KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOT
ippreżentati fit-2 ta’ Settembru 2010 1(1)
Kawża C‑362/09 P
Athinaïki Techniki AE
vs
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
“Għajnuna mill-Istat – Ilment – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tittiħidx azzjoni fir-rigward ta’ lment – Att li jista’ jiġi kkontestat – Irtirar mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni li ma tittiħidx azzjoni fir-rigward ta’ lment – Nuqqas ta’ indikazzjoni tal-illegalità li dan l-irtirar huwa intiż li jikkoreġi – Illegalità tad-deċiżjoni ta’ rtirar”
1. L-appell preżenti huwa l-estensjoni tal-kawża li tat lok għas-sentenza tas-17 ta’ Lulju 2008, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni (2).
2. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-deċiżjoni amministrattiva tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, tat-2 ta’ Ġunju 2004, li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment imressaq mill-kumpannija li drittijietha ġew sussegwentement trasferiti lil Athinaïki Techniki AE (3) kellha tiġi kkunsidrata deċiżjoni fis-sens tal-Artikolu 4 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 (4), u għalhekk kienet tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat. Hija rrinvijat il-proċess quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej (li issa saret il-Qorti Ġenerali) sabiex din tiddeċiedi dwar ir-rikors għal annullament ippreżentat minn Athinaïki Techniki kontra dan l-att.
3. Fis-26 ta’ Settembru 2008, il-Kummissjoni kitbet lill-appellanti li fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija irtirat l-ittra tagħha li informatha dwar id-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment, fetħet mill-ġdid il-proċedura u rtirat it-talba preċedenti tagħha, filwaqt li stiednet lill-appellanti tipprovdilha informazzjoni biex tipprova l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat.
4. B’digriet mogħti fid-29 ta’ Ġunju 2009, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni (5), il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li fid-dawl ta’ din l-ittra, ir-rikors ta’ annullament kontra d-deċiżjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni fir-rigward ta’ lment ma kienx għad għandu skop.
5. Athinaïki Techniki ppreżentat appell kontra dan id-digriet li fil-kuntest tiegħu hija kkritikat lill-Qorti Ġenerali talli, b’mod partikolari, kisret il-kundizzjonijiet li l-Kummissjoni setgħet tirtira d-deċiżjoni tagħha li ma titteħidx azzjoni fir-rigward ta’ lment, liema kundizzjonijiet jirriżultaw mis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
6. Fil-konklużjonijiet preżenti jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara l-appell fondat.
7. Sejjer nirrileva, li skont is-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, l-appellanti kellha d-dritt tikseb stħarriġ ġudizzjarju tal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni li fid-dawl tal-informazzjoni li kellha din l-istituzzjoni fit-2 ta’ Ġunju 2004, ma kienx hemm lok li tinfetaħ proċedura ta’ investigazzjoni formali u li kienet iġġustifikata li ma tieħux azzjoni.
8. Nirrileva li fid-dawl ta’ din is-sentenza, il-Kummissjoni setgħet validament tirtira d-deċiżjoni tagħha li ma titteħidx azzjoni biss sabiex tikkoreġi l-illegalità. Nirrileva li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 ma kinitx tagħti spjegazzjoni rilevanti dwar ir-raġunijiet li minħabba fihom il-Kummissjoni ddeċidiet li tirtira din id-deċiżjoni u li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ investigazzjoni preliminari. Insostni li dan l-irtirar ma huwiex iġġustifikat u jċaħħad lill-appellanti mill-possibbiltà li tikseb stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tagħha, b’esklużjoni tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Minn dan niddeduċi li d-digriet appellat, li jipprovdi li l-Kummissjoni rtirat id-deċiżjoni kkontestata li ma titteħidx azzjoni b’tali mod li r-rikors magħmul kontriha ma għadx għandu skop, huwa vvizjat bi żball ta’ liġi.
9. Sussidjarjament, insostni li d-digriet appellat huwa wkoll ivvizjat bi żball ta’ liġi peress li l-Qorti Ġenerali rrilevat li l-irtirar li jirriżulta mill-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 wassal l-istess effetti bħal sentenza ta’ annullament, b’tali mod li l-appellanti ma għadx għandha interess li tannulla d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni.
I – Il-kuntest ġuridiku u fattwali tad-digriet appellat
A – Il-fatti li seħħew qabel is-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni
10. Fix-xahar ta’ Ottubru 2001, l-awtoritajiet Elleniċi bdew proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku bil-għan li jittrasferixxu 49 % tal-kapital tal-każinò Mont Parnès. Kien hemm żewġ kandidati li kkompetew, jiġifieri l-konsorzju Casino Attikis u Hyatt Consortium. Wara proċedura allegatament ivvizzjata, il-kuntratt ingħata lil Hyatt Consortium.
11. Membru tal-konsorzju Casino Attikis, Egnatia SA, li wara amalgamazzjoni ġiet sostitwita minn Athinaïki Techniki, ippreżenta lmenti rispettivament quddiem is-servizzi tad-Direttorat Ġenerali (DĠ) “Suq Intern” u quddiem id-DĠ “Kompetizzjoni” tal-Kummissjoni. Dan tal-ewwel intalab jiddeċiedi dwar il-legalità tal-proċedura ta’ trasferiment ta’ 49 % tal-kapital tal-każinò Mont Parnès fir-rigward tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, filwaqt li t-tieni rċieva lment dwar għajnuna mill-Istat li ngħatat lil Hyatt Consortium fil-kuntest ta’ din l-istess proċedura.
12. B’ittra tal-15 ta’ Lulju 2003, id-DĠ “Kompetizzjoni” fakkar lil Athinaïki Techniki bil-prassi deċiżjonali tiegħu li biha t-trasferiment ta’ beni pubbliċi fil-kuntest ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti ma jikkostitwixxix għajnuna mill-Istat meta din il-proċedura ssir b’mod trasparenti u nondiskriminatorju. Konsegwentement, huwa informaha li ma kienx ser jieħu deċiżjoni qabel ma d-DĠ “Suq Intern” itemm l-eżami tal-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni.
13. B’ittra elettronika tat-28 ta’ Awwissu 2003, ir-rappreżentant ta’ Athinaïki Techniki essenzjalment ippreċiża li l-ilment dwar l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat kien dwar elementi distinti mill-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku u li għaldaqstant, is-servizzi tad-DĠ “Kompetizzjoni” ma kellhomx jistennew il-konklużjonijiet tad-DĠ “Suq Intern”.
14. B’ittra tas-16 ta’ Settembru 2003, is-servizzi tad-DĠ ‘Kompetizzjoni’ tennew dak li ntqal fl-ittra tal-15 ta’ Lulju 2003, iżda madankollu stiednu lil Athinaïki Techniki tibgħatilhom informazzjoni addizzjonali dwar kull għajnuna oħra li ma kinitx relatata mas-sejħa għal offerti tal-każinò.
15. B’ittri tat-22 ta’ Jannar u tal-4 ta’ Awwissu 2004, is-servizzi tad-DĠ ‘Suq Intern’ għarrfu lil Athinaïki Techniki li ma kienux ser ikomplu l-eżami taż-żewġ ilmenti li kienu ġew indirizzati lilhom.
16. Sussegwentement, il-Kummissjoni bagħtet lil Athinaïki Techniki l-ittra inkwistjoni li tistipula kif ġej:
“Nirreferi għat-telefonata tiegħek fejn tlabt konferma dwar jekk il-Kummissjoni komplietx għaddejja bl-investigazzjoni tagħha fil-każ imsemmi jew jekk ġietx adottata deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni.
B’ittra tas-16 ta’ Settembru 2003, il-Kummissjoni informatek li fuq il-bażi tal-informazzjoni li tiddisponi minnha, ma hemmx biżżejjed raġunijiet sabiex tkompli bl-eżami ta’ dan il-każ (skont l-Artikolu 20 tar-[Regolament Nru 659/1999]).
Fin-nuqqas ta’ informazzjoni supplimentari li tiġġustifika t-tkomplija tal-investigazzjoni, il-Kummissjoni għalqet il-każ amministrattivament fit-2 ta’ Ġunju 2004.”
17. Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġenerali fit-18 ta’ Frar 2005, Athinaïki Techniki ppreżentat rikors għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, liema deċiżjoni ttgħarfitilha permezz ta’ din l-ittra.
18. Il-Qorti Ġenerali, fid-digriet tagħha tas-26 ta’ Settembru 2006, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni (6), laqgħet l-eċċezzjoni ta’ inammissibbilità mqajma mill-Kummissjoni. Iddeċidiet li l-imsemmija ittra ma kinitx tikkostitwixxi deċiżjoni fis-sens tal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 659/1999 u li din ma pproduċiet ebda effett ġuridiku, b’tali mod li għalhekk hija ma setgħetx tkun is-suġġett ta’ rikors skont l-Artikolu 230 KE.
19. Athinaïki Techniki appellat minn dan id-digriet.
B – Is-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni
20. Preliminarjament, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li r-rikors għal annullament ta’ Athinaïki Techniki ma kienx jirrigwarda l-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 per se, iżda d-deċiżjoni tad-DĠ “Kompetizzjoni” li ma jieħux azzjoni fir-rigward tal-ilment ta’ din il-kumpannija dwar għajnuna mill-Istat mogħtija mir-Repubblika Ellenika lill-konsorzju ta’ Hyatt Regency fil-kuntest tal-kuntratt pubbliku dwar il-każinò Mont Parnès.
21. Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li Athinaïki Techniki talbet l-annullament ta’ din id-deċiżjoni minħabba li din ġiet adottata skont il-bażi tal-Artikolu 88(3) KE, mingħajr ma qabel il-Kummissjoni kienet fetħet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista fl-Artikolu 88(2) KE, li kienet tippermettilha tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha.
22. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, fl-ewwel lok hija ċċarat in-natura tal-atti adottati fi tmiem il-fażi ta’ eżami preliminari u mbagħad eżaminat jekk il-Qorti Ġenerali kellhiex raġun tikkonkludi li d-deċiżjoni inkwistjoni li ma titteħidx azzjoni ma kinitx tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat.
1. Fuq in-natura tal-atti adottati fi tmiem il-fażi ta’ eżami preliminari ta’ għajnuna mill-Istat
23. Il-Qorti tal-Ġustizzja bdiet billi fakkret li fil-kuntest tal-proċedura ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat, għandha ssir distinzjoni bejn, minn naħa, il-fażi preliminari tal-eżami tal-għajnuna, li għandha biss l-għan li tippermetti lill-Kummissjoni tifforma opinjoni preliminari dwar il-kompatibbiltà parzjali jew totali tal-għajnuna inkwistjoni, u min-naħa l-oħra, il-fażi ta’ eżami proprja, li hija maħsuba sabiex tippermetti lil din l-istituzzjoni jkollha għarfien sħiħ dwar il-fatti kollha tal-kawża, liema fażi hija ta’ natura indispensabbli peress li l-Kummissjoni ssib diffikultajiet serji sabiex tevalwa jekk għajnuna hijiex kompatibbli mas-suq komuni (7).
24. Hija rrilevat li huwa biss fil-kuntest ta’ din l-aħħar fażi li t-Trattat KE jobbliga lill-Kummissjoni tavża lill-persuni interessati jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom, b’tali mod li meta l-Kummissjoni, fi tmiem l-ewwel fażi, tadotta deċiżjoni li ma tinvolvix il-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, dawn il-persuni interessati jkollhom id-dritt jikkontestawha sabiex jiżguraw l-osservanza ta’ dawn il-garanziji proċedurali (8).
25. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li r-Regolament Nru 659/1999 jagħti lill-imsemmija persuni kkonċernati d-dritt li jagħtu bidu għall-fażi ta’ eżami preliminari billi jibagħtu lill-Kummissjoni informazzjoni dwar għajnuna allegatament illegali u li dan jobbligaha tinvestiga, mingħajr dewmien, l-eżistenza eventwali ta’ għajnuna u l-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-persuni kkonċernati li ma jistgħux jinvokaw id-drittijiet tad-difiża f’din il-proċedura għandhom, madankollu, id-dritt li jkunu assoċjati magħha b’mod adegwat fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni. Dan jimplika li meta l-Kummissjoni tinformahom, b’mod konformi mat-tieni sentenza tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 659/1999, li ma hemmx biżżejjed motivi sabiex tiddeċiedi fuq il-każ, hija għandha xorta waħda tippermettilhom jippreżentaw, f’terminu raġonevoli, osservazzjonijiet supplimentari (9).
26. Il-Qorti tal-Ġustizzja kompliet ir-raġunament tagħha b’dan il-mod :
“40 Ladarba dawn l-osservazzjonijiet jiġu ppreżentati jew it-terminu raġonevoli jiskadi, l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 659/1999 jimponi fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tagħlaq il-fażi preliminari tal-eżami billi tadotta deċiżjoni skont l-Artikolu 4(2), (3) jew (4) ta’ dan ir-regolament, jiġifieri deċiżjoni li tikkonstata l-ineżistenza tal-għajnuna, li ma tqajjimx oġġezzjonijiet jew li tiftaħ proċedura ta’ investigazzjoni formali. B’hekk, din l-istituzzjoni mhijiex awtorizzata tipperpetwa n-nuqqas tagħha milli tieħu azzjoni matul il-fażi ta’ eżami preliminari. Meta jasal il-mument, għandha jew tiftaħ il-fażi ta’ investigazzjoni sussegwenti, jew tagħlaq il-każ billi tadotta deċiżjoni f’dan is-sens (ara, fil-kuntest tal-proċedura f‘kwistjonijiet ta’ kompetizzjoni, is-sentenza tat-18 ta’ Marzu 1997, Guérin automobiles vs Il-Kummissjoni, C-282/95 P, Ġabra p. I-1503, punt 36). Skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 659/1999, fejn il-Kummissjoni tieħu deċiżjoni bħal din wara li tkun irċeviet informazzjoni minn parti interessata, hija għandha tibagħtilha kopja ta’ dik id-deċiżjoni.
41 F’dan il-kuntest, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni tista’ tieħu waħda mid-deċiżjonijiet fuq imsemmija previsti fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 mingħajr madankollu ma tikkwalifikaha bħala deċiżjoni skont din id-dispożizzjoni.”
27. F’dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret il-ġurisprudenza stabbilita tagħha dwar l-ammissibbiltà ta’ rikorsi għal annullament li tipprovdi li għandha tingħata importanza lis-sustanza stess tal-atti kkontestati kif ukoll lill-intenzjoni tal-awtur tagħhom sabiex dawn l-atti jiġu kkwalifikati. Hija indikat li, bħala regola, jikkostitwixxu atti li jistgħu jiġu kkontestati l-miżuri li jistabbilixxu b’mod definittiv il-pożizzjoni tal-Kummissjoni fi tmiem proċedura amministrattiva u li jkunu intiżi li jipproduċu effetti legali vinkolanti li jaffettwaw l-interessi tar-rikorrent, indipendentament mill-forma ta’ dawn l-atti u minn jekk jissodisfawx jew le r-rekwiżiti formali, bħalma huma t-titolu tagħhom, il-motivazzjoni tagħhom jew jekk isemmux id-dispożizzjonijiet li jikkostitwixxu l-bażi legali tagħhom (10).
28. Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li għalhekk kien irrilevanti li l-att ikkritikat ma jissejjaħx “deċiżjoni” jew li ma jirreferix għall-Artikolu 4(2), (3) jew (4) tar-Regolament Nru 659/1999, jew ukoll li ma ġiex innotifikat mill-Kummissjoni lill-Istat Membru kkonċernat, bi ksur tal-Artikolu 25 ta’ dan ir-regolament (11).
29. Il-Qorti tal-Ġustizzja kompliet b’dan il-mod:
“45 Li kieku kien mod ieħor, il-Kummissjoni tkun tista’ tevita l-istħarriġ tal-qorti Komunitarja billi sempliċiment tinjora rekwiżiti formali bħal dawn. Jirriżulta mill-ġurisprudenza li, billi l-Komunità Ewropea hija Komunità bbażata fuq l-istat ta’ dritt li fiha l-istituzzjonijiet tagħha huma suġġetti għal stħarriġ tal-konformità tal-atti tagħhom mat-trattat, ir-regoli proċedurali applikabbli għall-kawżi li l-qrati Komunitarji jiġu aditi bihom għandhom jiġu interpretati, safejn huwa possibbli, b’tali mod li dawn ir-regoli jkunu jistgħu jiġu applikati b’mod li jikkontribwixxi għall-kisba tal-għan li tiġi ggarantita protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi jinvokaw taħt id-dritt Komunitarju (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-25 ta’ Lulju 2002, Unión de Pequeños Agricultores vs Il-Kunsill, C-50/00 P, Ġabra p. I-6677, punt 44; tat-18 ta’ Jannar 2007, PKK u KNK vs Il-Kunsill, C-229/05 P, Ġabra p. I-439, punt 109, kif ukoll tat-13 ta’ Marzu 2007, Unibet, C-432/05, Ġabra p. I-2271, punti 37 u 44).
46 Jirriżulta minn dan li sabiex jiġi ddeterminat jekk att fi kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat jikkostitwixxix deċiżjoni fis-sens tal-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999, għandu jiġi vverifikat jekk, meta jitqiesu s-sustanza tiegħu u l-intenzjoni tal-Kummissjoni, din l-istituzzjoni stabbilixxietx b’mod definittiv permezz tal-att ineżami, fi tmiem il-fażi ta’ eżami preliminari, il-pożizzjoni tagħha fuq il-miżura li dwarha sar l-ilment u, għaldaqstant, jekk hija kkonkludietx li din tikkostitwixxi għajnuna jew le, li ma tqajjimx dubji f’dak li jirrigwarda l-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni jew li hija tqajjem tali dubji.”
2. Fuq il-kwistjoni dwar jekk id-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni hijiex att li jista’ jiġi kkontestat
30. Il-Qorti tal-Ġustizzja analizzat l-att li ttgħarraf lill-Athinaïki Techniki permezz tal-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 b’dan il-mod:
“52 Mis-sustanza ta’ dan l-att u mill-intenzjoni tal-Kummissjoni jirriżulta li din b’hekk iddeċidiet li ġġib fi tmiem il-proċedura ta’ eżami preliminari mibdija minn Athinaïki Techniki. Permezz ta’ dan l-att, il-Kummissjoni kkonstatat li l-eżami mwettaq ma kienx ippermetta li jiġi konkluż li teżisti għajnuna fis-sens tal-Artikolu 87 KE u hija rrifjutat b’mod impliċitu li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista fl-Artikolu 88(2) KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-2 ta’ April 1998, Il-Kummissjoni vs Sytraval u Brink’s France, [C-367/95P, Ġabra, p. I-1719] punt 47).
