KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JÄÄSKINEN
ippreżentati fl-24 ta’ Mejju 2012 ( 1 )
Kawża C-170/11
Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens, Gilbert Georges Henri Mittler, Jean Paul François Caroline VotronvsHendrikus Cornelis Kortekaas,Kortekaas Entertainment Marketing BV,Kortekaas Pensioen BV,
Dirk Robbard De Kat,Johannes Hendrikus Visch,Euphemia Joanna Bökkerink,
Laminco GLD N-A,Ageas NV, li kienet Fortis NV
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Pajjiżi l-Baxxi)]
“Kooperazzjoni ġudizzjarja fil-qasam ċivili u kummerċjali — Ksib ta’ provi — Regolament (KE) Nru 1206/2001 — Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae — Smigħ minn qorti ta’ Stat Membru ta’ xhieda residenti fi Stat Membru ieħor — Xhieda li jkunu wkoll partijiet fil-kawża prinċipali — Miżuri ta’ infurzar — Eventwali obbligu li jiġi applikat wieħed mill-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mill-imsemmi regolament jew il-fakultà li jiġu implementati dawk previsti mid-dritt proċedurali fis-seħħ fl-Istat Membru fejn tippresjedi l-qorti kkonċernata — Applikazzjoni residwali tad-dritt nazzjonali”
I – Introduzzjoni
1.
Din il-kawża tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1206/2001, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] f’materji ċivili jew kummerċjali ( 2 ). Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, kif għandu jiġi interpretat l-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan tal-aħħar billi jipprovdi għal żewġ metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja li tista’ tirrikorri għalihom qorti ta’ Stat Membru ( 3 ) meta tixtieq twettaq miżuri istruttorji fi Stat Membru ieħor.
2.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet rinvijata mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Pajjiżi l-Baxxi) fil-kuntest ta’ kawża ppreżentata fuq il-mertu quddiem qorti Olandiża kontra konvenuti b’domiċilju fil-Belġju, li s-smigħ provviżjorju tagħhom bħala xhieda kien intalab mir-rikorrenti. Għalkemm il-partijiet ikkonċernati esprimew ix-xewqa li jinstemgħu fil-lingwa Franċiża fl-Istat ta’ residenza tagħhom, permezz ta’ talba mill-qorti adita indirizzata lill-awtoritajiet ġudizzjarji Belġjani skont ir-Regolament Nru 1206/2001, il-qorti ċaħdet din it-talba u qalet li s-seduta kellha tinżamm fil-Pajjiżi l-Baxxi, u ħarrket ix-xhieda biex jidhru quddiemha skont id-dritt proċedurali nazzjonali.
3.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tiddeċiedi jekk il-qorti ta’ Stat Membru li tixtieq tisma’ xhud, f’dan il-każ parti fil-kawża, li jirrisjedi fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, għandhiex l-obbligu li tapplika l-metodi ta’ investigazzjoni stabbiliti mir-Regolament Nru 1206/2001 jew jekk għandhiex il-possibbiltà li tkompli tuża dawk previsti mir-regoli ta’ proċedura fis-seħħ fl-Istat li fih hija tippresjedi, billi tuża, eventwalment, miżuri ta’ infurzar meta x-xhud jirrifjuta li jidher. Għalhekk għandu jiġi deċiż, għall-ewwel darba, jekk ir-Regolament Nru 1206/2001 jirregolax il-ġbir ta’ provi minn Stat Membru għal ieħor b’mod esklużiv u eżawrjenti jew jekk iħallix spazju għal modi oħra ta’ aċċess għal tali provi.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Ir-Regolament Nru 1206/2001
4.
Skont il-preambolu tar-Regolament Nru 1206/2001:
“[…]
(2)
Sabiex is-suq intern jaħdem kif suppost, kooperazzjoni bejn qrati fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] għandha titjieb u b’mod partikolari tkun issimplifikata u mgħaġġla.
