KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ppreżentati fit-12 ta’ Novembru 2009 1(1)
Kawża C‑462/08
Ümit Bekleyen
vs
Land Berlin
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (il-Ġermanja)]
“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija – Moviment liberu tal-ħaddiema – It-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni – Dritt tal-wild ta’ ħaddiem Tork li jwieġeb għal kull offerta ta’ impjieg fl-Istat Membru ospitanti fejn huwa jkun ħa taħriġ professjonali – Sitwazzjoni ta’ wild li jibda taħriġ f’data li fiha l-ġenituri tiegħu, li jkunu eżerċitaw impjieg legali fl-Istat ospitanti għal iktar minn tliet snin, ikunu telqu minn dak l-Istat għaxar snin qabel – Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali – Trattament iktar favorevoli minn dak mogħti liċ-ċittadini tal-Istati Membri”
I – Introduzzjoni
1. B’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, li hija ressqet permezz ta’ deċiżjoni tas-6 ta’ Ottubru 2008, l-Oberverwaltungsgericht Berlin‑Brandenburg (il-Ġermanja) talbet l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni (2), tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 1/80”) (3). Il-kwistjoni qamet fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat minn U. Bekleyen, ċittadina Torka, kontra d-deċiżjoni tal-Land Berlin li rrifjutatilha permess ta’ residenza skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
2. Din il-proċedura tipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja l-possibbiltà li tikkjarifika n-natura tad-drittijiet mogħtija b’din id-dispożizzjoni għal wild ħaddiem Tork kif ukoll biex tippreċiża l-kundizzjonijiet għall-ksib ta’ tali drittijiet.
II – Il-kuntest ġuridiku
3. Id-Deċiżjoni Nru 1/80 ġiet adottata skont l-Artikolu 36 tal-Protokoll Addizzjonali (4) għall-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni. Dan l-artikolu jipprevedi li l-moviment liberu tal-ħaddiema bejn l-Istati Membri tal-Komunità u t-Turkija għandu jitwettaq gradwalment, skont il-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 12 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, fejn jingħad li l-partijiet kontraenti jaqblu li jispiraw ruħhom mill-Artikoli 48, 49 u 50 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità.
4. Skont id-“Dispożizzjonijiet soċjali”, il-kapitolu II tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jittratta, fit-taqsima 1, diversi “Kwistjonijiet dwar l-impjieg u l-moviment liberu tal-ħaddiema”, fosthom l-aċċess taċ-ċittadini Torok fis-suq tal-impjieg ta’ Stat Membru. Żewġ dispożizzjonijiet huma b’mod partikolari suxxettibbli li jagħtuhom tali dritt, kemm fil-kwalità tagħhom ta’ ħaddiema li jappartjenu lis-suq regolari tal-impjieg (Artikolu 6), u kemm fil-kwalità tagħhom ta’ membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jissodisfa din il-kundizzjoni (Artikolu 7).
5. L-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, li jagħti dritt ta’ aċċess għall-impjieg lil ħaddiem Tork b’mod gradwali skont id-dewmien fl-impjieg legali fl-Istat Membru, huwa redatt skont kif ġej:
“1. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 dwar l-aċċess liberu għall-impjieg għall-membri tal-familja tiegħu, il-ħaddiem Tork li jagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru:
– għandu dritt, f’dan l-Istat Membru, wara sena ta’ impjieg legali, għat-tiġdid tal-permess ta’ xogħol tiegħu ma’ l-istess prinċipal, jekk dan ikollu xogħol x’joffri;
– għandu dritt, f’dan l-Istat Membru, wara tliet snin ta’ impjieg legali u bla ħsara għall-priorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità, li jwieġeb għal offerta oħra ta’ impjieg fl-istess professjoni ma’ prinċipal ieħor tal-għażla tiegħu, magħmula taħt kundizzjonijiet normali u rreġistrata mad-dipartiment tax-xogħol ta’ dan l-Istat Membru;
– għandu jgawdi, f’dan l-Istat Membru, wara erba’ snin ta’ impjieg legali, minn aċċess liberu għal kull impjieg b’salarju tal-għażla tiegħu.
2. Il-leave annwali u l-assenzi minħabba maternità, inċidenti fuq ix-xogħol jew mard għal żmien qasir huma meqjusa perijodi ta’ impjieg legali. Il-perijodi ta’ qgħad involontarju, debitament ikkonstatati mill-awtoritajiet kompetenti, u l-assenzi minħabba mard għal żmien twil, għalkemm ma jitqisux bħala perijodi ta’ impjieg legali, ma jippreġudikawx id-drittijiet miksuba għall-perijodu ta’ impjieg preċedenti.
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
6. L-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, min-naħa tiegħu, jagħmel distinzjoni bejn il-membri tal-familja awtorizzati biex jingħaqdu mal-ħaddiem fl-Istat Membru ospitanti u li joqgħodu hemmhekk regolarment matul ċertu perijodu, minn naħa (l-ewwel paragrafu), u t-tfal ta’ dak il-ħaddiem, li jkunu ħadu taħriġ professjonali fl-Istat Membru kkonċernat, min-naħa l-oħra (it-tieni subparagrafu). L-Artikolu 7 jipprovdi hekk:
“Il-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru, li ġew awtorizzati sabiex jingħaqdu miegħu:
– għandhom id-dritt, bla ħsara għall-priorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità, li jwieġbu għal kull offerta ta’ xogħol meta jkunu ilhom legalment residenti f’dan l-Istat Membru għal minn tal-inqas tliet snin;
– għandhom igawdu minn aċċess liberu għal kull attività b’salarju tal-għażla tagħhom meta jkunu ilhom legalment residenti hemm għal minn tal-inqas ħames snin.
It-tfal tal-ħaddiema Torok li jkunu temmew taħriġ professjonali fil-pajjiż ospitanti jistgħu, irrispettivament mit-tul ta’ residenza tagħhom f’dan l-Istat Membru u bil-kundizzjoni li wieħed mill-ġenituri jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-inqas tliet snin, iwieġbu għal kull offerta ta’ impjieg fl-imsemmi Stat Membru.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
III – Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
7. U. Bekleyen, li twieldet fl-1975 f’Berlin, għexet sa kemm għalqet erbatax-il sena fit-territorju Ġermaniż mal-familja tagħha. Il-ġenituri tagħha, li huma ċittadini Torok, kienu t-tnejn li huma impjegati fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja sa mill-1971. Fl-1989, U. Bekleyen irritornat mal-familja tagħha kollha fit-Turkija, fejn hija lestiet il-formazzjoni skolastika tagħha u l-istudji pajsaġġistiċi.
8. F’Jannar 1999, U. Bekleyen, mingħajr il-familja tagħha, irritornat fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja bil-kunsens tal-Land Berlin biex tkompli tistudja hemmhekk. F’Marzu 1999, hija kisbet titolu ta’ residenza li ġġedded diversi drabi, fejn fl-aħħar ħa l-forma ta’ permess ta’ residenza sal-31 ta’ Diċembru 2005. Fis-sajf 2005, U. Bekleyen lestiet l-istudji tagħha fl-università teknika ta’ Berlin u kisbet diploma ta’ inġinier fil-pajsaġġistika.
9. Fid-19 ta’ Diċembru 2005, U. Bekleyen talbet li jingħatalha permess ta’ residenza minħabba l-istudji superjuri li hija kienet għamlet fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, billi invokat it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Il-Land Berlin ċaħad din it-talba b’deċiżjoni tal-21 ta’ Settembru 2006, minħabba li l-kundizzjonijiet tad-dritt ta’ residenza abbażi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ma kinux issodisfatti. Il-konvenut fil-kawża prinċipali sostni li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jeżiġi li jkun hemm rabta temporali bejn ir-residenza tal-ġenituri u dik tal-wild, kundizzjoni li ma kinitx issodisfatta f’dan il-każ. Id-diċitura u l-għan ta’ din id-dispożizzjoni tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jippresupponu li sabiex wieħed jikseb d-dritt għall-impjieg u għar-residenza li, tal-inqas wieħed miż-żewġ ġenituri jkun għadu joqgħod fl-Istat Membru ospitanti meta l-wild jibda t-taħriġ professjonali tiegħu.
10. F’Mejju 2007, U. Bekleyen kisbet, abbażi tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, permess ta’ residenza limitat sat-13 ta’ Mejju 2009, u dan meħud kont tal-fatt li hija kienet impjegata ma’ kumpannija Ġermaniża.
