KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MAZÁK
ippreżentati fit-18 ta’ Mejju 2010 1(1)
Kawża C-65/09
Gebr. Weber GmbH
vs
Jürgen Wittmer
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il‑Ġermanja)]
“Protezzjoni tal-konsumaturi – Bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum – Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva 1999/44/KE – Oġġetti tal-konsum li ma humiex konformi mal-kuntratt u li jiġu installati mill-konsumatur – Dritt għat-tibdil tal-oġġetti li ma humiex konformi – Portata – Bejjiegħ mhux responsabbli għall-ispejjeż marbutin mat-tneħħija tal-oġġetti difettużi – Spejjeż irraġonevolment għoljin għall-bejjiegħ”
I – Introduzzjoni
1. B’digriet tal-14 ta’ Jannar 2009 li wasal fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-16 ta’ Frar 2009, il-Bundesgerichtshof (Qorti tal-Ġustizzja Federali) (il-Ġermanja) ressqet talba lill-Qorti tal-Ġustizzja, taħt l-Artikolu 234 KE, għal deċiżjoni preliminari fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Mejju 1999, dwar ċerti aspetti tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom (iktar ’il quddiem “id-Direttiva”) (2).
2. Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari sar fil-kuntest ta’ kawża bejn Gebr. Weber GmbH (iktar ’il quddiem “Weber”), kumpannija fin-negozju tal-materjal għal kostruzzjoni, kontra Jürgen Wittmer, wieħed mill-klijenti ta’ Weber, li l-kumpannija kienet ikkunsinnatlu madum tal-art difettuż.
3. Bid-domandi li saru, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf essenzjalment jekk, taħt id-Direttiva, il-bejjiegħ ta’ oġġetti difettużi jistax jirrifjuta t-tip ta’ rimedju mitlub mill-konsumatur, bħalma huwa t-tibdil tal-oġġetti difettużi, fil-każijiet fejn dak ir-rimedju jkun jinvolvi spejjeż sproporzjonalment għoljin għall-bejjiegħ, bħalma huwa l-każ f’din il-kawża, u, fil-każ li dan ma jkunx possibbli, jekk il-bejjiegħ għandux ibati l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti difettużi mill-post li fih ikun inkorporahom il-konsumatur.
4. Il-kwistjonijiet li tqajmu f’din il-kawża jixbhu ħafna dawk li tqajmu fil-Kawża C-87/09 (3) li fuqha ser nippreżenta l-konklużjonijiet tiegħu llum ukoll.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt Komunitarju
5. Id-Direttiva kienet adottata abbażi tal-Artikolu 95 KE. Il-premessa 1 tal-preambolu tagħha tgħid li, skont l-Artikolu 153(1) u (3) KE, il-Komunità Ewropea għandha tikkontribwixxi għall-kisba ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur bil-miżuri li tadotta skont l-Artikolu 95 KE.
6. Il-premessa 10 tal-preambolu tad-Direttiva tipprovdi li “fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità ta’ l-oġġetti mal-kuntratt, il-konsumaturi għandhom ikunu ntitolati li l-oġġetti tagħhom jiġu rrestawrati għall-konformità mal-kuntratt mingħajr ħlas, billi jagħżlu bejn tiswija u tibdil, jew, jekk dan ma jsirx, li l-prezz jitnaqqas jew il-kuntratt jitħassar”.
7. Il-premessa 11 tal-preambolu tad-Direttiva tipprovdi kif ġej:
“Billi l-konsumatur jista’ mill-ewwel jeħtieġ li l-bejjiegħ isewwi l-affarijiet jew li jibdilhom sakemm-il darba dawk ir-rimedji jkunu [ma jkunux] mpossibbli jew disproporzjonati; billi jekk rimedju huwa disproporzjonat jew le għandu jkun determinat oġġettivament; billi rimedju jkun disproporzjonat jekk ikun impost [jimponi], f’paragun mar-rimedju l-ieħor, spejjeż mhux raġjonevoli; billi, sabiex ikun determinat jekk l-ispejjeż humiex raġjonevoli, l-ispejjeż ta’ rimedju wieħed għandhom ikun b’mod sinifikattiv akbar mill-ispejjeż tar-rimedju l-ieħor”.
8. L-Artikolu 3 tad-Direttiva, bit-titolu “Drittijiet tal-konsumatur”, jipprovdi:
“1. Il-bejjiegħ għandu jkun responsabbli għall-konsumatur għal kull nuqqas ta’ konformità li teżisti meta l-oġġetti kienu fornuti.
2. Fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità, l-konsumatur għandu jkun intitolat li l-oġġetti jinġiebu f’konformità mingħajr ħlas permezz ta’ tiswija jew tibdil, f’konformità mal-paragrafu 3, jew li jkollu tnaqqis xieraq fil-prezz jew il-kuntratt jitħassar rigward dawn l-oġġetti, f’konformità mal-paragrafi 5 u 6.
3. Fil-bidu, il-konsumatur jista’ jeħtieġ lill-bejjiegħ li jsewwi l-oġġetti jew jista’ jeħtieġ lill-bejjiegħ li jibdilhom, f’kull każ mingħajr ħlas, jekk kemm-il darba dan huwa impossibbli jew disproporzjonat.
Rimedju jinftiehem li huwa disproporzjonat jekk jimponi spejjeż fuq il-bejjiegħ li, f’paragun mar-rimedju alternattiv, m’humiex raġjonevoli, [...]
Kull tiswija jew tibdil għandha titlesta fi żmien raġonevoli u mingħajr ebda inkonvenjent sinifikattiv lill-konsumatur, b’konsiderazzjoni mogħtija lin-natura ta’ l-oġġetti u l-għan li għalihom il-konsumatur ħtieġhom.
4. It-termini ‘mingħajr ħlas’ fil-paragrafi 2 u 3 jirreferu għall-ispejjeż meħtieġa li jeħel sabiex iġib l-oġġetti f’konformità, partikolarment l-ispiża ta’ pustaġġ, xogħol u materjal.
5. Il-konsumatur jista’ jinħtieġ tnaqqis xieraq tal-prezz jew li jitħassar il-kuntratt:
– jekk il-konsumatur m’huwiex intitolat la għat-tiswija u lanqas għal tibdil, jew
– jekk il-bejjiegħ ma jkunx lesta r-rimedju fi żmien raġonevoli, jew
– jekk il-bejjiegħ ma jkunx lest r-rimedju mingħajr inkonvenjent sinifikattiv lill-konsumatur.
[…]”
9. L-Artikolu 8 tad-Direttiva, bit-titolu “Liġi nazzjonali u protezzjoni minima”, jipprovdi li:
“1. Id-drittijiet li jirriżultaw minn din id-Direttiva għandhom jiġu eserċitati mingħajr preġudizzju għal drittijiet oħra li l-konsumatur jista’ jinvoka skond ir-regoli nazzjonali li jirregolaw responsabbiltà kontrattwali jew mhux kontrattwali.
2. L-Istati Membri jistgħu jadottaw jew imantnu fis-seħħ dispożizzjonijiet aktar iebsa, kompatibbli mat-Trattat fil-qasam kopert minn din id-Direttiva, sabiex jiżguraw livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur”.
B – Id-dritt nazzjonali
10. Fil-każ ta’ oġġetti difettużi, l-Artikolu 437 tal-Bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili Ġermaniż, iktar ’il quddiem il-“BGB”) jagħti d-drittijiet segwenti lix-xerrej:
“Jekk l-oġġetti jkunu difettużi, ix-xerrej jista’, meta jkunu sodisfatti r-rekwiżiti tad-dispożizzjonijiet li ġejjin u sakemm ma jkunx ipprovdut mod ieħor,
1. jeżiġi l-eżekuzzjoni sussegwenti taħt l-Artikolu 439;
2. jittermina l-kuntratt [...] jew inaqqas il-prezz tal-akkwist taħt l-Artikolu 441;
3. jitlob kumpens għad-danni [...] jew rimbors tal-ispejjeż mhux neċessarji [...]”
