Kawża C-456/08
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
L-Irlanda
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Direttiva 93/37/KEE — Kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet — Notifika lill-kandidati u lill-offerenti tad-deċiżjonijiet dwar l‑għoti tal-kuntratt — Direttiva 89/665/KEE — Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi — Terminu għall-preżentata ta’ rikors — Data minn meta jibda jiddekorri t-terminu għall-preżentata ta’ rikors”
Sommarju tas-sentenza
1. Approssimazzjoni tal-liġijiet — Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet — Direttivi 89/665 u 93/37
(Direttivi tal-Kunsill 89/665, Artikolu 1(1), u 93/37, Artikolu 8(2))
2. Approssimazzjoni tal-liġijiet — Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet — Direttiva 89/665 — Termini għall-preżentata ta’ rikors
(Direttiva tal-Kunsill 89/665, Artikolu 1(1))
1. Stat Membru jonqos milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikolu 1(1) tad‑Direttiva 89/665, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d‑dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 92/50 u taħt l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 97/52 meta awtorità kontraenti ma tinformax lil offerent mhux magħżul bid-deċiżjoni tagħha ta’ għoti ta’ kuntratt għall-proġettazzjoni, il-bini, il-finanzjament u l-ġestjoni ta’ bypass.
Fil-fatt l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37 jipprovdi li l-awtoritajiet kontraenti għandhom jinformaw malajr kemm jista’ jkun lill-kandidati u l‑offerenti bid-deċiżjonijiet meħuda dwar l-għoti ta’ kuntratt. In-notifika tad-deċiżjoni tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku lill-kandidati u lill-offerenti mhux magħżula hija obbligatorja bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni. Dan l‑istess obbligu jirriżulta mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/65 peress li protezzjoni ġudizzjarja effettiva kontra d-deċiżjonijiet dwar l-għoti ta’ kuntratt tippresupponi li l-kandidati u l-offerenti jiġu informati fil-ħin b’dawn id-deċiżjonijiet.
L-avviż tad-deċiżjoni dwar l-għoti tal-kuntratt fuq is-sit Internet tal‑awtorità kontraenti u l-pubblikazzjoni tiegħu fil-Ġurnal Uffiċjali tal‑Unjoni Ewropea wara li jiġi ffirmat il-kuntratt bejn l-awtorità kontraenti u l-offerent magħżul ma jirrimedjawx b’mod xieraq in-nuqqas li l-offerent mhux magħżul ma ġiex informat. Fil-fatt, sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva lill-kandidati u lill-offerenti, dawn għandhom jiġu informati bid-deċiżjoni dwar l-għoti xi żmien qabel il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
(ara l-punti 29, 30, 32, 33, 83 u d-dispożittiv)
2. Jonqos milli jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d‑dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 92/50, Stat Membru li jżomm fis-seħħ dispożizzjoni li tipprovdi illi l-proċeduri ta’ reviżjoni kontra deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt jew kontra l-għoti ta’ kuntratt pubbliku għandhom jitressqu malajr kemm jista’ jkun u, fi kwalunkwe każ, fi żmien tliet xhur minn meta r-raġunijiet li fuqhom huma bbażati l-istess proċeduri saru pubbliċi għall-ewwel darba, sakemm il-qorti adita ma tikkunsidrax li huwa ġġustifikat li l-imsemmi terminu jiġi estiż, peress li din id-dispożizzjoni twassal għal inċertezza dwar id-deċiżjoni li kontriha jrid jiġi ppreżentat ir-rikors u dwar kif it‑termini li fihom għandu jiġi ppreżentat tali rikors għandhom jiġu stabbiliti.
Fil-fatt, it-termini ta’ dekadenza nazzjonali, inklużi l-metodi ta’ kif dawn jiġu applikati, ma għandhomx ikunu minnhom infushom kapaċi li jrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad‑drittijiet li l-persuna kkonċernata għandha, jekk ikun il-każ, bid-dritt Komunitarju.
Sakemm tali dispożizzjoni tippermetti lill-qrati nazzjonali japplikaw, b’analoġija, it-terminu ta’ dekadenza li hija tistipula għal proċeduri ta’ reviżjoni kontra d-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi, għal proċeduri ta’ reviżjoni kontra d-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill‑awtoritajiet kontraenti fil-kuntest tal-għoti ta’ dawn il-kuntratti, fir‑rigward ta’ liema l-leġiżlatur ma speċifikax espliċitament dan it-terminu ta’ dekadenza, is-sitwazzjoni ġuridika li tirriżulta ma hijiex ċara u preċiża biżżejjed sabiex teskludi r-riskju li l-kandidati u l-offerenti kkonċernati jiġu mċaħħda mid-dritt tagħhom ta’ proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal‑kuntratti pubbliċi minn qorti nazzjonali abbażi ta’ interpretazzjoni li hija tagħmel ta’ din id-dispożizzjoni.
L-estensjoni tat-terminu ta’ dekadenza fir-rigward tad-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil-kuntest tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku, b’metodi li jwasslu sabiex il-persuni interessati jiġu mċaħħda mid-dritt tagħhom ta’ proċeduri ta’ reviżjoni, ma hijiex konformi mar-rekwiżiti ta’ ċertezza legali u lanqas mal-għan ta’ effettività tal‑proċeduri. Il-persuni interessati għandhom jiġu informati b’mod ċar biżżejjed li s-sistema tat-termini tapplika għall-imsemmija deċiżjonijiet intermedji, sabiex huma jkunu jistgħu jippreżentaw il-proċeduri ta’ reviżjoni fit-termini imposti. In-nuqqas ta’ tali informazzjoni ma jistax jiġi ġġustifikat mill-għan tal-ħeffa tal-proċeduri.
Barra minn hekk, il-kliem li l-proċeduri ta’ reviżjoni kollha “għandhom jitressqu malajr kemm jista’ jkun u, fi kwalunkwe każ, fi żmien tliet xhur” jirriżulta f’inċertezza. Ma jistax jiġi eskluż li tali dispożizzjoni tawtorizza lill-qrati nazzjonali sabiex jiċħdu proċeduri għal reviżjoni bħala tardivi anki qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ tliet xhur, jekk jikkunsidraw li l-proċeduri ma nbdewx “malajr kemm jista’ jkun” skont din id-dispożizzjoni. Terminu ta’ dekadenza li t-tul tiegħu jitħalla fid-diskrezzjoni tal-qorti kompetenti ma huwiex prevedibbli fir-rigward tat-tul tiegħu. Għaldaqstant, dispożizzjoni nazzjonali li tistipula terminu bħal dan ma tiżgurax traspożizzjoni effettiva tad-Direttiva 89/665.