11. B’rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni, ippreżentat f’Lulju 2006 u mibdul sussegwentement f’rikors kontra d-deċiżjoni tal-21 ta’ Settembru 2006, U. Bekleyen talbet li jiġi kkonfermat id-dritt tagħha ta’ residenza skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
12. Il-Verwaltungsgericht Berlin ċaħdet dan ir-rikors b’deċiżjoni tad-9 ta’ Awwissu 2007. Din il-qorti indikat li r-rikors kien ċertament ammissibbli peress li minkejja d-dritt ta’ residenza mogħti lil U. Bekleyen taħt l-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, hija kellha interess ġuridiku. Fil-fatt, kieku hija tiġi rrikonoxxuta d-dritt li tinvoka t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, hija tkun tista’ taċċedi liberament għas-suq tax-xogħol fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja. Ir-rikors madankollu huwa infondat peress li r-residenza estiża ta’ U. Bekleyen fit-Turkija kellha l-effett li ttelfilha d-dritt li tibbenefika mis-sistema privileġġjata tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
13. U. Bekleyen ippreżentat appell quddiem il-qorti tar-rinviju.
14. Filwaqt li kkunsidrat li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, is-soluzzjoni tal-kawża teħtieġ li jiġi interpretat id-dritt Komunitarju, l-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“It-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 […] għandu jiġi interpretat fis-sens li d-dritt tal-aċċess għas-suq tax-xogħol u d-dritt korrispondenti ta’ residenza wara l-ikkompletar ta’ kors ta’ taħriġ professjonali fl-Istat Membru ospitanti, jista’ wkoll jiġi invokat f’sitwazzjoni fejn wild li twieled fl-Istat Membru ospitanti, u li wara mar lura mal-familja tiegħu fil-pajjiż ta’ oriġini tal-familja tiegħu, jerġa’ lura waħdu fl-Istat Membru ospitanti, wara li jkun laħaq l-età maġġuri, sabiex jibda kors ta’ taħriġ professjonali, u dan wara għaxar snin minn meta l-ġenituri tiegħu, ċittadini Torok li kienu impjegati f’dak l-Istat Membru, kienu telqu definittivament minn dak l-Istat Membru?”
IV – Kunsiderazzjonijiet
15. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fil-prinċipju, jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandux jiġi interpretat fis-sens li d-dritt ta’ aċċess fis-suq tax-xogħol u d-dritt korrispondenti ta’ residenza li jgawdi l-wild ta’ ħaddiem Tork wara li jlesti mit-taħriġ professjonali fl-Istat Membru ospitanti jistgħux jiġu invokati jekk il-ġenitur tal-wild ikkonċernat ikun telaq definittivament mill-Istat Membru ospitanti qabel il-mument li fih il-wild jidħol fit-territorju u qabel l-istess wild jibda t-taħriġ professjonali tiegħu.
16. Biex tkun tista’ tingħata risposta għad-domanda li saret, l-ewwel nett għandha tiġi mfakkra l-ġurisprudenza li tirrigwarda t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
17. Għandu jiġi nnutat, fl-ewwel lok, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li din id-dispożizzjoni għandha effett dirett fl-Istati Membri, b’mod li ċ-ċittadini Torok li jissodisfaw il-kundizzjonijiet imposti minnha jistgħu jibbenefikaw direttament mid-drittijiet li tagħtihom (5).
18. Għandu jitfakkar, fit-tieni lok, li d-drittijiet li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jagħti lit-tifel ta’ ħaddiem Tork f’dak li jirrigwarda l-impjieg fl-Istat Membru kkonċernat jimplikaw neċessarjament, taħt piena li jiġi pprivat minn kull effett id-dritt ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol u li tiġi eżerċitata attività b’salarju b’mod effettiv, l-eżistenza ta’ dritt korrelattiv ta’ residenza għall-persuna kkonċernata (6).
19. Għandu jiġi rrilevat, fit-tielet lok, li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jistax jiġi interpretat bħala li jkopri biss is-sitwazzjoni ta’ individwu taħt l-età, tifel ta’ ħaddiem Tork li jagħmel jew li kien jagħmel parti b’mod regolari mis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti, iżda japplika wkoll għas-sitwazzjoni ta’ individwu tal-età, tifel ta’ tali ħaddiem (7).
20. Fil-kuntest tal-ġurisprudenza dwar l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, is-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, li għaliha tirreferi espressament il-qorti tar-rinviju fid-digriet tar-rinviju, tokkupa post importanti.
21. Fil-każ milqut b’din is-sentenza, H. Akman kien ġie awtorizzat, fl-1980, sabiex jidħol fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, fejn missieru kellu impjieg regolari, sabiex jistudja għal inġinier. Wara li lesta l-istudji tiegħu b’suċċess, fl-1993, huwa talab permess ta’ residenza għal żmien indefinit. Dan il-permess ġie rrifjutat minħabba li missieru kien telaq lejn it-Turkija fl-1986.
22. Fis-sentenza tagħha Akman, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jissuġġetta d-dritt li wieħed iwieġeb għal kwalunkwe offerta ta’ impjieg fl-Istat Membru ospitanti, li huwa jirrikonoxxi favur wild ta’ ħaddiem Tork, għal żewġ kundizzjonijiet kumulattivi, jiġifieri, minn naħa, li l-wild tal-ħaddiem ikkonċernat ikun attenda taħriġ professjonali fl-Istat Membru inkwistjoni u, min-naħa l-oħra, li wieħed mill-ġenituri tiegħu jkun ħadem legalment f’dak l-Istat għal ta’ mill-inqas tliet snin (8).
23. Wara li kkunsidrat li l-ewwel kundizzjoni dwar it-twettiq ta’ taħriġ professjonali kienet sodisfatta fil-kawża inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddedikat ruħha biex tanalizza t-tieni kundizzjoni dwar ir-rekwiżit tal-impjieg tal-ġenitur għal żmien tliet snin.
24. F’dak li jikkonċerna din it-tieni kundizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jistax jiġi interpretat bħala li jissuġġetta d-dritt tal-wild biex iwieġeb għal kwalunkwe offerta ta’ impjieg għall-kundizzjoni tar-residenza tal-ġenitur fl-Istat Membru inkwistjoni fil-mument meta l-wild ikun jixtieq jieħu dak l-impjieg wara t-taħriġ professjonali tiegħu (9). Biex tissostanzja din it-teżi, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-wild ta’ emigrant Tork impjegat legalment għal ta’ mill-inqas tliet snin fi Stat Membru, li joqgħod legalment fit-territorju tal-istess Stat, li jkun ħa taħriġ hemmhekk u jiġi offrut imbagħad il-possibbiltà li jeżerċita attività professjonali f’dak l-Istat, m’għandux jibqa’ jitqies bħala li jiddependi fuq il-preżenza ta’ wieħed mill-ġenituri tiegħu, peress li, malli jidħol fis-suq tax-xogħol, il-persuna kkonċernata ma tibqax tiddependi minnhom, imma tkun f’pożizzjoni li ssostni hija stess il-bżonnijiet tagħha (10).
25. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, fid-dawl tal-ispirtu u l-għan tad-dispożizzjoni inkwistjoni kif ukoll tal-kuntest li tidħol fih, it-tieni kundizzjoni prevista fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandha tinftiehem fis-sens li hija limitata biss li teżiġi li l-ġenitur jkun eżerċita legalment, għal ta’ mill-inqas tliet snin, attività bħala impjegat fl-Istat Membru ospitanti f’xi mument kwalunkwe qabel id-data li fiha l-wild ikun ħa t-taħriġ professjonali tiegħu (11).
26. F’dak li jikkonċerna din il-kawża, għandu jiġi nnutat li s-sustanza tad-domanda mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju hija dwar jekk din il-ġurisprudenza stabbilita fis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, tapplikax ukoll f’sitwazzjoni fejn il-ħaddiem Tork li jkun okkupa impjieg ikun ilu li ma baqax residenti fl-Istat kkonċernat għal għaxar snin fil-mument meta l-wild jibda t-taħriġ professjonali tiegħu hemmhekk.
27. Minn din il-perspettiva, sabiex tkun tista’ tingħata risposta utli għad-domanda li tressqet, jidhirli li huwa importanti li jiġu identifikati l-elementi tali li jwasslu biex issir distinzjoni bejn is-sitwazzjoni fattwali tal-kawża prinċipali u dik tal-kawża li wasslet għas-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq.
28. L-ewwel nett, għandu jiġi mfakkar li fil-mument li fih H. Akman, li kien ġie awtorizzat jidħol fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja sabiex jingħaqad ma’ missieru, beda l-istudji tiegħu, missieru kien għadu jikklassifika bħala ħaddiem Tork fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, peress li huwa kien għadu jifforma parti mis-suq legali tal-impjieg ta’ dak l-Istat Membru f’dik id-data. Kien biss fil-mument li fih H. Akman lesta t-taħriġ professjonali tiegħu u xtaq jieħu liberament impjieg billi jinvoka d-dritt li jwieġeb għal kwalunkwe offerta ta’ impjieg abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija, li missieru ma kienx għadu jappartjeni lis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti.
29. F’dan il-każ, f’din il-kawża, il-ġenituri ta’ U. Bekleyen ma kinux impjegati u lanqas ma kienu jirrisjedu fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja la fil-bidu tat-taħriġ professjonali u lanqas fil-mument li fih hija lestiet l-istudji universitarji tagħha.
