Sprawa C‑435/10
J.C. van Ardennen
przeciwko
Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
złożony przez Centrale Raad van Beroep)
Dyrektywa 80/987/EWG – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Świadczenie z tytułu niewypłacalności – Wypłata pod warunkiem zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy
Streszczenie wyroku
Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 80/987 – Ograniczenie obowiązku spłaty przez instytucje udzielające gwarancji
(dyrektywa Rady 80/987, zmieniona dyrektywą 2002/74 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3, 4)
Wykładni art. 3 i 4 dyrektywy 80/987 dotyczącej ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy, zmienionej dyrektywą 2002/74, należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które w przypadku niewypłacalności pracodawcy zobowiązują pracowników – w celu dochodzenia prawa do wypłaty w pełnej wysokości roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę – do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy.
W istocie jedynie w drodze wyjątku państwa członkowskie mogą na podstawie art. 4 dyrektywy 80/987 ograniczy obowiązek spłaty, o którym mowa w jej art. 3. Wykładni wspomnianego art. 4 dyrektywy należy dokonywać w sposób ścisły i zgodny z jej celem społecznym, jakim jest zapewnienie minimalnej ochrony wszystkim pracownikom. W tym celu wypadki, w których dozwolone jest ograniczenie obowiązku spłaty przez instytucje udzielające gwarancji, są w sposób wyczerpujący wymienione przez dyrektywę 80/987, a rozpatrywane przepisy powinny podlegać ścisłej wykładni w świetle ich derogacyjnego charakteru oraz celu omawianej dyrektywy. Z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że byłoby sprzeczne z celem dyrektywy 80/987 dokonywanie jej wykładni, a w szczególności jej art. 3 i 4, w taki sposób, by wobec pracownika stosowano – ze względu na niedopełnienie obowiązku zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy w danym terminie przewidzianym w rozpatrywanym w postępowaniu przed sądem krajowym przepisie krajowym – ryczałtowe i automatyczne zmniejszenie zwrotu jego roszczeń z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia i by pracownik ten nie mógł w związku z tym korzystać z gwarancji w stosunku do wynagrodzenia, które faktycznie stracił w okresie odniesienia.
(por. pkt 30, 31, 34, 35, 39; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 17 listopada 2011 r.(*)
Dyrektywa 80/987/EWG – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Świadczenie z tytułu niewypłacalności – Wypłata pod warunkiem zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy
W sprawie C‑435/10
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Centrale Raad van Beroep (Niderlandy) postanowieniem z dnia 8 września 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 września 2010 r., w postępowaniu:
J.C. van Ardennen
przeciwko
Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, A. Prechal, K. Schiemann (sprawozdawca), L. Bay Larsen i E. Jarašiūnas, sędziowie,
rzecznik generalny: Y. Bot,
sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 września 2011 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen przez M. Mollee, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz M. Noort, działające w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Enegrena oraz F. Wilmana, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4, 5 i 10 dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. dotyczącej ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy (Dz.U. L 283, s. 23), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 270, s. 10) (zwanej dalej „dyrektywą 80/987”).
2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu zawisłego pomiędzy J.C. van Ardennenem a Raad van Bestuur van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (zarządem instytutu zarządzania ubezpieczeniami pracowników najemnych, zwanym dalej „UWV”) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z tytułu niewypłacalności w pełnej wysokości z tego względu, że J.C. van Ardennen nie zarejestrował się w charakterze osoby poszukującej pracy w Centrale organisatie voor werk en inkomen (centralnym urzędzie ds. pracy i dochodów, zwanym dalej „CWI”) w wymaganym terminie.
Ramy prawne
Uregulowania Unii
3 Na podstawie art. 3 dyrektywy 80/987:
„Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z [zastrzeżeniem] art. 4, spłatę kwot pozostających do spłaty pracownikom, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę [włącznie z odszkodowaniami wynikającymi z ustania stosunku pracy, jeżeli prawo krajowe takie odszkodowanie przewiduje].
Roszczenia przejmowane przez instytucję udzielającą gwarancji stanowią kwotę pozostającą do spłaty [niewypłaconego wynagrodzenia] odnoszącą się do okresu przed określoną datą ustaloną przez państwa członkowskie lub ewentualnie po niej”.