53 Minbarra dan jirriżulta wkoll mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 36 ta’ din is-sentenza li, f’sitwazzjoni bħal din, il-benefiċjarji tal-garanziji proċedurali previsti f’din id-dispożizzjoni jistgħu jiżguraw li dawn jiġu osservati biss jekk ikollhom il-possibbiltà jikkontestaw dik id-deċiżjoni quddiem il-qrati Komunitarji skont ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 230 KE. Dan il-prinċipju japplika kemm fil-każ fejn id-deċiżjoni tittieħed minħabba li l-Kummissjoni tqis li l-għajnuna hija kompatibbli mas-suq komuni kif ukoll meta hija tkun tal-opinjoni li l-eżistenza stess ta’ għajnuna għandha tkun eskluża.
54 L-att ikkontestat ma jistax jiġi kkwalifikat bħala att preliminari jew preparatorju, billi dan mhux ser jiġi segwit, fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva mibdija, minn ebda att ieħor li jista’ jagħti lok għal rikors għal annullament (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza [tas-16 ta’ Ġunju 1994,] SFEI et vs Il-Kummissjoni, [C-39/93 P, Ġabra p. I-2681], punt 28).
55 Kuntrarjament għal dak li ddeċidiet il-Qorti tal-Prim’Istanza, mhuwiex rilevanti f’dan ir-rigward li l-persuna interessata tkun għad tista’ tipprovdi lill-Kummissjoni informazzjoni supplimentari li tista’ tobbligaha tirrevedi l-pożizzjoni tagħha fuq il-miżura tal-Istat inkwistjoni.
56 Fil-fatt, il-legalità ta’ deċiżjoni meħuda fi tmiem il-fażi ta’ eżami preliminari għandha tiġi evalwata biss fuq il-bażi tal-elementi ta’ informazzjoni li l-Kummissjoni setgħet kellha fil-mument meta ħadet id-deċiżjoni (ara s-sentenza [tal-15 ta’ April 2008,] Nuova Agricast, [C-390/06, Ġabra p. I-2577], punti 54 sa 60), jiġifieri, f’dan il-każ, fil-mument meta ġie adottat l-att ikkontestat.
57 Jekk persuna interessata tipprovdi informazzjoni supplimentari wara li l-każ ikun ingħalaq, jista’ jiġri li l-Kummissjoni jkollha tiftaħ, jekk ikun hemm bżonn, proċedura amministrattiva ġdida. Min-naħa l-oħra, din l-informazzjoni m’għandhiex impatt fuq il-fatt li l-ewwel proċedura ta’ eżami preliminari hija diġà magħluqa.
58 Minn dan jirriżulta, kuntrarjament għal dak li l-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidet fil-punt 29 tad-digriet [tas-26 ta’ Settembru 2006, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq], [i]l-Kummissjoni adottat pożizzjoni definittiva fuq it-talba ta’ Athinaïki Techniki li tikkonstata ksur tal-Artikoli 87 KE u 88 KE.
59 Fl-aħħar nett, huwa rrilevanti għall-kwalifika tal-att ikkontestat, kif intqal fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, li l-Kummissjoni ma nnotifikatx lill-Istat Membru kkonċernat, li hija ma sejħitlux “deċiżjoni”, u li ma rreferietx għall-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999.
60 F’dan ir-rigward, jirriżulta mill-iżvolġiment tal-proċedura amministrattiva, hekk kif imfakkar b’mod partikolari fil-punt 6 tad-digriet [tas-26 ta’ Settembru 2006, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ‘il fuq], li l-Kummissjoni ħadet il-pożizzjoni tagħha minħabba li l-miżura tal-Istat inkwistjoni ma kinitx tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat. L-att ikkontestat għalhekk għandu jiġi kkwalifikat bħala deċiżjoni fis-sens tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament Nru 659/1999, moqri flimkien mal-Artikolu 13(1) u t-tielet sentenza tal-Artikolu 20(2) ta’ dan ir-regolament.
61 Billi dan l-att ostakola lil Athinaïki Techniki milli tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha fil-kuntest ta’ proċedura ta’ investigazzjoni formali skont l-Artikolu 88(2) KE, huwa pproduċa effetti legali vinkolanti li setgħu jaffettwaw l-interessi ta’ din il-kumpannija.
62 Għaldaqstant, l-att ikkontestat jikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat skont l-Artikolu 230 KE.”
31. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet kif ġej dwar l-appell magħmul minn Athinaïki Techniki:
“1) Id-digriet tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej, tas-26 ta’ Settembru 2006, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni (T-94/05) huwa annullat.
2) L-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej hija miċħuda.
3) Il-kawża hija rrinvijata lill-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej sabiex tagħti deċiżjoni fuq it-talbiet ta’ Athinaïki Techniki AE għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment dwar l-allegata għajnuna mill-Istat mogħtija mir-Repubblika Ellenika lill-konsorzju Hyatt Regency fil-kuntest ta’ kuntratt pubbliku li jirrigwarda t-trasferiment ta’ 49 % tal-kapital tal-kasinò Mont Parnès.
[…]”
C - Id-digriet appellat
32. Permezz ta’ ittra tat-2 ta’ Ottubru 2008, il-Kummissjoni informat lill-Qorti Ġenerali li fis-26 ta’ Settembru 2008, hija kienet bagħtet ittra lill-appellanti li kienet tgħid hekk:
“Nirreferi għall-ittra tat-[2 ta’ Diċembru 2004] (12) li permezz tagħha s-servizzi tad-DĠ Kompetizzjoni informawk li abbażi tal-informazzjoni li għandha ma kienx hemm biżżejjed raġunijiet sabiex ikomplu bl-eżami tal-fajl imsemmi fis-suġġett u li, fin-nuqqas ta’ informazzjoni addizzjonali li tiġġustifika t-tkomplija tal-eżami, il-Kummissjoni għalqet il-fajl inkwistjoni fuq livell amministrattiv.
Fid-dawl tas-sentenza [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq], id-dipartimenti tad-DĠ kompetizzjoni jinnotifikawk bl-irtirar ta’ din l-ittra u l-ftuħ mill-ġdid tal-fajl imsemmi iktar ’il fuq.
Għalhekk, aħna nirtiraw it-talba preċedenti tagħna u nistiednuk mill-ġdid [li] tibgħatilna evidenza li turi l-għoti ta’ għajnuna illegali mill-Istat fil-kuntest tal-bejgħ tal-każinò Mont Parnès.”
33. Il-Kummissjoni, sostnuta minn Athens Resort Casino AE Symmetochon (13), parti intervenjenti, sostniet li bis-saħħa tal-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008, il-każ kien tilef l-iskop tiegħu, b’tali mod li ma kienx hemm lok li tittieħed deċiżjoni.
34. Athinaïki Techniki kkontestat din il-pożizzjoni.
35. Fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali elenkat il-motivi li ġejjin :
“32 L-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat li fid-digriet tagħha tat-18 ta’ Novembru 1992, SFEI et vs Il-Kummissjoni (C-22/92, li għadu ma ġiex ippublikat fil-Ġurnal Uffiċjali, punti 1 u 2), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li fil-każ ta’ appell minn deċiżjoni amministrattiva li ma titteħidx azzjoni fir-rigward ta’ ilment dwar allegazzjoni ta’ għajnuna mill-Istat, il-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura ta’ eżami preliminari jikkostitwixxi l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni. Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-imsemmi appell ma kienx għad għandu skop u ddikjarat li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni (digriet SFEI et vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq, punti 5 u 7; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-1 ta’ Lulju 2008, Chronopost […] vs UFEX et, C‑341/06 P u C‑342/06 P, [Ġabra p. I‑4777], punt 3, u s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-7 ta’ Ġunju 2006, UFEX et vs Il-Kummissjoni, T‑613/97, Ġabra p. II‑1531, punti 8 u 11).
33 It-tieni nett, mill-punti 52, 54 u 58 tas-sentenza [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq] jirriżulta li l-konstatazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tipprovdi li [d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni] stabbiliet b’mod definittiv il-pożizzjoni tal-Kummissjoni fir-rigward tal-miżura kontroversjali, kienet neċessarja biex [l-imsemmija deċiżjoni] tkun tista’ tiġi kkunsidrata att li jista’ jiġi kkontestat. Madankollu, wara l-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura ta’ eżami preliminari u wara li r-rikorrenti stiednuha tippreżenta d-dokumenti li jsostnu l-ilmenti tagħha, ma jibqax jeżisti iktar att li jistabbilixxi l-pożizzjoni tal-Kummissjoni b’mod definittiv u, għaldaqstant, wieħed li jista’ jiġi kkontestat.
34 It-tielet nett, għandu jiġi rrilevat li [d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni] ġiet adottata fit-tmiem tal-proċedura ta’ eżami preliminari u, skont is-sentenza [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq] għandha tiġi interpretata jew bħala deċiżjoni impliċita li tikkonstata li l-miżura inkwistjoni mhijiex għajnuna fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE, jew bħala deċiżjoni impliċita li ma tqajjimx oġġezzjonijiet. Għalhekk, fil-każ ta’ annullament, il-Kummissjoni hija obbligata li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura preliminari ta’ eżami u, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fil-punt 40 tas-sentenza [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq], li tadotta formalment waħda mid-deċiżjonijiet imsemmija fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 jew deċiżjoni li ma tieħux azzjoni li tikkostitwixxi att ġdid li jista’ jiġi kkontestat.