Il-fakultà tal-qorti li testendi t-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni, ma timliex il-lakuni li għandha tali dispożizzjoni fir-rigward tal‑kjarezza u tal-preċiżjoni mitluba mid-Direttiva 89/665 fir-rigward tas‑sistema ta’ termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni. Anki jekk jikkunsidra din il-fakultà ta’ estensjoni, il-kandidat jew l-offerent ikkonċernat, minħabba r-riferiment għall-obbligu li jibda kull proċedura fl‑iqsar terminu possibbli, ma jistax jipprevedi b’ċertezza t-terminu li se jingħata lilu sabiex jibda proċedura ta’ reviżjoni.
(ara l-punti 53, 63, 66, 74, 75, 81, 83 u d-dispożittiv)
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
28 ta’ Jannar 2010 (*)
“Direttiva 93/37/KEE – Kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet – Notifika lill-kandidati u lill-offerenti tad-deċiżjonijiet dwar l-għoti tal-kuntratt – Direttiva 89/665/KEE – Proċeduri ta’ reviżjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi– Terminu għall-preżentata ta’ rikors – Data minn meta jibda jiddekorri t-terminu għall-preżentata ta’ rikors”
Fil-Kawża C‑456/08,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu taħt l-Artikolu 226 KE, ippreżentat fl-20 ta’ Ottubru 2008,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn G. Zavvos, M. Konstantinidis u E. White, bħala aġenti, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
rikorrenti,
vs
L-Irlanda, irrappreżentata minn D. O’Hagan, bħala aġent, assistit minn A. Collins, SC, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn J. N. Cunha Rodrigues (Relatur), President tat-Tieni Awla, li qed jaġixxi bħala President tat-Tielet Awla, P. Lindh, A. Rosas, U. Lõhmus u A. Ó Caoimh, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: R. Şereş, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-24 ta’ Settembru 2009,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad-29 ta’ Ottubru 2009,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkonstata illi, minħabba d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar it-termini li għalihom huwa suġġett id-dritt għal stħarriġ ġudizzjarju tal-offerenti fil-kuntest ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, u minħabba l-fatt li ma nnotifikatx d-deċiżjoni tal-għoti lil min qed jagħmel l-ilment fil-kuntest tal-proċedura għall-għoti kkonċernat, l-Irlanda naqset milli twettaq l-obbligi tagħha, fir-rigward tat-termini applikabbli, taħt l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KE, tat-18 ta’ Ġunju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”), kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, kif ukoll taħt l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163), kif emendata bid-Direttiva 97/52/KE, tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Ottubru 1997 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 3, p. 3, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 93/37”).
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
2 L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665 jipprovdi:
“1. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jassiguraw li, fir-rigward ta’ proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt li jaqgħu taħt l-iskop tad-Direttivi [tal-Kunsill] 71/305/KEE [tas-26 ta’ Lulju 1971, dwar il-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet (ĠU L 185, p. 5)], [tal-Kunsill] 77/62/KEE [tal-21 ta’ Diċembru 1976, dwar il-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti (ĠU L 1977, L 13, p. 1)] u 92/50/KEE, deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti jistgħu jiġu rriveduti effettivament u, b’mod partikolari, malajr kemm jista’ jkun skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli li ġejjin, u, b’mod partikolari, l-Artikolu 2(7) fuq il-bażi li dawn id-deċiżjonijiet kisru l-liġi tal-Komunità fil-qasam ta’ l-akkwist pubbliku [tal-kuntratti pubbliċi] jew ir-regoli tan-nazzjon li jimplimentaw dik il-liġi.”
3 Skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 89/665:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-miżuri meħuda li jikkonċernaw il-proċeduri ta’ reviżjoni speċifikati fl-Artikolu 1 jinkludi dispożizzjoni għall-poteri biex:
a) jieħdu, ma’ l-ewwel opportunità [malajr kemm jista’ jkun] u permezz ta’ proċeduri interlokutorji, miżuri interim bl-iskop li jikkoreġu l-ksur allegat jew jipprevienu aktar ħsara għall-interessi kkonċernati, inklużi miżuri biex jissospendu jew jiżguraw is-sospensjoni tal-proċedura ta’ l-għoti ta’ kuntratt pubbliku jew l-implimentazzjoni ta’ xi [kull] deċiżjoni meħuda mill-awtorità li tagħmel il-kuntratt;
b) jew iwarrbu jew jiżguraw it-twarrib ta’ deċiżjonijiet meħuda illegalment, inkluża t-tneħħija ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi, ekonomiċi jew finanzjarji diskriminatorji fl-invit għal offerta, fid-dokumenti tal-kuntratt jew f’kull dokument ieħor li jirrelata għall-proċedura ta’ l-għoti tal-kuntratt;
c) jagħtu kumpens lill-persuni milquta minn ksur.”
4 L-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37 jipprovdi:
“L-awtoritajiet kontraenti għandhom jinfurmaw minnufih lill-kandidati u lil dawk li għamlu offerta [offerenti] bid-deċiżjonijiet meħuda dwar l-għoti ta’ kuntratti, inklużi r-raġunijiet li għalihom ikunu ddeċidew li ma jagħtux kuntratt li għalih ikun hemm sejħa għall-offerti jew li jibdew mill-ġdid il-proċedura u, għandhom jagħmlu dan bil-miktub, jekk mitlub. Għandhom ukoll jinfurmaw lill-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej b’deċiżjonijiet bħal dawn.”
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
5 L-Artikolu 84A(4) tar-Regoli tal-Proċedura tal-qrati superjuri (Rules of the Superior Courts) fil-verżjoni li tirriżulta mill-iStatutory Instrument N°374/1998 (iktar ’il quddiem l-“RSC”), jipprovdi:
“Il-proċeduri ta’ reviżjoni kontra deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt jew kontra l-għoti ta’ kuntratt pubbliku għandhom jitressqu malajr kemm jista’ jkun u, fi kwalunkwe każ, fi żmien tliet xhur minn meta r-raġunijiet li fuqhom huma bbażati l-istess proċeduri saru pubbliċi għall-ewwel darba, sakemm il-qorti adita ma tikkunsidrax li huwa ġġustifikat li l-imsemmi terminu jiġi estiż.”