4 Artykuł 4 tej dyrektywy stanowi:
„1. Państwa członkowskie mają prawo do ograniczania odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji, określonych w art. 3.
2. Jeżeli państwa członkowskie korzystają z prawa określonego w ust. 1, określają długość okresu, w stosunku do którego roszczenia kwot pozostających do spłaty mają być spełnione przez instytucję udzielającą gwarancji. Jednakże nie może to być okres krótszy niż okres obejmujący wynagrodzenie za trzy ostatnie miesiące stosunku pracy przed [datą określoną w art. 3] lub po [niej]. Państwa członkowskie mogą włączyć ten minimalny trzymiesięczny okres do okresu referencyjnego trwającego nie mniej niż sześć miesięcy.
Państwa członkowskie mające okres referencyjny trwający nie mniej niż 18 miesięcy mogą ograniczyć okres, za który roszczenia kwot pozostających do spłaty będą spełniane przez instytucję udzielającą gwarancji, do ośmiu tygodni. W takim przypadku do wyliczenia minimalnego okresu używa się tych okresów, które są najbardziej korzystne dla pracownika.
3. Ponadto państwa członkowskie mogą ustalić pułapy wypłat dokonanych przez instytucje udzielające gwarancji. Pułapy te nie mogą być ustalane poniżej poziomu zgodnego społecznie z celem społecznym niniejszej dyrektywy.
Jeśli państwa członkowskie korzystają z tej możliwości, powiadamiają Komisję o metodach, według których pułap został ustalony”.
5 Zgodnie z art. 5 omawianej dyrektywy:
„Państwa członkowskie ustalają szczegółowe zasady organizacji, finansowania i funkcjonowania instytucji gwarancyjnych, szczególnie przestrzegając następujących zasad:
a) aktywa instytucji są niezależne od kapitału obrotowego pracodawców i nie mogą być zajęte w trakcie postępowania upadłościowego;
b) pracodawcy biorą udział w finansowaniu, chyba że są [jest] one [ono] w całości zabezpieczone przez władze publiczne;
c) odpowiedzialność instytucji [obowiązek zaspokojenia roszczeń pracowniczych przez instytucję] jest niezależna [niezależny] od wykonywania obowiązku finansowania [udziału w finansowaniu]”.
6 Artykuł 10 dyrektywy 80/987 ma następujące brzmienie:
„Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich:
a) do podjęcia środków koniecznych w celu uniknięcia nadużyć;
b) do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności finansowej z art. 3 lub zobowiązania gwarancyjnego z art. 7, jeśli okazuje się, że wykonanie zobowiązania nie jest uzasadnione z racji istnienia szczególnych związków między pracownikiem a pracodawcą i wspólnych interesów wyrażających się w sprzecznych z prawem porozumieniach między nimi;
c) wyłączyć lub zmniejszyć odpowiedzialność określoną [do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności finansowej określonej] w art. 3 albo zobowiązanie [zobowiązania] gwarancyjne[go] określone[go] w art. 7 w przypadkach, gdy pracownik, sam lub wraz ze swoimi bliskimi krewnymi, był właścicielem podstawowej [zasadniczej] częś[ci] przedsiębiorstwa lub zakładu pracodawcy i miał znaczący wpływ na jej działalność”.
Uregulowania krajowe
7 Rozdział IV Werkloosheidswet (ustawy o bezrobociu, zwanej dalej „WW”) dotyczy przejęcia zobowiązań ze stosunku pracy w przypadku niewypłacalności pracodawcy. Zgodnie z art. 61 WW, mieszczącym się w omawianym rozdziale IV, do świadczenia jest uprawniony każdy pracownik mogący domagać się od pracodawcy, przeciw któremu toczy się postępowanie upadłościowe, wypłaty wynagrodzenia, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop lub świadczenia urlopowego.
8 Artykuł 64 WW stanowi:
„1. Prawo do świadczenia na podstawie niniejszego rozdziału obejmuje:
a) wynagrodzenie za okres nieprzekraczający trzynastu tygodni bezpośrednio poprzedzający:
1) dzień, w którym stosunek pracy ustał w drodze rozwiązania;
2) dzień, w którym stosunek pracy ustał w drodze porozumienia stron;
3) dzień, w którym stosunek pracy ustał z mocy prawa, lub
4) dzień wypowiedzenia umowy o pracę;
b) wynagrodzenie za co najwyżej okres wypowiedzenia obowiązujący wobec pracownika [...];
c) ekwiwalent za niewykorzystany urlop, świadczenie urlopowe i kwoty, które pracodawca jest zobowiązany zapłacić osobie trzeciej w związku ze stosunkiem pracy pracownika [...]”.