30. Dak li fuq livell ġuridiku jiddistingwi din il-kawża mis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, huwa marbut strettament ma’ dan l-element fattwali.
31. Għandu jiġi mfakkar, kif diġà enfasizzajt fil-punt 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li fis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jissuġġetta d-dritt li wieħed jwieġeb għal kwalunkwe offerta ta’ impjieg fl-Istat Membru ospitanti, li huwa jirrikonoxxi favur wild ta’ ħaddiem Tork, għal żewġ kundizzjonijiet kumulattivi, jiġifieri, li l-wild tal-ħaddiem ikkonċernat ikun lesta taħriġ professjonali fl-Istat Membru inkwistjoni u li wieħed mill-ġenituri tiegħu jkun ħadem legalment f’dak l-Istat għal ta’ mill-inqas tliet snin.
32. F’dan ir-rigward, għandha l-ewwel nett issir osservazzjoni li tikkonċerna l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, dwar iż-żewġ kundizzjonijiet li għandhom jiġu sodisfatti miċ-ċittadin Tork li jkun jixtieq jipprevalixxi ruħu mid-drittijiet fil-qasam tal-impjieg abbażi ta’ din id-dispożizzjoni.
33. Jidhirli li huwa importanti li jiġi enfasizzat li huma tliet u mhux żewġ kundizzjonijiet kumulattivi li għandhom jiġu sodisfatti biex wieħed ikun jista’ jibbenefika mid-dritt ta’ aċċess liberu għall-impjieg abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Il-persuna kkonċernata għandha (1) tkun lestiet taħriġ professjonali fl-Istat Membru ospitanti, (2) iġġib prova li wieħed mill-ġenituri tagħha “jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-inqas tliet snin” u (3) tkun wild ta’ ħaddiem Tork (12).
34. F’dan il-każ, l-ewwel kundizzjoni hija bla dubju sodisfatta, peress li U. Bekleyen lestiet l-istudji tagħha fl-Istat Membru ospitanti u kisbet diploma ta’ inġinier fil-pajsaġġistika.
35. F’dak li jikkonċerna t-tieni kundizzjoni stabbilita fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, huwa paċifiku bejn il-partijiet li din hija sodisfatta wkoll f’din il-kawża peress li l-ġenituri ta’ U. Bekleyen, li huma ċittadini Torok, kellhom it-tnejn li huma impjiegi regolari fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja għal iktar minn tliet snin.
36. Konsegwentement hija t-tielet kundizzjoni li tirrigwarda l-kwalità ta’ wild ta’ ħaddiem Tork li, f’dan il-każ, hija l-pern tal-kwistjoni.
37. L-identifikazzjoni ta’ dan l-element bħala l-element li jiddistingwi din il-kawża mis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, tippermetti li jiġi definit aħjar is-suġġett. Fil-fatt, il-qorti nazzjonali tistaqsi, essenzjalment, fuq il-ħtieġa li jkun hemm rapport ta’ simultanjetà fiż-żmien bejn l-eżistenza tal-istat ta’ ħaddiem Tork fis-sens tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-ġenitur u l-bidu kif ukoll id-dewmien tat-taħriġ professjonali tal-wild sabiex huwa jikseb id-drittijiet riżultanti mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
38. Il-gvern Daniż u Olandiż isostnu li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma japplikax għall-wild ta’ ħaddiema Torok meta dak il-wild ma jibdiex l-istudji tiegħu fl-Istat Membru ospitanti ħlief f’data li fiha ż-żewġ ġenituri tiegħu jkunu diġà telqu definittivament mit-territorju ta’ dak l-Istat. Dawn il-gvernijiet huma tal-fehma li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija jissuġġetta d-dritt tal-aċċess liberu għas-suq tal-impjieg – u d-dritt ta’ residenza li jirriżulta minnu – għall-kundizzjoni li jkun hemm ċerta qbil fiż-żmien bejn ir-residenza u l-impjieg tal-ġenituri fl-Istat Membru ospitanti u l-possibbiltà li l-wild jikseb aċċess għal impjieg wara li jkun ħa taħriġ professjonali.
39. Minn din il-pożizzjoni li tenfasizza l-importanza tat-tielet kundizzjoni dwar il-kwalità ta’ “wild ta’ ħaddiem Tork”, jista’ jiġi dedott li wieħed mill-ġenituri taċ-ċittadin Tork għandu jkollu l-istat ta’ ħaddiem Tork fis-sens tad-Deċiżjoni Nru 1/80 fil-bidu u matul l-istudji tal-wild inkwistjoni sabiex dan il-wild ikun jista’ jibbenefika, wara t-tlestija tat-taħriġ professjonali tiegħu, mid-dritt ta’ aċċess liberu fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti.
40. F’dak li jikkonċerna l-kwalità ta’ “wild ta’ ħaddiem Tork” fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 li ċ-ċittadin Tork għandu jkollu biex fi tmiem it-taħriġ professjonali tiegħu huwa jkun jista’ jikseb id-dritt għall-aċċess liberu għall-impjieg, għandu jiġi osservat li dan il-paragrafu, b’kuntrast ma’ dak li jinsab riprodott espressament fl-Artikoli 6 u fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tal-istess deċiżjoni, ma jeżiġix li l-ħaddiem Tork, li l-wild tiegħu jkun jixtieq jinvoka d-dritt ta’ residenza, għandu jkun jappartjeni lis-suq legali tal-impjieg ta’ xi Stat Membru, liema kundizzjoni addizzjonali hija madankollu rikjesta minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet imsemmija l-aħħar.
41. Il-problema li tqum minħabba l-partikolarità tad-diċitura tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tikkonsisti f’li jiġi stabbilit jekk hijiex minħabba l-volontà tal-leġiżlatur Komunitarju li jiġi mfakkar fil-qosor il-kunċett ta’ ħaddiem Tork li jinsab fiż-żewġ dispożizzjonijiet l-oħra – l-Artikoli 6 u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 – jew jekk teżistix l-għażla li ssir distinzjoni bejn il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni u dawk li jirrigwardaw id-dispożizzjonijiet l-oħra.
42. Biex jiġi ċċarat x’inhu s-sinjifikat tad-diċitura inwkistjoni fir-rigward ta’ dan il-każ, wieħed għandu jitlaq minn analiżi tas-sentenzi li l-Qorti tal-Ġustizzja tat fil-kawża Bozkurt (13) u Tetik (14). Fil-kawża li wasslet għall-ewwel sentenza msemmija, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 6(2) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, liema artikolu jxebbah ċerti perijodi ta’ assenza ma’ impjieg legali u li skont l-istess artikolu “[i]l-leave annwali u l-assenzi minħabba maternità, inċidenti fuq ix-xogħol jew mard għal żmien qasir huma meqjusa perijodi ta’ impjieg legali. Il-perijodi ta’ qgħad involontarju, debitament ikkonstatati mill-awtoritajiet kompetenti, u l-assenzi minħabba mard għal żmien twil, għalkemm ma jitqisux bħala perijodi ta’ impjieg legali, ma jippreġudikawx id-drittijiet miksuba għall-perijodu ta’ impjieg preċedenti” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet mitluba tippreċiża jekk, abbażi ta’ din id-dispożizzjoni, ħaddiem Tork, bħalma huwa A. Bozkurt, seta’ jżomm id-dritt tiegħu li joqgħod fit-territorju tal-Istat ospitanti wara li huwa safa’ vittma ta’ inċident fuq ix-xogħol li wassal għal inkapaċità permanenti li jmur għax-xogħol.
43. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fid-dawl tal-għan tad-Deċiżjoni Nru 1/80, li tfittex li tikkonsolida s-sitwazzjoni tal-ħaddiema Torok impjegati diġà, id-dritt ta’ residenza għandu jibqa’ l-korollarju tal-impjieg tal-ħaddiem b’mod li, f’każ ta’ interruzzjoni tal-impjieg, huwa jibqa’ jissussisti biss f’każ li l-interruzzjoni tkun limitata fiż-żmien. Hija kkunsidrat din l-interpretazzjoni skont id-diċitura tal-Artikolu 6(2) tad-Deċiżjoni Nru 1/80, liema artikolu ma jikkontemplax ħlief assenzi temporanji li, fil-prinċipju, ma jippreġudikawx il-parteċipazzjoni ulterjuri tal-ħaddiem fil-ħajja attiva. Min-naħa l-oħra, f’każ ta’ inkapaċità fix-xogħol għal żmien indefinit, il-ħaddiem ma jibqax disponibbli fis-suq tax-xogħol u ma jkun hemm ebda interess oġġettivament iġġustifikat li wieħed irid jiggarantilu d-dritt ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol u dritt korollarju ta’ residenza (15).
44. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 “ma jikkontemplax is-sitwazzjoni ta’ ċittadin Tork li jkun telaq definittivament mis-suq tax-xogħol ta’ xi Stat” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (16). Minn dan hija tiddeduċi li, “fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni speċifika li tagħti lill-ħaddiema Torok id-dritt li jirrisjedu fit-territorju ta’ Stat Membru wara li jkunu ħadmu bħala impjegati hemmhekk, id-dritt ta’ residenza ta’ ħaddiem Tork […] jispiċċa jekk il-persuna kkonċernata tkun vittma ta’ xi inkapaċità fix-xogħol totali u permanenti” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (17).
45. Fis-sentenza Tetik, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li kkonfermat dak li hija kienet affermat fis-sentenza Bozkurt, iċċitata iktar ’il fuq, ippreċiżat ulterjorment “li ħaddiem Tork, li kien impjegat legalment għal iktar minn erba’ snin fit-territorju ta’ Stat Membru, li jiddeċiedi minn jeddu li jitlaq l-impjieg tiegħu biex ifittex fl-Istat Membru xogħol ġdid u li ma jirnexxilux immedjatament jidħol f’relazzjoni ta’ impjieg oħra, għandu jibbenefika f’dak l-Istat, għal żmien raġjonevoli, mid-dritt ta’ residenza għall-finijiet li jfittex hemmhekk impjieg ġdid, sakemm jibqa’ jappartjeni għas-suq regolari tal-impjieg tal-Istat Membru kkonċernat billi jikkonforma, jekk ikun il-każ, mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ f’dak l-Istat, pereżempju billi jirreġistra għax-xogħol u billi jrendi ruħu disponibbli għall-uffiċċju tax-xogħol” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (18).
46. Fid-dawl ta’ dawn iż-żewġ sentenzi, il-gvern Daniż u Olandiż jipproponu li l-partikolarità tad-diċitura tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandha tinftiehem fl-ewwel wieħed miż-żewġ sensi indikati fil-punt 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet, jiġifieri fis-sens li hija minħabba l-volontà tal-leġiżlatur Komunitarju li jiġi mfakkar fil-qosor il-kunċett ta’ ħaddiem Tork użat fl-ewwel paragrafu tal-istess artikolu.
47. Konsegwentement, fil-fehma tagħhom, għandu (a) jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-ġenituri ta’ U. Bekleyen, li telqu mit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja u li ilhom ma joqgħodu hemm għal għaxar snin, telqu definittivament mis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti, (b) jiġi dedott minn dan li fil-mument u matul il-perijodi li fihom U. Bekleyen bdiet, ħadet u lestiet it-taħriġ professjonali tagħha fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, huma ma kienx għad għandhom l-istat ta’ ħaddiema Torok fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u (c) tiġi solvuta l-problema mqajma mill-qorti tar-rinviju meta ddeċidiet li persuna, li ssib ruħha fis-sitwazzjoni ta’ U. Bekleyen, ma tkunx f’pożizzjoni, fi tmiem it-taħriġ professjonali tagħha, li tikseb id-dritt għall-aċċess liberu għall-impjieg u, minħabba f’hekk, ma tistax tipprevalixxi ruħha mid-drittijiet fil-qasam tal-impjieg u tar-residenza abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija.
48. Kontra soluzzjoni bħal din għall-problema mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja hemm tliet linji ta’ argumenti marbutin: (a) mal-għanijiet imfittxija mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u mid-Deċiżjoni Nru 1/80, (b) mad-differenza fil-kontenut tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 meta mqabbel mal-ewwel paragrafu tal-istess artikolu; (c) mal-effett tal-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali fuq l-interpretazzjoni li għandha tingħata lit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
A – L-għanijiet imfittxija mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u mid-Deċiżjoni Nru 1/80
49. Bħalma l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat b’mod ċar, (a) l-Artikolu 12 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni jippreċiża li dan il-ftehim għandu l-għan “li jippromwovi t-tisħiħ kontinwu u ekwilibrat tar-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi bejn il-partijiet kontraenti, inkluż fil-qasam tax-xogħol, b’mod partikolari permezz tat-twettiq progressiv tal-moviment liberu tal-ħaddiema” (19) u (b) t-twettiq ta’ dan l-għan għandu jintlaħaq, “sa fejn hu possibbli”, permezz tat-traspożizzjoni fl-applikazzjoni tar-regoli tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni tar-regoli u tal-prinċipji li jirregolaw il-moviment liberu tal-ħaddiema fil-Komunità (20) u “bil-għan li jittejjeb il-livell tal-ħajja tal-poplu Tork u li tiġi ffaċilitata s-sħubija eventwali tar-Repubblika tat-Turkija fil-Komunità (ir-raba’ premessa tal-preambolu u l-Artikolu 28 ta’ l-istess Ftehim)” (21).
50. Dan l-għan tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni għandu neċessarjament jispira l-interpretazzjoni li għandha tingħata lid-Deċiżjoni Nru 1/80, li, skont l-ewwel u t-tielet premessi tal-preambolu tagħha, ġiet adottata filwaqt li ttieħdet inkunsiderazzjoni “il-partikolarità tar-rabtiet ta’ assoċjazzjoni li jgħaqqdu l-Komunità u t-Turkija” u li hija intiża biex “timplementa d-dispożizzjonijiet [tal-ftehim] […] dwar l-iskambju tal-ħaddiema żgħażagħ” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
51. Filwaqt li wieħed għandu jżomm f’moħħu sew li, konsegwentement, id-dispożizzjonijiet tad-deċiżjoni inkwistjoni li għandha tiġi interpretata, jiġifieri l-Artikolu 6 u l-ewwel u t-tieni paragrafi tal-Artikolu 7, jidħlu f’kuntest fejn il-Komunità tfittex it-twettiq gradwali tal-moviment liberu tal-ħaddiema billi tieħu partikolarment ħsieb li fis-suq tax-xogħol tal-Komunità jkunu aċċettati l-ħaddiema żgħażagħ Torok, dawn għandhom jiġu interpretati billi ssir distinzjoni skont l-għan ġenerali li huma għandhom komuni u l-funzjoni speċifika li kull wieħed minnhom għandu.
52. L-għan ġenerali komuni għat-tliet dispożizzjonijiet qiegħed fil-fatt li huma kollha intiżi li jippromwovu t-twettiq gradwali tal-moviment liberu tal-ħaddiema Torok bejn kull Stat Membru tal-Komunità u t-Turkija.
53. Il-funzjoni tal-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 huwa li jispeċifika l-mod li bih l-integrazzjoni gradwali tal-ħaddiema Torok għandha sseħħ fis-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru tal-Komunità.
54. L-ewwel u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija jżommu l-ispirazzjoni ġenerali tas-sistema li minnha huma jifformaw parti billi jipprevedu li l-membri tal-familja tagħhom għandhom ikunu aċċettati fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti. Dan l-għan ġenerali li huwa komuni għaż-żewġ paragrafi huwa kkonfermat fis-sentenza Derin, iċċitata iktar ’il fuq, fejn jingħad li l-għan tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 huwa dak tal-“konsolidazzjoni gradwali tas-sitwazzjoni tal-membri tal-familja [tal]-ħaddiema [Torok] fl-Istat Membru kkonċernat billi jippermettilhom, wara ċertu żmien, li jgħixu b’mod indipendenti” (22).
55. Din l-aċċettazzjoni tal-membri tal-familja tal-ħaddiem Tork għas-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti tieħu l-forma ta’ dritt li wieħed jwieġeb għal – bla ħsara għall-prijorità li għandha tingħata lill-ħaddiema tal-Istati Membri tal-Komunità – kull offerta ta’ xogħol meta huma jkunu joqgħodu hemmhekk legalment għal ta’ mill-inqas tliet snin jekk dawn ikunu sempliċiment membri tal-familja (l-ewwel inċiż tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7); dik tal-aċċess liberu tagħhom għal kull xogħol tal-għażla tagħhom bħala impjegati meta huma jkunu ilhom joqgħodu hemmhekk għal ta’ mill-inqas ħames snin (it-tieni inċiż tal-ewwel paragrafu); u jekk ikun wild (u mhux biss membru tal-familja), dik tal-possibbiltà li dan jwieġeb għal, fl-Istat Membru ospitanti, kull offerta ta’ impjieg bil-kundizzjoni li wieħed mill-ġenituri tiegħu jkun kellu impjieg legali għal iktar minn tliet snin u li dak il-wild jkun ħa taħriġ professjonali f’dak l-Istat Membru (it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7).
56. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandu bħala għan speċifiku li sseħħ l-integrazzjoni tal-ħaddiema Torok fis-suq tal-Istat Membru ospitanti billi x-xewqa tagħhom li jingħaqdu mal-membri tal-familja tagħhom tiġi sodisfatta b’mod xieraq skont ix-xewqa tagħhom biex jaċċedu għas-suq tax-xogħol. Din hija r-raġuni li għaliha kien previst li d-drittijiet tal-membri tal-familja tagħhom kienu ġew issuġġettati għall-kundizzjoni li dawk il-ħaddiema jkunu jappartjenu u jkomplu jappartjenu lis-suq legali tal-impjieg tal-Istat Membru ospitanti.
