġġ tidher, ta’ mill-inqas, li ma teskludix għal kollox tali influwenzi tal-bniedem għalkemm fil-prinċipju tassumi li l-wiċċ iddelimitat b’dan il-mod huwa kkaratterizzat l-iktar minn fatturi naturali.

70.      L-interpretazzjoni li abbażi tagħha l-mogħdijiet li huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku huma inklużi fil-kunċett ta’ “pajsaġġ” hija ssostanzjata wkoll mill-fatt li l-interventi tal-bniedem fuq in-natura f’ebda każ m’għandhom jitqiesu sistematikament bħala biss li jikkawżaw ħsara. Fil-fatt huwa konċepibbli li tali interventi jitqiesu wkoll li huma fatturi importanti għall-iżvilupp tat-territorji. Għaldaqstant, illum issir distinzjoni bejn il-“pajsaġġ naturali oriġinali” u “pajsaġġ kulturali” maħluq mill-bniedem(31).

71.      Konsegwentement, bil-mod ta’ kif inhuma mifhuma attwalment, il-pajsaġġi jistgħu jkunu kkostitwiti minn elementi naturali bħal “siġar, sġajriet, arbuxelli, sisien tal-ħaxix, fjuri, ħaxix, ilma u blat”, kif ukoll minn oġġetti artifiċjali bħal “’decks’, terrazzini, pjazez, bankini, kabini u funtani”(32). Dan kollu jindika li l-oġġetti maħluqa mill-bniedem, bħall-mogħdijiet għall-mixi jew il-mogħdijiet agrikoli, għandhom jitqiesu li jiffurmaw parti mill-pajsaġġ fis-sens ġeografiku deskritt hawn fuq.

72.      B’hekk għandu jiġi kkonstatat li l-mogħdijiet li huma suġġetti għal servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku wkoll għandhom jitqiesu bħala “karatteristiċi tal-pajsaġġ” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003.

c)      Miżura intiża biex “jinżammu l-karatteristiċi tal-pajsaġġ”

73.      Billi jimponi fuq il-bdiewa l-obbligu li jżommu fi stat tajjeb ta’ manutenzjoni l-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku, l-Istat Membru jwettaq l-obbligu tiegħu taħt l-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003 li jiżgura li l-karatteristiċi tal-pajsaġġ jinżammu u ma jinqerdux.

74.      Ir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi fil-fatt huma intiżi biex jiggarantixxu ż-żamma ta’ dawn il-mogħdijiet pubbliċi. Dawn jinkludu dispożizzjonijiet intiżi sabiex l-operaturi jiġu mħeġġa jippreżervaw il-mogħdijiet pubbliċi. Minn naħa, dawn jipprojbixxuhom, taħt piena ta’ sanzjoni, milli jagħmlu ħsara lill-wiċċ ta’ mogħdija għall-mixi viżibbli, ta’ mogħdija għaż-żwiemel viżibbli jew ta’ kull mogħdija pubblika oħra. Min-naħa l-oħra, dawn jobbligawhom, f’każ li ma tiġix osservata din il-projbizzjoni, jerġgħu jirranġaw il-mogħdijiet għall-mixi jew il-mogħdijiet għaż-żwiemel li tkun saritilhom ħsara b’mod li jkun jista’ jiġi eżerċitat jedd suffiċjenti ta’ mogħdija.

75.      Il-miżuri previsti mir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi b’hekk huma adattati biex jiggarantixxu ż-żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ.

d)      Iż-żamma ta’ mogħdijiet pubbliċi : miżura ta’ “manteniment [manutenzjoni]” u intiża biex “[jiġi] evita[t i]t-taħsir ta’ l-ambjenti naturali” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003

76.      Tali miżura għandha fl-istess ħin tkun tista’ tiġi kklassifikata taħt is-“suġġett” “manteniment [manutenzjoni]” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003. Dan jinkludi kemm il-“livell minimu ta’ manteniment [manutenzjoni]” kif ukoll il-fatt li “[jiġi] evita[t i]t-taħsir ta’ l-ambjenti naturali”.

77.      Jekk tiġi adottata interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ pajsaġġ, kif qed nissuġġerixxi f’dawn il-konklużjonijiet, li tinkludi wkoll il-mogħdijiet pubbliċi fost il-karatteristiċi tal-pajsaġġ, xejn ma jimpedixxi li l-miżuri intiżi għall-manutenzjoni tagħhom, kif previsti fir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi, jitqiesu bħala miżuri ta’ “manteniment [manutenzjoni]” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.

78.      Fil-fehma tiegħi, b’hekk m’hemm ebda dubju li l-mogħdijiet pubbliċi għandhom rwol kunsiderevoli fil-manutenzjoni taż-żoni abitati fiż-żoni rurali, peress li d-dritt Ruman kien diġà jirrikonoxxi l-importanza tagħhom għall-iżvilupp ekonomiku tal-bniedem(33). Fl-ewwel lok, il-jeddijiet ta’ mogħdija tal-bdiewa jippermettulhom ikollhom aċċess għall-art agrikola maħduma minnhom.

79.      Min-naħa l-oħra, kif huwa indikat ukoll fid-deċiżjoni tar-rinviju, il-mogħdijiet pubbliċi jippromwovu l-mobbiltà tal-abitanti ta’ żona rurali kif ukoll dik tal-viżitaturi li ġew minn reġjuni oħrajn tal-pajjiż(34). Huwa preċiżament fiż-żoni rurali li mogħdijiet għall-mixi jew mogħdijiet għat-trekking jistgħu jiffaċilitaw l-aċċess tal-pubbliku għan-natura u b’hekk jagħtuh il-possibbiltà ta’ ħarġiet ta’ ġurnata jew saħansitra itwal, fatt li jikkontribwixxi għar-rilassament tal-popolazzjonijiet urbani u rurali(35). Il-funzjoni rikreattiva tal-ambjent, li hija stimulata mill-eżistenza ta’ mogħdijiet pubbliċi, tħalli vantaġġi ekonomiċi għall-popolazzjoni rurali, li spiss tiddependi fuq it-turiżmu, peress li toħloq fattur importanti ta’ ħolqien ta’ valur.

80.      Il-mogħdijiet pubbliċi jservu fl-istess ħin biex jiġi mħares l-ambjent billi jindikaw rotot għat-trekking li ma jagħmlux ħsara lill-fawna u l-flora u billi b’hekk jiggarantixxu li l-ħsara kkawżata mill-bniedem fuq l-ambjent tibqa’ limitata. B’hekk dawn jikkontribwixxu lejn iż-żamma tal-ambjenti naturali tal-annimali u l-ħxejjex. Fl-istess ħin, dawn jiżguraw li d-dilettanti tal-mixi jew tat-trekking jibqgħu fuq mogħdijiet indikati sew u ma jirfsux bla bżonn fuq artijiet agrikoli li jmissu magħhom u b’hekk jikkawżaw ħsara għall-uċuh tar-raba’.

81.      Għaldaqstant, jeżisti interess pubbliku ġenwin biex dawn il-mogħdijiet pubbliċi jinżammu regolarment fi stat tajjeb ta’ manutenzjoni u jkunu protetti kontra l-ħsara. Peress li l-obbligu ta’ manutenzjoni tal-mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku jissodisfa dan il-għan, dan jista’ jiġi kklassifikat fost il-miżuri intiżi biex “[jiġi] evita[t i]t-taħsir tal-ambjenti naturali” fis-sens tal-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003.

3.      Konklużjonijiet

82.      Fil-qosor, għandu jiġi konkluż li l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003 jħallu lill-Istati Membri setgħa diskrezzjonali wiesgħa biex jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba(36).

83.      Ir-rekwiżiti minimi fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet jinkludu wkoll dawk li għandhom essenzjalment għan tal-politika ambjentali. Il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku jaqgħu taħt din il-kategorija ta’ rekwiżiti minimi, b’mod speċjali peress li, minn naħa, mill-Anness IV jirriżulta li ż-żamma tal-karatteristiċi tal-pajsaġġ, jiġifieri li dawn ma jitneħħewx, tagħmel parti mill-istandards stabbiliti. Diġà wrejt li l-mogħdijiet pubbliċi huma karatteristiċi tal-pajsaġġ fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni(37).

84.      Min-naħa l-oħra, obbligu legali bħal dak previst mir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi jiggarantixxi livell ta’ manutenzjoni minima fis-sens tal-Anness IV waqt li jimpedixxi t-taħsir tal-ambjenti naturali(38).

85.      Il-manutenzjoni tal-mogħdijiet pubbliċi, li hija kundizzjoni minima ddefinita fuq livell reġjonali fis-sens tal-Artikolu 5(1) tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, b’hekk tidħol fil-qafas stabbilit mill-Anness IV. Barra minn hekk, xejn ma jindika li din il-miżura hija sproporzjonata fiha nfisha meta mqabbla mal-għan imfittex li l-art agrikola kollha tinżamm f’kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba. L-użu ta’ “kriterji li huma proporzjonali, oġġettivi u gradwali”, preskritt fil-Premessa 2 tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, jirrigwarda d-deċiżjoni li tiġi sospiża l-għajnuna li l-Istat Membru huwa mwassal li jieħu każ b’każ u li fir-rigward tagħha, skont il-każ, il-qorti nazzjonali kompetenti għandha tiddeċiedi dwar ir-regolarità. Finalment, għandu jiġi osservat li, skont din il-Premessa 2, tali sospensjoni għandha tkun bla ħsara għas-sanzjonijiet previsti minn dispożizzjonijiet Komunitarji jew nazzjonali oħrajn.