9 Zgodnie z art. 65 WW:
„1. Od świadczenia w rozumieniu art. 64 potrąca się w pełnej wysokości:
a) dochody z tytułu pracy w charakterze pracownika lub z działalności, której wykonywanie nie zapewnia uznania za pracownika, w okresie ustalonym w art. 64 ust. 1 lit. a) i b);
[...]”.
10 Zgodnie z art. 2 ust. 1 Besluit registratie CWI (zarządzenia w sprawie rejestracji w CWI, Nederlandse Staatscourant 2002, nr 229) pracownik uprawniony do świadczenia na podstawie rozdziału IV WW jest zobowiązany do zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy w CWI najpóźniej w pierwszym dniu roboczym, który następuje po dniu rozpoczęcia okresu wypowiedzenia w rozumieniu art. 64 lit. b) WW.
11 Artykuł 40 ust. 1 Faillissementswet (ustawy – prawo o upadłości) stanowi:
„1. Pracownicy zatrudnieni u pracodawców znajdujących się w stanie upadłości mogą wypowiedzieć umowę o pracę, a im z kolei może wypowiedzieć stosunek pracy syndyk, z zachowaniem terminów umownych lub ustawowych, jednakże z uwzględnieniem, że w każdym wypadku umowa o pracę może być wypowiedziana w terminie sześciu tygodni. [...]”.
12 Artykuł 3 Maatregelenbesluit UWV (zarządzenia w sprawie określenia środków, jakie mogą być stosowane przez UWV, Nederlandse Staatscourant 2004, nr 163) stanowi:
„[…]
W wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania określonego w pierwszej kategorii […] WW […] i jeżeli upomnienie nie wystarczy, wysokość i okres wynoszą:
[...]
c) 20% za okres opóźnienia z maksymalnym okresem 52 tygodni, jeśli ustalony termin został przekroczony o ponad […] dni kalendarzowych”.
Spór w postępowaniu przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
13 J.C. van Ardennen od dnia 1 sierpnia 1985 r. był zatrudniony w spółce Fruit Sellers International BV, której upadłość stwierdzono w dniu 28 listopada 2006 r. Wynagrodzenie J.C. van Ardennena zostało wypłacone w pełnej wysokości, a tym samym nie było zaległości w wypłacie wynagrodzenia.
14 Po tym jak prowadzenie przez J.C. van Ardennena własnego przedsiębiorstwa zakończyło się niepowodzeniem, w dniu 15 maja 2007 r. zgłosił się on do CWI i w dniu 20 maja 2007 r. złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia dla bezrobotnych. Jednak jako osoba poszukująca pracy zarejestrował się dopiero w dniu 29 maja 2007 r.
15 W dniu 7 czerwca 2007 r. J.C. van Ardennen złożył do UWV wniosek o świadczenie z tytułu niewypłacalności.
16 Decyzją z dnia 11 września 2007 r. UWV przyznał J.C. van Ardennenowi świadczenie z tytułu niewypłacalności za zaległe wynagrodzenie za okres od dnia 29 listopada 2006 r. do dnia 12 lutego 2007 r. Zgodnie z wyjaśnieniami UWV okres ten odpowiadał terminowi wypowiedzenia określonemu w art. 64 ust. 1 lit. b) WW. W skład omawianego świadczenia wchodziły następujące kwoty: uposażenie brutto 26 505,15 EUR, obejmujące wynagrodzenie za pracę, koszty samochodu, ekwiwalent za niewykorzystany urlop i świadczenie urlopowe, oraz uposażenie netto 1 200 EUR tytułem zwrotu kosztów zawodowych.
17 Na podstawie rozdziału IV WW UWV obniżył jednak tę kwotę o 20%, wymierzając w ten sposób karę za to, że J.C. van Ardennen nie zarejestrował się w wymaganym terminie w charakterze osoby poszukującej pracy.