11. L-Artikolu 439 tal-BGB, bit-titolu “Eżekuzzjoni sussegwenti”, li bih ġie traspost l-Artikolu 3 tad-Direttiva fid-dritt Ġermaniż, jipprovdi kif ġej:
“1. Permezz tal-eżekuzzjoni sussegwenti, ix-xerrej jista’ jeżiġi t-tiswija tad-difett jew il-kunsinna ta’ oġġetti li ma għandhomx difett, skont kif huwa jippreferi.
2. Il-bejjiegħ għandu jbati l-ispejjeż marbuta mal-eżekuzzjoni sussegwenti inkluż, b’mod partikolari, l-ispiża tat-trasport, kunsinna, xogħol u materjal.
3. Bla ħsara għall-Artikolu 275(2) u (3), il-bejjiegħ jista’ jirrifjuta l-mod magħżul mix-xerrej għall-eżekuzzjoni sussegwenti jekk tali eżekuzzjoni tkun possibbli biss bi spejjeż sproporzjonati. F’dan ir-rigward, għandu jittieħed kont, b’mod partikolari, tal-valur li l-oġġetti kien ikollhom kieku ma kienx hemm nuqqas ta’ konformità, il-portata tan-nuqqas ta’ konformità, u jekk ir-rimedju alternattiv setax jingħata mingħajr inkonvenjent sinjifikattiv għax-xerrej. F’dawn il-każijiet, id-dritt tax-xerrej ikun limitat għall-modi alternattivi ta’ eżekuzzjoni sussegwenti; dan ma għandux jaffettwa d-dritt tal-bejjiegħ li jirrifjuta ukoll ir-rimedju alternattiv taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-ewwel sentenza.
4. Meta l-bejjiegħ jikkunsinna oġġetti mingħajr difetti fil-kuntest tal-eżekuzzjoni sussegwenti, huwa jista’ jeżiġi li x-xerrej jirritorna l-oġġetti difettużi taħt l-Artikoli 346 sa 348”.
III – Il-fatti, il-proċedura u d-domandi magħmula
12. F’Jannar 2005, J. Wittmer xtara mingħand Weber 45.36 m2 ta’ madum tal-art immanifatturat l-Italja bi prezz ta’ EUR 1 382.27, li minnhom 33 m2 waħħalhom f’daru.
13. Sussegwentement, fuq il-wiċċ tal-madum bdew jidhru xi sfumaturi li kienu jidhru mad-daqqa ta’ għajn. Waqt proċeduri indipendenti mibdija minn J. Wittmer għall-ġbir tal-provi, l-espert ikkonkluda li l-isfumaturi inkwistjoni kienu jikkonsistu f’marki ta’ brix fin li ma setgħux jitneħħew, u għaldaqstant l-uniku rimedju possibbli kien il-bdil tal-madum kollu. L-ispejjeż għal dan kienu stmati mill-espert bħala li jammontaw għal EUR 5 830.57.
14. Wara li J. Wittmer talab inutilment li ssir l-eżekuzzjoni u stabbilixxa terminu f’dan ir-rigward, huwa fetaħ proċeduri kontra Weber quddiem il-Landgericht (il-Qorti Reġjonali) Kassel, fejn talab li jiġi kkunsinnat lilu madum mingħajr difetti u l-ħlas ta’ EUR 5 830.57 flimkien mal-interessi. Filwaqt li kkonċediet biss tnaqqis fil-prezz, dik il-qorti ordnat lil Weber tħallas EUR 273.10 flimkien mal-interessi u mill-bqija ċaħdet il-kawża.
15. Wara l-appell ta’ J. Wittmer, l-Oberlandesgericht (il-Qorti Superjuri Reġjonali) Frankfurt am Main, filwaqt li biddlet parzjalment is-sentenza tal-Qorti Reġjonali, b’sentenza tal-14 ta’ Frar 2008 ordnat lil Weber tikkunsinna 45.36 m2 ta’ madum mingħajr difetti u tħallas EUR 2 122.37 flimkien mal-interessi, li jirrappreżentaw l-ispiża għat-tneħħija tal-madum difettuż.
16. Fil-kawża prinċipali, hija l-Bundesgerichtshof li għandha tiddeċiedi l-appell fuq il-punt ta’ liġi mressaq minn Weber kontra dik is-sentenza, li bih l-istess Weber qegħda tikkontesta l-ordni biex hija tħallas EUR 2 122.37 flimkien mal-interessi. Skont dik il-qorti, id-deċiżjoni fuq l-appell tiddependi fuq jekk l-Oberlandesgericht assumietx b’mod korrett li J. Wittmer jista’ jobbliga lil Weber tirrimborsah għall-ispejjeż tat-tneħħija tal-madum.
17. Il-qorti tar-rinviju essenzjalment tindika li, b’kuntrast mal-pożizzjoni meħuda mill-Oberlandesgericht, taħt id-dritt Ġermaniż, J. Wittmer ma jistax jobbliga lil Weber tirrimborsah għall-ispejjeż tat-tneħħija tal-madum difettuż. Taħt l-Artikolu 439(3) tal-BGB, Weber tista’ ġustament tirrifjuta milli twettaq l-eżekuzzjoni sussegwenti fil-forma ta’ kunsinna ta’ madum mingħajr difetti u għaldaqstant tirrifjuta t-tneħħija tal-madum difettuż.
18. Hija tispjega li, skont dik id-dispożizzjoni, il-bejjiegħ jista’ jirrifjuta t-tip ta’ eżekuzzjoni sussegwenti magħżula mix-xerrej jekk tali eżekuzzjoni tkun possibbli biss bi spejjeż sproporzjonati. Dan japplika mhux biss meta t-tip ta’ eżekuzzjoni sussegwenti magħżula mix-xerrej twassal għal spejjeż sproporzjonati meta mqabbla mat-tip l-ieħor ta’ eżekuzzjoni sussegwenti (“sproporzjonalità relattiva”), imma wkoll meta l-eżekuzzjoni sussegwenti hekk magħżula – jew l-unika tip ta’ eżekuzzjoni sussegwenti – minnha nnifisha twassal għal spejjeż sproporzjonati (“sproporzjonalità assoluta”).
19. Peress li skont il-qorti tar-rinviju huwa paċifiku f’din il-kawża li tip minnhom ta’ eżekuzzjoni sussegwenti, jiġifieri t-tiswija tal-oġġetti difettużi, hija impossibbli, id-dritt li jiġi rrifjutat it-tip ta’ eżekuzzjoni rimanenti jista’ jitwieled biss fil-każ ta’ sproporzjonalità assoluta, li f’din il-kawża għandha tkun preżunta. Apparti l-ispejjeż attwali għall-kunsinna tal-madum mingħajr difetti, fl-ammont ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 1 200, inkluż it-trasport, il-bejjiegħ ikollu jbati l-ispejjeż għat-tneħħija tal-madum difettuż, fl-ammont ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 2 100, li jwassal għall-ammont totali ta’ EUR 3 300, li huwa kunsiderevolment iktar minn 150 % tal-valur tal-madum mingħajr difetti.
20. Madankollu, il-fatt li d-dritt Ġermaniż, fl-Arikolu 439(3) tal-BGB, jagħti dritt lill-bejjiegħ biex jirrifjuta l-eżekuzzjoni sussegwenti, mhux biss abbażi tal-isproporzjonalità tal-ispejjeż fit-tip ta’ eżekuzzjoni sussegwenti magħżula meta mqabbla mat-tip l-ieħor ta’ eżekuzzjoni sussegwenti (sproporzjonalità relattiva), iżda wkoll meta dawk l-ispejjeż ikunu minnhom innifishom sproporzjonati (sproporzjonalità assoluta), jista’ jkun kontra l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva, li, skont id-diċitura tiegħu, jidher li jitkellem biss dwar sproporzjonalità relattiva.