35 F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi rrilevat li l-irtirar [tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni] jipproduċi effetti ekwivalenti għal dawk ta’ sentenza li tannulla [din id-deċiżjoni] għaliex il-proċedura ta’ eżami preliminari b’hekk miftuħa mill-ġdid tingħalaq b’waħda mid-deċiżjonijiet formali imsemmija fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 jew minn deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni. Fil-fatt, sentenza li tannulla [id-deċiżjoni li ma titteħidix azzjoni] ma tagħti lok għal ebda konsegwenza ġuridika supplimentari għall-konsegwenzi tal-irtirar li jkun sar (digriet tal-Qorti Ġenerali tas-6 ta’ Diċembru 1999, Elder vs Il-Kummissjoni, T‑178/99, Ġabra. p. II‑3509, punt 20).
36 Għalhekk, ir-rikorrenti ma għandha ebda interess li tikseb l-annullament tad-[deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni] (ara, f’dan is-sens, id-digrieti tal-Qorti Ġenerali tat-28 ta’ Mejju 1997, Proderec vs Il-Kummissjoni, T‑145/95 Ġabra, p. II-823, punt 27 u Elder vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21).
37 Għalhekk, għandu jiġi rrilevat li l-appell preżenti ma għadx għandu skop u li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni.”
36. Sussegwentement, il-Qorti Ġenerali elenkat ir-raġunijiet li minħabba fihom hija kkunsidrat li l-argumenti tar-rikorrenti ma kinux jippreġudikaw it-talbiet tagħha.
37. L-ewwel nett, fir-rigward tal-argument tar-rikorrenti li jipprovdi li l-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 ssemmi lill-Kummissjoni filwaqt li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 tirreferi għas-servizzi tal-Kummissjoni, hija indikat li dan l-argument ma għandux effett fil-klassifikazzjoni ta’ din l-aħħar ittra msemmija.
38. It-tieni nett, inkwantu l-argument li jipprovdi li l-Kummissjoni ma setgħetx ma tieħux azzjoni u għandha tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-appellanti ma ssemmi ebda regola tad-dritt li tobbliga lill-Kummissjoni li, wara l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, tibda proċedura differenti minn dik li wasslet għal din id-deċiżjoni.
39. It-tielet nett, inkwantu l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti li jipprovdu li, minn naħa r-raġunament tal-Kummissjoni huwa intiż li jpoġġi d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni barra mill-portata tal-istħarriġ ġudizzjarji u, min-naħa l-oħra, li l-istedina biex tagħti informazzjoni ma hijiex rilevanti, hija rrilevat li minnhom ma jista’ jiġi dedott ebda argument legali.
40. Il-Qorti Ġenerali kkonstatat ukoll li mid-dokumenti ppreżentati mir-rikorrenti fil-kuntest tal-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali, ma kienx jirriżulta li hija kienet diġà spjegat, fil-proċedura amministrattiva, kif il-miżuri kkritikati kienu jissodisfaw il-kundizzjonijiet li jiddeterminaw l-eżistenza ta’ għajnuna mogħtija mill-Istat, b’tali mod li hija ma setgħetx validament tikkontesta li l-istedina tal-Kummissjoni li tippreżenta informazzjoni supplimentari ma kinitx tikkostitwixxi approċċ xieraq fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ.
41. Ir-raba’ nett, fir-rigward tal-argumenti tar-rikorrenti dwar res judicata, il-Qorti Ġenerali rrilevat li permezz tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-digriet tas-26 ta’ Settembru 2006, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq, mingħajr ma l-imsemmija sentenza kellha effett fil-validità tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni.
II – L-appell
42. L-appellanti titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tannulla d-digriet appellat, tilqa’ t-talbiet tagħha magħmula fl-ewwel istanza u li tikkundanna lill‑Kummissjoni għall-ispejjeż.
43. Il-Kummissjoni kif ukoll Athens Resort Casino jitolbu li dan l-appell jiġi miċħud bħala manifestament inammissibbli u li l-appellanti tkun ikkundannata tbati l-ispejjeż.
A – L-aggravji u l-argumenti tal-partijiet
44. L-appellanti tinvoka erba’ aggravji insostenn tal-appell tagħha. Dawn l-aggravji u l-argumenti ppreżentati bħala difiża mill-Kummissjoni kif ukoll minn Athens Resort Casino jistgħu jiġu ppreżentati b’dan il-mod.
1. L-ewwel aggravju
45. L-ewwel aggravju huwa bbażat fuq żball ta’ liġi magħmul fl-interpretazzjoni tal-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tal-irtirar ta’ att amministrattiv.
46. Athinaïki Techniki ssostni li l-irtirar ta’ att amministrattiv huwa legali sakemm, l-ewwel nett, l-att revokat ikun illegali u, it-tieni nett, l-irtirar isir fi żmien raġonevoli. Madankollu, minn naħa, id-deċiżjoni ta’ rtirar ġiet adottata iktar minn erba’ snin u nofs qabel ma ttieħdet id-deċiżjoni oriġinali, jiġifieri lil hinn minn żmien raġonevoli. Min-naħa l-oħra, il-motivazzjoni tad-deċiżjoni ta’ rtirar tirreferi mhux għall-illegalità tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni iżda esklużivament għas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Issa, peress li l-motivazzjoni tad-deċiżjoni tikkostitwixxi motiv ta’ ordni pubbliku, il-Qorti Ġenerali jmissha ħadet inkunsiderazzjoni ex officio n-nuqqas ta’ din il-motivazzjoni u kkonstatat l-illegalità tad-deċiżjoni ta’ rtirar.
47. Minbarra dan, id-digriet SFEI et vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq, ma japplikax għal dan il-każ u d-deċiżjonijiet l-oħra ċċitati mill-Qorti Ġenerali jillimitaw ruħhom li jirreferu għal dan id-digriet.
48. Athens Resort Casino ssostni li fin-nuqqas ta’ regoli speċjali, il-prinċipji ġenerali li jirregolaw ir-revoka ta’ atti amministrattivi huma l-prinċipji ta’ legalità u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi tal-persuna kkonċernata. Madankollu, peress li l-appellanti ilha mill-bidu tikkontesta l-legalità tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, hija ma tistax tinvoka l-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.
49. Minbarra dan, fir-rigward tal-argument żviluppat mill-appellanti dwar il-motivazzjoni tal-irtirar, skont il-ġurisprudenza ma huwiex meħtieġ li l-motivazzjoni tirriżulta mill-att innifsu. Din tista’ tiġi dedotta, b’mod indirett, mir-regoli applikabbli jew mill-kuntest tal-att inkwistjoni. Fir-rigward tad-dewmien tal-proċedura ġudizzjarja, dan ma jirriżultax mill-aġir tal-Kummissjoni iżda sempliċement mill-funzjonament normali tal-ġustizzja tal-Unjoni. Minbarra dan, tali dewmien tnaqqas mill-Kummissjoni bis-saħħa tal-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni.
50. Il-Kummissjoni ssostni li l-ilmenti dwar l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni huma inammissibbli għaliex ma jirrigwardawx id-digriet appellat iżda jirrigwardaw biss l-irtirar ta’ din id-deċiżjoni li ma kinitx is-suġġett tal-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali.
51. Minbarra dan, il-parti tal-appell dwar il-legalità tad-deċiżjoni ta’ rtirar għandha natura abbużiva. Fil-fatt, l-irtirar mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni kien favur l-appellanti u potenzjalment għad-detriment tal-kompetitriċi tagħha. Għalhekk, l-appellanti ma għandha ebda interess tqajjem il-kwistjoni tad-dewmien fir-rigward ta’ rtirar li suppost kien ta’ benefiċċju għaliha. L-istess japplika għall-argument dwar il-motivazzjoni tad-deċiżjoni ta’ rtirar. Għalhekk, dawn l-argumenti għandhom jiġu miċħuda bħala manifestament inammissibbli. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni tikkunsidra li hija marbuta tieħu l-miżuri li jirriżultaw mill-eżekuzzjoni tas-sentenza ta’ annullament (Artikolu 233 KE) anki jekk dawn iseħħu wara li jkun għadda żmien raġonevoli.
52. Finalment, skont il-Kummissjoni, fl-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 kien indikat b’mod ċar li hija pproċediet għal dan l-irtirar fid-dawl tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li l-appellanti kienet taf biha għaliex kienet hija stess li tat lok għal din is-sentenza.
2. It-tieni aggravju
53. L-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli għamlet żball ta’ liġi meta ma ddeċidietx dwar il-kwistjoni tal-abbuż ta’ poter.
54. Athinaïki Techniki tfakkar li l-irtirar ta’ att jista’ jkollu biss l-għan li jippermetti lill-amministrazzjoni tiżgura l-osservanza tal-prinċipju ta’ legalità. Madankollu, il-motivazzjoni tal-irtirar inkwistjoni kienet limitata għal sempliċi referenza għas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li ddeċidiet mhux dwar il-legalità tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni iżda fuq il-klassifikazzjoni tagħha bħala att li jista’ jiġi kkontestat biss. Għalhekk, il-Kummissjoni kellha l-ħsieb li tirtira din id-deċiżjoni mhux biex tosserva l-prinċipju ta’ legalità iżda sempliċement biex tevita l-istħarriġ tal-qorti Komunitarja.
55. Athens Resort Casino tikkunsidra dan l-aggravju bħala infondat. Fil-fatt, il-Kummissjoni mhux talli ma evitatx l-istħarriġ ġudizzjarju iżda, għall-kuntrarju, marret lil hinn mis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, peress li ddeċidiet li terġa’ tibda l-investigazzjoni tagħha u b’hekk aċċettat li tiskopri informazzjoni ġdida li ma kinitx taf dwarha.