86.      Għaldaqstant, ir-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi jaqgħu taħt il-qafas leġiżlattiv stabbilit mir-Regolament (KE) Nru 1782/2003.

87.      Huwa għalhekk li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li Stat Membru għandu d-dritt jintegra fl-istandards tiegħu ta’ kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba skont l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003, rekwiżiti dwar il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku.

B –    Fuq it-tieni domanda

88.      Fit-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk il-projbizzjoni ġenerali ta’ diskriminazzjoni taħt id-dritt Komunitarju tipprekludix, fi ħdan Stat Membru, implementazzjoni reġjonali differenti tad-dritt Komunitarju dwar il-kundizzjoni agrikola u ekoloġika tajba fis-sens tal-Artikolu 5(1) u tal-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003, meta d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali nazzjonali ta’ dan l-Istat jipprevedu li diversi awtoritajiet reġjonali għandhom kompetenzi leġiżlattivi f’dak li jirrigwarda t-territorji rispettivi tagħhom.

1.      L-implementazzjoni diċentralizzata tad-dritt Komunitarju

89.      Fil-fehma tiegħi huwa imperattiv, qabel ma nanalizza l-ksur allegat mill-rikorrent tal-projbizzjoni ġenerali ta’ diskriminazzjoni taħt id-dritt Komunitarju, li niġbed l-attenzjoni għall-fatt li d-dritt Komunitarju ma jipprekludix implementazzjoni diċentralizzata kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak reġjonali. Dan huwa spjegat, minn naħa, mill-ħtiġijiet ta’ implementazzjoni diċentralizzata u divrenzjata tal-PAK iżda wkoll mill-awtonomija kostituzzjonali fil-qsim tal-kompetenzi interni li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi lill-Istati Membri fil-ġurisprudenza tagħha.

a)      Implementazzjoni diċentralizzata u divrenzjata fil-kuntest tal-PAK

90.      Il-linji ġenerali tar-riforma introdotta permezz tal-“Aġenda 2000” jinkludu d-diċentralizzazzjoni tal-kompetenzi tal-Komunità fil-livell lokali u programmar flessibbli permezz ta’ għażla wiesgħa ta’ miżuri li jistgħu jiġu implementati skont il-ħtiġijiet speċifiċi tal-Istati Membri(39). Fi kliem ieħor, id-diċentralizzazzjoni u d-divrenzjar issa jikkostitwixxu l-pilastri tal-PAK(40).

91.      Ir-Regolament Nru 1782/2003 jittrasponi dan il-kunċett politiku billi fl-Artikolu 5(1) jawtorizza espressament lill-Istati Membri jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi “fuq livell nazzjonali jew reġjonali”. Minn dan jista’ jiġi konkluż li l-leġiżlatur Komunitarju ma dehrlux li kien neċessarju li f’kull Stat Membru jkun hemm approċċ regolatorju uniformi iżda l-ħsieb tiegħu pjuttost kien li jħalli lil kull Stat Membru l-għażla fir-rigward tal-livell regolatorju adegwat fi ħdan is-sistema politika tiegħu.

92.      L-organizzazzjoni diċentralizzata tad-dritt agrikolu tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li differenzi reġjonali huma għal kollox permessi. B’hekk, l-Artikolu 33(2)(a) KE ġustament jeħtieġ li jiġu kkunsidrati, fit-tfassil tal-PAK u tal-metodi speċifiċi li għandhom jiġu applikati għal dan il-għan, differenzi strutturali u naturali bejn id-diversi reġjuni agrikoli. Il-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija mir-Regolament Nru 1782/2003 lill-awtoritajiet reġjonali għall-implementazzjoni tiegħu tikkontribwixxi wkoll għal divrenzjar li jikkorrispondi għall-ħtiġijiet ta’ kull reġjun(41).

93.      Kunsiderazzjonijiet oħrajn, fosthom il-fatt li l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali jinsabu iktar qrib is-suġġett u ċ-ċittadini(42), is-simplifikazzjoni ġuridika kif ukoll ir-rieda li jittaffa l-piż fuq l-amministrazzjonijiet ċentrali jimmilitaw favur applikazzjoni diċentralizzata tad-dritt agrikolu kemm-il darba jibqgħu jiġu osservati l-għanijiet tal-Komunità fil-kuntest tal-PAK.

94.      Kunsiderazzjoni li hija wkoll importanti hija li organizzazzjoni diċentralizzata tad-dritt agrikolu tieħu inkunsiderazzjoni l-importanza dejjem ikbar tar-reġjuni fi ħdan l-Unjoni Ewropea, li hija espressa, pereżempju, mill-kristallizzazzjoni tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà fit-Trattat ta’ Maastricht, il-ħolqien tal-Kumitat tar-Reġjuni, ir-responsabbiltà tar-reġjuni fl-implementazzjoni tad-dritt Komunitarju u l-possibbiltà ta’ rappreżentazzjoni fil-Kunsill prevista fl-Artikolu 203 KE. Din tikkunsidra wkoll l-aspirazzjonijiet diċentralizzati fi Stati Membri bħar-Renju Unit, li jsegwu loġika politika pjuttost simili(43), li tissuġġerixxi konverġenza fl-iżviluppi fil-livell Komunitarju u dak nazzjonali(44).

b)      L-awtonomija tal-Istati Membri fil-qsim tal-kompetenzi interni

95.      L-implementazzjoni diċentralizzata tad-dritt Komunitarju hija, finalment, konformi mal-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti tal-Ġustizzja(45) li abbażi tagħha kull Stat Membru huwa liberu li jaqsam il-kompetenzi interni, inklużi dawk leġiżlattivi, b’mod li jidhirlu li jkun xieraq u li jeżegwixxi l-atti Komunitarji li ma jkunux direttament applikabbli permezz ta’ miżuri meħuda mill-awtoritajiet reġjonali jew lokali, kemm-il darba dan il-qsim ta’ kompetenzi jippermetti eżekuzzjoni regolari tal-atti inkwistjoni. Il-kwistjoni dwar liema awtorità, fl-Istati Membri, għandha tittrasponi, pereżempju direttiva, hija b’hekk irregolata mhux mid-dritt Komunitarju iżda mir-regoli interni ta’ kompetenza ta’ kull Stat Membru(46).

96.      Il-kontroparti ta’ din in-newtralità tas-sistema legali Komunitarja fir-rigward tal-organizzazzjoni strutturali tal-Istati Membri tikkonsisti min-naħa l-oħra fil-fatt li, inkwantu Stat Membru għandu d-dritt jaqsam il-kompetenzi interni tiegħu hekk kif jidhirlu li jkun xieraq u skont kif tippreskrivi s-sistema kostituzzjonali tiegħu, huwa ma jistax juża l-proċeduri interni tiegħu bħala skuża biex ma jwettaqx l-obbligi Komunitarji tiegħu(47).

97.      Huwa minnu li t-Trattat, fl-Artikolu 249(3) KE, jipprevedi sistema ta’ traspożizzjoni jew ta’ implementazzjoni diċentralizzata tad-dritt Komunitarju biss fil-każ ta’ direttivi. Madankollu din is-sistema tapplika wkoll għat-traspożizzjoni jew l-implementazzjoni ta’ atti Komunitarji oħrajn, bħar-regolament, meta l-intervent tal-leġiżlatur nazzjonali huwa neċessarju biex jagħtihom effett konkret(48). Ir-Regolament Nru 1782/2003, kif diġà kkonstatajt(49), jaqa’ taħt din il-kategorija ta’ atti Komunitarji.

98.      Għaldaqstant, mhuwiex kuntrarju għad-dritt Komunitarju l-fatt li d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali interni ta’ Stat Membru jipprevedu li diversi awtoritajiet diċentralizzati għandhom kompetenzi leġiżlattivi għal ċerti partijiet mit-territorju tal-Istat Membru u li dawn l-awtoritajiet, skont il-kompetenzi regolatorji assenjati lilhom, jiddefinixxu huma stess il-kriterji għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba fis-sens tal-Artikolu 5(1) u tal-Anness IV tar-Regolament Nru 1782/2003.

2.      L-ilment ta’ ksur tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni

99.      Il-projbizzjoni Komunitarja ta’ kull diskriminazzjoni li tinsab fl-Artikolu 34(2) KE, li fuqha bla dubju ta’ xejn ir-rikorrent qed jibbaża ruħu(50), hija espressjoni speċifika tal-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza li jifforma parti mill-prinċipji fundamentali tad-dritt Komunitarju u li abbażi tiegħu sitwazzjonijiet paragunabbli m’għandhomx jiġu ttrattati b’mod differenti u sitwazzjonijiet differenti m’għandhomx jiġu ttrattati bl-istess mod, sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat(51).

100. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri huma obbligati josservaw il-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 34(2) KE, meta huma jittrasponu leġiżlazzjoni Komunitarja, anki meta din il-leġiżlazzjoni tagħtihom l-għażla bejn diversi modi ta’ implementazzjoni jew diversi alternattivi(52). Il-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni, bħala dispożizzjoni legali oġġettiva, b’hekk tapplika mhux biss għal-leġiżlatur Komunitarju, li lilu tirrigwarda fl-ewwel lok, iżda wkoll għall-Istati Membri, inkwantu dawn jaġixxu, pereżempju, bis-saħħa ta’ awtorizzazzjoni mogħtija minn regolament Komunitarju jew għall-implementazzjoni tiegħu(53).

101. L-applikabbiltà tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni taħt id-dritt Komunitarju fl-ewwel lok tippresupponi, fuq il-livell ġuridiku, l-eżistenza ta’ trattament mhux ugwali, li jagħti lok għad-domanda dwar il-kuntest ta’ riferiment rilevanti. Dan il-kuntest ta’ riferiment jinkludi, inter alia, iċ-ċirku ta’ persuni li jistgħu jiġu inklużi fil-paragun(54).

a)      Il-kuntest ta’ riferiment rilevanti għall-evalwazzjoni ta’ trattament mhux ugwali

i)      Applikazzjoni tal-kriterji ta’ selettività fid-dritt tal-għajnuna

102. Kif jispjega ġustament il-Gvern Ġermaniż, il-kuntest ta’ riferiment biex jiġi evalwat trattament mhux ugwali f’każ konkret mhuwiex neċessarjament definit fi ħdan il-limiti ta’ Stat Membru iżda jista’ jkun limitat għal parti mit-territorju tiegħu.

103. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà stabbilixxiet dan il-fatt fil-qasam tad-dritt tal-għajnuna fis-sentenza tagħha Il-Portugall vs Il-Kummissjoni(55), li kienet tirrigwarda l-kwistjoni jekk tnaqqis ta’ taxxa limitat reġjonalment setax jitqies bħala għajnuna mill-Istat intiża biex “tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti produtturi” fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE, jiġifieri jekk dan it-tnaqqis kienx ta’ natura selettiva.

104. Kif spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja f’din is-sentenza, l-Artikolu 87(1) KE jeħtieġ, fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kriterju ta’ selettività, li jaqa’ taħt il- kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, li jiġi stabbilit jekk, fil-kuntest ta’ leġiżlazzjoni partikolari, miżura nazzjonali hijiex tali li tiffavorixxi “ċerti impriżi jew ċerti produtturi” li, fid-dawl tal-għan imfittex mill-imsemmija leġiżlazzjoni, jinsabu f’sitwazzjoni fattwali u ġuridika komparabbli(56). Fil-fehma tal-Qorti tal-Ġustizzja, tali analiżi għandha ssir ukoll fir-rigward ta’ miżura adottata, mhux mil-leġiżlatur nazzjonali, iżda minn awtorità infrastatali, peress li miżura adottata minn awtorità reġjonali u mhux mill-Istat ċentrali tista’ tikkostitwixxi għajnuna jekk ikunu sodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 87(1) KE(57).

105. Il-Qorti tal-Ġustizzja telqet mill-punt dwar jekk, fis-sistema interna, entità infrastatali għandhiex status fid-dritt u fil-fatt li jagħmilha suffiċjentement awtonoma fil-konfront tal-gvern ċentrali ta’ Stat Membru sabiex, permezz tal-miżuri li hija tadotta, tkun din l-entità, u mhux il-gvern ċentrali, li jkollha rwol fundamentali fid-definizzjoni tal-kamp ta’ azzjoni politiku u ekonomiku tal-impriżi(58). F’każ bħal dan, huwa l-qasam li fih l-entità infrastatali li adottat il-miżura li teżerċita l-kompetenza tagħha u mhux it-territorju nazzjonali kollu li jikkostitwixxi l-kuntest rilevanti sabiex jiġi vverifikat jekk din il-miżura tiffavorixxix ċerti impriżi meta mqabbla ma’ oħrajn li jinsabu f’sitwazzjoni fattwali u ġuridika komparabbli, fid-dawl tal-għan imfittex mill-miżura jew mil-leġiżlazzjoni kkonċernata(59).

106. Jidhirli li huwa raġonevoli li dan il-metodu jiġi applikat għal dan il-każ, peress li l-kriterji applikati mill-Qorti tal-Ġustizzja jgħinu biex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ sitwazzjoni li, indipendentement mit-terminoloġija speċifika f’dan il-qasam – is-“selettività” fil-każ tad-dritt tal-għajnuna – fl-aħħar mill-aħħar ma tikkostitwixxi xejn għajr trattament mhux ugwali bejn operaturi ekonomiċi.

107. Jekk wieħed japplika dan il-metodu għal dan il-każ, il-kuntest ta’ riferiment rilevanti biex tiġi evalwata n-natura diskriminatorja tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni għandu jkun ristrett għal kull waħda mill-partijiet tat-territorju ta’ Stat Membru li l-awtoritajiet tagħha għandhom kompetenzi regolatorji tagħhom stess bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet kostituzzjonali fis-seħħ.

108. F’din il-kawża, il-kuntest ta’ riferiment għandu jiġi ddefinit bħala l-Ingilterra, bħala parti mit-territorju tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, speċjalment billi l-Gvern ta’ dan l-Istat Membru, kif diġà ppreċiżajt fil-bidu(60), bħala regola ġenerali jaġixxi biss għall-Ingilterra fl-oqsma diċentralizzati, skont ir-regoli ta’ diċentralizzazzjoni u tal- “Memorandum of Understanding”. B’mod konformi mar-regoli interni, huwa għandu l-kompetenza biex jiddefinixxi r-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba tal-artijiet skont l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1782/2003. F’dan ir-rigward, fl-istess ħin huwa jeżerċita fil-qasam agrikolu l-kompetenzi ta’ gvern reġjonali, komparabbli għall-gvernijiet reġjonali tal-partijiet l-oħrajn tar-Renju Unit.

ii)    Identifikazzjoni ta’ sors ta’ diskriminazzjoni

109. F’każijiet speċifiċi ta’ diskriminazzjoni, sabiex tiddefinixxi l-kuntest ta’ riferiment rilevanti, il-Qorti tal-Ġustizzja tuża metodu li huwa essenzjalment ibbażat fuq l-istess kunsiderazzjonijiet billi tiffoka fuq is-sors tad-diskriminazzjoni. Skont dan il-metodu, diskriminazzjoni hija eskluża meta d-differenzi kkonstatati, li minnhom jirriżulta trattament mhux ugwali, ma jkunux iwasslu għall-istess sors. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, f’tali każijiet ma jkunx hemm entità responsabbli għat-trattament mhux ugwali u li tista’, jekk ikun il-każ, tirrimedja tali nuqqas ta’ ugwaljanza(61).

110. Dan il-metodu ġie l-iktar applikat f’sitwazzjonijiet fejn persuni jinvokaw il-prinċipju fundamentali ta’ ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, stabbilit fl-Artikolu 141 KE. B’hekk, fil-kawża Allonby(62), il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet ksur tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni f’sitwazzjoni fejn mara li kienet tipprovdi servizzi għal kulleġġ talbet mingħand l-aġenzija li magħha kienet qiegħda taħdem l-istess paga bħall-ħaddiema rġiel ta’ dan il-kulleġġ. Il-Qorti bbażat id-deċiżjoni tagħha fuq il-fatt li l-aġenzija, bħala impriża intermedjarja, ma kinitx tikkostitwixxi stricto sensu entità ma’ min kien qed jimpjega, jiġifieri l-kulleġġ. Il-ħlas għas-servizzi pprovduti b’hekk ma kienx joriġina mill-istess sors finanzjarju(63). Peress li d-differenzi fil-paga ma setgħux jiġu attribwiti għal sors wieħed, ma setax jiġi invokat l-Artikolu 141 KE.

111. Madankollu, jidhirli li dan il-metodu jista’ jiġi applikat fil-każ ta’ traspożizzjoni jew implementazzjoni tad-dritt Komunitarju mill-Istati Membri għaliex dan huwa bbażat fuq il-premessa li sempliċi sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ ugwaljanza ma tistax waħedha tkun ta’ bażi għal ilment ta’ diskriminazzjoni. Għall-kuntrarju, id-diskriminazzjoni tippresupponi fil-essenza tagħha li n-nuqqas ta’ ugwaljanza jista’ jiġi attribwit lill-istess attur(64). Minn dan neċessarjament isegwi li s-sors ta’ diskriminazzjoni bħala regola ġenerali jista’ jinstab biss fi ħdan kull awtorità(65) li tippromulga, fi ħdan il-kompetenza territorjali tagħha, miżuri ta’ traspożizzjoni jew ta’ implementazzjoni li jkunu imposti fuq il-persuni suġġetti għal-liġi li jiddependu minnha. Eventwali differenzi fit-trattament bejn id-destinatarji ta’ ċerta leġiżlazzjoni nazzjonali jistgħu jiġu attribwiti biss lil din l-awtorità u jistgħu jitneħħew biss minnha.