Il-fatti li wasslu għall-kawża u l-proċedura prekontenzjuża
6 In-National Roads Authority (iktar ’il quddiem l-“NRA”) hija entità pubblika responsabbli għall-bini u l-manutenzjoni tat-toroq fl-Irlanda.
7 SIAC Construction Limited (iktar ’il quddiem “SIAC”) hija kumpannija b’responsabbiltà limitata bl-uffiċċju reġistrat tagħha fl-Irlanda, involuta fis-settur tal-kostruzzjoni.
8 L-NRA ppubblikat sejħa għal espressjoni ta’ interess fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej tal-10 ta’ Lulju 2001 għall-proġettazzjoni, il-bini, il-finanzjament u l-ġestjoni tal-bypass fil-punent tal-belt ta’ Dundalk. Il-kuntrattur kien mitlub jistabbilixxi relazzjoni ta’ sħubija pubblika-privata mal-NRA u jiġġestixxi l-imsemmija triq għal perijodu ta’ madwar 30 sena.
9 F’Diċembru 2001, erba’ kandidati ġew mistiedna jipproċedu bin-negozjati.
10 F’April 2003, minn fost dawn l-erba’ kandidati ntgħażlu tnejn sabiex jipproċedu b’negozjati iktar approfonditi, jiġifieri l-konsorzju EuroLink, li minnu SIAC kienet tagħmel parti, u l-konsorzju Celtic Roads Group (iktar ’il quddiem “CRG”).
11 Fit-8 ta’ Awwissu 2003, l-NRA talbet lil Eurolink u lil CRG sabiex jagħmlu l-aħjar offerta finali tagħhom (best and final offer).
12 B’ittra tal-14 ta’ Ottubru 2003, l-NRA informat lil EuroLink bid-deċiżjoni tagħha li tagħżel lil CRG bħala l-offerent ippreferut minnha. Madankollu, fl-istess ittra l-NRA għamlitha ċara li l-offerta ta’ EuroLink ma ġietx irrifjutata. L-imsemmija ittra kienet tispjega li l-NRA kienet ser tkompli d-diskussjonjiet ma’ CRG, liema diskussjonijiet setgħu jwasslu għall-għoti tal-kuntratt relatat mal-proġett inkwistjoni. Madankollu, jekk dawn in-negozjati ma kinux se jwasslu sabiex jingħata l-kuntratt, l-NRA kienet qed tirriżerva d-dritt li tibda negozjati ma’ EuroLink minflok CRG.
13 Fid-9 ta’ Diċembru 2003, l-NRA ddeċidiet li tagħti l-kuntratt inkwistjoni lil CRG.
14 Fil-5 ta’ Frar 2004, l-NRA ffirmat kuntratt ma’ CRG. Fid-9 ta’ Frar 2004, deher avviż dwar dan fis-sit Internet tal-NRA. Fit-3 ta’ April 2004 l-avviż tal-għoti tal-kuntratt inkwistjoni ġie ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali.
15 Fit-8 ta’ April 2004, SIAC ippreżentat rikors għad-danni quddiem il-High Court (l-Irlanda). Hija lmentat b’mod partikolari, l-ewwel nett, mill-għażla tal-proċedura nnegozjata, u t-tieni nett, minn ċerti irregolaritajiet li, skont hi, seħħew fl-istadju tal-bidu u tal-evalwazzjoni tal-aħjar offerti finali. Dwar it-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni, SIAC sostniet li d-data minn meta beda jiddekorri dan it-terminu kienet d-data tal-iffirmar tal-kuntratt ma’ CRG, jiġifieri, il-5 ta’ Frar 2004.
16 Il-High Court ikkunsidrat li l-motivi relatati mar-rikors rriżultaw fid-data meta l-konsorzju li minnu kienet tagħmel parti SIAC ġie informat bl-identità tal-offerent ippreferut minnha, jiġifieri l-14 ta’ Ottubru 2003. SIAC kellha tippreżenta r-rikors tagħha mhux iktar tard minn tliet xhur wara din id-data, skont l-Artikolu 84A tal-RSC. Konsegwentement, permezz ta’ sentenza tas-16 ta’ Lulju 2004, il-High Court ċaħdet ir-rikors ta’ SIAC għaliex kien tardiv.
17 SIAC ressqet ilment quddiem il-Kummissjoni. Fl-10 ta’ April 2006, din tal-aħħar bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lill-Irlanda, li dan l-Istat Membru rrisponda fit-30 ta’ Mejju 2006.
18 Fil-15 ta’ Diċembru 2006, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni addizzjonali lill-Irlanda, li dan l-Istat Membru rrisponda fil-21 ta’ Frar 2007.
19 Minħabba li ma kinitx konvinta bl-ispjegazzjonijiet mogħtija, il-Kummissjoni, fl-1 ta’ Frar 2008, bagħtet opinjoni mmotivata lill-Irlanda, fejn stednitha tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha magħha fi żmien xahrejn, liema terminu jibda jiddekorri min-notifika ta’ din l-opinjoni. L-Irlanda rrispondiet din l-opinjoni mmotiviata fil-25 ta’ Ġunju 2008.
20 Billi ma kinitx sodisfatta b’din ir-risposta, il-Kummissjoni ppreżentat dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
Fuq l-ewwel ilment
21 L-ewwel ilment imressaq mill-Kummissjoni huwa bbażat fuq il-fatt li l-NRA ma informatx lill-offerent li ma ntgħażilx bid-deċiżjoni tagħha tal-għoti tal-kuntratt għall-proġettazzjoni, il-bini, il-finanzjament u l-ġestjoni tal-bypass fil-punent tal-belt ta’ Dundalk.
L-argumenti tal-partijiet
22 Il-Kummissjoni ssostni li n-notifika tad-deċiżjoni tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku lill-kandidati u lill-offerenti mhux magħżula hija obbligatorja skont l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37. Barra minn hekk, hija tafferma illi, fil-kuntest tad-Direttiva 89/665, protezzjoni ġudizzjarja kompleta tippresupponi l-obbligu li l-kandidati u l-offerenti jiġu informati b’din id-deċiżjoni.
23 Il-komunikazzjoni lil EuroLink, permezz tal-ittra tal-NRA tal-14 ta’ Ottubru 2003, li sejħet lil CRG bħala l-offerent ippreferut, ma kinitx tfisser li l-offerta ta’ EuroLink ġiet miċħuda. Minħabba f’hekk, din l-ittra ma kinitx tikkostitwixxi n-notifika tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt, kif stipulata fid-Direttiva 89/665 u fl‑Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37.