3. It-tielet aggravju
56. Fil-kuntest tat-tielet aggravju, l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli għamlet żball ta’ liġi meta kkunsidrat li l-unika konsegwenza tal-annullament tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni kienet l-obbligu li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ eżami preliminari.
57. Athinaïki Techniki essenzjalment issostni li l-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni, minn naħa, l-effetti li jirriżultaw minn sentenza ta’ annullament u, min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
58. Permezz tal-ewwel parti tat-tielet aggravju, Athinaïki Techniki tikkunsidra li sentenza ta’ annullament għandha konsegwenzi ġuridiċi oħra apparti l-obbligu li tinfetaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Fil-fatt, hemm żewġ possibiltajiet. Li kieku l-qorti kkonstatat li fil-każ preżenti l-Kummissjoni kisret l-obbligu tagħha li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, din l-istituzzjoni, filwaqt li tassumi l-konsegwenzi loġiċi ta’ tali sentenza, ma kien ikollha l-ebda għażla ħlief li tiftaħ l-imsemmija proċedura. Fil-każ li l-qorti kellha tikkonstata direttament ksur tal-Artikolu 87 KE, il-Kummissjoni kien ikollha tassumi l-konsegwenzi tal-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat li, skont l-Artikolu 88(2) KE, jimplika li l-Istat inkwistjoni jrid iħassar l-għajnuna jew ibiddilha fiż-żmien li tkun ddeċidiet il-Kummissjoni.
59. Permezz tat-tieni parti tat-tielet aggravju, Athinaïki Techniki ssostni li skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità l-amministrazzjoni hija obbligata, meta jkollha tirtira att, li tagħżel fost diversi possibbiltajiet, li mhux biss jiżgura r-ritorn għal-legalità iżda huwa wkoll l-iktar favorevoli għall-amministrazzjoni. Din l-għażla kellha tiġi mistħarrġa mill-Qorti Ġenerali għaliex tinvolvi differenza fir-rigward tal-effetti ġuridiċi. Meta rtirat l-att, il-Kummissjoni għażlet forma li ma tiżgurax ir-ritorn għal-legalità skont l-aħjar kundizzjonijiet. Il-metodu l-iktar opportun imissu kien deċiżjoni li tinvolvi l-istess konsegwenzi bħal sentenza ta’ annullament, jiġifieri l-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali ta’ għajnuna mill-Istat.
60. Athens Resort Casino tikkunsidra li dan it-tielet aggravju huwa infondat. Fil-fatt, meta l-att annullat mill-qorti ma huwiex att ta’ kompetenza obbligatorja, iżda att li jirriżulta minn setgħa diskrezzjonali, jiġifieri att magħmul taħt setgħa diskrezzjonali, il-Qorti Ġenerali ma tistax tobbliga lill-Kummissjoni tadotta waħda mis-soluzzjonijiet legali li hija biss kellha s-setgħa tagħżel, għaliex b’hekk hija tkun qiegħda tissostitwixxi lill-Kummissjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenzi proprji tagħha.
4. Ir-raba’ aggravju
61. L-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli għamlet żball ta’ liġi meta applikat b’mod żbaljat il-prinċipju ta’ res judicata li jirriżulta mis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
62. Athinaïki Techniki tikkunsidra li mill-punt 40 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-Kummissjoni ma tistax tibqa’ mingħajr ma tieħu azzjoni fil-kuntest tal-proċedura ta’ eżami ta’ għajnuna mill-Istat. Madankollu bl-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni l-Kummissjoni marret preċiżament lura għas-sitwazzjoni li kienet teżisti qabel ma ġiet adottata din id-deċiżjoni u meta l-Qorti Ġenerali naqset milli tikkundanna dan l-irtirar, hija għamlet żball ta’ liġi. Minbarra dan, inqabeż kwalunkwe terminu ta’ żmien raġonevoli. Għalhekk, il-Kummissjoni ma tistax tibqa’ żżomm fis-seħħ stat ta’ inċertezza. Għall-kuntrarju, hija obbligata tieħu deċiżjoni u li eventwalment tissuġġetta ruħha għad-deċiżjoni tal-qorti Komunitarja.
63. Skont Athens Resort Casino, dan l-aggravju huwa infondat. Mis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, jirriżulta li l-Kummissjoni ma kellhiex id-dritt li ma tieħux deċiżjoni u kellha ttemm il-proċedura inkwistjoni billi tieħu deċiżjoni fi żmien raġonevoli minn meta ġie ppreżentat l-ilment. Minn din is-sentenza ma jirriżulta bl-ebda mod li, fil-kuntest ta’ din il-kawża, ma kienx permess li l-Kummissjoni terġa’ tmur lura għall-proċedura ta’ eżami preliminari.
64. Il-Kummissjoni tirrispondi b’mod ġenerali għall-aggravji dwar l-abbuż ta’ poter, kif ukoll għall-konsegwenzi tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq u għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, peress li fil-fehma tagħha, dawn l-aggravji huma kollha relatati mal-idea li hija xtaqet sempliċement tevita l-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni u marret lura għal stat ta’ nuqqas ta’ teħid ta’ azzjoni. Madankollu, dawn l-allegazzjonijiet huma żbaljati għaliex meta fetħet mill-ġdid il-fażi ta’ eżami preliminari hija kienet fil-proċess li teżamina l-informazzjoni fil-fajl. Minbarra dan, l-appellanti ma telenkax ir-raġunijiet għaliex il-Kummissjoni kienet marbuta tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Addizzjonalment, il-Qorti Ġenerali ma tistax’ tieħu deċiżjoni ultra petita. Madankollu, wara li ġiet irtirata d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, ir-rikors għal annullament tilef l-iskop tiegħu u kwalunkwe talba oħra dwar il-“procedere” tal-Kummissjoni ma hijiex koperta mit-talbiet tar-rikors. Minħabba l-awtonomija tar-rimedji, l-uniku mod li bih il-Kummissjoni tista’ tiġi mġiegħla tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali huwa li jsir rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni fis-sens tal-Artikolu 232 KE.
B – L-evalwazzjoni tiegħi
65. L-erba’ aggravji invokati mill-appellanti insostenn tal-appell tagħha jirrigwardaw prinċipalment żewġ tipi ta’ ilmenti. Fl-ewwel, fit-tieni u fir-raba’ aggravji, l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli ddeċidiet li d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni kienet ġiet irtirata, meta dan l-irtirar kien illegali. Fit-tielet aggravju tagħha hija tikkritikaha talli injorat l-effetti tas-sentenza ta’ annullament meta kkunsidrat li l-irtirar inkwistjoni kien ipproduċa l-istess konsegwenzi ta’ tali sentenza.
1. Fuq il-legalità tal-irtirar
a) Fuq l-ammissibbilità tal-ilmenti
66. Il-Kummissjoni ssostni li l-ilmenti tal-appellanti li jikkontestaw il-legalità tal-irtrirar huma inammissibbli minħabba li, minn naħa, jirrigwardaw l-att ta’ rtirar u mhux id-digriet appellat u, min-naħa l-oħra, li dan l-att ta’ rtirar ma kienx is-suġġett tal-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali. Fl-aħħar nett, hija ssostni li Athinaïki Techniki ma għandha ebda interess tikkontesta l-irtirar għaliex dan ta lok għat-tneħħija tal-att li kienet ilmentat dwaru.
67. Fir-rigward tal-ewwel punt, l-ilmenti tal-appellanti huma diretti kontra d-digriet appellat u mhux kontra l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008. Fil-fatt l-appellanti, fl-aggravji differenti tagħha, tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli għamlet żball ta’ liġi meta kkonstatat li bis-saħħa ta’ din l-ittra l-Kummissjoni pproċediet għall-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni għalkemm din l-ittra ma tippreċiżax l-illegalità li dan l-irtirar huwa intiż li jikkoreġi, li tali rtirar huwa intiż biss li jpoġġi lil din id-deċiżjoni barra mill-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-qorti tal-Unjoni u li, għaldaqstant, imur kontra s-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
68. Fir-rigward tat-tieni punt, jirriżulta mid-digriet appellat li dawn l-ilmenti kienu fil-fatt ippreżentati mill-appellanti quddiem il-Qorti Ġenerali u li huma jidħlu b’mod xieraq fil-kuntest tal-kawża li ġiet deċiża minnha.
69. Fil-fatt, f’dan id-digriet il-Qorti Ġenerali ntalbet tieħu deċiżjoni u ddeċidiet fuq il-kwistjoni dwar jekk, bis-saħħa tal-ittra tal-Kummissjoni tas-26 ta’ Settembru 2008, l-appell mid-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni kienx spiċċa mingħajr skop. Minbarra dan, mill-punti 23 sa 30 tal-motivi tal-imsemmi digriet jirriżulta li l-appellanti kkontestat quddiem il-Qorti Ġenerali l-legalità tal-irtirar imħabbar f’din l-ittra.