21. Fl-aħħar nett, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, peress li skont id-Direttiva bejjiegħ jista’ ma jitħalliex jirrifjuta tip ta’ eżekuzzjoni sussegwenti minħabba sproporzjonalità assoluta, f’din il-kawża tqum il-kwistjoni dwar jekk taħt l-Artikolu 3 tad-Direttiva l-bejjiegħ jistax ikun obbligat, bħala parti mit-tibdil, ineħħi l-oġġetti difettużi mill-post li fih ikunu ġew inkorporati għall-iskop proprju tagħhom u, għaldaqstant, biex jirrimborsa l-ispejjeż marbuta ma’ dan. Fil-prinċipju, il-leġiżlazzjoni Ġermaniża applikabbli ma timponix tali obbligu fuq il-bejjiegħ.
22. Fid-dawl ta’ dan, il-Bundesgerichtshof iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domandi segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tingħata deċiżjoni preliminari:
“1. Id-dispożizzjonijiet tal-ewwel u t-tieni subparagrafi tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Mejju 1999, dwar ċerti aspetti tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni leġiżlattiva nazzjonali li tipprovdi li fil-każ ta’ kunsinna ta’ oġġett mhux konformi mal-kuntratt, il-bejjiegħ jista’ jirrifjuta t-tip ta’ rimedju mitlub mill-konsumatur meta dan jinvolvi spejjeż għall-bejjiegħ li, meta mqabbla mal-valur li kien ikollu l-oġġett kieku kien konformi u mal-importanza tan-nuqqas ta’ konformità, ma humiex raġonevoli (assolutament sproporzjonati)?
2. Fil-każ li r-risposta li tingħata għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) u tat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-direttiva msemmija iktar ’il fuq għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-bejjiegħ li jqiegħed l-oġġett f’konformità permezz ta’ tibdil tal-oġġett għandu jbati l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġett mhux konformi mill-post li fih ġie inkorporat mill-konsumatur skont in-natura u l-użu tal-oġġett?”
IV – Analiżi ġuridika
A – Osservazzjonijiet preliminari
23. Il-problema legali li l-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tittratta f’din il-kawża kienet suġġett klassiku tad-dritt tal-kuntratti jew, b’mod iktar speċifiku, tad-dritt tal-bejgħ tal-oġġetti, sa minn meta l-ġuristi Rumani, bħalma huwa Julian jew Ulpian, kienu jiddiskutu l-effetti legali li joħloq bejgħ ta’ bhejjem “difettużi” fis-swieq tad-dinja antika, b’mod partikolari, il-kwistjoni ta’ sa fejn tasal ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ meta jikkunsinna oġġetti difettużi jew, jekk wieħed iħares lejha mill-perspettiva tal-protezzjoni tax-xerrej, il-kwistjoni dwar x’rimedji jkollu x-xerrej fil-każijiet fejn il-bejjiegħ ikun ikkunsinnalu oġġett li ma huwiex konformi mal-kuntratt tal-bejgħ.
24. Kif jirriżulta mhux biss mis-sottomissjonijiet tal-partijiet f’dawn il-proċeduri, id-diversi dispożizzjonijiet legali nazzjonali tal-Istati Membri f’dan il-qasam, għalkemm jipprovdu f’ħafna każijiet, fl-applikazzjoni tagħhom fil-prattika, għal riżultati simili u għal livelli paragunabbli ta’ protezzjoni legali, huma fil-fatt sostanzjalment differenti – jekk xejn fil-verżjonijiet tradizzjonali u ta’ qabel l-armonizzazzjoni tagħhom – minn xulxin (4). Dawn id-diverġenzi jikkonċernaw mhux biss il-karatteristiċi tal-kunċetti legali, il-kundizzjonijiet u d-definizzjonijiet użati, iżda wkoll, b’mod iktar ġenerali, is-sistemi tar-rimedji nnifishom, jiġifieri kemm it-tipi ta’ rimedji pprovduti f’każ ta’ ksur ta’ kuntratt u r-relazzjoni u l-ġerarkija bejn dawk ir-rimedji, ir-rwol tad-danni fi ħdan jew marbuta ma’ dawk is-sistemi kif ukoll il-linja ta’ demarkazzjoni bejn pretensjonijiet kuntrattwali u dawk li ma humiex kuntrattwali li jistgħu jqumu mal-kunsinna ta’ oġġetti li ma jkunux konformi.
25. Barra minn hekk, kif turi l-informazzjoni pprovduta mill- Bundesgerichtshof f’din il-kawża, meta l-kwistjoni tirrigwarda problemi speċifiċi li jirrigwardaw in-nuqqas ta’ konformità u l-konsegwenzi ta’ dan in-nuqqas, bħalma hija l-kwistjoni dwar ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ għall-ispejjeż biex jitneħħew l-oġġetti li ma jkunux konformi, għad hemm dubji u diverġenzi fil-letteratura ġuridika fl-istess sistema legali fir-rigward tad-drittijiet effettivi tax-xerrej u tal-bażi legali tagħhom.
26. Meħud kont ta’ dan, fil-livell tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, din il-kwistjoni tal-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti difettużi qegħda tiġi analizzata mill-perspettiva speċifika tal-protezzjoni mogħtija mid-Direttiva lill-konsumaturi.
27. F’dan ir-rigward għandu jingħad, minn naħa, li, kif tiddikjara l-premessa 1 tal-preambolu tad-Direttiva u kif enfasizzat ġustament il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Quelle, id-Direttiva hija intiża li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur (5).
28. Min-naħa l-oħra, wieħed għandu jżomm f’moħħu li d-Direttiva hija miżura ta’ armonizzazzjoni minima – ta’ ċerti aspetti biss u mhux tal-aspetti kollha tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum. Għaldaqstant, kif jidher mill-premessa 6 tal-preambolu tad-Direttiva, l-għan tal-istess direttiva huwa li tiġi approssimata l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tirregola l-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum fir-rigward tan-nuqqas ta’ konformità tal-oġġetti mal-kuntratt, mingħajr, iżda, ma taffettwa d-dispożizzjonijiet u l-prinċipji tal-liġi nazzjonali relatati mar-responsabbiltà kuntrattwali u mhux kuntrattwali.
29. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti u fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet espressi fid-Direttiva f’dan is-sens, jidher li huwa leġittimu li wieħed jistaqsi jekk ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ lejn il-konsumatur għan-“nuqqas ta’ konformità”, li hija rregolata mid-Direttiva, hijiex intiża li tinkludi r-responsabbiltà għal spejjeż bħalma huma l-ispejjeż għat-tneħħija ta’ oġġett difettuż li jkun ġie installat mill-konsumatur inkwistjoni, wara li l-oġġett ikun ġie kkunsinnat lilu, u dan biex il-konsumatur, taħt ir-rimedju tat-“tibdil” jew taħt xi dispożizzjoni oħra tad-Direttiva, ikun jista’ jeżiġi li l-bejjiegħ ibati dawk l-ispejjeż – spejjeż li tal-inqas f’ċerti sistemi legali nazzjonali jitqiesu, kif sostnew xi partijiet, bħala “danni konsegwenzjali” iktar milli kwistjoni ta’ eżekuzzjoni difettuża.