[…]
(7)
Billi huwa ħafna drabi essenzjali f’materja ċivili jew kummerċjali pendenti quddiem qorti fi Stat Membru li tiġi kumpilata x-xhieda fi Stat Membru ieħor, l-attivita tal-Komunità ma tistax tiġi limitata għall-qasam ta’ trasmissjoni ta’ dokumenti ġudizzjarji u ta’ dawk estra-ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1348/2000 tad-29 ta’ Mejju 2000 dwar li jisservew dokumenti ġudizzjarji u ta’ dawk estra-ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali [ ( 4 )]. Huwa għalhekk meħtieġ li jitkompla t-titjib ta’ kooperazzjoni bejn qrati ta’ Stati Membri fil-qasam tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda.
(8)
L-effiċjenza ta’ proċeduri ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali teħtieġ li t-trasmissjoni u l-eżekuzzjoni ta’ rikjesti għall-eżekuzzjoni tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda jsiru direttament u bl-aktar mezz mgħaġġel possibbli bejn qrati ta’ l-Istati Membri.
[…]
(15)
Sabiex tiġi faċilitata l-kumpilazzjoni ta’ xhieda għandu jkun possibbli għall-qorti fi Stat Membru, bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tagħha, li tieħu x-xhieda direttament fi Stat Membru ieħor, jekk ikun aċċettat minn dan ta’ l-aħħar, u skond il-kondizzjonijiet stabbiliti mill-korp ċentrali jew awtorità kompetent ta’ l-Istat Membru mitlub.
[…]”
5.
L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1206/2001, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu:
“1. Dan ir-Regolament għandu japplika f’materji ċivili jew kummerċjali fejn il-qorti ta’ Stat Membru, bi qbil mad-disposizzjonijiet tal-liġi ta’ dak l-Istat, titlob:
a)
lill-qorti kompetenti ta’ Stat Membru ieħor biex tiġbor x-xhieda; jew
b)
li tiġbor x-xhieda direttament fi Stat Membru ieħor.
2. M’għandhiex issir talba biex tinkiseb xhieda li ma hijiex maħsuba għall-użu fi proċedimenti ġudizzjarji, li jkunu bdew jew li hemm il-ħsieb li jinbdew.”
6.
L-Artikoli 10 sa 16, li jinsabu fit-Taqsima 3 tal-istess regolament, jistabbilixxu l-metodi ta’ ġbir ta’ provi mill-qorti rikjesta (metodu ta’ kooperazzjoni msejjaħ “indirett”).
7.
L-Artikolu 10(2) tar-Regolament Nru 1206/2001 jippreċiża li “[i]l-qorti rikjesta għandha teżegwixxi it-talba bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tagħha”.
8.
L-Artikolu 11(1) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li l-eżekuzzjoni indiretta għandha ssir fil-preżenza u bil-parteċipazzjoni tal-partijiet, billi juża dan il-kliem:
“Jekk ikun provdut mill-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjedenti, il-partijiet u, jekk ikun hemm, ir-rappreżentanti tagħhom, għandhom id-dritt li jkunu preżenti fl-eżekuzzjoni tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda mill-qorti rikjesta.”
9.
L-Artikolu 13 tal-imsemmi regolament jippermetti l-użu ta’ miżuri ta’ infurzar fil-kuntest tal-metodu indirett ta’ eżekuzzjoni ta’ miżuri istruttorji, b’dan il-mod:
“Fejn meħtieġ, fl-eżekuzzjoni ta’ talba il-qorti rikjesta għandha tapplika l-miżuri kostrinġenti [ta’ infurzar] adatti fl-okkażjonijiet u sal-punt li huma provduti bil-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjesta għall-eżekuzzjoni ta’ talba li ssir għall-istess għan mill-awtoritajiet nazzjonali jew minn waħda mill-partijiet konċernata.”
10.
L-Artikolu 17 tar-Regolament, li jirregola l-ġbir dirett ta’ provi mill-qorti rikjedenti (metodu ta’ kooperazzjoni msejjaħ “dirett”), jipprovdi:
“1. Fejn qorti titlob kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda fi Stat Membru ieħor, [din] għandha tissottometti talba lill-korp ċentrali jew lill-awtorità kompetenti […] f’dak l-Istat […].
2. Kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda tista’ sseħħ biss jekk tkun eżegwita fuq bażi volontarja mingħajr il-ħtieġa għal miżuri ta’ bilfors [ta’infurzar].
Fejn il-kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda timplika li persuna għandha tinstama’, l-qorti rikjedenti għandha tgħarraf lil dik il-persuna li l-eżekuzzjoni għandha sseħħ fuq bażi volontarja.
3. Il-kumpilazzjoni ta’ xhieda għandha tkun eżegwita minn membru tal-personal ġudizzjarju jew minn xi persuna oħra bħal ma hu espert, li se jiġi nominat, bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjedenti.
[…]”
B – Id-dritt nazzjonali
11.
Fil-Pajjiżi l-Baxxi, is-smigħ ta’ xhieda kif ukoll is-smigħ provviżjorju ta’ xhieda huwa rregolat mill-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, iktar ’il quddiem, il-“WBR”) ( 5 ).
12.
Skont l-Artikolu 164 tal-WBR:
“1. Il-partijiet jistgħu jidhru wkoll bħala xhieda.
[…]
3. Jekk parti li hija obbligata tagħmel dikjarazzjoni bħala xħud ma tidhirx għas-seduta, ma tirrispondix għad-domandi li jsirulha jew tirrifjuta li tiffirma d-dikjarazzjoni tagħha, il-qorti tista’ tasal għall-konklużjonijiet li hija tikkunsidra neċessarji.”
13.
L-Artikolu 165(1) tal-WBR jipprovdi li “kull persuna mħarrka biex tinstema’ bħala xhud skont il-metodi previsti mill-liġi, għandha tidher sabiex tagħti x-xhieda tagħha.”
14.
L-Artikolu 176(1) tal-WBR jipprovdi:
“Safejn trattat jew regolament tal-UE ma jipprovdix xort’oħra, jekk xhud jirrisjedi barra mill-pajjiż, il-qorti tista’ titlob li awtorità maħtura minnha, tal-pajjiż ta’ residenza tax-xhud, tipproċedi għas-smigħ, li għandu jsir taħt ġurament jekk dan ikun possibbli, jew tafda dan is-smigħ f’idejn uffiċjal konsulari Olandiż li taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu r-residenza tax-xhud.”
15.
L-Artikolu 186 tal-WBR jipprovdi:
“1. Fil-każijiet fejn il-liġi taċċetta l-prova permezz ta’ xhieda, jista’ jiġi ordnat is-smigħ provviżjorju ta’ xhieda mingħajr dewmien qabel ma titressaq kawża, fuq talba tal-persuna kkonċernata.
2. Meta kawża hija diġà pendenti, il-qorti tista’ tordna s-smigħ provviżjorju ta’ xhieda fuq talba ta’ parti.”
16.
L-Artikolu 189 tal-WBR jipprovdi li “[i]d-dispożizzjonijiet dwar is-smigħ ta’ xhieda japplikaw ukoll għas-smigħ provviżjorju.”
III – Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
17.
Fit-3 ta’ Awwissu 2009, diversi detenturi ta’ assi mobbli ( 6 ) (iktar ’il quddiem, “Kortekaas et”) tal-kumpannija Fortis NV ( 7 ) bdew proċeduri quddiem ir-Rechtbank Utrecht (il-Pajjiżi l-Baxxi) kontra tliet membri tad-direttorat ta’ din il-kumpannija li jirrisjedu fil-Belġju ( 8 ) (iktar ’il quddiem, “Lippens et”) u kontra l-kumpannija nfisha, sabiex dawn tal-aħħar jiġu kkundannati għad-danni minħabba t-twettiq ta’ atti illegali.
18.
Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri fuq il-mertu, fis-6 ta’ Awwissu 2009, Kortekaas et ippreżentaw talba quddiem ir-Rechtbank Utrecht intiża għall-ksib tas-smigħ provviżjorju ta’ Lippens et bħala xhieda fir-rigward tal-allegazzjonijiet tagħhom. L-imsemmija qorti laqgħet din it-talba permezz ta’ deċiżjoni tal-25 ta’ Novembru 2009, filwaqt li ppreċiżat li s-smigħ kellu jsir minn imħallef maħtur għal dan il-għan.