57. Kif affermat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Kadiman (23), dan l-ewwel paragrafu (a) għandu l-għan li “jiffavorixxi l-impjieg u r-residenza tal-ħaddiem Tork li jappartjeni lis-suq legali tal-impjieg ta’ Stat Membru filwaqt li jiggarantixxi li jinżammu r-rabtiet tiegħu tal-familja” (24), (b) jagħti lil dawk il-membri tal-familja d-dritt li jieħdu, wara ċertu żmien, impjieg f’dak l-Istat “sabiex isaħħu l-integrazzjoni definittiva tan-nukleju familjari tal-ħaddiem emigrant Tork fl-Istat Membru ospitanti” (25), u (c) “huwa intiż li joħloq kundizzjonijiet favorevoli għat-tgħaqqid familjari fl-Istat Membru ospitanti billi jippermetti l-ewwel nett il-preżenza tal-membri tal-familja fejn hemm il-ħaddiem emigrant u jikkonsolida mbagħad il-pożizzjoni tagħhom bid-dritt li jingħatalhom biex jaċċedu għal impjieg f’dak l-Istat” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (26).
58. It-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, min-naħa l-oħra, m’għandux bħala għan li joħloq kundizzjonijiet favorevoli għat-tgħaqqid familjari fl-Istat Membru ospitanti (27), iżda li jiffaċilità d-dħul tat-tfal tal-ħaddiema Torok li jkunu ħadu taħriġ professjonali fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti sabiex jitwettaq b’mod progressiv il-moviment liberu tal-ħaddiema (28). Hija għal din ir-raġuni li l-applikazzjoni ta’ dan il-paragrafu lanqas ma hija marbuta strettament mal-għan tal-integrazzjoni fl-Istat Membru ospitanti, tal-ġenituri ta’ wild Tork u li din id-dispożizzjoni ma teżiġix li l-ġenituri msemmija jkunu jappartjenu lis-suq legali ta’ dak l-Istat Membru fil-mument meta dak il-wild ikun irid iwieġeb għal offerta ta’ impjieg.
59. Barra minn hekk, l-interpretazzjoni proposta mill-gvern Daniż u Olandiż, li tippresupponi l-preżenza effettiva tal-ġenituri fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti u l-appartenenza lis-suq legali tal-impjieg ta’ dak l-Istat, tneħħi kull effett utli tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, inkwantu dik id-dispożizzjoni ma tkun qed tgħid xejn ġdid meta mqabbla mal-ewwel paragrafu, li jolqot b’mod iktar wiesa’ t-tgħaqqid familjari tal-“membri tal-familja”.
60. Konsegwentement, peress li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 mhuwiex speċifikatament intiż li jwassal għat-tgħaqqid familjari, huwa ma jistax jinftiehem bħala li fih rekwiżit ta’ residenza u impjieg tal-ġenituri u, għaldaqstant, ta’ residenza komuni tal-ġenituri u tal-wild fil-bidu u waqt it-taħriġ professjonali tal-istess wild.
B – Id-differenza fil-kontenut tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 meta mqabbel mal-ewwel paragrafu tal-istess artikolu
61. Fid-dawl tal-funzjonijiet speċifiċi distinti tal-ewwel u tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jekk il-kontenut tal-ewwel paragrafu għandu jiġi interpretat bħala li jwassal għad-dritt tal-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jappartjeni lis-suq legali tal-impjieg ta’ Stat Membru li jkunu ġew awtorizzati jingħaqdu miegħu bħala dritt li joħroġ minn dak tal-ħaddiem, min-naħa l-oħra, il-kontenut tat-tieni paragrafu għandu jiġi interpretat bħala li jwassal, f’każ li l-kundizzjonijiet previsti fih ikunu sodisfatti, għad-dritt proprju tat-tfal tiegħu.
62. Il-konfigurazzjoni tad-dritt tat-tfal ta’ ħaddiema Torok li jkollhom aċċess liberu għas-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru tal-Komunità bħala dritt proprju u mhux bħala dritt sussidjarju, li jirriżulta minnu, mhuwiex ikkontrastat mill-fatt li, kif diġà enfasizzajt fil-punti 31 et seq ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprevedi dan id-dritt preċiżament biex “[i]t-tfal tal-ħaddiema Torok […] bil-kundizzjoni li wieħed mill-ġenituri jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-inqas tliet snin” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
63. Dan l-element jimplika, bla ebda dubju, li d-dritt ta’ wild ta’ ħaddiema Torok li jkollu aċċess liberu għas-suq tax-xogħol tal-Istat ospitanti jsib l-oriġni tiegħu fix-xogħol imwettaq minn dawn fil-passat. Madankollu, il-funzjoni eżatta tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija, twassal biex l-element inkwistjoni ma jkunx rilevanti biex jgħolli l-kundizzjoni taż-żamma tal-istat ta’ wieħed mill-ġenituri bħala ħaddiem Tork waqt it-taħriġ tal-wild inkwistjoni fil-livell ta’ rekwiżit biex ikun jista’ japplika dak l-artikolu. Dan l-element għandu jitqies, flimkien mal-ksib minn dak il-wild ta’ diploma li jiċċertifika t-taħriġ professjonali tiegħu, bħala element ta’ fatt li jrid jittieħed inkunsiderazzjoni biex jiġi stabbilit il-grad minimu ta’ integrazzjoni li d-Deċiżjoni Nru 1/80, fil-kuntest tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni mfakkar fil-punti 49 u 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet, qieset li huwa meħtieġ li jingħatalu stat privileġġjat meta mqabbel maċ-ċittadini kollha l-oħra ta’ pajjiżi mhux tal-Komunità u mal-membri l-oħra kolha tal-istess familja.
64. Evidentement huwa fid-dawl ta’ din il-kunsiderazzjoni tal-kwalità ta’ wild ta’ ħaddiem Tork bħala fatt storiku li għandu valur soċjoloġiku li, fil-punt 30 tas-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq , il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat fuq il-fatt li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-deċiżjoni msemmija użat il-verb “jeżerċita” fil-passat – b’kuntrast mal-użu tal-preżent fl-ewwel paragrafu tal-istess artikolu (29)–, filwaqt li pprevediet id-dritt inkwistjoni “bil-kundizzjoni li wieħed mill-ġenituri jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-inqas tliet snin”. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tat ċertu valur lil dan il-fatt biex tiddeċiedi li din il-formulazzjoni “tagħti ħjiel li r-rekwiżit inkwistjoni […] għandu jkun ġie sodisfatt f’xi kwalunkwe żmien preċedenti meta mqabbel mad-data li fiha l-wild lesta t-taħriġ professjonali tiegħu” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (30).
65. Kif enfasizzajt diġà fil-punt 61 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-Deċiżjoni Nru 1/80 tagħti lill-wild id-dritt proprju ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru tal-Komunità mhux biss minħabba l-fatt li dan ikun il-wild ta’ ħaddiem li jkun ħadem legalment għal ta’ mill-inqas tliet snin bħala impjegat fi Stat Membru, imma wkoll minħabba l-fatt li huwa jkun kiseb diploma wara taħriġ professjonali f’dak l-istess pajjiż.
66. Huwa permezz ta’ dawn iż-żewġ kundizzjonijiet li d-Deċiżjoni Nru 1/80 implementat il-prinċipju ta’ “twettiq gradwali tal-moviment liberu tal-ħaddiema Torok”, li minnu jispira ruħu l-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni. Minn naħa, id-Deċiżjoni Nru 1/80 ma tqabbilx it-tfal Torok mal-ħaddiema Komunitarji, peress li hija tipprevedi l-aċċess tagħhom għas-suq tax-xogħol biss mill-pajjiż fejn wieħed mill-ġenituri tagħhom ikun eżerċita impjieg legali matul ta’ mill-inqas tliet snin; min-naħa l-oħra, hija taċċettahom f’dan is-suq biss jekk huma jkunu kisbu l-kapaċità xierqa li jintegraw fis-soċjetà ta’ dak il-pajjiż, u dan ikun attestat bil-ksib ta’ diploma wara taħriġ professjonali.
67. Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, sakemm ma jasalx għal konklużjoni differenti abbażi tal-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali, għandu jiġi interpretat fis-sens li wild ta’ ħaddiem Tork li jkun ħadem legalment bħala impjegat fl-Istat Membru ospitanti għal tliet snin u li jkun ħa taħriġ professjonali f’dak l-Istat Membru jista’ jinvoka d-dritt ta’ aċċess liberu għas-suq tax-xogħol ta’ dak l-istess Stat u d-dritt ta’ residenza korrispondenti, minkejja l-fatt li l-ġenituri tiegħu jkunu telqu definittivament minn dak l-Istat Membru qabel ma dak il-wild ikun daħal fit-territorju tal-Istat Membru msemmi u qabel ma jkun beda t-taħriġ professjonali tiegħu.