24 Peress li huwa paċifiku li SIAC ma rċevietx notifika tal-għoti finali tal-kuntratt inkwistjoni, ir-rekwiżiti tal-imsemmija dispożizzjonijiet ma ġewx osservati.
25 L-Irlanda tammetti li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jinformaw malajr kemm jista’ jkun lill-kandidati u lill-offerenti dwar id-deċiżjonijiet meħuda dwar l-għoti ta’ kuntratt u ssostni li hija ttrasponiet l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37, li jistipula dan l-obbligu, b’mod korrett fil-liġi nazzjonali tagħha. Il-Kummissjoni ma tallegax li l-liġi Irlandiża f’dan il-qasam ma hijiex konformi mad-dritt Komunitarju.
26 Dwar il-kuntratt tal-bypass ta’ Dundalk, l-Irlanda tammetti li l-komunikazzjoni dwar l-offerent ippreferut, li ntbagħtet lil EuroLink fl-14 ta’ Ottubru 2003, ma hijiex ekwivalenti għal notifika tad-deċiżjoni tal-għoti ta’ dan il-kuntratt.
27 Madankollu, mis-sentenza tal-High Court tas-16 ta’ Lulju 2004 jirriżulta li, f’din id-data, kien evidenti għal SIAC li kienet ġiet adottata deċiżjoni ta’ għoti tal-imsemmi kuntratt. SIAC ma setgħetx tinjora l-fatt li l-NRA kienet involuta fi proċess ta’ konklużjoni ta’ kuntratt ma’ CRG. Skont l-Irlanda, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, jirriżulta li n-nuqqas ta’ notifika ta’ għoti finali tal-kuntratt inkwistjoni ma kkawża l-ebda dannu.
28 L-Irlanda ssostni li, sakemm il-liġi nazzjonali tittrasponi b’mod korrett is-sistema Komunitarja ta’ notifika tad-deċiżjonijiet meħuda dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, ma għandux jiġi kkunsidrat li l-Irlanda naqset mill-obbligi tagħha taħt id-dritt Komunitarju abbażi ta’ każ wieħed ta’ nuqqas ta’ notifika.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
29 L-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37 jipprovdi li l-awtoritajiet kontraenti għandhom jinformaw malajr kemm jista’ jkun lill-kandidati u l-offerenti bid-deċiżjonijiet meħuda dwar l-għoti ta’ kuntratt. In-notifika tad-deċiżjoni tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku lill-kandidati u lill-offerenti mhux magħżula hija obbligatorja bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni.
30 Dan l-istess obbligu jirriżulta mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/65 peress li protezzjoni ġudizzjarja effettiva kontra d-deċiżjonijiet dwar l-għoti ta’ kuntratt tippresupponi li l-kandidati u l-offerenti jiġu informati fil-ħin b’dawn id‑deċiżjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-24 ta’ Ġunju 2004, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, C‑212/02, punt 21, u tat-3 ta’ April 2008, Il-Kummissjoni vs Spanja, C‑444/06, Ġabra p. I‑2045, punt 38).
31 Huwa paċifiku li, f’dan il-każ, l-NRA qatt ma nnotifikat uffiċjalment lil EuroLink bid-deċiżjoni tagħha li tagħti l-kuntratt inkwistjoni lil CRG.
32 L-avviż ta’ din l-informazzjoni fis-sit Internet tal-NRA fid-9 ta’ Frar 2004, u l-pubblikazzjoni tiegħu fil-Ġurnal Uffiċjali fit-3 ta’ April 2004, ma jistgħux joffru alternattiva adegwata.
33 Fil-fatt, din l-informazzjoni ġiet mogħtija lill-pubbliku wara l-iffirmar tal-kuntratt, fil-5 ta’ Frar 2004, filwaqt li sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva lill-kandidati u lill-offerenti, dawn kellhom jiġu informati bid-deċiżjoni tal-għoti meħuda mill-NRA xi żmien qabel il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punt 21, u Il‑Kummissjoni vs Spanja, punt 38).
34 Konsegwentement l-NRA, fil-kuntratt ikkonċernat, ma osservatx l-obbligi ta’ informazzjoni li kellha taħt l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37 u taħt l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665.
35 F’dan ir-rigward, l-Irlanda, filwaqt li tirreferi għall-ittra tal-NRA tal-14 ta’ Ottubru 2003, issostni li, fil-kawża inkwistjoni, SIAC xorta ma subit l-ebda dannu. Skont dan l-Istat Membru, wara din id-data, SIAC ma setgħetx tinjora l‑fatt li l-NRA kienet involuta fil-proċess ta’ konklużjoni ta’ kuntratt ma’ CRG.
36 Dan l-argument ma jistax jintlaqa’.
37 L-ewwel nett, bl-ittra tagħha tal-14 ta’ Ottubru 2003, l-NRA ma nnotifikatx d‑deċiżjoni ta’ għoti finali tal-kuntratt inkwistjoni. Hija sempliċement indikat li CRG kienet l-offerent ippreferut. L-NRA ppreċiżat ukoll li, jekk id-diskussjonijiet bejnha u CRG ma jwasslu għal imkien, hija kienet qed tirriżerva d-dritt li tibda diskussjonijiet ma’ EuroLink minflok CRG. F’dan l-istadju, Eurolink ma kinitx eskluża definittivament minn kull possibbiltà li tingħata dan il-kuntratt u setgħet leġittimament tikkunsidra li l-proċedura tal-għoti tal-imsemmi kuntratt ma kinitx spiċċat.
38 It-tieni nett, u fi kwalunkwe każ, il-konstatazzjoni tan-nuqqas ta’ Stat Membru li jwettaq obbligu ma hijiex marbuta ma’ dik dwar dannu li jirriżulta minn dan in‑nuqqas (sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 1997, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑263/96, Ġabra p. I‑7453, punt 30, u tal-10 ta’ April 2003, Il-Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑20/01 u C‑28/01, Ġabra p. I‑3609, punt 42).
39 Fl-aħħar nett, l-Irlanda tallega li l-liġi nazzjonali inkwistjoni hija konformi mal-obbligi ta’ notifika imposti mil-leġiżlazzjoni Komunitarja. F’dawn iċ-ċirkustanzi, każ iżolat ta’ nuqqas ta’ notifika ta’ deċiżjoni dwar l-għoti ta’ kuntratt pubbliku ma jiġġustifikax il-konklużjoni li l-Istat Membru naqas mill-obbligi tiegħu taħt id-dritt Komunitarju.