18 Odwołanie J.C. van Ardennena zostało oddalone przez UWV decyzją z dnia 18 grudnia 2007 r. z tym samym uzasadnieniem, że WW nakłada obowiązek zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy w CWI i przedłużania tej rejestracji.
19 Ponieważ wniesiona przez J.C. van Ardennena do Rechtbank skarga na tę decyzję również została uznana za bezzasadną z tego samego względu, J.C. van Ardennen wniósł apelację do Centrale Raad van Beroep.
20 Według wyjaśnień UWV, zgodnie z art. 65 WW, od świadczenia określonego w art. 64 tej ustawy potrąca się w pełnej wysokości dochody z pracy wykonywanej podczas okresu odniesienia. UWV utrzymuje, że obowiązek zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy ma na celu zwiększenie szans rozpatrywanego pracownika na znalezienie zatrudnienia w tym okresie, a tym samym ma na celu zminimalizowanie obciążeń dla funduszu gwarancyjnego.
21 Sąd krajowy zauważa, że takie ratio legis obowiązku rejestracji rodzi pytanie, czy dochody z pracy, jakie dana osoba uzyskuje w okresie, w którym przysługuje jej prawo do świadczenia z tytułu upadłości, mogą być odliczane od tego świadczenia. Sąd krajowy odnosi się do wyroku z dnia 10 lipca 1997 r. w sprawie C‑373/95 Maso i in., Rec. s. I‑4051, w którym Trybunał orzekł, że państwo członkowskie nie może zakazać, aby kwoty zagwarantowane przez dyrektywę 80/987 były kumulowane z dodatkiem takim jak dodatek z tytułu przeniesienia, rozpatrywany w postępowaniu, które doprowadziło do wydania tego wyroku, ponieważ dodatek ten nie wynika z umowy o pracę lub ze stosunku pracy, gdyż jest wypłacany dopiero po zwolnieniu pracownika, a więc nie służy wynagrodzeniu za świadczenia wykonane w ramach stosunku pracy.
22 Zdaniem sądu krajowego z wyroku tego można wywieść w sposób dorozumiany, że taka kumulacja mogłaby być zakazana w wypadku wynagrodzenia za świadczenia wykonywane w okresie odniesienia.
23 Omawiany sąd krajowy uważa, że art. 4 ust. 3 dyrektywy 80/987 nie wprowadza zakazu uchwalania przepisu mającego na celu taki zakaz kumulacji. W świetle celu przywołanej dyrektywy uzasadnione wydawałoby się potrącenie z kwoty świadczenia z tytułu niewypłacalności dochodów faktycznie uzyskanych przez pracownika w trakcie okresu wypowiedzenia za wykonaną przez niego pracę, bowiem takie potrącenie nie narusza minimalnej ochrony zagwarantowanej przez omawianą dyrektywę.
24 Sąd krajowy uważa, że art. 4, 5 i 10 dyrektywy 80/987 zezwalają państwom członkowskim nie tylko na ustalenie sposobów organizacji, finansowania i funkcjonowania instytucji udzielających gwarancji, lecz także, w pewnych okolicznościach, na ograniczenie ochrony, jaką omawiana dyrektywa ma gwarantować pracownikom (w kontekście stosowania niektórych terminów przedawnienia zob. wyroki: z dnia 18 września 2003 r. w sprawie C‑125/01 Pflücke, Rec. s. I‑9375; z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑69/08 Visciano, Zb.Orz. s. I‑6741). Ponadto sąd krajowy zauważa, że nie jest w stanie jasno ustalić, czy obowiązek zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy jest przepisem, jaki państwo członkowskie może uchwalić w sposób ogólny na podstawie omawianych przepisów dyrektywy 80/987.
25 W tych okolicznościach, powziąwszy wątpliwości co do zgodności przepisów dyrektywy 80/987 z obowiązkiem rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy w celu skorzystania ze świadczenia z tytułu niewypłacalności i z obniżeniem wysokości tego świadczenia w wypadku rejestracji po terminie, Centrale Raad van Beroep postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy dyrektywę [80/987], w szczególności jej art. 4, 5 i 10, należy interpretować w ten sposób, że są z nią ogólnie niezgodne przepisy krajowe, które w przypadku niewypłacalności pracodawcy zobowiązują pracowników – w celu dochodzenia ich (pełnego) prawa do przejęcia roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę – do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy najpóźniej w pierwszym dniu roboczym następującym po dniu, w którym ustał stosunek pracy lub w którym stosunek ten musiałby ustać zgodnie z prawem?