30. Fid-dawl tal-għan tad-Direttiva biex issaħħaħ il-protezzjoni tal-konsumatur, jista’ jidher xieraq li tingħata risposta fl-affermattiv għal din id-domanda. Madankollu, ma huwiex daqshekk sempliċi. Bħal kull sistema legali żviluppata li tirregola d-drittijiet u l-obbligi tax-xerrej u tal-bejjiegħ li jirriżultaw minn eżekuzzjoni difettuża, is-sistema ta’ rimedji taħt id-Direttiva ma tistax sempliċement tiffavorixxi lill-konsumatur jew lill-bejjiegħ, iżda għandha tipprova tilħaq bilanċ ġust bejn l-interessi rispettivi tagħhom (6).
31. Meħud kont ta’ dan, iż-żewġ domandi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva, li bihom il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk J. Wittmer, bħala konsumatur, jistax ikollu dritt jobbliga lill-bejjiegħ ibati l-ispejjeż tat-tneħħija tal-madum difettuż inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma intiżi essenzjalment biex jiġi stabbilit, fl-ewwel lok, jekk taħt id-Direttiva l-bejjiegħ, anki f’każ fejn it-tiswija tal-oġġetti difettużi tkun impossibbli, jistax jirrifjuta t-tibdil ta’ dawk l-oġġetti minħabba li dan ikun sproporzjonat u, fit-tieni lok, jekk id-drittijiet mogħtija bl-Artikolu 3 tad-Direttiva lill-konsumatur jinkludux id-dritt li huwa jitlob l-ispejjeż għat-tneħħija tal-oġġetti difettużi.
32. Fil-fehma tiegħi jagħmel iktar sens li dawn id-domandi, li fil-fatt huma marbutin mill-qrib flimkien, jiġu analizzati f’ordni bil-kontra, jiġifieri, li l-ewwel jiġi eżaminat jekk id-drittijiet tal-konsumatur taħt l-Artikolu 3 tad-Direttiva f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità jinkludux pretensjoni bħal dik ineżami u jekk iva, fit-tieni lok, jiġi eżaminat jekk din il-pretensjoni tistax tkun suġġetta għar-rekwiżit tal-proporzjonalità kif deskritt mill-qorti tar-rinviju (7).
B – Dwar jekk il-konsumatur jistax jobbliga lill-bejjiegħ ibati l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti li ma humiex konformi (Domanda 2)
33. Bit-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tivverifika jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, meta l-oġġetti jitqiegħdu f’konformità billi jinbidlu, il-konsumatur jista’ jitlob mingħand il-bejjiegħ l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti li ma humiex konformi mill- post li fih ikunu ġew inkorporati mill-konsumatur skont in-natura u l-użu tal-oġġetti.
1. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
34. F’dawn il-proċeduri, ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Weber, mill-Kummissjoni u mill-Gvern Awstrijak, dak Belġjan, dak Ġermaniż, dak Pollakk u dak Spanjol. Weber, il-Kummissjoni u l-Gvern Awstrijak u dak Ġermaniż bagħtu r-rappreżentant tagħhom ukoll għas-seduta tal-25 ta’ Frar 2010.
35. Weber u l-Gvern Awstrijak, dak Belġjan u dak Ġermaniż isostnu li t-tieni domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv.
36. Weber u l-Gvern Ġermaniż jargumentaw, fis-sustanza, li, f’kawża bħalma hija din, il-bejjiegħ huwa responsabbli li jikkunsinna oġġetti konformi mal-kuntratt ta’ bejgħ. Għaldaqstant, f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità, liema nuqqas irid jiġi analizzat fil-mument tal-kunsinna, il-bejjiegħ, taħt l-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva, huwa obbligat li jrendi l-oġġetti difettużi konformi, jiġifieri, f’każ ta’ tibdil tal-prodott, li jikkunsinna oġġetti konformi. L-obbligi tiegħu ma jistgħux jiġu estiżi iktar minn hekk biex jinkludu uwkoll, kif qiegħed jiġi ssuġġerit hawnhekk, li huwa għandu jneħħi l-oġġetti difettużi li jkunu diġà ntużaw mill-konsumatur kif ried hu wara li dawn ikunu ġew kunsinnati lilu. F’dan ir-rigward, huwa diffiċli li l-bejjiegħ jantiċipa l-użu li l-konsumatur jagħmel mill-oġġetti kkunsinnati u dan anki jekk l-użu jkun konformi man-natura u l-iskop tal-prodott, u għaldaqstant l-ispejjeż għat-tneħħija tal-istess prodott jistgħu jvarjaw ħafna minn każ għall-ieħor.
37. Barra minn hekk, fil-fehma tagħhom, dan l-obbligu tat-tneħħija tal-oġġetti difettużi jew l-obbligu li tittieħed responsabbiltà għall-ispejjeż relattivi, la joħorġu mid-diċitura tal-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva, li jirreferi għat-tibdil tal-prodotti difettużi, u lanqas mill-fatt li, skont l-Artikolu 3(3) u (4) tad-Direttiva, tali tibdil irid isir “mingħajr ħlas” u “mingħajr ebda inkonvenjent sinifikattiv lill-konsumatur”. Dawn il-kundizzjonijiet jirreferu sempliċement għall-obbligu tal-bejjiegħ li jikkunsinna, mill-ġdid, oġġetti mingħajr difetti u ma jistgħux jiġi interpretati b’tali mod li jimponulu obbligu ieħor li jbati l-ispejjeż tat-tneħħija.
38. Dawn il-partijiet jenfasizzaw, fl-aħħar nett, li d-danni li jirriżultaw mill-użu – jew mit-tneħħija – tal-oġġetti difettużi inkwistjoni jistgħu jwasslu għal pretensjoni min-naħa tal-konsumatur fir-rigward tar-responsabbiltà kuntrattwali jew mhux kuntrattwali taħt il-liġijiet nazzjonali.
39. Essenzjalment, il-Gvern Awstrijak u dak Belġjan jaqblu ma’ dawn l-argumenti. Il-Gvern Belġjan jispeċifika, madankollu, li l-bejjiegħ għandu jbati l-ispejjeż tat-trasport tal-oġġetti difettużi.
40. Mill-banda l-oħra, il-Kummissjoni u l-Gvern Pollakk u dak Spanjol isostnu li f’każ ta’ tibdil tal-oġġetti li ma humiex konformi, il-bejjiegħ għandu jbati ukoll l-ispejjeż tat-tneħħija ta’ dawk l-oġġetti u għaldaqstant jissuġġerixxu li t-tieni domanda għandha tingħata risposta fl-affermattiv.
41. B’mod iktar partikolari, il-Kummissjoni ssostni li t-tiswija jew tibdil li għalih huwa intitolat il-konsumatur taħt l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jirreferu neċessarjament għall-oġġetti li ma humiex konformi u dan fl-istat u l-ambjent li kienu fih fiż-żmien meta jseħħ in-nuqqas ta’ konformità. Minn dan isegwi li jekk l-oġġetti li ma humiex konformi jkunu ġew inkorporati f’ħaġa oħra b’mod kompatibbli man-natura u l-iskop tal-istess oġġetti, dawk l-oġġetti li ma jkunux konformi, f’dak l-istat, ikunu jikkostitwixxu s-suġġett tat-tiswija jew tibdil. Għaldaqstant, il-konsumatur, meta jsir it-tibdil tal-oġġett, irid jitpoġġa fis-sitwazzjoni li huwa kien ikun kieku kienu ġew ikkunsinnati lilu oġġetti mingħajr difetti, li jfisser li, jekk ikun meħtieġ, l-oġġetti li ma jkunux konformi ikunu jridu jitneħħew u jiġu installati oġġetti mingħajr difetti. Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata ukoll bl-użu tal-kelma “tibdil” fl-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva. Madankollu, il-Kummissjoni ammettiet waqt is-seduta li l-fatt li t-tibdil, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) u (4) tad-Direttiva, irid isir mingħajr ħlas u mingħajr ebda inkonvenjent sinjifikattiv lill-konsumatur ma huwiex rilevanti għal dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-obbligi li jitwieldu għal dak li għandu x’jaqsam mad-dritt għat-tibdil.