40 Dan l-argument ukoll ma jistax jintlaqa’.
41 Mingħajr il-ħtieġa li tittieħed deċiżjoni dwar jekk l-liġi nazzjonali inkwistjoni tittrasponiex b’mod adegwat ir-rekwiżiti tad-dritt Komunitarju f’dan il-qasam, huwa biżżejjed li jiġi mfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tippermetti mhux biss li tiġi vverifikata l-konformità tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ Stat Membru mad-dritt Komunitarju, iżda wkoll li jiġi stabbilit li awtorità ta’ Stat Membru kisret il-liġi Komunitarja f’każ speċifiku (ara, dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, is-sentenzi tal-10 ta’ April 2003, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30, u tal-15 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C‑275/08, punt 27).
42 Minn dan jirriżulta li l-ewwel ilment huwa fondat.
Fuq it-tieni lment
43 It-tieni lment tal-Kummissjoni għandu żewġ partijiet. L-ewwel nett, il‑Kummissjoni ssostni li l-liġi nazzjonali inkwistjoni twassal għal inċertezza fir‑rigward tad-deċiżjoni li kontriha jrid jiġi ppreżentat ir-rikors. It-tieni nett, hija ssostni li din il-liġi twassal għal inċertezza sabiex jiġu stabbiliti t-termini li fihom għandu jiġi ppreżentat rikors.
Fuq l-ewwel parti tat-tieni lment
– L-argumenti tal-partijiet
44 Il-Kummissjoni tispjega li għall-offerenti huwa diffiċli li jkunu jafu liema deċiżjoni tal-awtorità kontraenti huma għandhom jattakkaw u mil-liema data t‑terminu għall-preżentata ta’ rikors sabiex jattakkaw din id-deċiżjoni jibda jiddekorri. Hija tallega li din l-inċertezza hija dovuta għall-kliem tal-Artikolu 84A(4) tal-RSC u mill-interpretazzjoni inċerta tiegħu.
45 Il-Kummissjoni tenfasizza li l-espressjoni “deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt jew [...] l-għoti ta’ kuntratt pubbliku” użata fl-Artikolu 84A(4) tal-RSC tirreferi għad‑deċiżjonijiet li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rikors u li din id-dispożizzjoni ma ssemmiex id-deċiżjonijiet provviżorji meħuda preċedentement mill-awtorità kontraenti. Fis-sentenza tagħha tas-16 ta’ Lulju 2003, il-High Court ikkunsidrat li din id-dispożizzjoni ma tapplikax biss għad-deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt jew għall-għoti ta’ tali kuntratt, iżda wkoll għad-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti dwar il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti.
46 Skont il-Kummissjoni, il-liġi nazzjonali inkwistjoni ma tidhirx li hija konformi mal-prinċipju fundamentali ta’ ċertezza legali u mar-rekwiżit ta’ effettività msemmi fid-Direttiva 89/665, li jikkostitwixxi applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju, peress li l-offerenti jitħallew fl-inċertezza dwar is-sitwazzjoni tagħhom meta jkun fi ħsiebhom jippreżenatw rikors kontra deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt meħuda minn awtorità kontraenti fil-kuntest ta’ proċedura f’żewġ stadji, fejn id-deċiżjoni tal-għoti finali tittieħed wara l-għażla tal-offerent.
47 Il-Kummissjoni targumenta li għandu jiġi kkjarifikat b’mod ċar għall-offerenti jekk l-Artikolu 84A(4) tal-RSC japplikax mhux biss għad-deċiżjonijiet tal-għoti ta’ kuntratti, iżda wkoll għal deċiżjonijiet provviżorji meħuda minn awtorità kontraenti matul il-proċedura tas-sejħa għal offerti, bħal dawk, b’mod partikolari, li jikkonċernaw l-għażla tal-offerent ippreferut.
48 L-Irlanda tfakkar li l-Artikolu 1 tad-Direttiva 89/665 jimponi lill-Istati Membri sabiex jiżguraw li d-deċiżjonijiet kollha meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil‑kuntest ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u mhux biss deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ dawn il-kuntratti jkunu jistgħu jiġu rriveduti effettivament. Skont l‑Irlanda, l-qrati nazzjonali jinterpretaw u japplikaw l-Artikolu 84A(4) tal-RSC b’mod konformi ma’ dawn ir-rekwiżiti. B’mod partikolari, is-sentenza tal-High Court tas-16 ta’ Lulju 2004 kienet iddeċidiet b’mod ċar li din id-dispożizzjoni kienet tippermetti li jiġi ppreżentat rikors kontra kull deċiżjoni tal-awtoritajiet kontraenti fil-kuntest ta’ proċedura għall-għoti ta’ kuntratt, ħaġa li hija konformi mal-Artikolu 1 tad-Direttiva 89/665.
49 Fir-rigward tad-data li minnha jibda jiddekorri t-terminu sabiex deċiżjoni provviżorja tal-awtorità kontraenti tiġi kkontestata, l-Irlanda tispjega li d-Direttiva 89/665 titlob li d-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rikors li jiġi deċiż malajr. Rikors ma jistax jiġi eżaminat malajr ħlief jekk iż-żewġ partijiet fil-kawża għandhom l-obbligu li jaġixxu malajr kemm jista’ jkun fil-kuntest ta’ din il-proċedura. Dan il-għan ma jistax jintlaħaq jekk, minkejja l-fatt li għandhom l-elementi kollha ta’ fatt u ta’ dritt meħtieġa sabiex jibdew tali proċedura, il-partijiet kienu awtorizzati jistennew in-notifika formali tad-deċiżjoni tal-għoti qabel ma jippreżentaw rikors.
50 L-Irlanda ssostni li, jekk offerent seta’ sempliċement jistenna n-notifika ta’ deċiżjoni formali li l-kuntratt inkwistjoni ma ngħatax lilu, minkejja l-fatt li huwa kien jaf li dan il-kuntratt ma ngħatax lilu, kif ikkonstatat il-High Court fil-kawża li wasslet għas-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2004, jirriżultaw estensjonijiet kunsiderevoli tat-termini sabiex jiġu eżaminati d-deċiżjonijiet kollha tal‑awtoritajiet kontraenti.
– Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
51 Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-Direttiva 89/665 ma tipprekludix liġi nazzjonali milli tistabbilixxi li kull rikors kontra deċiżjoni tal-awtorità kontraenti għandu jsir f’terminu previst għal dan il-għan u li kull irregolarità fil-proċedura għall-għoti tal-kuntratti invokata insostenn ta’ dan ir-rikors għandha titqajjem fl‑istess terminu, taħt piena ta’ dekadenza, b’tali mod li, meta jiskadi dan it‑terminu, ma jkunx iktar possibbli li tali deċiżjoni tiġi kkontestata jew li tali irregolarità tiġi invokata, kemm-il darba t-terminu inkwistjoni jkun raġonevoli (sentenza tal-11 ta’ Ottubru 2007, Lämmerzahl, C‑241/06, Ġabra p. I‑8415, punt 50 u ġurisprudenza ċċitata).
52 Din il-ġurisprudenza hija bbażata fuq il-kunsiderazzjoni li r-realizzazzjoni sħiħa tal-għan tad-Direttiva 89/665 tkun kompromessa jekk il-kandidati u l-offerenti jkunu jistgħu jinvokaw, f’kull mument tal-proċedura għall-għoti tal-kuntratt, il‑ksur tar-regoli tal-għoti tal-kuntratti, u b’hekk jobbligaw lill-awtorità kontraenti terġa’ tibda l-proċedura kollha sabiex tikkoreġi dan il-ksur (sentenza Lämmerzahl, iċċitata iktar ’il fuq, punt 51).
53 Min-naħa l-oħra, it-termini ta’ dekadenza nazzjonali, inklużi l-metodi ta’ kif dawn jiġu applikati, ma għandhomx ikunu minnhom infushom kapaċi li jrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet li l‑persuna kkonċernata għandha, jekk ikun il-każ, bid-dritt Komunitarju (sentenza Lämmerzahl, iċċitata iktar ’il fuq, punt 52).
54 L-Artikolu 84A(4) tal-RSC jipprovdi li “il-proċeduri ta’ reviżjoni kontra deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt jew kontra l-għoti ta’ kuntratt pubbliku” għandhom jinbdew f’ċertu terminu.
55 Madankollu, hekk kif ġara fil-kuntest tal-kawża li wasslet għas-sentenza tal-High Court tas-16 ta’ Lulju 2004, il-qrati Irlandiżi jistgħu jinterpretaw din id‑dispożizzjoni fis-sens li hija tapplika mhux biss għad-deċiżjoni finali tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku iżda wkoll għad-deċiżjonijiet intermedji meħuda minn awtorità kontraenti matul il-proċedura tal-għoti ta’ dan il-kuntratt. Jekk id‑deċiżjoni finali ta’ għoti ta’ kuntratt tittieħed qabel l-iskadenza tat-terminu stabbilit sabiex tiġi kkontestata d-deċiżjoni intermedja kkonċernata, ma jistax jiġi eskluż li kandidat jew offerent interessat jiġi ostakolat, minħabba li jkun skada t‑terminu, milli jippreżenta rikors dwar l-għoti tal-kuntratt inkwistjoni.
56 Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti, l-applikazzjoni ta’ terminu ta’ dekadenza nazzjonali ma jistax iwassal sabiex l-eżerċizzju tad-dritt biex deċiżjoni ta’ għoti ta’ kuntratt tiġi rriveduta jiġi miċħud mill-effettività prattika tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 2002, Universale-Bau et, C‑470/99, Ġabra p. I‑11617, punt 72; tas-27 ta’ Frar 2003, Santex, C‑327/00, Ġabra p. I‑1877, punti 51 u 57, u Lämmerzahl, iċċitata iktar ’il fuq, punt 52).
57 Kif tesponi l-Avukat Ġenerali fil-punt 51 tal-konklużjonijiet tagħha, huwa biss fejn jirriżulta b’mod inekwivokabbli mil-liġi nazzjonali li anki l-atti preparatorji jew id-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil-kuntest tal‑għoti ta’ kuntratt pubbliku jagħtu lok sabiex jibda jiddekorri terminu ta’ dekadenza, li l-offerenti u l-kandidati jistgħu jadottaw il-miżuri meħtieġa fi żmien utli sabiex il-ksur eventwali tal-liġi fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi jiġi rrivedut effettivament, skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665.
58 Għaldaqstant, il-fatt li t-terminu stabbilit fl-Artikolu 84a(4) tal-RSC jiġi estiż għar-reviżjoni tad-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil‑kuntest tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku, mingħajr ma dan jirriżulta b’mod ċar mit-test ta’ dan l-artikolu, mhux kompatibbli mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill‑Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665.
59 L-Irlanda toġġezzjona għal tali konklużjoni, u ssostni li l-applikazzjoni ta’ tali terminu għall-imsemmija deċiżjonijiet intermedji tissodisfa l-għanijiet tad‑Direttiva 89/665, b’mod partikolari r-rekwiżit tal-ħeffa.
60 Ċertament, huwa veru li l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li d-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti jistgħu jkunu s-suġġett ta’ proċeduri ta’ reviżjoni effettivi, mibdija malajr kemm jista’ jkun. Sabiex jintlaħaq l-għan tal-ħeffa segwit f’din id-direttiva, l-Istati Membri jistgħu jimponu termini għall-preżentata ta’ rikors sabiex l-operaturi jkunu obbligati jikkontestaw f’termini qosra l-miżuri preparatorji u d-deċiżjonijiet intermedji meħuda fil-kuntest tal-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Universale-Bau et, iċċitata iktar ’il fuq, punti 75 sa 79; tat-12 ta’ Frar 2004, Grossmann Air Service, C‑230/02, Ġabra p. I‑1829, punti 30 u 36 sa 39, u Lämmerzahl, iċċitata iktar ’il fuq, punti 50 u 51).
61 Madankollu, l-għan ta’ ħeffa segwit fid-Direttiva 89/665 għandu jintlaħaq fid‑dritt nazzjonali bl-osservanza tar-rekwiżiti ta’ ċertezza legali. Għal dan il-għan, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jimplementaw sistema ta’ termini preċiża biżżejjed, ċara u prevedibbli sabiex l-individwi jkunu jistgħu jagħrfu d-drittijiet u l-obbligi tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-30 ta’ Mejju 1991, Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C‑361/88, Ġabra p. I‑2567, punt 24, u tas-7 ta’ Novembru 1996, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu, C‑221/94, Ġabra p. I‑5669, punt 22).