C – L-effett tal-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali fuq l-interpretazzjoni li għandha tingħata lit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80
68. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi fuq il-punt dwar jekk l-interpretazzjoni mogħtija fil-punt preċedenti hijiex kumpatibbli mal-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali, fejn jingħad li “[]t-Turkija ma tistax tibbenefika minn trattament iktar favorevoli minn dak li l-Istati Membri japplikaw bejniethom skont it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità” [traduzzjoni mhux uffiċjali]; għaldaqstant irid isir paragun biex jiġi stabbilit jekk is-soluzzjoni tal-problema inkwistjoni msemmija fil-punt preċedenti jkollhiex l-effett li, fil-każ bħal dak tal-kawża prinċipali, wild ta’ ħaddiem Tork jibbenefika minn trattament iktar favorevoli minn dak li jirċievi wild ta’ ħaddiem Komunitarju. Tali paragun huwa meħtieġ iktar u iktar meta l-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea ma jżommx id-drittijiet li joħorġu mir-residenza preċedenti fl-Istat Membru ospitanti meta huwa jirritorna waħdu hemmhekk, wara li jkun telaq minn hemm flimkien mal-ġenituri tiegħu, biex jibda taħriġ professjonali.
69. Biex isir dan il-paragun huwa importanti li jsiru żewġ osservazzjonijiet preliminari.
70. Fl-ewwel lok, jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li d-Deċiżjoni Nru 1/80 ma taffettwax il-kompetenza tal-Istati Membri li jirregolaw kemm id-dħul fit-territorju tagħhom taċ-ċittadini Torok, kif ukoll il-kundizzjonijiet tal-ewwel impjieg tagħhom (31).
71. F’dak li jikkonċerna s-sitwazzjoni tal-membri tal-familja ta’ ħaddiem Tork, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat fis-sentenza Ergat li, minkejja li ġiet adottata d-Deċiżjoni Nru 1/80, l-Istati Membri żammew il-kompetenza tagħhom li jirregolaw kemm id-dħul fit-territorju tagħhom ta’ membru tal-familja ta’ ħaddiem Tork kif ukoll il-kundizzjonijiet tar-residenza tiegħu matul il-perijodu inizjali ta’ tliet snin li jippreċedu l-perijodu li fih huwa jkollu d-dritt li jwieġeb għal kull offerta ta’ impjieg (32).
72. Din il-kompetenza tal-Istati Membri timplika wkoll is-setgħa li jirregolaw l-integrazzjoni u l-aċċettazzjoni mill-ġdid ta’ membru tal-familja ta’ ħaddiem Tork li jkun kiseb preċedentement id-drittijiet previsti mill-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, iżda li jkun tilef, fil-prinċipju, dan l-istat ġuridiku, minħabba l-fatt li dak il-ħaddiem ikun telaq mit-territorju tal-Istat Membru ospitanti għal perijodu sinjifikanti u mingħajr raġunijiet leġittimi. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li l-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru kkonċernat huma intitolati li jeżiġu li, fil-każ fejn il-persuna kkonċernata tkun tixtieq terġa’ tinstalla ruħha f’dan l-Istat, hija għandha tressaq applikazzjoni ġdida bil-għan li tiġi awtorizzata sabiex jew tingħaqad mal-ħaddiem Tork jekk hija għadha dipendenti fuq dan ta’ l-aħħar, jew sabiex tkun aċċettata bil-għan li teżerċita impjieg f’dak l-Istat abbażi ta’ l-Artikolu 6 ta’ l-istess Deċiżjoni Nru 1/80 (33).
73. F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat li l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 li jiena nipproponi fil-punt 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet ma taffettwax il-kompetenza tal-Istati Membri li jassoġġettaw l-integrazzjoni mill-ġdid tal-wild ta’ ħaddiem Tork li jkun telaq definittivament l-Istat Membru ospitanti mal-familja tiegħu għall-għoti ta’ permess ta’ dħul ġdid, fil-każ fejn il-wild inkwistjoni jkun jixtieq jistudja f’dak l-Istat Membru (34).
74. Fit-tieni lok, għall-finijiet tal-paragun bejn is-sitwazzjoni ta’ wild ta’ ħaddiem Tork u dik ta’ wild ta’ ċittadin ta’ xi Stat Membru f’każ bħalma huwa dak tal-kawża prinċipali, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li d-dritt ta’ residenza fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja li ngħata lil U. Bekleyen wara r-ritorn tagħha f’dak l-Istat Membru sabiex tieħu taħriġ professjonali kien ibbażat fuq id-dritt nazzjonali u mhux fuq id-Deċiżjoni Nru 1/80.
75. Fid-dawl ta’ dan il-fatt, biex isir il-paragun, b’kuntrast ma’ dak li ntqal fl-osservazzjonijiet tal-gvern Daniż u fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni ta’ U. Bekleyen fil-mument li fih hija tterminat it-taħriġ professjonali tagħha u xtaqet tidħol fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti billi tippretendi li għandha dritt ibbażat fuq it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u mhux fil-mument li fih hija daħlet fit-territorju ta’ dak l-Istat u bdiet l-istudji universitarji tagħha. Il-partikolarità tas-sitwazzjoni tagħha tirriżulta mill-fatt li l-ġenituri tagħha ma kinux għadhom joqgħodu fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti la fil-mument tar-ritorn tagħha f’dak l-Istat Membru u lanqas matul it-taħriġ professjonali tagħha kollu; għaldaqstant, il-każ tagħha ma jaqax taħt is-sistema tat-tgħaqqid familjari. Għaldaqstant, din hija wild tal-età li sabet ruħha, fi tmiem l-istudji universitarji tagħha, fis-sitwazzjoni ta’ persuna indipendenti (35). Konsegwentement, għandu jsir paragun bejn id-drittijiet meħuda mid-Deċiżjoni Nru 1/80 u dawk ta’ wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea li jkun jixtieq jidħol fis-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru ieħor wara t-taħriġ professjonali tiegħu li huwa jkun għamel f’dak l-Istat fl-assenza tal-ġenituri tiegħu fit-territorju tal-Istat Membru inkwistjoni (36).
76. F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnutat li s-sitwazzjoni ta’ wild ta’ ċittadin Ewropew, b’kuntrast mal-fehma tal-qorti tar-rinviju, la taqa’ taħt l-Artikolu 7(1)(d) tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2004/38”) (37) u lanqas taħt l-Artikolu 12(1) ta’ din id-direttiva (38).
77. L-Artikolu 7(1)(d) tad-Direttiva 2004/38 jipprevedi d-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor għal perijodu ta’ iktar minn tliet xhur għall-membri tal-familja li qed jakkumpanjaw jew li se jingħaqdu ma’ ċittadin tal-Unjoni li jissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ ħaddiem [taħt is-subparagrafu (a) ta’ dan il-paragrafu] jew għandu biżżejjed riżorsi [taħt is-subparagrafu (b) tal-paragrafu msemmi] jew isegwi kors ta’ studju [taħt is-subparagrafu (ċ) tal-istess paragrafu].
78. Jirriżulta mit-termini stess “qed jakkumpanjaw jew li se jingħaqdu” użati f’din id-dispożizzjoni li, huwa u jsegwi l-għan tat-tgħaqqid familjari, l-Artikolu 7(1)(d) tad-Direttiva 2004/38 jippresupponi l-preżenza ta’ mill-inqas wieħed mill-ġenituri tal-wild inkwistjoni fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti sabiex l-istess wild ikun jista’ jibbenefika mid-dritt ta’ residenza. Madankollu, l-eżami li għandu jsir skont l-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali għandu jsir, kif enfasizzajt fil-punt 75 ta’ dawn il-konklużjonijiet, billi tiġi pparagunata s-sitwazzjoni tal-wild Tork fil-kawża ineżami mas-sitwazzjoni ta’ wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea li l-ġenituri tiegħu ma jkunux għadhom joqgħodu fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti fil-mument li fih huwa jippretendi li għandu dritt ta’ aċċess liberu għas-suq tax-xogħol.
79. L-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2004/38, min-naħa tiegħu, jipprevedi ż-żamma tad-dritt ta’ residenza tal-membri tal-familja f’każ ta’ mewt jew tluq miċ-ċittadin tal-Unjoni Ewropea. Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li huwa m’għandux jittieħed inkunsiderazzjoni għall-paragun li għandu jsir abbażi tal-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali, u dan fid-dawl tal-fatt li l-paragun irid isir fil-konfront ta’ sitwazzjoni fejn il-ġenituri ta’ wild ma jkunux għadhom joqgħodu, fil-mument tar-ritorn u matul il-perijodu kollu tar-residenza tal-wild, fl-Istat Membru ospitanti.