42. Mill-banda l-oħra, il-Gvern Spanjol u dak Pollakk, filwaqt li jistrieħu fuq id-dispożizzjonijiet imsemmijin l-aħħar, jaqblu essenzjalment mal-fehma tal-Kummissjoni.
2. Kunsiderazzjonijiet
43. Għandu jiġi nnotat mill-ewwel li interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva ma hijiex konklużiva dwar jekk id-dritt tal-konsumatur għat-“tibdil” tal-oġġetti li ma humiex konformi jinkludix id-dritt li jobbliga lill-bejjiegħ ineħħi dawk l-oġġetti jew li jbati l-ispejjeż relattivi.
44. Filwaqt li f’xi verżjonijiet lingwistiċi tad-Direttiva, bħalma hija l-verżjoni Ingliża (“replacement”) u l-verżjoni Franċiża (“remplacement”), it-termini relattivi li ntużaw jistgħu, fil-prinċipju, jinsinwaw ukoll it-tneħħija tal-oġġetti difettużi, hemm verżjonijiet oħra, inkluża l-verżjoni Ġermaniża (“Ersatzlieferung”) u l-verżjoni Slovakka (“sa...nahradi”), li jidhru li jtendu lejn definizzjoni iktar restrittiva u jirreferu għal kunsinna oħra jew kunsinna ta’ oġġetti sostituti, iktar milli l-kors ta’ azzjoni kollu li, teknikament, jista’ jirriżulta fit-tibdil tal-oġġetti difettużi.
45. Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-qari kuntestwali u sistematiku tal-Artikolu 3 tad-Direttiva jtendi pjuttost lejn l-interpretazzjoni tar-responsabbiltà tal-bejjiegħ fis-sens li din ma tinkludix l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti li ma humiex konformi.
46. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva jelenka b’mod eżawrjenti r-rimedji li għandu l-konsumatur kontra l-bejjiegħ f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità tal-oġġett, jiġifieri t-tiswija, tibdil, tnaqqis fil-prezz jew it-tħassir tal-kuntratt.
47. B’mod iktar partikolari, skont is-sistema ta’ rimedji taħt id-Direttiva, il-konsumatur jista’, fl-ewwel lok, jobbliga lill-bejjiegħ irendi l-oġġetti difettużi konformi u dan permezz tar-rimedji ta’ eżekuzzjoni tat-tiswija jew tibdil. B’dan il-mod, is-sinallagma oriġinali tal-kuntratt ta’ bejgħ tiġi rrestawrata u l-konsumatur jikseb l-eżekuzzjoni li fuqha huwa jkun ftiehem. Peress li din is-soluzzjoni sservi l-interess prinċipali tal-kontraenti fil-kuntratt, fid-Direttiva hija tingħata preferenza fuq it-tnaqqis fil-prezz jew it-tħassir tal-kuntratt (8).
48. Dawn ir-rimedji sussidjarji li semmejt l-aħħar huma, mill-banda l-oħra, ikkaratterizzati miċ-ċessjoni reċiproka tal-benefiċċji li joħorġu mill-kuntratt. Għaldaqstant, il-bilanċ tal-interessi rispettivi tal-konsumatur u tal-bejjiegħ, li jkun ġie mimsus minħabba l-eżekuzzjoni difettuża min-naħa tal-bejjiegħ, jiġi rrestawrat jew billi jitnaqqsu proporzjonalment l-obbligi tal-konsumatur – tnaqqis fil-prezz – jew billi ż-żewġ partijiet jinħelsu mill-obbligi tagħhom taħt il-kuntratt permezz tat-tħassir tal-kuntratt.
49. Fi kwalunkwe każ, għandu jiġi nnotat li, fiż-żewġ każijiet, id-drittijiet tal-konsumatur jibqgħu, fil-fehma tiegħi, limitati bl-obbligi miftehma fil-kuntratt tal-bejgħ.
50. Din l-interpretazzjoni tiġi kkonfermata jekk jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest iktar wiesa’ tal-Artikolu 3 tad-Direttiva.
51. Id-drittijiet tal-konsumatur imsemmija iktar ’il fuq li jinsabu fl-artikolu msemmi jispeċifikaw – jew jikkostitwixxu l-konsegwenza naturali għal – sa fejn testendi r-responsabbiltà tal-bejjiegħ lejn il-konsumatur li, skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva, għandha tiġi aċċettata f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità li tkun teżisti fil-mument li jkunu ġew ikkunsinnati l-oġġetti.
52. Din id-definizzjoni tar-responsabbiltà, min-naħa tagħha, tirrifletti ovvjament id-deskrizzjoni, li tinsab fl-Artikolu 2(1) tad-Direttiva, tal-obbligu fundamentali tal-bejjiegħ taħt kuntratt ta’ bejgħ lil konsumatur bħala l-obbligu li l-bejjiegħ għandu jwassal sa għand il-konsumatur oġġetti li huma konformi mal-kuntratt ta’ bejgħ.
53. Mid-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq jidher li d-drittijiet tal-konsumatur stabbiliti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva huma bbażati fuq il-kunċett tal-konformità mal-kuntratt u, għaldaqstant, għandhom jiġu interpretati b’referenza għad-drittijiet u l-obbligi kif stabbiliti fil-kuntratt ta’ bejgħ oriġinali.
54. Fi kliem ieħor, id-drittijiet mogħtija lill-konsumaturi taħt l-Artikolu 3 tad-Direttiva huma intiżi li joffru rimedju għan-nuqqas ta’ konformità fir-rigward ta’ dak li oriġinarjament kellu jingħata lill-konsumatur taħt il-kuntratt ta’ bejgħ, jiġifieri li l-konsumatur jingħata pussess ta’ oġġetti li ma jkollhomx difetti.
55. Fil-fehma tiegħi, ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ għal eżekuzzjoni difettuża jew, b’mod iktar partikolari, għad-difetti fl-oġġetti nnifishom, li huma indirizzati bir-rimedji li l-konsumaturi għandhom taħt id-Direttiva u li jeżiġu li l-bejjiegħ, permezz tat-tiswija jew tibdil mingħajr ħlas, joħloq (għalkemm tardivament) is-sitwazzjoni li l-konsumatur kellu jkun fiha oriġinarjament, hija differenti mir-responsabbiltà potenzjali – kif jinsab issuġġerit f’dan il-każ – għax-xogħol ulterjuri li jkun irid isir jew għall-ispejjeż relattivi marbutin ma’ oġġetti li ma jkunux konformi iżda sostnuti f’mument li jiġi wara dak tal-kunsinna – li għalih jirreferi l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva – u wara l-użu li l-konsumatur jagħmel mill-oġġetti.
56. Għaldaqstant, din it-tip ta’ responsabbiltà, iktar estensiva, li ssemmiet l-aħħar, tkun tirrekjedi li, kif ipproponiet il-Kummissjoni, il-bejjiegħ ipoġġi lill-konsumatur fis-sitwazzjoni li huwa kien isib ruħu fiha f’ċertu żmien wara l-kunsinna kieku jkunu ġew ikkunsinnati lilu oġġetti mingħajr difetti, jiġifieri, f’din il-kawża, f’sitwazzjoni fejn il-madum difettuż li kien twaħħal fl-art mill-konsumatur jinqala’ mill-art u eventwalment jitwaħħal madum ġdid mingħajr difetti. Għaldaqstant, kif osservaw diversi partijiet, dik ir-responsabbiltà tkun testendi għal fatti u ċirkustanzi li jkunu seħħew wara li r-riskju jkun għadda fuq il-konsumatur, u li allura jiddependu fuq il-volontà tiegħu u, b’mod partikolari, fuq l-użu li huwa jagħmel mill-oġġetti kkonċernati.