112. Minn dan isegwi li differenzi bejn id-diversi leġiżlazzjonijiet nazzjonali ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni meta dawn ma jkunux attribwibbli għall-aġir tal-istess awtorità sovrana(66). Għall-kuntrarju, kull awtorità hija libera li tistabbilixxi r-regoli fl-oqsma li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħha, b’mod li s-sempliċi fatt li kwistjoni tkun is-suġġett ta’ regoli differenti f’żewġ Stati Membri ma jistax jikkostitwixxi ksur tal-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni.

113. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ilha tirrikonoxxi dan il-fatt għal żmien twil(67). B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet għall-ewwel darba fis-sentenza Van Dam en Zonen et(68) li l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali ma tistax titqies bħala ksur tal-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni għas-sempliċi raġuni li ċerti Stati Membri allegatament japplikaw regoli inqas stretti.

114. Dan huwa assolutament ċar għaliex interpretazzjoni kuntrarja twassal sabiex tillimita, b’mod li mhux faċilment jista’ jiġi ġġustifikat, id-diskrezzjoni leġiżlattiva tal-Istat Membru.

115. L-istess konklużjoni għandha tapplika meta d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali nazzjonali ta’ Stat Membru jipprevedu li diversi awtoritajiet diċentralizzati għandhom kompetenzi regolatorji għal partijiet differenti tat-territorju ta’ dan l-Istat(69), speċjalment billi d-dritt Komunitarju, kif diġà rajna, ma jipprekludix traspożizzjoni jew implementazzjoni fil-livell reġjonali jew lokali(70), anzi saħansitra jeħtieġ li jsir hekk, fil-każ tar-Regolament Nru 1782/2003, bil-għan li tinkiseb implementazzjoni divrenzjata tal-PAK(71). Minn dan isegwi li, f’tali każ, l-awtorità ta’ kull reġjun biss tista’ eventwalment tkun is-sors ta’ trattament mhux ugwali.

b)      Konklużjonijiet

116. Dan il-metodu b’hekk iwassal ukoll għall-konklużjoni li, f’din il-kawża, il-kuntest ta’ riferiment rilevanti għandu jkun limitat għall-Ingilterra, bħala parti mit-territorju tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq. Dan ifisser, f’każ bħal dan li għandna quddiemna, li għalkemm sitwazzjonijiet ta’ nuqqas ta’ ugwaljanza jistgħu ċertament jinħolqu f’partijiet differenti tat-territorju tar-Renju Unit, dawn is-sitwazzjonijiet madankollu ma jistgħux jirriżultaw fi trattament mhux ugwali imputabbli għall-istess awtorità, li jikkostitwixxi kundizzjoni preliminari essenzjali għall-applikazzjoni tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni tal-Artikolu 34(2) KE.

117. Konsegwentement, id-destinatarju ta’ miżura ta’ implementazzjoni meħuda minn awtorità reġjonali ma jistax, f’ċirkustanzi bħal dawk ta’ din il-kawża, jallega ksur tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni taħt l-Artikolu 34(2) KE, għas-sempliċi raġuni li ċerti reġjuni allegatament japplikaw regoli inqas stretti.

118. Finalment nikkonkludi li m’hemmx diskriminazzjoni inammissibbli meta, fid-diversi partijiet tat-territorju ta’ Stat Membru – sakemm ir-regoli kostituzzjonali nazzjonali jipprevedu li d-diversi awtoritajiet diċentralizzati għandhom kompetenzi leġiżlattivi għad-diversi partijiet ta’ dan it-territorju, japplikaw standards differenti ta’ kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba skont l-Artikolu 5(1) u tal-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003.

VIII – Konklużjoni

119. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet mogħtija hawn fuq, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari tal-High Court of Justice (England & Wales) :

1.      Stat Membru jista’ jinkludi rekwiżiti dwar il-manutenzjoni ta’ mogħdijiet li fir-rigward tagħhom hemm servitujiet ta’ dritt ta’ passaġġ pubbliku fost il-kriterji tal-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba skont l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003.

2.      M’hemmx diskriminazzjoni inammissibbli meta, fid-diversi partijiet tat-territorju ta’ Stat Membru – sakemm ir-regoli kostituzzjonali nazzjonali jipprevedu li d-diversi awtoritajiet diċentralizzati għandhom kompetenzi leġiżlattivi għad-diversi partijiet ta’ dan it-territorju, japplikaw standards differenti ta’ kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba skont l-Artikolu 5(1) u l-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1782/2003.

1 – Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.

2 – Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1782/2003 tad-29 ta’ Settembru 2003 li jistabbilixxi regoli komuni għal skemi diretti ta’ appoġġ fi ħdan il-politika agrikola komuni u li jistabbilixxi ċerti skemi ta’ appoġġ għall-bdiewa u li jemenda r-Regolamenti (KEE) Nru 2019/93, (KE) Nru 1452/2001, (KE) Nru 1453/2001, (KE) Nru 1454/2001, (KE) Nru 1868/94, (KE) Nru 1251/1999, (KE) Nru 1254/1999, (KE) Nru 1673/2000, (KEE) Nru 2358/71 u (KE) Nru 2529/2001.

3 – Ara l-punt 49 tal-osservazzjonijiet tar-rikorrent.

4 – W. Schwartz, , Kommentar zu EU- und EG-Vertrag, (Edizzjoni ta’ Heinz Mayer), Artikolu 32, punt 6, p. 17, jispjega li l-integrazzjoni tas-settur agrikolu fis-suq komuni fil-bidu kienet ikkontestata bis-saħħa għal raġunijiet militari u politiċi. F’dan il-kuntest, id-deċiżjoni tal-Istati fundaturi tal-KEE li jinkludu s-settur agrikolu fil-qasam ta’ kompetenza Komunitarja ma tistax tiġi mfaħħra biżżejjed. Wara l-esperjenzi trawmatizzanti taż-żewġ gwerer dinjin u s-snin ta’ ġuħ, din kienet miżura li ġabet il-paċi bl-istess mod bħall-għaqda tal-industriji nazzjonali tal-faħam u tal-azzar fi ħdan il-KEFA. R. Priebe / R. Mögele, “Agrarrecht”, f’M. Dauses (ed.), Handbuch des EU-Wirtschaftsrechts, Volum 1, parti G, punt 2, p. 3, jispjegaw li s-sitwazzjoni attwali tal-politika agrikola komuni tista’ tinftiehem biss fil-kuntest tas-sitwazzjoni tal-bidu meta nħolqot il-Komunità. Fl-Ewropa ta’ tmiem is-snin 50, is-settur agrikolu kien influwenzat ħafna mill-għan li jiġu ggarantiti l-provvisti kif ukoll minn stat relattivament lura fl-iżvilupp u d-dħul meta mqabbel ma’ setturi oħrajn tal-ekonomija.

5 – Skont I. Heuser, “Bodenschutz als Ziel des gemeinsamen Agrarpolitik”, Jahrbuch des Agrarrechts (C. Calliess et), Cologne 2006, p. 187, l-agrikoltura attwali għadha kkaratterizzata mill-fatt li l-progress tekniku, il-metodu ta’ produzzjoni intensiva kif ukoll il-produzzjoni relatata ta’ kwantitajiet żejda jimxu id f’id ma' pressjoni dejjem ikbar fuq l-ambjent.

6 – Ara l-konklużjonijiet finali tal-Kunsill Ewropew tas-26 ta’ Marzu 1999 f’Berlin dwar il-kontenut tar-rikorma tal-PAK. Fihom jintqal li “l-kontenut ta’ din ir-riforma ser jiżgura li l-agrikoltura tkun multifunzjonali, sostenibbli, kompetittiva, imqassma fuq it-territorju Ewropew kollu, inklużi r-reġjuni li għandhom problemi speċifiċi, kapaċi li żżomm fi stat tajjeb il-pajsaġġ, tippreżerva l-ispazju naturali u tagħti kontribut essenzjali għall-vitalità tad-dinja rurali, u li tirrispondi għat-tħassib u l-ħtiġijiet tal-konsumaturi fir-rigward tal-kwalità u s-sigurtà tal-prodotti tal-ikel, tal-ħarsien tal-ambjent u tal-preżervazzjoni tal-benesseri tal-annimali.”

7 – Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew tal-10 ta’ Lulju 2002, COM(2002) 394 finali, p. 22.

8 – Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1259/1999 tas-17 ta’ Mejju 1999 li jistabbilixxi regoli komuni għall-iskemi ta’ appoġġ dirett skont il-politika agrikola komuni (ĠU L 160, p. 113).

9 – L-Artikolu 3 tar-Regolament (KE) Nru 1259/1999, bit-titolu “Il-ħtiġijiet tal-protezzjoni ambjentali”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu : “Fejn jirrigwarda l-attività agrikola fl-iskop ta’ dan ir-Regolament, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri ambjentali li jikkunsidraw approprjati minħabba l-qagħda ta’ l-art agrikola użata jew il-produzzjoni interessata u li jirriflettu l-effetti potenzjali ambjentali. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu:

- appoġġ bħala kumpens għall-impenji agro-ambjentali,

- ħtiġiet ġenerali mandatorji ambjentali,

- ħtiġiet ambjentali speċifiċi li jikkostitwixxu kondizzjoni għall-ħlasijiet diretti”. Schwartz, W., op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 4), Artikolu 34, punt 13, p. 31, jinterpreta din id-dispożizzjoni bħala awtorizzazzjoni għall-Istati Membri biex jieħdu miżuri ambjentali adattati. V. Adam, La réforme de la politique agricole commune de l’Union, Volum I, Pariġi 2001, p. 266, jenfasizza l-importanza tal-cross compliance politika orjentata lejn l-ambjent. L-awtriċi tiddiskriviha bħala progress kunsiderevoli tal-politika ambjentali fil-qafas tal-PAC.