70. B’hekk, biex inqassar, skont il-punti 23 u 24 ta’ dawn il-motivi, hija sostniet li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 ma hijiex att kuntrarju għad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni għaliex f’din l-ittra l-Kummissjoni tillimita ruħha li tirrepeti l-istedina li kienet għamlitilha tliet snin qabel biex tippreżenta evidenza li tindika l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat. Skont il-punt 27, l-appellanti sostniet li din l-istedina ma kinitx motiv rilevanti biex tiġġustifika tali rtirar. Fid-dawl tal-punti 27 u 28 hija sostniet li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 hija essenzjalment intiża biex tpoġġi d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni barra mill-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju. Fid-dawl tal-punti 27 u 28 tal-motivi kif ukoll tal-punt 40 tagħhom, hija ppretendiet li din l-ittra tmur kontra s-sentenza Athinaïki Techniki vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
71. Fl-aħħar nett, fir-rigward tat-tielet punt, il-Kummissjoni ma għandhiex raġun issostni li l-appellanti ma għandha ebda interess tikkontesta l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali dwar il-legalità ta’ dan l-irtirar, peress li r-risposta għal din id-domanda tiddependi direttament mill-kwistjoni dwar jekk l-appell kontra d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni kienx sar bla skop jew le, liema kwistjoni hija s-suġġett tal-kawża preżenti.
b) Fuq il-mertu
72. Permezz tal-ewwel, tat-tieni u tar-raba’ aggravji tagħha, l-appellanti ssostni li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li l-Kummissjoni pproċediet għall-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni meta dan l-irtirar ma kienx ibbażat fuq l-illegalità ta’ din id-deċiżjoni u li, minbarra dan, hija ċaħditha mid-dritt għal appell ġudizzjarju kontra tali deċiżjoni, u b’hekk marret kontra s-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
73. Jiena tal-fehma li dan l-ilment huwa fondat fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li ġejjin.
74. Preliminarjament, hekk kif issostni l-appellanti, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx tibbaża l-evalwazzjoni tagħha fuq il-motivi tad-digriet SFEI et vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq. Fil-fatt, f’dan id-digriet il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-partijiet appellanti talbuha tiddeċiedi li wara l-irtirar mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tagħhom ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni, filwaqt li fil-kawża preżenti Athinaïki Techniki tikkontesta li r-rikors tagħha ma għadx għandu skop.
75. Minn dan jirriżulta li fid-digriet SFEI et vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex tiddeċiedi kontroversja bħal dik li teżisti bejn il-partijiet fil-kawża preżenti. Sa fejn naf jien, il-kwistjoni li tinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża preżenti, hija dwar il-legalità ta’ rtirar bħal dak imwettaq mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tas-26 ta’ Settembru 2008, qatt ma ġiet indirizzata mill-ġurisprudenza.
76. Huwa veru li huwa paċifiku li l-Kummissjoni għandha d-dritt tirtira b’effett retroattiv att li jidhrilha huwa żbaljat. Din is-setgħa hija bbażata fuq il-prinċipju ta’ legalità, li jirrikjedi li ma għandhiex titħalla fis-seħħ illegalità filwaqt li tippermetti lill-amministrazzjoni, permezz tal-annullament tal-att ivvizjat, terġa’ tistabbilixxi mill-ġdid l-ordinament ġuridiku li tfixkel indebitament. Hija tippermetti wkoll li jiġi evitat l-iżvilupp ta’ kawżi, jew, meta l-irtirar isir wara li tkun ġiet ippreżentata kawża, li tpoġġi fuq il-partijiet interessati t-tkomplija u r-responsabbiltà tal-kawża, b’tali mod li tikkontribwixxi sabiex tiżgura amministrazzjoni tajba (14).
77. Dan id-dritt ta’ rtirar japplika evidentament fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, skont l-Artikoli 87 KE u 88 KE. Fil-fatt, minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta, minn naħa, li miżura Statali li tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-imsemmija dispożizzjonijiet tista’ tingħata biss skont il-kundizzjonijiet previsti mid-dritt tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, li huwa d-dmir tal-Kummissjoni li tirrispetta dawn il-kundizzjonijiet billi tipproċedi mhux biss għall-eżami ta’ proġetti ta’ għajnuna ġdida li jiġu nnotifikati lilha, iżda wkoll għall-kontroll permanenti ta’ għajnuna eżistenti.
78. Skont il-prinċipju ta’ legalità, il-Kummissjoni għandha dejjem tkun tista’ tikkoreġi l-evalwazzjoni tagħha li miżura Statali ma hijiex għajnuna meta hija tikkonstata, anki jekk dan isir wara li jkun għadda ħafna żmien, li jirriżultalha li tali evalwazzjoni kienet żbaljata (15).
79. Huwa paċifiku wkoll li, hekk kif irrilevaw il-Kummissjoni u Athens Resort Casino, il-ġurisprudenza dwar il-kundizzjonijiet ferm restrittivi li bihom jista’ jiġi rtirat att amministrattiv li jirriżultaw mill-ibbilanċjar tal-prinċipju ta’ legalità mal-prinċipju ta’ ċertezza legali, ġiet stabbilita fil-kuntest ta’ att li joħloq dritt, sabiex tipproteġi l-aspettattivi leġittimi tal-persuni li jibbenefikaw minn dan l-att (16).
80. Bl-istess mod, huwa minnu li l-kawża preżenti ma tidħolx f’dan il-kuntest għaliex id-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni tippreġudika lill-appellanti li tfittex l-annullament tagħha, u għalhekk hija ma tinsabx fil-pożizzjoni ta’ parti li tibbenefika minnha li jkollha interess leġittimu li tali deċiżjoni tibqa’ fis-seħħ.
81. Minkejja dan, jiena tal-fehma li fir-rigward tal-motivi tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li tfakkar il-portata tal-obbligi tal-Kummissjoni meta jkollha quddiemha lment dwar għajnuna mill-Istat u li tiċċara d-drittijiet tal-persuna li għamlet l-ilment fil-kuntest ta’ din il-proċedura, din l-istituzzjoni ma kellhiex id-dritt tipproċedi għall-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni skont il-kundizzjonijiet tal-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008.
82. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta minn din is-sentenza, persuna kkonċernata fis-sens tal-Artikolu 88(2) KE, bħalma hija Athinaïki Techniki, għandha d-dritt, bis-saħħa tal-Artikolu 10(1) u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 659/1999, li tagħti bidu għall-fażi ta’ eżami preliminari prevista fl-Artikolu 88(3) KE, billi tibgħat informazzjoni lill-Kummissjoni dwar għajnuna li hija allegatament illegali (17).
83. Minn dan jirriżulta wkoll li din l-istituzzjoni hija suġġetta għal diversi obbligi meta jkollha tiddeċiedi dwar ilment bħal dan. B’hekk hija għandha teżamina mingħajr dewmien, il-possibbiltà tal-eżistenza ta’ għajnuna u l-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni. Il-Kummissjoni hija marbuta wkoll, meta tikkunsidra li ma hemmx biżżejjed motivi sabiex tiddeċiedi dwar il-każ, li tippermetti lill-persuna kkonċernata tippreżentalha osservazzjonijiet supplimentari fi żmien raġonevoli (18).
84. Barra minn hekk, ladarba jiġu ppreżentati dawn l-osservazzjonijiet jew jiskadi ż-żmien raġonevoli, l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 659/1999 jobbliga lill-Kummissjoni tagħlaq il-fażi ta’ eżami preliminari permezz tal-adozzjoni ta’ deċiżjoni skont l-Artikolu 4(2), (3) jew (4) ta’ dan ir-regolament, jiġifieri b’deċiżjoni li tikkonstata l-ineżistenza tal-għajnuna, li ma tqajjimx oġġezzjonijiet jew li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali (19).
85. Hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat b’mod ċar ħafna, il-Kummissjoni ma hijiex awtorizzata tissokta mingħajr ma tieħu azzjoni matul il-fażi ta’ eżami preliminari. Meta jiġi l-mument hija għandha d-dmir jew li tiftaħ il-fażi ta’ eżami suċċessiva jew li tiddeċiedi li ma titteħidx azzjoni billi tadotta deċiżjoni f’dan is-sens (20).
86. Barra minn hekk, meta l-Kummissjoni tieħu deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni wara li tkun irċiviet informazzjoni minn persuna kkonċernata, hekk kif ġara fil-każ preżenti, hija trid tibgħatilha l-aħħar kopja ta’ din id-deċiżjoni.
87. Fl-aħħar nett, fis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li deċiżjoni bħalma hija d-deċiżjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni, li permezz tagħha l-Kummissjoni ddeċidiet li ttemm il-proċedura ta’ eżami preliminari mibdija minn Athinaïki Techniki, tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat.
88. Minn dawn il-motivi nista’ niddeduċi t-tagħlim segwenti li huwa rilevanti għall-kawża preżenti.
89. Minn naħa, jirriżulta mill-analiżi li fi tmiemha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni meħuda fit-2 ta’ Ġunju 2004 kienet tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat li l-appellanti kellha d-dritt tikseb stħarriġ ġudizzjarju tal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni li kienet tipprovdi li, fid-dawl tal-informazzjoni li kellha din l-istituzzjoni f’din id-data, din tal-aħħar setgħet legalment tipproċedi għad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni f’dan il-każ u, impliċitament, tgħid li ma kienx hemm lok li tinfetaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali.
90. Min-naħa l-oħra, bis-saħħa tal-obbligi msemmija iktar ’il fuq imposti fuq il-Kummissjoni u tad-dritt għal appell tal-appellanti, tali istituzzjoni setgħet tipproċedi għall-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni biss sabiex tikkoreġi illegalità li taffetwaha. F’dan ir-rigward, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni ma tippretendix li hija kellha d-dritt tirtira din id-deċiżjoni bis-saħħa ta’ setgħa purament diskrezzjonali.