57. Il-fatt li bejjiegħ jista’ jinżamm responsabbli ukoll fir-rigward ta’ dan it-tip ta’ konsegwenzi iktar indiretti li jirriżultaw mill-eżekuzzjoni difettuża tiegħu jew għad-danni li jirriżultaw minnha huwa ċertament konċepibbli u, apparentement, salv għal xi rekwiżiti differenti, dan huwa hekk fil-fatt taħt is-sistemi legali nazzjonali kif ukoll, pereżempju, taħt l-Artikolu 45 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kuntratti ta’ Bejgħ Internazzjonali ta’ Merkanzija (iktar ’il quddiem is-“CISG”) (9).
58. Għaldaqstant, kif osserva l-Gvern Ġermaniż, l-ispejjeż li jbati l-konsumatur fir-rigward tat-tneħħija tal-oġġetti difettużi jistgħu jiġu rkuprati taħt id-dritt Ġermaniż tad-danni, salv, madankollu, li jkunu sodisfatti l-kundizzjonijiet applikabbli inkluż dawk dwar it-tort.
59. Madankollu, fir-rigward tad-Direttiva, għandu jiġi nnotat f’dan il-kuntest, l-ewwel nett, li s-sistema ta’ rimedji għan-nuqqas ta’ konformità ma tinkludix kwalunkwe talba għad-danni, mhux bħal, pereżempju, l-Artikolu 45(1)(b) tas-CISG jew, l-Artikolu 27 tal-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar drittijiet tal-konsumatur (10).
60. It-tieni nett, għandu jiġi nnotat li proprju minħabba li x-xogħol jew l-ispejjeż bħalma huma dawk ineżami ma humiex biss konsegwenza tan-nuqqas ta’ konformità tal-oġġetti, iżda jirriżultaw ukoll minn azzjoni li tidħol fil-kamp tar-responsabbiltà tal-konsumatur, li f’dan il-każ hija t-twaħħil tal-madum mal-art, ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ fir-rigward ta’ dawn l-ispejjeż normalment tiddependi fuq, u tiġi stabbilita b’referenza għal xi kunċetti bħalma huma r-rabta kawżali, il-probabbiltà jew, possibbilment, it-tort.
61. Huwa ċar li d-Direttiva lanqas biss talludi għal għarbiel jew kriterju ta’ dan it-tip.
62. Wieħed jista’ jargumenta li, kif ġie ssuġġerit mill-qorti tar-rinviju u sostnut mill-Kummissjoni, tali funzjoni tista’ tiġi attribwita lill-kundizzjoni tal-“użu tal-oġġetti skont in-natura u l-iskop tagħhom”. Madankollu, kif innotaw Weber u l-Gvern Ġermaniż, dan il-kunċett huwa fir-realtà pjuttost wiesa’ u l-kapaċità tiegħu biex jistabbilixxi l-limiti tar-responsabbiltà tal-bejjiegħ u biex irendi r-riskju tiegħu bħala wieħed ikkalkolat hija pjuttost limitata.
63. Għalkemm il-firxa ta’ użi “normali” possibbli li jistgħu jsiru minn oġġetti partikolari ħafna u kompluti bħalma huma, pereżempju, kompjuter jew mejda, tista’ tkun pjuttost definita u immaġinabbli, iktar ma jkunu sempliċi l-oġġetti iktar ikun hemm possibbiltajiet ta’ użi “normali”. Għaldaqstant, iktar mal-oġġetti jkunu jikkostitwixxu komponenti jew materja prima, iktar ikun hemm skopijiet numerużi u mhux definiti li għalihom huma jkunu jistgħu jintużaw, dejjem skont in-natura tagħhom. Għaldaqstant, l-ispejjeż biex jitneħħa l-istess prodott jistgħu jvarjaw ħafna.
64. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, m’inix tal-fehma li bid-dritt li taħt l-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva l-konsumatur għandu biex l-oġġetti difettuż jitqiegħed f’konformità permezz tat-tibdil, wieħed jista’ jifhem li l-istess konsumatur għandu dritt li jobbliga lill-bejjiegħ ineħħi l-oġġetti difettużi mill-post li fih il-konsumatur ikun inkorporahom jew li jbati l-ispejjeż relattivi.
65. Naqbel ukoll li din il-konklużjoni ma hijiex affettwata bir-rekwiżit tal-“mingħajr ħlas” li huwa marbut, bis-saħħa tal-Artikolu 3(2) sa (4) tad-Direttiva, mal-obbligu tal-bejjiegħ biex irendi l-oġġetti konformi permezz tat-tibdil. Dan ir-rekwiżit jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li fihom il-bejjiegħ irid joffri u jrendi l-oġġett konformi dovut lill-konsumatur, jiġifieri mingħajr ħlas, iżda ma jistax jestendi sostanzjalment ir-rimedju eżistenti nnifsu. Bl-istess mod, ir-rekwiżit tal-“mingħajr inkonvenjent sinifikattiv” li jinsab fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jistabbilixxi kif l-oġġett għandu jitqiegħed f’konformità u mhux x’jinkludi dan b’mod materjali.
66. F’dan ir-rigward, fl-aħħar nett, għandha ssir differenza bejn din il-kawża u s-sentenza Quelle, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rekwiżit tal-“mingħajr ħlas” ifisser li l-bejjiegħ ma jistax iressaq xi pretensjoni finanzjarja fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-obbligu tiegħu li jqiegħed f’konformità l-oġġett li fir-rigward tiegħu sar il-kuntratt (11). Għaldaqstant, hija kkonkludiet, abbażi ta’ argumenti oħra, li d-Direttiva tipprekludi leġiżlazzjoni li taħtha l-bejjiegħ ta’ oġġetti difettużi jista’ jobbliga lill-konsumatur iħallas kumpens għall-użu tal-oġġetti difettużi sakemm dawn jinbidlu. Għall-kuntrarju, din il-kawża ma tirrigwardax xi pretensjoni finanzjarja min-naħa tal-bejjiegħ lill-konsumatur fir-rigward tat-tibdil, iżda tirrigwarda l-punt dwar jekk il-konsumatur, bħala parti mit-tqegħid f’konformità tal-prodott difettuż, jistax, apparti l-kunsinna mingħajr ħlas tal-oġġetti l-ġodda mingħajr difetti, jitlob it-tneħħija tal-oġġetti difettużi jew l-ispejjeż relattivi mingħand il-bejjiegħ.
67. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, it-tieni domanda għandha tingħata risposta fis-sens li d-drittijiet tal-konsumatur mogħtija taħt l-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva, f’każ li l-oġġetti jitqiegħdu f’konformità billi jinbidlu, ma jinkludux id-dritt li l-istess konsumatur jitlob mingħand il-bejjiegħ l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti mhux konformi mill-post li fih huwa jkun inkorporahom u dan b’mod kompatibbli man-natura u l-iskop tal-istess oġġetti.
C – Dwar ir-rekwiżit tal-proporzjonalità (Domanda 1)
68. Bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qegħda tistaqsi essenzjalment jekk l-Artikolu 3 tad-Direttiva għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li bejjiegħ li jkun biegħ oġġetti tal-konsum mhux konformi jkun jista’, f’każ fejn it-tiswija tal-oġġetti difettużi titqies li hija impossibbli, jirrifjuta r-rimedju alternattiv, li jkun għażel il-konsumatur, jiġifieri t-tibdil tal-oġġetti inkwistjoni jekk dak ir-rimedju jkun sproporzjonat inkwantu jinvolvi spejjeż għall-bejjiegħ li, meta mqabbla mal-valur li kien ikollu l-oġġett kieku kien konformi u mal-importanza tan-nuqqas ta’ konformità, ma jkunux raġonevoli.