10 – Ara D. Bianchi, La politica Agricola Comune (PAC), Guezzano 2007, p. 46, li jiġbed l-attenzjoni għat-twessigħ tal-cross compliance marbuta mal-ambjent wara r-riforma tal-1999.

11 – Proposta tal-Kummissjoni għal regolament tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli komuni għall-iskemi ta’ appoġġ dirett fil-qafas tal-politika agrikola komuni u li jistabbilixxi skemi ta’ appoġġ għall-produtturi ta’ ċerti uċuħ tar-raba’, COM(2003), 23 finali.

12 – Ara l-punti 43 sa 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

13 – L./ C. Blumann, Droit matériel de l’Union européenne, Edizzjoni Nru 3, p. 315 et seq., jiġbdu l-attenzjoni għall-innovazzjonijiet li ddaħħlu mill-politika agrikola komuni l-ġdida. Il-ħarsien tal-konsumaturi, tal-agrikoltura u tal-ambjent, kif ukoll l-istabbiltà tal-prezzijiet, jagħmlu parti minn dawn id-direzzjonijiet ġodda. Huma jindikaw ukoll l-użu dejjem ikbar tal-cross compliance ambjentali permezz tar-Regolament Nru 1782/2003.

14 – Ara s-sentenza tad-29 ta’ Marzu 1980, Il-Greċja vs Il-Kunsill (C-62/88, Ġabra p. I-1527, punt 20). Madankollu, fil-każ tar-Regolament nru. 1782/2003, huwa ċar li l-attività Komunitarja hija ċċentrata fuq is-settur agrikolu.

15 – L-Artikolu 6 KE jittratta dwar il-linji politiċi u l-miżuri Komunitarji ċċitati fl-Artikolu 3 KE. Dan jelenka l-attivitajiet tal-Komunità li għandhom iwettqu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 2 KE, jiġifieri, inter alia, il-promozzjoni ta’ żvilupp sostenibbli tal-attivitajiet ekonomiċi u livell għoli ta’ protezzjoni u titjib tal-kwalità tal-ambjent. Dan jiddikjara wkoll b’mod ċar li l-klawżola ta’ trasversalità tikkonċerna l-azzjonijiet kollha tal-Komunità. Mill-perspettiva ambjentali l-politika komuni fis-settur tal-agrikoltura (Artikolu 3(e)), il-politika komuni fis-settur tat-trasport (Artikolu 3(f)), il-promozzjoni tal-istabbiliment u l-iżvilupp ta’ netwerks transewropej (Artikolu 3(o)) u l-miżuri fl-oqsma tal-enerġija u t-turiżmu (Artikolu 3(u)) ukoll għandhom importanza partikolari (ara wkoll, fl-istess sens : J. Jahns-Böhm, EU-Kommentar (Edizzjoni ta’ J. Schwarze), Artikolu 6 KE, punt 10, p. 277).

16 – Skont I. Heuser, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 5), p. 201, il-protezzjoni tal-ħamrija tista’, abbażi tal-klawżola ta’ trasversalità tal-Artikolu 6 KE, tipprevali f’ċerti każijiet fuq l-għanijiet l-oħra tal-PAK.

17 – Ara f’dan is-sens R. Heuser, “Differenzierung und Dezentralisierung in der gemeinsamen Agrarpolitik ”, Tradition und Weltoffenheit des Rechts : Festschrift für Helmut Steinberger, 2002, p. 1350. Ara wkoll Adam, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 9), p. 178, li tosserva li ċerti regolamenti dwar il-PAK jagħtu awtorizzazzjoni leġiżlattiva lill-Istati Membri. Dan ma jpoġġix f’dubju l-kompetenza esklużiva tal-Komunità, u lanqas l-effett dirett tar-regolamenti. L-awtriċi tispjega li għadd kbir ta’ regolamenti jagħtu diskrezzjoni wiesgħa lill-Istati Membri, iżda dan ma jwassalx għall-konklużjoni li l-PAK reġgħet tqiegħdet taħt l-isfera nazzjonali. Din l-opinjoni tinsab ukoll fi R. Heuser/R. Mögele, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 4). G. Thiele, Das Recht der Gemeinsamen Agrarpolitik der EG, Berlin 1997, p. 76, jiddistingwi bejn regolamenti li ma jħallu ebda diskrezzjoni sostantiva lill-Istati Membri u li b’hekk jistgħu jiġu applikati direttament, u regolamenti oħra li, jew jillimitaw espressament il-kompetenza sostantiva tal-Istati Membri, jew inkella ma jgħidu xejn, b’mod li l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta’ diskrezzjoni.

18 – Jappartjenu għal din il-kategorija r-regolamenti li għandhom jiġu ssupplementati b’miżuri ta’ implementazzjoni adottati mil-leġiżlatur Komunitarju jew nazzjonali abbażi ta’ awtorizzazzjoni jew ta’ obbligu espressi jew impliċiti (ara W. Schröder, f’: EUV/EGV Kommentar (Edizzjoni ta’ R. Streinz), Artikolu 249 EGV, punt 61 ; M. Ruffert, f’EUV/EGV Kommentar (Edizzjoni ta’ C. Calliess/M. Ruffert), Artikolu 249, punt 43, p. 2133). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li xejn ma jipprekludi lil-leġiżlatur Komunitarju milli jawtorizza f’regolament lil Stat Membru jieħu miżuri eżekuttivi (ara s-sentenzi tal-11 ta’ Novembru 1992, Teulie, C-251/91, Ġabra p. I-5599, punt 13, u tas-27 ta’ Novembru 1979, Eridania Zuccherifici, 230/78, Ġabra p. 2749, punt 34).

19 – Ara wkoll P. Borghi, “ Il regolamento N°. 1782/2003 e le norme dell’organisazzione mondiale del commercio (OMC/WTO) ”, Rivista di diritto agrario, 2005, p. 100, li abbażi tiegħu l-Anness IV sempliċement jipproponi skema (komposta minn għanijiet kif ukoll strumenti li għandhom jintużaw għat-twettiq tagħhom), li l-Istati Membri għandhom jimxu magħha meta jiddefinixxu r-rekwiżiti minimi għall-kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba. Fl-istess sens ara : D. Bianchi, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 10), p. 228, li abbażi tiegħu l-leġiżlatur Komunitarju sempliċement ħoloq qafas regolatorju ġenerali. B’hekk huwa ried iħalli setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-Istati Membri u, fl-istess ħin, jagħtihom responsabbiltà kbira.

20 – R. Heuser, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 17), p. 1360, tispjega li l-politika agrikola komuni hija eżegwita qabel kollox mill-Istati Membri. Hija tirrimarka, f’dan ir-rigward, li marġni ta’ diskrezzjoni u ta’ divrenzjar kienu ġew introdotti favur l-Istati Membri fil-leġiżlazzjoni agrikola Komunitarja. Dan il-fenomenu huwa espress fl-użu ta’ kunċetti ta’ natura ġenerali.

21 – Kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Eridania Zuccherifici (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 34), l-applikabbiltà diretta tal-att li jawtorizza lill-Istat Membru jieħu l-miżuri nazzjonali inkwistjoni għandha l-effett li tippermetti lill-qrati nazzjonali jistħarrġu l-konformità ta’ dawn il-miżuri nazzjonali mal-kontenut tar-regolament Komunitarju.

22 – L-istess bħal fil-verżjoni Ġermaniża (“Landschaftselement”), Taljana (“elementi caratteristici del paesaggio”), Olandiża (“landschapselementen”), Portugiża (“caracteristicas das paisagens”) u Żvediża (“landskapselement”).

23 – Dan jirriżulta b’mod ċar f’Meyers Enzyklopädisches Lexikon ”, Edizzjoni Nru 9, 1971-1984, Volum 14, p. 598.

24 – Skont id-definizzjoni tax-Shorter Oxford English Dictionary, Edizzjoni Nru 5, 2002, Volum I, p. 1536, il-kelma “Landschaft”, (Landscape) bl-Ingliż, tfisser “medda ta’ art viżibbli minn ċertu post jew f’direzzjoni partikolari”. Din id-definizzjoni tikkorrispondi għal dik tal-kunċett ekwivalenti bil-Franċiż (“paysage”), li skont Le Nouveau Petit Robert, 2007, p. 1836, ifisser “medda ta’ art li wieħed ikun jista’ jara”.

25 – L-istess fil-verżjoni Spanjola (“ particularidades topográficas ”).

26 – Il-kelma topografija hija ta’ oriġini Griega u tikkonsisti fil-kliem ġeografiċi τόπος (topos), li tfisser post, u γραωειν (graphein), kitba. “Topographein” b’hekk letteralment tfisser id-deskrizzjoni ta’ post.