80. Min-naħa l-oħra, għal dak li jikkonċerna l-wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea li għandu huwa stess iċ-ċittadinanza, għandhom jiġu kkunsidrati l-Artikoli 18 u 39 KE, l-Artikolu 7(1)(a) tad-Direttiva 2004/38, kif ukoll il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirrigwarda l-Artikolu 39 KE.
81. Skont l-Artikolu 18(1) KE, “Kull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan it-Trattat u d-disposizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”.
82. L-Artikolu 39(1) KE, min-naħa tiegħu, jiddikjara l-prinċipju fundamentali tal-moviment liberu tal-ħaddiema fil-Komunità, mentri l-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jipprevedi li din il-libertà timplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema tal-Istati Membri dwar l-impjieg, il-paga u l-kundizzjonijiet l-oħra tax-xogħol. Il-moviment liberu tal-ħaddiema jinkludi, skont il-paragrafu 3(a) u (b) tal-istess artikolu, id-dritt li ħaddiem iwieġeb għal offerti ta’ impjieg li jkunu saru kif ukoll id-dritt li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju tal-Istati Membri.
83. Barra minn hekk, l-Artikolu 7(1)(a) tad-Direttiva 2004/38 jipprevedi li ċ-ċittadini kollha tal-Unjoni għandhom id-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor għal perijodu ta’ iktar minn tliet xhur jekk huma jkunu ħaddiema jew nies li jaħdmu għal rashom fl-Istat Membru ospitanti.
84. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 39 KE, finalment, uriet li l-kunċett ta’ “ħaddiem” għandu portata Komunitarja u m’għandux jiġi interpretat b’mod restrittiv (39); hija ppreċiżat, b’konstatazzjonijiet li għandhom isiru wkoll fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “ħaddiem” fis-sens tal-Artikolu 7(1)(a) tad-Direttiva 2004/38, li dan il-kunċett jinkludi mhux biss dik il-persuna li tispostja ruħha fi Stat Membru ieħor biex taċċetta offerta ta’ impjieg li tkun saret, imma wkoll lil dik li tispostja ruħha biex tfittex impjieg (40).
85. Minn dan isegwi li ċittadin ta’ Stat Membru, li huwa wild tal-età tiegħu, ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea, li jkun lesta l-istudji universitarji tiegħu fi Stat Membru ieħor, mhux biss jibbenefika, b’mod indipendenti, mid-dritt ta’ residenza fit-territorju ta’ dak l-Istat Membru ospitanti, imma jgawdi wkoll mid-dritt ta’ aċċess liberu għal xogħol bħala impjegat fis-suq tax-xogħol ta’ dan l-istess Stat Membru. Dan id-dritt, skont l-Artikolu 39(3) KE ma jistax ikun limitat ħlief għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku, sigurtà pubblika u saħħa pubblika.
86. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tad-drittijiet ta’ wild ta’ ħaddiem Tork, għandu jiġi kkonstatat li ċ-ċittadini Torok li għandhom id-dritt ta’ aċċess għax-xogħol u ta’ residenza, mogħti mill-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, għad-differenza taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea, ma jibbenefikawx mill-moviment liberu ġewwa l-Komunità, iżda jistgħu jgawdu biss minn ċerti drittijiet fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti biss (41).
87. Iktar minn hekk, kif diġà enfasizzajt fil-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet, sabiex wild ta’ ċittadin Tork ikun jista’ jibbenefika mid-dritt ta’ aċċess liberu għax-xogħol u mid-dritt korrollarju ta’ residenza abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, huwa għandu jissodisfa tliet kundizzjonijiet kumulattivi: (1) irid ikun wild ta’ ħaddiem Tork, (2) irid jipprova li wieħed mill-ġenituri “jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru kkonċernat għal minn tal-inqas tliet snin” u (3) irid ikun ħa taħriġ professjonali fl-Istat Membru ospitanti.
88. Minn dan isegwi li wild ta’ ċittadin Tork, b’differenza minn wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea, ma jibbenefikax minn dritt illimitat ta’ aċċess għas-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru u minn dritt ta’ residenza korrispondenti, peress li huwa għandu jissodisfa diversi kundizzjonijiet biex jikseb dawn id-drittijiet. Iktar minn hekk, f’dak li jikkonċerna l-portata tad-drittijiet li jingħatawlu mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, kif ġie kkonstatat fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, dawn id-drittijiet jippreżentaw żvantaġġi sinjifikattivi (nuqqas ta’ moviment liberu fi ħdan il-Komunità, dħul fit-territorju ta’ Stat Membru suġġett għad-dritt nazzjonali tal-istess Stat Membru) meta mqabbla ma’ dawk li jingħataw lil ċittadin Komunitarju mir-regoli tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema u mill-atti tad-dritt sussidjarju adottati biex jimplementawhom.
89. Minn dan jirriżulta li l-interpretazzjoni proposta dwar id-drittijiet ibbażati fuq it-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 m’għandhiex bħala effett li minnha jibbenefika bi trattament favorevoli l-wild ta’ ħaddiem Tork iktar minn dak li jibbenefika minnu l-wild ta’ ċittadin tal-Unjoni Ewropea bis-saħħa tat-Trattat.
90. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jiena tal-fehma li ma jkunx kontra l-Artikolu 59 tal-Protokoll Addizzjonali li wieħed jinterpreta t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, li bih wild ta’ ħaddiem Tork li jkun eżerċita impjieg legalment fl-Istat Membru ospitanti għal tliet snin u li jkun ħa taħriġ professjonali f’dak l-Istat Membru jista’ jinvoka d-dritt ta’ aċċess liberu għas-suq tax-xogħol ta’ dak l-istess Stat u d-dritt ta’ residenza korrispondenti, minkejja l-fatt li l-ġenituri tiegħu jkunu telqu definittivament minn dak l-Istat Membru qabel ma’ dak il-wild ikun daħal fit-territorju tal-istess Stat Membru u qabel ma jkun beda t-taħriġ professjonali tiegħu.
V – Konklużjoni
91. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill‑Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari magħmula mill-Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg:
“It-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp ta’ l-Assoċjazzjoni, adottata mill-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni mwaqqaf permezz tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija, għandu jiġi interpretat fis-sens li wild ta’ ħaddiem Tork li jkun eżerċita legalment impjieg fl-Istat Membru ospitanti għal tliet snin u li jkun lesta t-taħriġ professjonali f’dak l-Istat Membru jista’ jinvoka d-dritt ta’ aċċess liberu għas-suq tax-xogħol ta’ dak l-istess Stat u d-dritt ta’ residenza korrispondenti, minkejja l-fatt li l-ġenituri tiegħu jkunu telqu definittivament minn dak l-Istat Membru qabel ma’ dak il-wild ikun daħal fit-territorju tal-istess Stat Membru u qabel ma jkun beda t-taħriġ professjonali tiegħu”.
1 – Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2 – Il-kunsill ta’ assoċjazzjoni ġie mwaqqaf bil-ftehim iffirmat fit-12 ta’ Settembru 1963 f’Ankara mir-Repubblika tat-Turkija, minn naħa, kif ukoll mill-Istati Membri tal-KEE u l-Komunità, min-naħa l-oħra. Dan l-akkordju ġie konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 64/732/KEE, tat-23 ta’ Diċembru 1963 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 10, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni”).
3 – Id-Deċiżjoni tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni, daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 1980. Hija ma ġietx ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali, iżda tista’ tiġi kkonsultata fl-Accord d’association et protocoles CEE-Turquie et autres textes de base, Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, Brussell, 1992.
4 – Iffirmat fit-23 ta’ Novembru 1970, fi Brussell, biex jistabbilixxi l-kundizzjonijiet, modi u l-istadji għat-twettiq tal-fażi tranżitorja, u konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità bir-Regolament tal-Kunsill Nru 2760/72/KEE, tad-19 ta’ Diċembru 1972 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 41, iktar ’il quddiem il-“Protokoll Addizzjonali”).
5 – Sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 1994, Eroglu (C‑355/93, Ġabra p. I-5113, punt 17); tad-19 ta’ Novembru 1998, Akman (C‑210/97, Ġabra p. I‑7519, punt 23), u tas-16 ta’ Frar 2006, Torun (C‑502/04, Ġabra p. I‑1563, punt 19).
6 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Eroglu (punti 20 u 23); Akman (punt 24), u Torun (punt 20).
7 – Sentenza Torun, iċċitata iktar ’il fuq (punti 27 u 28).
8 – Punt 25.
9 – Punt 44.
10 – Punt 45.
11 – Punt 47.
12 – Għandu jiġi nnutat li, għalkemm fis-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat fil-qosor jekk H. Akman kienx jikklassifika bħala wild ta’ ħaddiem Tork, stat li kien ikkontestat mill-gvern Ġermaniż u Elleniku, hija ma kkunsidratx dan il-kriterju bħala kundizzjoni espliċitament stabbilita fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
13 – Sentenza tas-6 ta’ Ġunju 1995 (C-434/93, Ġabra p. I‑1475).