62 Dan il-għan ta’ ħeffa ma jippermettix lill-Istati Membri li jinjoraw il-prinċipju ta’ effettività, li bih il-metodi ddettaljati għall-applikazzjoni ta’ termini ta’ dekadenza nazzjonali ma għandhomx jagħmlu impossibli jew eċċessivament diffiċli l‑eżerċizzju tad-drittijiet li l-persuni interessati għandhom fid-dritt Komunitarju, prinċipju li huwa l-bażi tal-għan tal-effettività tal-azzjoni, kif stipulat fl-Artikolu 1(1) tal-imsemmija direttiva.
63 L-estensjoni tat-terminu ta’ dekadenza stipulat fl-Artikolu 84A(4) tal-RSC fir‑rigward tad-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil‑kuntest tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku, b’metodi li jwasslu sabiex il-persuni interessati jiġu mċaħħda mid-dritt tagħhom ta’ proċeduri ta’ reviżjoni, ma hijiex konformi mar-rekwiżiti ta’ ċertezza legali u lanqas mal-għan ta’ effettività tal‑proċeduri. Il-persuni interessati għandhom jiġu informati b’mod ċar biżżejjed li s-sistema tat-termini tapplika għall-imsemmija deċiżjonijiet intermedji, sabiex huma jkunu jistgħu jippreżentaw il-proċeduri ta’ reviżjoni fit-termini imposti. In-nuqqas ta’ tali informazzjoni ma jistax jiġi ġġustifikat mill-għan tal-ħeffa tal-proċeduri.
64 L-Irlanda targumenta li l-qrati Irlandiżi jinterpretaw u japplikaw l-Artikolu 84A(4) tal-RSC skont ir-rekwiżiti tad-Direttiva 89/665. Dan l-argument jirreferi għar-rwol importanti li għandha l-ġurisprudenza fil-pajjiżi tal-common law bħall-Irlanda.
65 F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, anki jekk it-traspożizzjoni ta’ direttiva mhux neċessarjament teħtieġ inklużjoni formali u testwali tad-dispożizzjonijiet tagħha f’dispożizzjoni legali espressa u speċifika, u kuntest ġuridiku ġenerali jista’ jkun biżżejjed, madankollu huwa neċessarju li dan il-kuntest ġuridiku jkun ċar u preċiż biżżejjed sabiex il-benefiċjarji jkunu f’pożizzjoni li jkunu jafu d-drittijiet kollha tagħhom u, jekk ikun il-każ, li jużawhom quddiem il-qrati nazzjonali (sentenza tad-29 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑474/08, punt 19 u ġurisprudenza ċċitata).
66 L-Artikolu 84A(4) tal-RSC ma jissodisfax dawn ir-rekwiżiti peress li jippermetti lill-qrati nazzjonali japplikaw, b’analoġija, it-terminu ta’ dekadenza stipulat f’dan l-Artikolu għal proċeduri ta’ reviżjoni kontra d-deċiżjonijiet ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi, għal proċeduri ta’ reviżjoni kontra d-deċiżjonijiet intermedji meħuda mill-awtoritajiet kontraenti fil-kuntest tal-għoti ta’ dawn il-kuntratti, fir-rigward ta’ liema l-leġiżlatur ma speċifikax espliċitament dan it-terminu ta’ dekadenza. Is-sitwazzjoni ġuridika li tirriżulta ma hijiex ċara u preċiża biżżejjed sabiex teskludi r-riskju li l-kandidati u l-offerenti kkonċernati jiġu mċaħħda mid-dritt tagħhom ta’ proċeduri ta’ reviżjoni kontra dawn id-deċiżjonijiet fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi minn qorti nazzjonali abbażi ta’ interpretazzjoni li hija tagħmel ta’ din id-dispożizzjoni.
67 Minn dan jirriżulta li l-ewwel parti tat-tieni lment hija fondata.
Fuq it-tieni parti tat-tieni lment
– L-argumenti tal-partijiet
68 Il-Kummissjoni tfakkar li l-Artikolu 84A(4) tal-RSC jipprovdi li l-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jitressqu “malajr kemm jista’ jkun u, fi kwalunkwe każ, fi żmien tliet xhur”. Skont il-Kummissjoni, dan il-kliem iħalli lill-offerenti fl‑inċertezza meta jkun qed jaħsbu sabiex jeżerċitaw id-dritt mogħti lilhom mid-dritt Komunitarju li jibdew proċeduri ta’ reviżjoni kontra deċiżjoni ta’ awtorità kontraenti. Fil-fatt, l-offerenti mhux se jkunu jafu l-interpretazzjoni li se tingħata lit-termini “malajr kemm jista’ jkun” ħlief wara li jkunu bdew il-proċeduri tagħhom u l-qorti kompetenti teżerċita s-setgħa diskrezzjonali tagħha għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Tali sitwazzjoni tmur kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali.
69 Barra minn hekk, l-imsemmija dispożizzjoni toħloq inċertezza addizzjonali dwar f’liema każ se jiġi applikat it-terminu ta’ tliet xhur u f’liema każijiet it-terminu se jkun iqsar peress li kien possibbli li l-proċeduri jinbdew qabel.
70 Konsegwentement, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-Artikolu 84A(4) tal-RSC mhux ċar u joħloq inċertezza legali. Il-Kummissjoni tafferma li fir-rigward tal‑obbligu ta’ konformità mal-prinċipju ta’ ċertezza legali, it-terminu applikabbli għandu jkun terminu fiss li jista’ jiġi interpretat b’mod ċar u prevedibbli mill-offerenti kollha.
71 L-Irlanda targumenta li, sa issa, l-ebda qorti Irlandiża ma ċaħdet bħala tardiva proċedura ta’ reviżjoni kontra deċiżjoni ta’ awtorità kontraenti, meħuda fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, li saret fit-terminu ta’ tliet xhur u mhux malajr kemm jista’ jkun. Skont l-Irlanda, tali interpretazzjoni ma tistax tiġi aċċettata peress li l-espressjoni “fi kwalunkwe każ” tindika li kull proċeduri mibdija matul it-tliet xhur huma fit-terminu. Barra minn hekk, il-High Court espressament iddeċidiet li, jekk meħtieġ, it-terminu ta’ tliet xhur jiġi estiż.
72 L-Irlanda tenfasizza li l-Artikolu 84A(4) tal-RSC jagħti lill-qrati Irlandiżi l-poter li jestendu t-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni. Il-fatt li l-liġi nazzjonali tagħti dan il-poter lil qorti huwa mod leġittimu disponibbli għall-Istati Membri sabiex jirregolaw it-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni. L‑Istati Membri ma humiex obbligati jistabbilixxu termini li ma jistgħux jitbiddlu.
– Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
73 Peress li d-Direttiva 89/665 għandha għan ta’ ħeffa, huwa leġittimu li Stat Membru, fil-kuntest tal-implementazzjoni ta’ din id-direttiva, jimponi fuq il‑persuni interessati obbligu ta’ diliġenza sabiex jibdew il-proċeduri ta’ reviżjoni f’dan il-qasam.
74 Madankollu, il-kliem tal-Artikolu 84A(4) li l-proċeduri ta’ reviżjoni kollha “għandhom jitressqu malajr kemm jista’ jkun u, fi kwalunkwe każ, fi żmien tliet xhur” jirriżulta f’inċertezza. Ma jistax jiġi eskluż li tali dispożizzjoni tawtorizza lill-qrati nazzjonali sabiex jiċħdu proċeduri għal reviżjoni bħala tardivi anki qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ tliet xhur, jekk jikkunsidraw li l-proċeduri ma nbdewx “malajr kemm jista’ jkun” skont din id-dispożizzjoni.
75 It-tul ta’ terminu ta’ dekadenza ma huwiex prevedibbli għall-persuni interessati jekk jitħalla għall-evalwazzjoni tal-qorti kompetenti. Għaldaqstant, dispożizzjoni nazzjonali li tistipula terminu bħal dan ma tiżgurax traspożizzjoni effettiva tad-Direttiva 89/665.
76 Għall-kuntrarju ta’ tali konklużjoni, l-Irlanda ssostni li l-ebda proċedura ta’ reviżjoni fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi ma ġiet miċħuda minn qorti Irlandiża għar-raġuni li ma tressqitx “malajr kemm jista’ jkun”.
77 F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi mfakkar li, sabiex jiġi stabbilit jekk it-traspożizzjoni ta’ direttiva hijiex insuffiċjenti, ma huwiex neċessarju li dejjem jiġu stabbiliti l-effetti reali tal-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ implementazzjoni. Is-sitwazzjoni hija differenti jekk l-inadegwatezza tat-traspożizzjoni tkun inerenti fit-test stess ta’ din il-leġiżlazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Settembru 1999, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda, C‑392/96, Ġabra p. I‑5901, punt 60).
78 L’Irlanda tispjega li l-Artikolu 84A(4) tal-RSC jagħti lill-qrati Irlandiżi s-setgħa li jestendu t-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni.
79 Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tistipula l-applikazzjoni ta’ terminu previst “ħlief fejn il-qorti tikkunsidra li huwa ġġustifikat li l-imsemmi terminu jiġi estiż”.
80 Għandu jiġi rikonoxxut li tali dispożizzjoni tkun, fiha nnifisha u indipendentement mill-kuntest tagħha, ammissibbli fil-kuntest tal-implementazzjoni tad-Direttiva 89/665. F’qasam bħal dak tal-kuntratti pubbliċi, li fih il-proċeduri jistgħu jkunu komplessi u b’elementi fattwali varji ħafna, il-fakultà mogħtija mil‑leġiżlatur nazzjonali lill-qrati nazzjonali li jestendu t-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni minħabba raġunijiet ta’ ekwità tista’ tkun fl-interess ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
81 Madankollu, il-fakultà tal-qorti li testendi t-termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni, stipulata fl-Artikolu 84A(4) tal-RSC, ma timliex il-lakuni li għandha din id-dispożizzjoni fir-rigward tal-kjarezza u tal-preċiżjoni mitluba mid-Direttiva 89/665 fir-rigward tas-sistema ta’ termini għall-preżentata ta’ proċeduri ta’ reviżjoni. Anki jekk jikkunsidra din il-fakultà ta’ estensjoni, il-kandidat jew l-offerent ikkonċernat, minħabba r-riferiment għall-obbligu li jibda kull proċedura fl-iqsar terminu possibbli, ma jistax jipprevedi b’ċertezza t-terminu li se jingħata lilu sabiex jibda proċedura ta’ reviżjoni.
82 Konsegwentement, it-tieni parti tat-tieni lment għandha tiġi kkunsidrata bħala fondata.
83 Fid-dawl ta’ dak li ntqal preċedentement, għandu jiġi kkonstatat li l-Irlanda,
– minħabba l-fatt li n-National Roads Authority ma informatx lill-offerent mhux magħżul bid-deċiżjoni tagħha tal-għoti tal-kuntratt għall‑proġettazzjoni, il-bini, il-finanzjament u l-ġestjoni tal-bypass fil‑punent tal-belt ta’ Dundalk; u
– peress li żammet fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 84A(4) tal-RSC, inkwantu dawn iwasslu għal inċertezza fir-rigward tad-deċiżjoni li kontra tagħha l-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jinbdew u fir-rigward tad‑determinazzjoni tat-termini għall-preżentata ta’ tali proċeduri,
naqset, fir-rigward tal-ewwel ilment, milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665 u taħt l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 93/37, u fir‑rigward tat-tieni lment, milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 1(1) tad‑Direttiva 89/665.
Fuq l-ispejjeż
84 Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li l-Irlanda tilfet, hemm lok li hija tiġi kkundannata għall-ispejjeż, kif mitlub mill-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja, (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi
1) L-Irlanda,
– minħabba l-fatt li n-National Roads Authority ma informatx lill-offerent mhux magħżul bid-deċiżjoni tagħha tal-għoti tal-kuntratt għall-proġettazzjoni, il-bini, il-finanzjament u l-ġestjoni tal-bypass fil-punent tal-belt ta’ Dundalk; u
– u peress li żammet fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 84A(4) tar-Regoli tal-Proċedura tal-qrati Superjuri (Rules of the Superior Courts), fil-verżjoni li tirriżulta mill-iStatutory Instrument N° 374/1998, inkwantu dawn iwasslu għal inċertezza fir-rigward tad-deċiżjoni li kontra tagħha l-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jinbdew u fir-rigward tad-determinazzjoni tat-termini għall-preżentata ta’ tali proċeduri,
naqset, fir-rigward tal-ewwel ilment, milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l‑Artikolu 1(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva tal‑Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992, u taħt l-Artikolu 8(2) tad‑Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 97/52/KE tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Ottubru 1997, u fir-rigward tat-tieni ilment, milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 1(1) tad‑Direttiva 89/665, kif emendata bid-Direttiva 92/50.
2) L-Irlanda hija kkundannata għall-ispejjeż.
Firem
* Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.
Full & Egal Universal Law Academy