27 – Ara l-kelma “topography” (topografija) f’The New Encyclopaedia Britannica, Edizzjoni Nru 15, 1975-, Volum 11, p. 848, u f’Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary, 1987, p. 1244.

28 – Ara l-frażi “topographic map” (mappa topografika) f’The New Encyclopaedia Britannica (iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27), Volum 11, p. 848, li abbażi tagħha l-oġġetti rrappreżentati jistgħu jkunu kemm naturali kif ukoll maħluqa mill-bniedem. Il-bliet u l-irħula, it-toroq, il-binarji tal-ferrovija, il-kanali, digi, pontijiet, mini, ġonna eċċ. jagħmlu parti minn din it-tieni kategorija.

29 – Ara Meyers Enzyklopädisches Lexikon
                                                                                                    (iċċitat iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23), Volum 14, p. 598.

30 – Fix-Shorter Oxford English Dictionary (iċċitat iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24), 2002, Volum I, p. 1536, il-kelma Ingliża ekwivalenti għal “pajsaġġ” hija ddefinita fis-sens ġeografiku u f’dan il-kliem : “a tract or region of land with its characteristic topographical features, especially as shaped or modified by (usually natural) processes and agents”.

31 – Ara Meyers Enzyklopädisches Lexikon (iċċitat iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23), Volum 14, p. 598.

32 – Ara f’dan ir-rigward l-artikolu ddettaljat dwar il-kunċett “landscape architecture” f’The New Encyclopaedia Britannica (iċċitata iktar ’il fuq), Volum 7, pp. 139 et seq.

33 – Skont R. Monier, Manuel élémentaire de droit romain, Edizzjoni Nru 6, Pariġi 1947, p. 432, is-servitujiet in rem, li jinkludu l-jeddijiet ta’ mogħdija, kienu intiżi biex jikkontribwixxu għal użu agrikolu ottimali tal-art. Fid-dritt Ruman, kienet issir distinzjoni fost is-servitujiet bejn is-servitujiet rurali (servitutes praediorum rusticorum) u s-servitujiet urbani (servitutes praediorum urbanorum). Il-punt importanti, għall-finijiet ta’ din id-distinzjoni, ma kienx jiddependi fuq fejn kienu jinsabu dawn l-artijiet iżda pjuttost fuq l-iskop tas-servitù. Is-servitujiet rurali b’hekk kienu jimplikaw il-jedd ta’ aċċess għal art (iter), li wieħed jaqsam minn fuq dik l-art (via), li wieħed jaqsam dik l-art bil-bhejjem (actus), u li wieħed jgħaddi l-ilma (aquae ductus). Dawn l-erba’ servitujiet jistgħu jkunu l-eqdem magħrufa taħt id-dritt Ruman. Il-jedd ta’ aċċess (iter) kien jinkludi wkoll id-dritt li wieħed jgħaddi biż-żiemel. Id-dritt ta’ via kien jinkludi d-dritt li wieħed jgħaddi bil-mixi jew b’vettura, u li jgħaddi l-bhejjem. Is-servitù ta’ acquae ductus seta’ jinkludi wkoll id-dritt li wieħed jieħu l-ilma minn għajn. Il-kategoriji l-oħrajn ta’ servitujiet rurali kienu jinkludu d-dritt li jinsqew il-bhejjem u li dawn jitħallew jirgħu, li jittieħed l-ilma kif ukoll it-tfittxija ta’ minerali (ara T. Mayer-Maly, Römisches Recht, Edizzjoni Nru 2, 1999, p. 97 et seq.).

34 – Id-deċiżjoni tar-rinviju tirriproduċi ċerti siltiet mill-istudju tal-impatt (Regulatory Impact Assessment, iktar ’il quddiem : RIA). Issir referenza għall-konsegwenzi agrikoli, il-konsegwenzi ambjentali, il-konsegwenzi għad-dinja rurali kif ukoll għall-konsegwenzi fil-livell reġjonali tar-regoli ta’ implementazzjoni Ingliżi.

35 – Ara K. Ditt, “Vom Natur- und Umweltschutz ? England 1949 bis 1990”, Natur- und Umweltschutz nach 1945 – Konzepte, Konflikte, Kompetenzen) (Edizzjoni ta’ Franz-Josef Brüggemeier u Jens Ivo Engels), 2005, p. 39, li josserva li l-leġiżlazzjoni tal-Ingilterra u ta’ Wales dwar il-ħarsien tan-natura sa mis-snin 40 tas-seklu li għadda diġà kienet tiddistingwi bejn ħarsien strett tan-natura għal finijiet xjentifiċi u ħarsien tan-natura u tal-pajsaġġ għal finijiet estetiċi u turistiċi. Fir-rigward tat-tieni aspett, fit-18 ta’ Marzu 1949 il-Parlament Brittaniku kien adotta n-National Parks and Access to the Countryside Act. Din il-liġi kienet tipprovdi, inter alia, li l-County Councils għandhom jagħtu lill-popolazzjoni, li tkun qed tfittex li tirrilassa, aċċess għal artijiet mhux maħduma billi jikkonkludu ftehim mas-sidien, jiggarantixxu l-jeddijiet ta’ mogħdija qodma u joħolqu jeddijiet ġodda. Minbarra parks naturali, kellhom jinħolqu wkoll Areas of Outstanding Natural Beauty (AONB). Minħabba l-interess dejjem ikbar fl-użu tan-natura u tal-pajsaġġi wara l-gwerra, fit-3 ta’ Awwissu 1968, il-Gvern finalment adotta l-Countryside Act. Din tat il-possibbiltà lill-County Councils, bi skambju għal sussidju kbir mill-Istat, li joħolqu Country Parks għall-popolazzjoni li tkun qed tfittex li tirrilassa. Il-Countryside and Rights of Way Act 2000, attwalment fis-seħħ, tirregola l-aċċess tal-pubbliku għaż-żoni rurali; din il-liġi ssemmi wkoll fost il-premessi tagħha għanijiet ta’ politika tal-ambjent, fosthom “iż-żamma tas-sbuħija naturali ta’ reġjun” u l-“protezzjoni tal-fawna”.

36 – Ara l-punt 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

37 – Ara l-punt 72 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

38 – Ara l-punti 77 u 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

39 – Ara l-fuljett ta’ tagħrif tal-Kummissjoni “Aġenda 2000 – Tisħiħ u tkabbir tal-Unjoni Ewropea ” (li jinsab bl-Ingliż fuq ). Hemm indikat ukoll, fil-motivazzjoni tal-Aġenda 2000, li : “fil-ħmistax-il pajjiż tal-Unjoni, l-agrikoltura hija divrenzjata ħafna f’dak li jirrigwarda r-riżorsi naturali, il-metodi agrikoli, il-kompetittività u d-dħul, kif ukoll it-tradizzjonijiet. Id-diversità hija waħda mill-punti ta’ saħħa tal-agrikoltura Ewropea, li tagħtiha l-karattru uniku u l-kwalità tagħha. Madankollu, sabiex jinkiseb benefiċċju ikbar minnha, din id-diversità teħtieġ li jkun hemm konsegwenzi fuq il-politika agrikola – il-funzjonament u l-ġestjoni attwali tal-PAK kienu ġew imfassla għal Komunità b’ sitt pajjiżi u dawn ftit li xejn ġew mibdula sussegwentement. Din m’għadhiex tissodisfa l-ħtiġijiet ta’ Unjoni b’ 15-il Stat Membru, li qed tħejji biex tilqa’ membri ġodda. Din saret kumplessa u burokratika, u fl-aħħar mill-aħħar, ma tinftiehemx sew mill-bdiewa. Għaldaqstant jeħtieġ li jiġi żviluppat mudell ġdid iktar diċentralizzat li jagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jirregolaw huma stess ċerti kwistjonijiet billi jikkunsidraw b’mod aħjar il-karatteristiċi partikolari tad-diversi setturi jew tal-kundizzjonijiet lokali” (COM(1998) 158 finali, p. 3).

40 – Ara wkoll R. Priebe, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 17), p. 1351, u V. Adam, op. cit, (nota ta’ qiegħ il-paġna 9), p. 239.

41 – C. Boch, “Devolution and Community Law”, A true European, 2005, p. 54, jirrimarka li l-awtoritajiet diċentralizzati qed ikollhom jindirizzaw dejjem iktar kwistjonijiet fejn il-leġiżlatur Komunitarju jistabbilixxi d-direzzjonijiet politiċi essenzjali. Dan jirrigwarda wkoll sitwazzjonijiet fejn dawn l-awtoritajiet diċentralizzati għandhom marġni ta’ diskrezzjoni. Dan il-marġni ta’ diskrezzjoni jpoġġihom ukoll f’pożizzjoni li jieħdu inkunsiderazzjoni differenzi reġjonali jew lokali.