W wypadku odpowiedzi przeczącej:
2) Czy dyrektywę [80/987], w szczególności jej art. 4, 5 i 10, należy interpretować w ten sposób, że jest z nią niezgodny przepis krajowy, który nakłada ten obowiązek rejestracji także na pracowników prowadzących w okresie wypowiedzenia działalność na własny rachunek?
3) Czy dyrektywę [80/987], w szczególności jej art. 4, 5 i 10, należy interpretować w ten sposób, że jest z nią niezgodny przepis krajowy, zgodnie z którym niedopełnienie tego obowiązku rejestracji (w terminie) może prowadzić do tego, że świadczenie z tytułu upadłości częściowo nie zostanie wypłacone, przy czym wysokość i czas trwania środka w postaci częściowego braku wypłaty świadczenia zależą także od chwili, w której zobowiązanie to zostanie później spełnione?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
26 Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni przepisów dyrektywy 80/987 należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, które w przypadku niewypłacalności pracodawcy zobowiązują pracowników – w celu dochodzenia prawa do wypłaty w pełnej wysokości roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę – do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy.
27 W tym względzie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału społeczny cel dyrektywy 80/987 polega na zagwarantowaniu wszystkim pracownikom najemnym minimalnego poziomu ochrony na szczeblu Unii Europejskiej w przypadku niewypłacalności pracodawcy w postaci zaspokojenia roszczeń wynikających z umów o pracę lub ze stosunków pracy i dotyczących zapłaty należnego wynagrodzenia za dany okres (zob. wyrok z dnia 4 marca 2004 r. w sprawach połączonych C‑19/01, C‑50/01 i C‑84/01 Barsotti i in., Rec. s. I‑2005, pkt 35; a także ww. wyrok w sprawie Visciano, pkt 27).
28 W tym właśnie celu art. 3 dyrektywy 80/987 zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia środków niezbędnych, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, z zastrzeżeniem art. 4 tej dyrektywy, zaspokojenie omawianych roszczeń pracowników najemnych.
29 W odniesieniu do sporu w postępowaniu przed sądem krajowym z akt sprawy wynika, że J.C. van Ardennenowi odmówiono wypłaty wynagrodzenia za przewidziany w art. 64 ust. 1 lit. b) WW okres wypowiedzenia w pełnej wysokości ze względu na to, że zbyt późno zarejestrował się on w charakterze osoby poszukującej pracy.
30 Należy podkreślić, że z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika, że skarga J.C. van Ardennena przeciwko funduszowi gwarancyjnemu zasadza się w rzeczywistości na istnieniu niekwestionowanej wierzytelności, uznanej na gruncie prawa niderlandzkiego, czyli na gruncie art. 64 ust. 1 lit. b) WW. Spłata takiej wierzytelności, która obiektywnie ciąży na pracodawcy znajdującym się w stanie upadłości, mieści się w art. 3 dyrektywy 80/987 i jest przez nią gwarantowana.
31 W tym względzie należy przypomnieć, że jedynie w drodze wyjątku państwa członkowskie mają możliwość, na podstawie art. 4 dyrektywy 80/987, ograniczenia obowiązku spłaty określonego w art. 3 tej dyrektywy. Takie ograniczenie jest możliwe zarówno co do długości okresu, za który przysługuje spłata, zgodnie z art. 4 ust. 2 omawianej dyrektywy, jak i co do pułapu takiej spłaty, zgodnie z art. 4 ust. 3 tej samej dyrektywy.
32 Ten sam art. 4 ust. 3 dyrektywy 80/987 wymaga, by państwo członkowskie, w sytuacji gdy korzysta ono z prawa ustalenia omawianego pułapu, zawiadamiało o tym Komisję.
33 Z akt sprawy wynika, że przepisy rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym nie przewidują pułapu zwrotu i nie wchodzą tym samym w zakres uprawnienia przewidzianego w art. 4 ust. 3 dyrektywy 80/987.