69. Din il-kwistjoni ma tqumx f’din il-kawża jekk, kif issuġġerejt, fil-kuntest tad-dritt li għandu l-konsumatur biex jinbidlulu l-oġġetti difettużi, huwa ma jkunx jista’ jobbliga lill-bejjiegħ ibati l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti difettużi bħalma huma dawk inkwistjoni. Madankollu, ser nittratta din il-kwistjoni, assolutament b’mod sussidjarju, f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tasal għal konklużjoni differenti jew tagħżel li tirrispondi d-domandi fl-ordni proposta mill-qorti tar-rinviju.
1. L-argumenti prinċipali tal-partijiet
70. Weber – li fuq kollox sostna li l-ewwel domanda hija inammissibbli – u l-Gvern Ġermaniż u Awstrijak huma tal-fehma li skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva, il-bejjiegħ ta’ oġġetti mhux konformi mal-kuntratt jista’, anki f’każ bħal dan fejn ir-rimedju alternattiv huwa meqjus impossibbli, jirrifjuta r-rimedju magħżul mill-konsumatur jekk dak ir-rimedju jkun sproporzjonat inkwantu jinvolvi spejjeż għall-bejjiegħ li, meta mqabbla mal-valur li kien ikollu l-oġġett kieku kien konformi, ma jkunux raġonevoli u allura, konsegwentement, l-ewwel domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv.
71. Abbażi ta’ argumenti xi ftit differenti, dawn il-partijiet isostnu li din l-interpretazzjoni hija sostnuta mid-diċitura, mis-sistema u b’mod partikolari mill-għan tad-Direttiva li hija intiża li toħloq bilanċ bejn l-interessi tal-konsumatur u dawk tal-bejjiegħ. Filwaqt li jibbażaw ruħhom fuq il-kunċett tal-proporzjonalità relattiva msemmi mill-qorti tar-rinviju, huma jsostnu li l-obbligi tal-bejjiegħ taħt l-Artikolu 3 tad-Direttiva huma dejjem suġġetti għall-kundizzjoni tal-proporzjonalità u dan anki f’każijiet fejn wieħed mir-rimedji pprovduti taħt l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jkun impossibbli, b’tali mod li l-bejjiegħ ma jistax ikun obbligat jibdel l-oġġetti difettużi jekk dan ikun jinvolvi spejjeż għalih li jkunu totalment irraġonevoli.
72. F’dan ir-rigward, Weber u l-Gvern Ġermaniż u Awstrijak jaqblu, essenzjalment, li għalkemm it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva – kif ukoll il-premessa 11 tal-preambolu tagħha – jidher li jirreferi biss għal rimedju wieħed li jkun sproporzjonat meta mqabbel mar-rimedju l-ieħor, il-kriterji stabbiliti f’dik id-dispożizzjoni jridu jinftiehmu li huma ġenerali fil-portata tagħhom u li jirregolaw ukoll każijiet bħalma huwa dan fejn ikun hemm rimedju wieħed biss li huwa possibbli. F’dan ir-rigward, Weber tispeċifika li l-kunċett tal-impossibbiltà fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jista’ jinftiehem li jkopri ukoll każijiet ta’ sproporzjonalità (assoluta). Fil-fehma tal-Gvern Awstrijak, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, it-tibdil jista’ jitqies li huwa impossibbli fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni minħabba l-fatt li l-madum ma jistax jitneħħa u jiġi rritornat mingħajr ma jitkisser.
73. Barra minn hekk, skont dawn il-partijiet, f’każ bħalma hu dan, fejn ir-rimedji pprovduti fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jkunu impossibbli jew sproporzjonati, il-konsumatur jingħata biżżejjed protezzjoni taħt id-Direttiva inkwantu, taħt l-Artikolu 3(5) tad-Direttiva, huwa jista’ jitlob tnaqqis xieraq fil-prezz jew it-tħassir tal-kuntratt.
74. Fl-aħħar nett, huma jenfasizzaw li, fi kwalunkwe każ, kif jintqal fil-premessa 6 tal-preambolu tad-Direttiva, id-drittijiet u l-obbligi taħt id-Direttiva ma jaffettwawx id-dispożizzjonijiet u prinċipji tal-liġi nazzjonali relatati ma’ responsabbiltà kuntrattwali u mhux kuntrattwali li abbażi tagħhom il-konsumatur ikun jista’ jitlob id-danni.
75. Il-Kummissjoni u l-Gvern Belġjan, Pollakk u Spanjol essenzjalment isostnu, mill-banda l-oħra, li t-test ta’ proporzjonalità japplika biss għall-għażla bejn iż-żewġ rimedji pprovduti fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva u, għaldaqstant, ma jistax iwassal għal tnaqqis fil-prezz jew tħassir tal-kuntratt bħala rimedji sussidjarji pprovduti fl-Artikolu 3(5) tagħha. Għaldaqstant, huma jipproponu li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda.
76. F’dawk li jirrigwarda, b’mod iktar partikolari, lill-Kummissjoni, hija ssostni li dik is-soluzzjoni toħroġ l-ewwel nett mid-diċitura tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva u tal-premessa 11 tal-preambolu tagħha. Barra minn hekk, skont is-sistema tal-Artikolu 3 tad-Direttiva, l-eżekuzzjoni tal-kuntratt tingħata prijorità fuq it-tnaqqis fil-prezz jew it-tħassir tal-kuntratt, u għaldaqstant ir-referenza għall-proporzjonalità f’dak l-artikolu għandha tinftiehem b’mod restrittiv. Madankollu, il-Kummissjoni ma tiċħadx li f’każijiet estremi, fejn l-unika rimedju possibbli u mitlub ikun serjament sproporzjonat fir-rigward tal-interessi tal-konsumatur li jinsisti fuq dak ir-rimedju, jista’ jkun hemm każ ta’ impossibbiltà fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva.
77. Il-Gvern Belġjan, Pollakk u Spanjol jaqblu essenzjalment mal-argumenti tal-Kummissjoni, u jsostnu li l-fatt li l-bejjiegħ ikun jista’ jirrifjuta l-unika rimedju possibbli minħabba li huwa jaf ibati spejjeż eċċessivi jkun imur kontra d-drittijiet u l-livell għoli ta’ protezzjoni li d-Direttiva hija intiża li tagħti lill-konsumaturi.
2. Kunsiderazzjonijiet
78. Kif indikajt iktar ’il fuq (12), id-Direttiva timponi ġerarkija fuq is-sistema ta’ rimedji li hija tipprovdi inkwantu hija tiffavorixxi t-tiswija u t-tibdil, li huma r-rimedji fejn il-konsumatur jirċievi l-eżekuzzjoni li fuqha huwa jkun ftiehem, milli t-tnaqqis fil-prezz u t-tħassir tal-kuntratt, li huma r-rimedji fejn id-drittijiet u l-obbligi miftehma oriġinarjament jiġu modifikati skont in-nuqqas ta’ konformità jew saħansitra mħassra.
79. Għaldaqstant, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva, il-konsumatur jista’ “[f]il-bidu” jobbliga lill-bejjiegħ irendi l-oġġetti konformi mal-kuntratt permezz tat-tiswija jew tat-tibdil. Sussegwentement, kif jirriżulta mill-Artikolu 3(5) tad-Direttiva, ir-rimedji tat-tnaqqis fil-prezz jew tħassir tal-kuntratt huma disponibbli għall-konsumatur jekk l-istess konsumatur “m’huwiex intitolat la għat-tiswija u lanqas għal tibdil” jew jekk il-bejjiegħ ma jkunx lesta r-rimedju fi żmien raġonevoli, jew mingħajr inkonvenjent sinjifikattiv lill-konsumatur.