42 – Dan huwa ta’ mill-inqas konformi mal-kunċett ta’ sussidjarjetà, mingħajr mhu meħtieġ li tiġi invokata l-applikabbiltà tal-Artikolu 5(2) KE, peress li l-prinċipju ta’ sussidjarjetà previst minn din id-dispożizzjoni ma japplikax f’każ ta’ kompetenza esklużiva tal-Komunità. Il-ġuristi ma jaqblux dwar safejn il-kompetenza tal-Komunità hija esklużiva fil-qasam agrikolu (ara f’dan ir-rigward W. Schwartz, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 4), Artikolu 37, punt 7, p. 38). Anki fl-ipoteżi li l-Komunità u l-Istati Membri għandhom kompetenzi konġunti (ara s-sentenza tas-17 ta’ Mejju 1990, Weingut Dietz-Matti (C-158/89, Ġabra p. I-2013)), id-densità regolatorja eżistenti u li dejjem qed tiżdied fis-settur agrikolu kif ukoll il-fatt li prattikament ir-regoli bażiċi kollha huma stabbiliti permezz ta’ regolamenti, ma jħallux wisq marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri. Min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ sussidjarjetà, kif jindikaw ġustament K. Lenaerts, u P. Van Nuffel, f’Constitutional Law of the European Union, Edizzjoni Nru 2, Londra 2005, punt 5-029, p. 102, huwa eqdem, bħala prinċipju politiku, mir-regola tal-Artikolu 5(2) KE, u għaldaqstant diġà influwenza diversi setturi tal-politika tal-Komunità, fosthom il-PAK, qabel ma ġie kkristallizzat fit-Trattat.

43 – Ara P. Leyland, “La devolution britannica, responsabilitá e controlli”, Unione europea e autonomie regionali – Prospettive per una Costituzione europea, Turin 2003, p. 91 et seq., li jispjega li l-qsim il-ġdid tal-kompetenzi, magħruf bħala “devolution”, bejn ir-reġjuni tar-Renju Unit essenzjalment huwa intiż biex jimmodernizza l-Istat bħala amministrazzjoni bil-għan li ċ-ċittadin jitpoġġa iktar qrib tal-post fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet importanti. Barra minn hekk, dan l-iżvilupp huwa intiż sabiex jiġu kkunsidrati l-karatteristiċi partikolari ta’ kull reġjun.

44 – A. Torre, “Uno Stato a geometria variabile. Asimmetrie della politica, delle istituzioni e dei diritti nella devolution del Regno Unito”, Unione europea e autonomie regionali – Prospettive per una Costituzione europea, Turin, p. 144 et seq., jitkellem dwar konverġenza bejn id-“devolution” fir-Renju Unit u l-proċess ta’ kostituzzjonalizzazzjoni tal-Unjoni Ewropea, li jħeġġeġ l-awtonomija tal-persuni ġuridiċi reġjonali kbar. P. Birkinshaw, f’“ Devolution in the United Kingdom : Processes, problems and consequences for the UK constitution”, l’Europa tra federalismo e regionalismo, Milan 2003, p. 67, jisħaq dwar il-fatt li d-“dévolution” fir-Renju Unit seħħet fi żmien meta r-reġjuni kisbu iktar importanza fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

45 – Sentenzi tat-12 ta’ Ġunju 2003, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C-97/01, Ġabra p. I-5797, punt 37) ; tat-13 ta’ Settembru 2001, Il-Kummissjoni vs Spanja, tal-10 ta’ Novembru 1992, Hansa Fleisch (C-156/91, Ġabra p. I-5567, punt 23) ; tat-28 ta’ Frar 1991, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-131/88, Ġabra p. I-825, punt 71) ; tal-14 ta’ Jannar 1988, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (227 sa 230/85, Ġabra p. 1, punt 9) u tal-25 ta’ Mejju 1982, Il-Kummissjoni vs L-Olanda (97/81, Ġabra p. 1819, punt 12, u 96/81, Ġabra p. 1791, punt 12). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston tat-28 ta’ Ġunju 2007 fil-kawża Gouvernement de la Communauté française u gouvernement wallon (C-212/06, Ġabra p. I-000, punt 101), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer tal-10 ta’ Diċembru 2002 fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-103/01, Ġabra p. I-5369, punt 27).

46 – Fl-istess sens : M. Ruffert, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 18), Artikolu 249, punt 63, p. 2140.

47 – Dan juri l-oriġini tas-sistema legali Komunitarja – rikonoxxuta wkoll mill-Qorti tal-Ġustizzja – fil-jus gentium (ara s-sentenzi tal-5 ta’ Frar 1963, Van Gend u Loos [26/62, Ġabra p. 25] u tal-15 ta’ Lulju 1964, Costa vs ENEL [6/64, Ġabra p. 1269]). Il-jus gentium jirregola biss ir-relazzjonijiet bejn l-Istati, mingħajr ma jidħol fl-affarijiet interni tagħhom. Din hija r-raġuni għalfejn, u fid-dawl tal-prinċipju ta’ sovranità tal-Istati, il-kwistjonijiet dwar l-organizzazzjoni tal-Istati ma jaqgħux taħt il-portata tiegħu. Għaldaqstant huwa konformi mal-prinċipju tal-jus gentium konswetudinali, li ġie kkodifikat mill-Artikolu 27 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar id-Dritt tat-Trattati, li stat kontraenti ma jistax jinvoka d-dritt nazzjonali tiegħu biex ma jeżegwixxix trattat internazzjonali. Kif jispjega wkoll ġustament C. Boch, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 41), p. 54, it-Trattati UE u KE huma, mill-perspettiva formali, ftehim internazzjonali li jorbtu lill-Istati Membri. Il-fatt li l-Istati Membri huma l-partijiet kontraenti jfisser fir-rigward tal-Unjoni li s-sistemi kostituzzjonali interni tal-Istati m’għandhomx jiġu kkunsidrati. Il-kwistjonijiet interni ma jikkonċernawx lill-Unjoni li, bħala regola ġenerali, għandha tibqa’ newtrali fir-rigward tal-qsim intern tal-kompetenzi.

48 – Ara s-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1970, Scheer (30/70, Ġabra p. 1197, punt 10) u tal-20 ta’ Ottubru 1981, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (137/80, Ġabra p. 2393, punti 3 sa 9). Ara wkoll fl-istess sens K. Lenaerts / P. Van Nuffel, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 42), punt 14-047, p. 607.

49 – Ara l-punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

50 – Fir-risposta tiegħu, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jirreferi biss għall-prinċipji ġenerali ta’ non-diskriminazzjoni u ta’ ugwaljanza, iżda jirreferi madankollu għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 34(2) KE. Issa, l-Artikolu 34(2) KE biss huwa applikabbli għal din il-kawża. Din id-dispożizzjoni tinkludi projbizzjoni speċifika ta’ diskriminazzjoni li ma tapplikax biss għall-organizzazzjoni komuni tas-swieq agrikoli iżda wkoll għall-PAK fit-totalità tagħha (fl-istess sens, ara wkoll W. Schwartz, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 4), Artikolu 34, punt 30, p. 34).

51 – Ara s-sentenzi tat-23 ta’ Ottubru 2007, Il-Polonja vs Il-Kunsill (C-273/04, Ġabra p. I-825, punt 86) ; tat-22 ta’ Ġunju 2006, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni (C-182/03, Ġabra p. I-5479, punt 170) ; tat-30 ta’ Marzu 2006, Spanja vs Il-Kunsill (C-87/03 et C-100/03, Ġabra p. I-2915, punt 48 ; tas-6 ta’ Marzu 2003, Niemann (C-14/01, Ġabra p. I-2279, punt 49) ; tat-13 ta’ April 2000, Karlsson et (C-292/97, Ġabra p. I-2737, punt 39) ; tal-10 ta’ Marzu 1998, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-122/95, Ġabra p. I-973, punt 62) ; tas-17 ta’ April 1997, EARL de Kerlast (C-15/95, Ġabra p. I-1961, punt 35) ; tas-17 ta’ Ottubru 1995, Fishermen’s Organisations et (C-44/94, Ġabra p. I-3115, punt 46) ; tal-10 ta’ Jannar 1992, Kühn (C-177/90, Ġabra p. I-35, punt 18) ; tal-20 ta’ Settembru 1988, Spanja vs Il-Kunsill (203/86, Ġabra p. 4563, punt 25) ; tal-25 ta’ Novembru 1986, Klensch (201 u 202/85, Ġabra p. 3477, punt 9) ; tas-27 ta’ Marzu 1980, Salumi et (66/79, 127/79 u 128/79, Ġabra p. 1237, punt 14) ; tad-19 ta’ Ottubru 1977, Ruckdeschel u Ströh (117/76 u 16/77, Ġabra p. 1753, punt 7) kif ukoll Moulins et huileries de Pont-à-Mousson u Providence agricole de la Champagne (124/76 u 20/77, Ġabra p. 1795, punt 16) ; tal-25 ta’ Ottubru 1978, Koninklijke Scholten-Honig u De Bijenkorf (125/77, Ġabra p. 1991, punt 26), u Royal Scholten-Honig u Tunnel Refineries (103/77 u 145/77, Ġabra p. 2037, punt 26), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi tal-4 ta’ Settembru 2008 fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (C-338/06, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 57).

52 – Sentenza Klensch (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 51, punt 10), u s-sentenza tal-14 ta’ Lulju 1994, Graff (C-351/92, Ġabra p. I-3361, punti 17 u 18).