14– Sentenza tat-23 ta’ Jannar 1997, (C-171/95, Ġabra p. I‑329).
15 – Sentenza Bozkurt, iċċitata iktar ’il fuq, punt 36.
16– Idem, punt 39.
17– Idem, punt 40.
18– Idem, punt 48.
19– Sentenza tat-18 ta’ Lulju 2007, Derin (C‑325/05, Ġabra p. I‑6495, punt 3).
20– Ara, is-sentenza Bozkurt, iċċitata iktar ’il fuq (punt 20).
21– Sentenza Derin, iċċitata iktar ’il fuq (punt 3). Ara, dwar dan is-suġġett, O’Leary, S., Employment and residence for Turkish workers and their families: Analogies with the case-law of the Court of justice on Art. 48 EC, fi Festchrift für G. F. Mancini, 1998, p. 738.
22– Punt 71.
23– Sentenza tas-17 ta’ April 1997 (351/95, Ġabra p. I‑2133)
24– Punt 34.
25– Idem, punt 35.
26– Idem, punt 36.
27– Ara, is-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq (punt 34).
28– Ara, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Akman (punt 38) u Torun (punt 23).
29– Fl-ewwel paragrafu, fil-fatt, id-Deċiżjoni Nru 1/80 tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-aċċess għas-suq tax-xogħol tal-Istat ospitanti li japplikaw għal membru tal-familja ta’ ħaddiem Tork “li jappartjeni” lil dan is-suq.
30– Huwa abbażi ta’ din l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 li tinsab fil-punt 30 tas-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, li l-Qorti tal-Ġustizzja waslet – fil-punt 44 tas-sentenza msemmija – sabiex tafferma li t-tieni paragrafu ma jistax jiġi interpretat bħala li jassoġġetta d-dritt tal-wild li jwieġeb għal kull offerta ta’ impjieg għar-rekwiżit ta’ residenza fl-Istat Membru inkwistjoni tal-ġenitur fil-mument li fih il-wild ikun jixtieq jieħu xi impjieg wara t-taħriġ professjonali tiegħu. In-natura iktar limitata ta’ din l-affermazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja meta mqabbla ma’ dik li tinsab fil-punt 30 tas-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, riprodotta iktar ’l isfel f’dan il-paragrafu tal-konklużjonijiet tiegħi, hija – ġustament – dovuta għall-fatt li, f’din il-kawża, hija kienet tikkostitwixxi l-applikazzjoni tal-interpretazzjoni tal-paragrafu inkwistjoni li hija meħtieġa biex tingħata risposta għad-domanda preliminari li saritilha.
31– Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1992, Kus (C-237/91, Ġabra p. I-6781, punt 25); Kadiman, iċċitata iktar ’il fuq (punt 31) u tat-18 ta’ Diċembru 2008, Altun (C-337/07, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 48).
32– Sentenza tas-16 ta’ Marzu 2000 (C-329/97, Ġabra p. I-1487, punt 42).
33– Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Ergat (punt 49) u Derin (punt 67).
34– F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni sostniet fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li U. Bekleyen ma tilfitx l-istat ġuridiku miksub bis-saħħa tat-tieni inċiż tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, jiġifieri li hija kienet għadha tista’ tibbenefika, mar-ritorn tagħha, mill-aċċess liberu għal kull xogħol bħala impjegata fl-Istat Membru ospitanti u mid-dritt ta’ residenza. Skont il-Kummissjoni, peress li fil-kwalità tagħha ta’ minorenni, U. Bekleyen ma kinitx telqet mill-Istat Membru ospitanti minn jeddha, imma qagħdet għad-deċiżjoni tal-ġenituri tagħha, wieħed ma jistax jippreżumi li hija kienet telqet minn dak l-Istat “mingħajr raġunijiet leġittimi”. Madankollu, jiena tal-fehma li wieħed ma jistax jinsa li d-domanda preliminari tirrigwarda biss l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u li l-kwistjoni dwar id-drittijiet li U. Bekleyen tista’ tislet mit-tieni inċiż tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma tqajmitx la fil-proċedura amministrattiva nazzjonali, la quddiem il-qrati nazzjonali, u lanqas issemmiet mir-rikorrenti fl-osservazzjonijiet tagħha. Għaldaqstant, jien mhux ser neżamina il-kwistjoni dwar jekk U. Bekleyen tilfitx l-istat ġuridiku eventwalment miksub, kif tippretendi l-Kummissjoni, bis-saħħa tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 minħabba l-fatt li hija telqet mit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja.
35– Il-Qorti tal-Ġustizzja affermat din l-indipendenza li tikkaratterizza l-mument tat-twettiq tal-istudji universitarji fil-punt 45 tas-sentenza Akman, iċċitata iktar ’il fuq, fejn jingħad li “[…] l-wild ta’ emigrant Tork impjegat b’mod legali għal ta’ mill-inqas tliet snin fi Stat Membru, li jirrisjedi legalment fit-territorju tal-istess Stat Membru, li jkun ħa taħriġ u jiġi mbagħad offrut il-possibbiltà li jeżerċita attività professjonali f’dak l-Istat, m’għandux jibqa’, minn dak il-mument, meqjus bħala dipendenti fuq il-preżenza ta’ wieħed mill-ġenituri tiegħu, peress li, malli jidħol fis-suq tax-xogħol, huwa ma jibqax jiddependi minnhom, imma jkun f’pożizzjoni li jsostni l-bżonnijiet huwa stess”.
36– Biex isir dan il-paragun jien ma ħadtx inkunsiderazzjoni ħlief ftit mill-argumenti magħmula fil-kawża Derin, iċċitata iktar ’il fuq, għal żewġ raġunijiet. Fl-ewwel lok, fil-kawża inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja qabblet id-drittijiet ta’ wild ta’ ħaddiem Tork ibbażati fuq l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u mhux dawk li joħorġu mit-tieni paragrafu tal-istess artikolu. Fit-tieni lok, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 68 ta’ din is-sentenza, irrilevat li “s-sitwazzjoni tal-wild ta’ ħaddiem immigrant Tork ma tistax tiġi raġonevolment imqabbla ma’ dik ta’ dixxendent ta’ ċittadin ta’ Stat Membru, minħabba d-differenzi kunsiderevoli li jeżistu bejn is-sitwazzjoni legali rispettiva tagħhom”, xorta waħda jibqa’ l-fatt li dan ġie affermat fil-kuntest tal-evalwazzjoni tan-natura eżawrjenti tal-kawżi ta’dekadenza tad-dritt ta’ residenza li l-membri tal-familja taċ-ċittadini Torok jieħdu mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Konsegwentement, jiena tal-fehma li l-argumenti li mmotivaw is-sentenza Derin ma jistgħux jiġu applikati flimkien, għas-sitwazzjoni li hija s-suġġett ta’ din il-kawża.
37– ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46, u l-korrezzjoni fil-ĠU L 229, p 35.
38– Ser nagħmel dan il-paragun billi nieħu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/38 u mhux dawk tal-Artikolu 11 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1612/68, tal-15 ta’ Ottubru 1968, dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 15), kif emendata bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2434/92, tas-27 ta’ Lulju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 69). L-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1612/68 ġie mħassar u ssostitwit bid-Direttiva 2004/38, li skont l-Artikolu 40 tagħha, kellha tiġi trasposta mill-Istati Membru qabel it-30 ta’ April 2006. Għalkemm ir-rikorrenti ressqet it-talba tagħha dwar l-għoti tal-permess ta’ residenza f’mument fejn dan l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1612/68 kien għadu japplika, jiġifieri fid-19 ta’ Diċembru 2005, għandu jiġi nnutat, madankollu, li f’dak il-mument id-direttiva l-ġdida kienet diġà daħlet fis-seħħ. Għaldaqstant, fil-21 ta’ Settembru 2006, meta l-Land Berlin ċaħdet din it-talba, l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1612/68 kien diġà ġie mħassar u kienet biss id-Direttiva 2004/38 li kienet tapplika, kif kienet is-sitwazzjoni matul il-proċedura ġudizzjarja kollha. Għaldaqstant, jidhirli li huwa utli li jsir dan il-paragun abbażi tad-Direttiva 2004/38.
39– Sentenza tat-23 ta’ Marzu 2004, Collins (C-138/02, Ġabra p. I-2703, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40– F’dan is-sens, ara, is-sentenza tat-12 ta’ Mejju 1998, Martínez Sala (C-85/96, Ġabra p. I-2691, punt 32), fejn jingħad li fil-kuntest tal-Artikolu 39 KE, “persuna li verament tkun qed tfittex imjieg għandha wkoll tiġi kkunsidrata bħala ħaddiem”.
41– F’dan is-sens, ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Tetik, (punt 29) u Derin (punt 66).
Full & Egal Universal Law Academy