80. F’dan ir-rigward, kif jirriżulta ċar mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva, il-konsumatur huwa intitolat għar-rimedji ta’ eżekuzzjoni tat-tiswija jew tibdil, “jekk kemm-il darba dan huwa impossibbli jew disproporzjonat”.
81. Fil-fehma tiegħi, minn din id-dispożizzjoni jirriżulta biċ-ċar li dik il-proviso tapplika għal kull rimedju fil-“livell primarju” u, għaldaqstant, meta l-konsumatur jagħżel tiswija jew tibdil, ir-rimedju jrid fiż-żewġ każijiet ikun possibbli u proporzjonat, u fin-nuqqas ta’ dan il-bejjiegħ jista’ jirrifjuta r-rimedji primarji u l-għażla tal-konsumatur tkun limitata għat-tnaqqis fil-prezz jew tħassir tal-kuntratt.
82. Ma hemmx dubju li d-diċitura tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva, li jipprovdi li l-proporzjonalità ta’ rimedju trid tiġi stabbilita b’riferiment għar-“rimedju alternattiv”, tidher li tindika li r-rekwiżit tal-proporzjonalità jirregola biss l-għażla bejn iż-żewġ rimedji primarji u mhux l-għażla bejn dawk ir-rimedji u t-tnaqqis fil-prezz jew tħassir tal-kuntratt.
83. Madankollu, din l-interpretazzjoni ma hijiex konvinċenti u fid-dawl ukoll tad-dispożizzjonijiet tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(3) imsemmija iktar ’il fuq, hija għandha tiġi miċħuda.
84. Jekk, skont din l-interpretazzjoni, id-Direttiva kellha fil-fatt tinftiehem li l-konsumatur jista’, f’każ – bħal fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali – fejn wieħed miż-żewġ rimedji primarji msemmija fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva jkun impossibbli, jagħżel ir-rimedju l-ieħor kemm jekk huwa proporzjonat u kemm jekk ma huwiex, allura l-applikazzjoni tar-rimedji sussidjarji tat-tnaqqis fil-prezz jew tħassir tal-kuntratt, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(5) tad-Direttiva, tkun ovvjament limitata ħafna, jiġifieri għall-każijiet fejn kemm it-tiswija kif ukoll it-tibdil ikunu impossibbli.
85. Fil-fehma tiegħi, tali interpretazzjoni tiskarta indebitament l-interessi tal-bejjiegħ u għaldaqstant ma toħloqx bilanċ ġust bejn l-interessi tal-konsumatur u tal-bejjiegħ (13). Il-fatt li din l-interpretazzjoni inevitabbilment twassal għal każijiet inaċċettabbli ta’ tbatija għall-bejjiegħ kellu, indirettament, jiġi rikonoxxut mill-Kummissjoni li sostniet li jistgħu jsiru xi eċċezzjonijiet f’każijiet gravi ta’ sproporzjonalità.
86. Barra minn hekk, għandu jiġi nnotat f’dan il-kuntest li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li, taħt id-Direttiva, l-interessi finanzjarji tal-bejjiegħ huma mħarsa, inter alia, mill-possibbiltà stess li huwa għandu, abbażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva, li jirrifjuta t-tibdil tal-oġġetti meta dak ir-rimedju jkun spoporzjonat peress li jinvolvi spejjeż mhux raġonevoli għall-bejjiegħ (14).
87. Fl-aħħar nett, għandu jiġi nnotat li, f’dak li jirrigwarda kif jiġi stabbilit jekk rimedju jimponix spejjeż mhux raġonevoli fuq il-bejjiegħ u għalhekk għandu jitqies sproporzjonat, il-fatturi li jridu jittieħdu inkunsiderazzjoni taħt il-kunċett tal-proporzjonalità (assoluta) deskritt mill-qorti tar-rinviju jirriflettu essenzjalment dawk li jissemmew fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva.
88. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta għall-ewwel domanda magħmula mill-Bundesgerichtshof fis-sens li l-ewwel u t-tieni subparagrafi tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva ma għandhomx jiġu interpretati bħala li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li bejjiegħ li jkun biegħ oġġetti tal-konsum mhux konformi mal-kuntratt, f’każ fejn it-tiswija tal-oġġetti difettużi tkun impossibbli, jista’ jirrifjuta r-rimedju alternattiv magħżul mill-konsumatur biex jinbidlu l-oġġetti meta dak ir-rimedju jkun sproporzjonat peress li jinvolvi spejjeż għall-bejjiegħ li, meta mqabbla mal-valur li kien ikollu l-oġġett mingħajr difetti u mal-importanza tan-nuqqas ta’ konformità, ma jkunux raġonevoli għall-bejjiegħ.
V – Konklużjoni
89. Għaldaqstant, nippropni lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi d-domandi li saru bil-mod kif ġej:
– Id-drittijiet tal-konsumatur mogħtija taħt l-Artikolu 3(2) u (3) tad-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Mejju 1999, dwar ċerti aspetti tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom, f’każ li l-oġġetti jitqiegħdu f’konformità billi jinbidlu, ma jinkludux id-dritt li l-istess konsumatur jitlob mingħand il-bejjiegħ l-ispejjeż tat-tneħħija tal-oġġetti mhux konformi mill-post li fih huwa jkun inkorporahom u dan b’mod kompatibbli man-natura u l-iskop tal-istess oġġetti.
– L-ewwel u t-tieni subparagrafi tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 1999/44 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li bejjiegħ li jkun biegħ oġġetti tal-konsum mhux konformi mal-kuntratt, f’każ fejn it-tiswija tal-oġġetti difettużi tkun impossibbli, jista’ jirrifjuta r-rimedju alternattiv magħżul mill-konsumatur biex jinbidlu l-oġġetti meta dak ir-rimedju jkun sproporzjonat peress li jinvolvi spejjeż għall-bejjiegħ li, meta mqabbla mal-valur li kien ikollu l-oġġett mingħajr difetti u mal-importanza tan-nuqqas ta’ konformità, ma jkunux raġonevoli għall-bejjiegħ.
1 – Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2 – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 4, p. 223.
3 – Ingrid Putz, li għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
4 – F’dan il-kuntest ara ukoll il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom (COM(95) 520 finali – COD 96/0161, ĠU 1996 C 307, p. 8), nota ta’ spjega fil-punt I.A.4.
5 – F’dan ir-rigward ara s-sentenza tas-17 ta’ April 2008, Quelle (C-404/06, Ġabra I-2685, punti 30 u 36).
6 – Għal referenza għall-protezzjoni mogħtija ukoll lill-interessi finanzjarji tal-bejjiegħ taħt id-Direttiva, ara s-sentenza Quelle, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punt 42.
7 – Il-relazzjoni ta’ dawn iż-żewġ aspetti twassal għal diversi possibbiltajiet f’dak li jirrigwarda l-obbligu potenzjali tal-bejjiegħ li jħallas għat-tneħħija tal-oġġetti difettużi.
8 – Il-fatt li d-Direttiva timponi din il-ġerarkija jirriżulta biċ-ċar mill-kliem użati fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva flimkien mal-premessa 11 tal-preambolu tagħha. Ara ukoll s-sentenza Quelle, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punt 27.
9 – Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kuntratti ta’ Bejgħ Internazzjonali ta’ Merkanzija ġiet adottata fil-11 ta’ April 1980 u daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 1988.
10 – COM(2008) 614 finali – COD 2008/0196
11 – Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’qiegħ il-paġna 5, punt 34.
12 – Ara l-punt 47 iktar ’il fuq.
13 – F’dan ir-rigward, ara ukoll il-kumment tiegħi fil-punt 30 iktar ’il fuq.
14 – Għal dan il-għan ara s-sentenza Quelle, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5, punt 42.
Full & Egal Universal Law Academy