34 Ponadto należy zauważyć, że wykładni art. 4 dyrektywy 80/987 należy dokonywać w sposób ścisły i zgodny z jej celem społecznym, jakim jest zapewnienie minimalnej ochrony wszystkim pracownikom (zob. wyrok z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C‑125/97 Regeling, Rec. s. I‑4493, pkt 20). W tym celu wypadki, w których dozwolone jest ograniczenie obowiązku spłaty przez instytucje udzielające gwarancji, są w sposób wyczerpujący wymienione przez dyrektywę 80/987, a rozpatrywane przepisy powinny podlegać ścisłej wykładni w świetle ich derogacyjnego charakteru oraz celu omawianej dyrektywy.
35 Z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że byłoby sprzeczne z celem dyrektywy 80/987 dokonywanie jej wykładni, a w szczególności jej art. 3 i 4, w taki sposób, by wobec pracownika znajdującego się w takiej sytuacji jak skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym stosowano – ze względu na niedopełnienie obowiązku zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy w danym terminie przewidzianym w rozpatrywanym w postępowaniu przed sądem krajowym przepisie krajowym – ryczałtowe i automatyczne zmniejszenie zwrotu jego roszczeń z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia i by pracownik ten nie mógł w związku z tym korzystać z gwarancji w stosunku do wynagrodzenia, które faktycznie stracił w okresie odniesienia.
36 Ponadto w odniesieniu do orzecznictwa przywołanego przez sąd krajowy i przytoczonego w pkt 24 niniejszego wyroku należy stwierdzić, jak słusznie zauważyła Komisja, że obowiązek zarejestrowania się w charakterze osoby poszukującej pracy w ustalonym terminie, takim jak termin rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym, którego niedochowanie skutkuje obniżeniem świadczenia z tytułu niewypłacalności, nie może być porównywalny z terminem zawitym lub terminem przedawnienia do złożenia wniosku o świadczenie z tytułu niewypłacalności.
37 Trzeba jeszcze uściślić, że w postępowaniu przed sądem krajowym nie chodzi o zapłatę kwot wykraczających poza społeczny cel dyrektywy 80/987, na której ograniczenie zezwala państwom członkowskim art. 4 tej dyrektywy (zob. w tym znaczeniu ww. wyrok w sprawach połączonych Barsotti i in., pkt 34). Tym samym – niezależnie od tego, czy dyrektywa 80/987 sprzeciwia się przepisowi przewidującemu, że dochody, jakie zainteresowany faktycznie uzyskiwał w okresie wypowiedzenia, są potrącane z wysokości świadczenia – przepis krajowy, który na wzór przepisu rozpatrywanego w postępowaniu przed sądem krajowym obniża wysokość zwrotu wierzytelności z tytułu wynagrodzenia w sposób ryczałtowy i automatyczny, narusza bezpośrednio minimalny poziom ochrony realizowany przez dyrektywę 80/987 w wypadku niewypłacalności pracodawcy.
38 Ponadto, o ile art. 10 dyrektywy 80/987 pozwala państwom członkowskim na podjęcie środków niezbędnych w celu uniknięcia nadużyć, o tyle postanowienie o wystąpieniu z pytaniem prejudycjalnym nie zawiera żadnej informacji wskazującej na istnienie jakiegokolwiek nadużycia, któremu rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym obowiązek zarejestrowania się miałby zapobiegać. Dodatkowo podczas rozprawy UWV wyraźnie potwierdził, że uzasadnienie omawianego obowiązku nie zasadza się w żaden sposób na omawianym art. 10.
39 Biorąc powyższe pod uwagę, na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć następująco: wykładni art. 3 i 4 dyrektywy 80/987 należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, które w przypadku niewypłacalności pracodawcy zobowiązują pracowników – w celu dochodzenia prawa do wypłaty w pełnej wysokości roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę – do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego
40 Mając na uwadze odpowiedź twierdzącą udzieloną na pytanie pierwsze, nie zachodzi konieczność udzielania odpowiedzi na pytania drugie i trzecie.
W przedmiocie kosztów
41 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Wykładni art. 3 i 4 dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. dotyczącej ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r., należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, które w przypadku niewypłacalności pracodawcy zobowiązują pracowników – w celu dochodzenia prawa do wypłaty w pełnej wysokości roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę – do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy.
Podpisy
* – Język postępowania: niderlandzki.
Full & Egal Universal Law Academy