53 – Fl-istess sens : T. Van Rijn, Vertrag über die Europäische Union und Vertrag zur Gründung der Europäischen Gemeinschaft – Kommentar (Edizzjoni ta’ Groeben/Schwarze), Volum 1, Edizzjoni Nru 6., Artikolu 34 KE, punt 59.

54 – Sentenzi tas-6 ta’ Diċembru 2007, Voß (C-300/06, Ġabra p. I-10573, punt 40), u tat-13 ta’ Jannar 2004, Allonby (C-256/01, Ġabra p. I-873, punti 61 u 73).

55 – Sentenza tas-6 ta’ Settembru 2006, Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (C-88/03, Ġabra p. I-7115, punt 57).

56 – Sentenzi Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 54) ; tat-3 ta’ Marzu 2005, Heiser (C-172/03, Ġabra p. I-1627, punt 40) ; tad-29 ta’ April 2004, GIL Insurance et (C-308/01, Ġabra p. I-4777, punt 68) u tat-8 ta’ Novembru 2001, Adria-Wien Pipeline u Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke (C-143/99, Ġabra p. I-8365, punt 41).

57 – Sentenzi Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 55) u tal-14 ta’ Ottubru 1987, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (248/84, Ġabra p. 4013, punt 17).

58 – Sentenzi Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 62). Għaldaqstant għandu jiġi vverifikat jekk hemmx tabilħaqq diċentralizzazzjoni. C. Eisenmann, Centralisation et décentralisation- Esquisse d’une théorie générale, Pariġi 1948, p. 86 et seq, jiddistingwi bejn diċentralizzazzjoni pura, jiġifieri kompluta, jew diċentralizzazzjoni relattiva jew inkompluta. L-ewwel varjant jinsab meta ċerta azzjoni ta’ sovranità titwettaq esklużivament minn korpi diċentralizzati. It-tieni varjant jippresupponi parteċipazzjoni ta’ istituzzjonijiet kemm ċentrali kif ukoll diċentralizzati, fejn dawn tal-aħħar ikunu involuti iktar.

59 – Sentenza Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 55, punt 66).

60 – Ara l-punti 10 sa 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet. J. Loughlin “The European Dimension of UK Devolution”, La Costituzione britannica/The British Constitution, 2005, Volum 1, p. 483, ma jeżaminax il-kompetenzi eżekuttivi tal-Gvern tar-Renju Unit, iżda r-rwol tal-leġiżlatur reġjonali. F’dan ir-rigward, huwa jindika li, bl-eċċezzjoni tal-Ingilterra, il-partijiet kostitwenti l-oħrajn kollha tar-Renju Unit (l-Iskozja, Wales u l-Irlanda ta’ Fuq) għandhom il-korpi politiċi tagħhom. L-Ingilterra m’għandhiex Parlament jew assemblea konsultattiva tagħha stess. Minflok, il-Parlament Brittaniku jiffunzjona, fl-istess ħin, bħala l-Parlament tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq kif ukoll bħala l-Parlament Ingliż.

61 – Sentenza Allonby (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 54, punt 46) u s-sentenza tas-17 ta’ Novembru 2002, Lawrence et (C-320/00, Ġabra p. I-7325, punt 18).

62 – Sentenza Allonby (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 54, punt 46).

63 – Skont E. Evtimov, “Anmerkung zum Urteil Allonby”, Europäische Zeitschrift für Wirtschaftsrecht, Cahier 2004, p. 214, din hija r-raġuni kruċjali għall-esklużjoni ta’ diskriminazzjoni fit-tali każ.

64 – Ara fl-istess sens S. Plötscher, Der Begriff der Diskriminierung im Europäischen Gemeinschaftsrecht, Berlin 2003, p. 48, li jgħid li d-diskriminazzjoni teħtieġ li n-nuqqas ta’ ugwaljanza jkun attribwit lil attur wieħed. Sempliċi sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ ugwaljanza ma tistax fiha nfisha tkun il-bażi għal ilment ta’ diskriminazzjoni. Kemm-il darba ma jkunx jista’ jiġi stabbilit li, fi ħdan grupp ta’ referenza (persuni, oġġetti, etc.), jeżistu ċirkostanzi mhux ugwali, bħal pereżempju sitwazzjonijiet kompetittivi differenti, li jistgħu jiġu attribwiti għall-aġir ta’ persuna suġġetta għal-liġi, ma jistax jitqies li hemm diskriminazzjoni. Dan jippresupponi, fi kwalunkwe każ, li n-nuqqas ta’ ugwaljanza jista’ jiġi attribwit lil destinatarju. Skont H. Zerr, Der Begriff der Diskrimierung im Vertrag über die Europäischen Gemeinschaft für Kohle und Stahl, Heidelberg 1961, p. 4, jeħtieġ, biex wieħed ikun jista’ jitkellem dwar trattament mhux ugwali, li ta’ mill-inqas żewġ manifestazzjonijiet ta’ aġir ikunu attribwiti lill-istess persuna.

65 – A. Von Bogdandy, fi Grabitz/Hilf, Das Recht der Europäischen Union, Munich 2008, Volum I, Artikolu 12, punt 9, jirrimarka li diskriminazzjoni hija possibbli biss jekk iż-żewġ sitwazzjonijiet imqabbla huma rregolati mill-istess awtorità. Minn dan isegwi li ksur tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni hija eskluża meta jkun hemm nuqqas ta’ trattament ugwali li jirriżulta mill-koinċidenza ta’ regoli adottati minn awtoritajiet differenti, b’mod partikolari l-Unjoni u Stat Membru. Interpretazzjoni kuntrarja twassal biex tillimita, b’mod li mhux faċilment jista’ jiġi ġġustifikat, id-diskrezzjoni leġiżlattiva tal-Istat Membru.

66 – Ara wkoll A. Epiney, f’EUV/EGV Kommentar [Edizzjoni ta’ C. Callies /M. Ruffert], Artikolu 12, punt 9, p. 480) u M. Holoubek, EU-Kommentar, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 15), Artikolu 12, punt 43, p. 342 et seq.

67 – Ara s-sentenzi tat-13 ta’ Frar 1969, Walt Wilhelm (14/68, Ġabra 1969, p. 1, punt 13) ; tat-28 ta’ Ġunju 1978, Kenny (1/78, Ġabra p. 1489, punt 18) ; tat-30 ta’ Novembru 1978, Bussone (31/78, Ġabra p. 2429, punti 38 et seq.), tas-7 ta’ April 1979, Auer (136/78, Ġabra p. 437, punti 23 sa 26) ; tat-3 ta’ Lulju 1979, Van Dam en Zonen et (185 à 204/78, Ġabra p. 2345, punt 10), tal-14 ta’ Lulju 1981, Oebel (155/80, Ġabra p. 1993, punt 9) ; tal-25 ta’ Jannar 1983, Smit (126/82, Ġabra p. 73, punt 27) ; tas-7 ta’ Mejju 1992, Wood u Cowie (C-251/90 u C-252/90, Ġabra p. I-2873, punt 19) ; tal-24 ta’ Novembru 1993, Keck u Mithouard (C-267/91 u C-268/91, Ġabra p. I-6097, punt 8) ; tal-14 ta’ Frar 1995, Schumacker (C-279/93, Ġabra p. I-225, punt 21), u tal-1 ta’ Frar 1996, Perfili (C-177/94, Ġabra p. I-161, punt 17).

68 – Sentenza Van Dam en Zonen et (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 67, punt 10). Din il-ġurisprudenza ġiet segwita fis-sentenzi kollha ċċitati fil-punt 67, Oebel (punt 9), Smit (punt 27), Wood u Cowie (punt 19) u Perfili (punt 17).

69 – Ara l-vot dissidenti tal-Imħallef Matscher fis-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tat-22 ta’ Ottubru 1981, Dudgeon vs Ir-Renju Unit (Kawża Nru 7525/76), fejn huwa jispjega li l-multipliċità tal-leġiżlazzjonijiet infrastatali, li hija karatteristika ta’ Stat federali, fiha nfisha qatt ma tista’ tikkostitwixxi diskriminazzjoni. Għaldaqstant lanqas mhuwa neċessarju li tiġi ġġustifikata din il-multipliċità. Jekk jiġi asserit il-kuntrarju tkun qed tiġi totalment injorata l-essenza tal-federaliżmu.

70 – Ara l-punt 98 ta’ dawn il-konklużjonijiet. C. Boch, op. cit. (nota ta’ qiegħ il-paġna 41), p. 57, jasal għall-istess konklużjoni. L-awtur jikkunsidra li, jekk id-dritt Komunitarju jagħti lill-Istati Membri marġni ta’ diskrezzjoni u d-dritt kostituzzjonali ta’ Stat Membru jipprevedi traspożizzjoni jew implementazzjoni minn awtoritajiet diċentralizzati, xejn ma jimpedixxi lil dawn l-awtoritajiet milli jeżerċitaw is-setgħat tagħhom indipendentement minn xulxin. Fir-rigward tad-“devolution” fir-Renju Unit, l-awtur jikkunsidra li r-reġjuni ta’ dan l-Istat Membru huma għal kollox intitolati jwettqu l-obbligi Komunitarji tagħhom b’dan il-mod, kif diġà seħħ fil-kuntest tal-PAK.

71 – Ara l-punti 90 u 93 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

Full & Egal Universal Law Academy