91. Għalhekk, kien l-obbligu tal-Kummissjoni, fl-ittra tagħha lill-appellanti tas-26 ta’ Settembru 2008, li tindika jew għall-inqas li turi b’mod konċiż ir-raġunijiet li minħabba fihom hija pproċediet għall-irtirar tad-deċiżjoni tagħha li ma titteħidx azzjoni, jiġifieri r-raġunijiet li minħabba fihom kien jidhrilha li, għall-kuntrarju ta’ dak li kienet ikkunsidrat fit-2 ta’ Ġunju 2004, hija ma kellhiex tieħu azzjoni f’dan il-każ.
92. Għandu jiġi kkonstatat li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 ma tissodisfax dan ir-rekwiżit. Il-Kummissjoni sempliċement innotifikat lill-appellanti bl-irtirar tal-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 u bil-ftuħ mill-ġdid tal-fajl “fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq]”. Madankollu huwa paċifiku li f’din is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet mhux dwar il-legalità tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, iżda biss dwar il-klassifikazzjoni tagħha bħala att li jista’ jiġi kkontestat.
93. Għalhekk l-appellanti għandha raġun li ssostni li l-irtirar ta’ din id-deċiżjoni huwa nieqes minn kull ġustifikazzjoni.
94. Għall-kuntrarju ta’ din l-analiżi, il-Kummissjoni u Athens Resort Casino fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħhom jindikaw li dan l-irtirar kien, madankollu, meħtieġ qabel mal-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tikkostitwixxi att li jista jiġi kkontestat, għaliex l-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 ma kinitx motivata kif għandha tkun deċiżjoni fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat.
95. Madankollu, ma jidhirlix li dan l-argument jista’ jippreġudika l-analiżi tiegħi. Fil-fatt, jekk l-intenzjoni tal-Kummissjoni kienet verament li tikkoreġi dan in-nuqqas ta’ motivazzjoni, kien ikun permess li fl-ittra tagħha tas-26 ta’ Settembru 2008 tindika r-raġunijiet għal dan in-nuqqas ta’ azzjoni. Il-korrezzjoni tal-possibilità ta’ nuqqas ta’ motivazzjoni tal-ittra tat-2 ta’ Diċembru 2004 ma kinitx teżiġi l-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura ta’ eżami preliminari u lanqas ma kienet timponi b’hekk fuq l-appellanti terminu addizzjonali qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni b’dispożittiv identiku. Għaldaqastant, fl-opinjoni tiegħi, l-irtirar inkwistjoni huwa nieqes minn kull ġustifikazzjoni. Għalhekk, l-appellanti għandha raġun li ssostni li tali rtirar huwa intiż biss li jpoġġi d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni barra mill-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-Qorti Ġenerali.
96. Athens Resort Casino tikkontesta din l-interpretazzjoni billi ssostni li bil-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura, il-Kummissjoni tmur lil hinn mill-eżekuzzjoni tas-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, għaliex jekk terġa’ tibda l-investigazzjoni din l-istituzzjoni tkun qiegħda turi x-xewqa li tiskopri informazzjoni li ma kinitx taf biha qabel.
97. Jiena ma nistax naqbel ma’ dan l-argument għaliex jissejjes fuq sempliċi spekulazzjoni. Fil-fatt, xejn ma jipprova li l-Kummissjoni kienet iddeċidiet li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ eżami preliminari minħabba li hija kkonstatat li l-każ inkwistjoni, għall-kuntrarju għal dak li kienet ħasbet inizjalment, kien jimmerita investigazzjoni addizzjonali. Għal darb’oħra nirrileva li l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 ma ssemmi l-ebda fattur rilevanti li jista’ jispjega r-raġunijiet li minħabba fihom il-Kummissjoni ddeċidiet li tbiddel l-evalwazzjoni oriġinali tagħha u li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ eżami preliminari.
98. Minbarra n-notifika tal-irtirar, l-uniku fattur li jissemma f’din l-ittra huwa r-repetizzjoni tat-talba tal-appellanti li tippreżenta informazzjoni li tindika l-għoti ta’ għajnuna illegali mill-Istat fil-kuntest tal-bejgħ ta’ parti mill-kapital azzjonarju tal-każinò Mont Parnès. Madankollu, hekk kif tindika l-Kummissjoni stess fl-imsemmija ittra, hija kienet diġà għamlet din it-talba, u kien fid-dawl tar-risposta tal-appellanti li, fit-2 ta’ Ġunju 2004, iddeċidiet li ma titteħidx azzjoni.
99. Barra minn hekk, fil-fehma tiegħi l-imsemmija talba tikkonferma li l-ittra tas-26 Settembru 2008 ma hijiex intiża li tippermetti lill-Kummissjoni tikkoreġi l-possibilità ta’ illegalità li taffettwa d-deċiżjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni, għaliex din l-istituzzjoni ma terġax titpoġġa fis-sitwazzjoni li kienet fiha immedjatament qabel l-adozzjoni tali deċiżjoni. Fid-dawl ta’ tali talba, l-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 tista’ tiġi interpretata bħala l-ftuħ mill-ġdid ta’ proċedura ġdida ta’ eżami preliminari u mhux bħala l-irtirar reali tad-deċiżjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni.
100. Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn il-fatturi kollha, l-appellanti għandha raġun issostni li l-Kummissjoni, bl-iskuża li tirrettifika illegalità ta’ din id-deċiżjoni, b’hekk tipprekludiha milli tagħmel użu mid-dritt tagħha li jsir stħarriġ dwar il-legalità ta’ tali deċiżjoni.
101. Fi kliem ieħor, u skont l-espressjoni figurattiva, “qegħdin induru f’ċirku”. Jekk jiġi ammess, hekk kif jagħmel id-digriet appellat, li tali rtirar huwa legali dan jista’ jkollu l-effett li jippermetti lill-Kummissjoni tibqa’ fi stat ta’ inattività għall-kuntrarju tal-obbligi tagħha fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, għaliex, skont dan id-digriet, huwa biżżejjed li din l-istituzzjoni ma tieħux azzjoni fir-rigward ta’ ilment imressaq minn persuna kkonċernata u, wara l-introduzzjoni ta’ rikors minn tali persuna, terġa tiftaħ mill-ġdid il-fażi ta’ eżami preliminari u tirrepeti dawn il-proċeduri kemm il-darba jkun hemm bżonn biex tevita kwalunkwe stħarriġ ġudizzjarju tal-azzjonijiet tagħha.
102. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tgħid li l-aggravji tal-appellanti li jipprovdu li d-digriet appellat huwa vvizjat bi żball ta’ liġi minħabba li l-Qorti Ġenerali ammettiet li l-Kummissjoni kienet irtirat id-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni huma fondati.
2. Fuq in-nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti ta’ sentenza ta’ annullament
103. Jiena ser neżamina dan it-tielet aggravju biss sussidjarjament, għall-possibbiltà li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-konklużjoni tal-analiżi tiegħi tat-tliet aggravji l-oħra tal-appell.
104. Permezz tat-tielet aggravju tagħha, l-appellanti ssostni li d-digriet appellat huwa vvizjat bi żball ta’ liġi sa fejn il-Qorti Ġenerali, fil-punti 34 sa 36 ta’ tali diġriet, ikkunsidrat li l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni fl-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 jipproduċi l-istess effetti ta’ sentenza ta’ annullament b’tali mod li l-appellanti ma għad għandha ebda interess li tikseb l-annullament ta’ din id-deċiżjoni.
105. Għalkemm l-irtirar ta’ att iġib miegħu l-konsegwenza li dan l-att ma jibqax jeżisti fis-sistema legali u, bħala regola, ir-rikors magħmul kontrih jispiċċa mingħajr skop, il-ġurisprudenza taċċetta li f’ċirkustanzi partikolari r-rikorrent jista’ xorta waħda jkollu interess li jiġi deċiż ir-rikors għal anullament tiegħu.
106. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li r-rikorrent għandu interess li tiġi deċiża t-talba tiegħu kontra deċiżjoni li diġà ġiet eżegwita jew kontra att li ma għadux japplika sabiex l-illegalità li taffettwa din id-deċiżjoni jew dan l-att ma terġax isseħħ (21).
107. Bħall-appellanti, jiena naħseb li l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali fil-punti 4 sa 36 tad-digriet appellat hija żbaljata. B’hekk, infakkar li fil-punt 34 ta’ dan id-digriet, il-Qorti Ġenerali fil-fatt indikat li fil-każ tal-annullament tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, il-Kummisjoni “hija marbuta li tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ eżami preliminari u, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fil-punt 40 tas-sentenza [Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq], li tadotta formalment waħda mid-deċiżjonijiet imsemmija fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 jew deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, li jikkostitwixxu att ġdid li jista’ jiġi kkontestat”.
108. Minn dan hija ddeduċiet, fil-punt 35 tal-imsemmi digriet, li l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni jipproduċi effetti ekwivalenti għal dawk ta’ sentenza li tannulla dan l-att, għaliex il-proċedura ta’ eżami preliminari hekk miftuħa mill-ġdid tingħalaq b’waħda mid-deċiżjonijiet imsemmija fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 u li sentenza li tannulla l-imsemmi att ma tinvolvi l-ebda konsegwenza ġuridika addizzjonali għall-konsegwenzi tal-irtirar li jkun seħħ. Fil-punt 36 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li l-appellanti tilfet kull interess li tikseb l-annullament tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004.
109. Fil-fehma tiegħi din l-evalwazzjoni tista’ tiġi kkritikata għar-raġuni li ġejja.
110. Skont il-ġurisprudenza, bis-saħħa tal-Artikolu 233 KE, biex tikkonforma ruħha mas-sentenza ta’ annullament u biex teżegwiha b’mod komplet, l-istituzzjoni li toħloq l-att annullat għandha tosserva mhux biss id-dispożittiv tas-sentenza iżda wkoll il-motivi li wasslu għalih u li jikkostitwixxu l-bażi neċessarja tiegħu (22).
111. Sentenza ta’ annullament hija differenti mill-irtirar bħal dak imħabbar fl-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 li, għandu jitfakkar, ma jagħmel ebda referenza għall-illegalità li taffettwa d-deċiżjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni, għaliex hija tinkludi l-motivi li fuqhom huwa bbażat l-annullament u dawn il-motivi, skont il-prinċipju mfakkar fil-punt ta’ qabel, jorbtu lill-Kummissjoni.
112. Minn dan jirriżulta li skont din is-sentenza, il-Kummissjoni tista’ ċertament tkun marbuta tiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ eżami preliminari li fi tmiemha hija tista’ tadotta waħda mid-deċiżjonijiet imsemmija fl-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 659/1999 u, jekk ikun meħtieġ, deċiżjoni ġdida li ma titteħidx azzjoni, jekk, b’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali tikkonstata li din ma pproċedietx għal eżami diliġenti u imparzjali tal-ilment.
113. Madankollu, hija tista’ tkun obbligata wkoll li tagħlaq mingħajr dewmien il-proċedura ta’ eżami preliminari billi tieħu deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali jekk il-Qorti Ġenerali tikkonstata li l-informazzjoni fil-proċess hija biżżejjed biex tistabbilixxi li l-miżura statali inkwistjoni tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni jew tqajjem dubji dwar il-kompatibbilità tagħha ma’ tali dritt.
114. Barra minn hekk, din it-tieni soluzzjoni tikkostitwixxi l-għan imfittex mill-appellanti fir-rikors għal annullament tagħha kontra d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni. Hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fis-sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, huwa biss fil-kuntest tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali li l-Kummissjoni hija marbuta tinforma lill-persuni kkonċernati jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom, b’tali mod li dawn tal-aħħar ikunu intitolati jikkontestaw deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, bħalma hija dik tat-2 ta’ Ġunju 2004, sabiex jipproteġu d-drittijiet proċedurali tagħhom (23).
115. Għalhekk, sentenza ta’ annullament hija ferm differenti minn irtirar bħal dak imħabbar fl-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008 għalhiex fiha r-raġunijiet li fuqhom huwa bbażat dan l-annullament u għaliex, skont il-prinċipju msemmi iktar ’il fuq, dawn ir-raġunijiet jorbtu lill-Kummissjoni. Għalhekk, tali sentenza, bl-istess mod bħal irtirar ibbażat fuq l-illegalità tal-att inkwistjoni, għandha l-konsegwenza li timpedixxi r-repetizzjoni tal-illegalità kkonstatata minnha.
116. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, l-evalwazzjoni li tipprovdi li l-irtirar tad-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni, bħal dak previst fl-ittra tas-26 ta’ Settembru 2008, jipproduċi effetti ekwivalenti għal dawk ta’ sentenza ta’ annullament hija vvizjata bi żball ta’ liġi.
117. Bl-istess mod, nista’ niddeduċi li peress li l-Kummissjoni ma tatx indikazzjoni rilevanti tar-raġunijiet li minħabba fihom hija pproċediet għall-irtirar kontenzjuż, xejn ma kien iżommha biex, fi tmiem il-proċedura ta’ eżami preliminari, tadotta mill-ġdid deċiżjoni li ma tinvolvix il-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali għalkemm il-miżura statali inkwistjoni tista’ tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni jew tqajjem dubji ta’ kompatibbiltà ma’ tali dritt.
118. Għalhekk, l-appellanti għad għandha interess li taġixxi kontra d-deċiżjoni li ma titteħidx azzjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 sabiex tiġi evitata r-repetizzjoni tal-illegalità li tikkonsisti fin-nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li l-informazzjoni tal-fajl tiġġustifika, jekk ikun hemm bżonn, il-ftuħ tal-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE.
119. Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet, jiena naħseb li l-appell magħmul kontra d-digriet appellat huwa fondat u li, għaldaqstant, dan id-digriet għandu jiġi annullat.
3. Fuq il-konsegwenzi tal-annullament tad-digriet appellat
120. Għalkemm l-appellanti titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ t-talbiet tagħha fl-ewwel istanza u li l-Kummissjoni tbati l-ispejjeż, il-kawża ma hijiex fi stat li tiġi deċiża għaliex il-mertu tar-rikors tal-appellanti kontra l-att ikkontestat għadu ma ġiex eżaminat mill-Qorti Ġenerali.
121. Għalhekk nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali biex din tiddeċiedi dwar it-talbiet ta’ Athinaïki Techniki dwar l-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tagħha u li tirriżerva l-ispejjeż.
III – Konklużjoni
122. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi b’dan il-mod :
1) tannulla d-digriet tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej tad-29 ta’ Ġunju 2009, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni (T-94/05);
2) tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea sabiex din tiddeċiedi dwar it-talbiet ta’ Athinaïki Techniki AE dwar l-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-2 ta’ Ġunju 2004 li ma titteħidx azzjoni fir-rigward tal-ilment tagħha.
3) tirriżerva l-ispejjeż.
1 – Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2 – C‑521/06 P, Ġabra p. I‑5829.
3 – Iktar ’il quddiem “Athinaïki Techniki”.
4 – Regolament tat-22 ta’ Marzu 1999 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88] tat-Trattat tal-KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8 Vol. 1, p.339).
5 – T‑94/05, li għadu ma ġiex ippubblikat fil-Ġabra (iktar ’il quddiem id-“digriet appellat”).
6 – T‑94/05.
7 – Sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 33 u 34).
8 – Ibidem (punti 35 u 36).
9 – Ibidem (punti 37 sa 39).
10 – Ibidem (punti 42 sa 44).
11 – Ibidem (punt 44).
12 – Id-digriet appellat isemmi d-data tat-“2 ta’ Frar 2004”, iżda t-traduzzjoni uffiċjali tal-ittra indirizzata lill-avukat tal-appellanti, hekk kif tirriżulta mid-dokumenti fil-proċess, fiha d-data tat-2 ta’ Diċembru 2004, li huwa konformi mal-kuntest fattwali ppreżentat preċedentement.
13 – Iktar ’il quddiem “Athens Resort Casino”.
14 – Ara D. Ritleng, “Le retrait des actes administratifs contraires au droit communautaire”, Bestand und Perspektiven des Europaïschen Verwaltungsrechts, Nomos, Baden-Baden, 2008, p. 237.
15 – Sentenza tat-22 ta’ Ġunju 2006, Il-Belġju u Forum 187 vs Il-Kummissjoni (C‑182/03 u C‑217/03, Ġabra p. I‑5479, punt 75). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li l-Kummissjoni għandha tkun tista’ tikkoreġi l-evalwazzjoni li kienet għamlet dsatax-il sena qabel fir-rigward tas-sistema fiskali Belġjana taċ-ċentri ta’ koordinazzjoni u tgħid li, kuntrarjament għal dak li kienet ikkunsidrat, din is-sistema kkostitwixxiet għajnuna mill-Istat inkompatibbli mas-suq komuni. Sintendi, dsatax-il sena wara l-Kummissjoni ma setgħetx tirtira retroattivament id-deċiżjoni oriġinali tagħha, iżda adottat deċiżjoni ġdida wara eżami ġdid tas-sistema fiskali inkwistjoni skont il-proċedura ta’ kontroll ta’ għajnuna eżistenti. Madankollu l-imsemmi sentenza turi sew l-importanza tal-prinċipju ta’ legalità fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, liema prinċipju jikkostitwixxi l-bażi tad-dritt ta’ rtirar.
16 – Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 1982, Alpha Steel vs Il-Kummissjoni (14/81, Ġabra p. 749, punt 10); tas-26 ta’ Frar 1987, Consorzio Cooperative d’Abruzzo vs Il-Kummissjoni (15/85, Ġabra p. 1005, punt 12); tal-20 ta’ Ġunju 1991, Cargill vs Il-Kummissjoni (C‑248/89, Ġabra p. I‑2987, punt 20); tas-17 ta’ April 1997, de Compte vs Il-Parlament (C‑90/95 P, Ġabra p. I‑1999, punt 35), u s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-20 ta’ Novembru 2002, Lagardère u Canal+ vs Il-Kummissjoni (T‑251/00, Ġabra p. II‑4825, punt 140).
17 – Sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 37).
18 – Ibidem (punti 37 u 39).
19 – Ibidem (punt 40).
20 – Idem.
21 – Sentenzi tas-6 ta’ Marzu 1979, Simmenthal vs Il-Kummissjoni (92/78, Ġabra p. 777, punt 32); u tal-24 ta’ Ġunju 1986, AKZO Chemie u AKZO Chemie UK vs Il-Kummissjoni (53/85, Ġabra p. 1965, punt 21), u tas-26 ta’ April 1988, Apesco vs Il-Kummissjoni (207/86, Ġabra p. 2151, punt 16). F’dan is-sens ara wkoll is-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 1988, Technointorg vs Il-Kummissjoni u l-Kunsill (294/86 u 77/87, Ġabra p. 6077, punt 11).
22 – Digriet tat-13 ta’ Lulju 2000, Gómez de Enterria y Sanchez vs Il-Parlament (C‑8/99 P, Ġabra p. I‑6031, punti 19 u 20).
23 – Sentenza Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 35 u 36).
Full & Egal Universal Law Academy