19.
Fid-9 ta’ Diċembru 2009, Lippens et talbu li r-Rechtbank Utrecht tibgħat ittri rogatorji biex tagħtihom il-possibbiltà li jinstemgħu fil-Belġju, fejn jirrisjedu, minn imħallef li jitkellem u jifhem bil-Franċiż. Din it-talba ġiet miċħuda b’digriet tat-3 ta’ Frar 2010.
20.
Adita b’appell ippreżentat minn Lippens et, il-Gerechtshof te Amsterdam ikkonfermat id-digriet irrinvijat permezz ta’ deċiżjoni tat-18 ta’ Mejju 2010, billi bbażat ruħha fuq l-Artikolu 176(1) tal-WBR, li jagħti lill-qorti Olandiża li jkollha tisma’ xhud li jirrisjedi barra mill-pajjiż u li ma jkunx irid jidher volontarjament quddiemha, il-fakultà, u mhux l-obbligu, li tipproċedi permezz ta’ ittri rogatorji. Il-Gerechtshof te Amsterdam ippreċiżat li, bħala regola ġenerali, ix-xhieda għandhom jinstemgħu mill-qorti li quddiemha jkunu jinsabu pendenti l-proċeduri fuq il-mertu u li fil-kawża preżenti l-ebda ċirkustanza partikolari ma kienet tiġġustifika deroga minn din ir-regola favur Lippens et, b’mod partikolari fid-dawl tal-oppożizzjoni ta’ Kortekaas et. Hija żiedet li smigħ fil-Belġju ma kienx ikun legali minħabba raġunijiet lingwistiċi, peress li Lippens et kien se jkollhom il-possibbiltà li jiġu assistiti minn interpretu li jitkellem u jifhem bil-Franċiż matul is-smigħ tagħhom fil-Pajjiżi l-Baxxi.
21.
Lippens et appellaw fil-kassazzjoni quddiem il-Hoge Raad der Nederlanden minn din id-deċiżjoni tal-Gerechtshof te Amsterdam.
22.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprekludix li qorti li tippresjedi fi Stat Membru tħarrek sabiex jidher quddiemha, skont ir-regoli ta’ proċedura fis-seħħ f’dak l-Istat, xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor u tasal għall-konklużjonijiet previsti minn dawk ir-regoli fil-każ li l-imsemmi xhud jirrifjuta li jidher. Fil-fehma tagħha, la l-kliem u lanqas il-premessi 2 u 5 ( 9 ) tar-Regolament Nru 1206/2001 ma jippermettu li jiġi konkluż li l-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti minn dan tal-aħħar jeskludu l-użu ta’ strumenti ġuridiċi oħra. Hija tikkunsidra li l-imsemmi regolament huwa intiż biss biex jiffaċilita l-ksib ta’ provi u ma jobbligax lill-Istati Membri biex jemendaw il-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mid-dritt proċedurali nazzjonali tagħhom.
23.
Barra minn hekk, din il-qorti tirreferi għall-konvenzjoni dwar il-ksib ta’ provi barra mill-pajjiż f’materji ċivili jew kummerċjali konkluża f’Den Haag fit-18 ta’ Marzu 1970, u li ġiet sostitwita bir-Regolament Nru 1206/2001 fir-rigward tal-ħdax-il Stat Membru li bejniethom kienet fis-seħħ l-imsemmija konvenzjoni ( 10 ). Hija tenfasizza li hemm dubji rigward il-kwistjoni dwar jekk din il-konvenzjoni għandhiex portata esklużiva u vinkolanti jew jekk tħallix spazju għal strumenti oħra, hekk kif ikkunsidrat il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti ( 11 ). Il-qorti tar-rinviju żżid li, bil-kontra, sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija ta’ natura li tindika li r-Regolament Nru 1206/2001 jista’ jkollu “portata esklużiva” skont it-termini użati minn din il-qorti ( 12 ).
24.
F’dan il-kuntest, il-Hoge Raad der Nederlanden iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Ir-Regolament [Nru 1206/2001], b’mod partikolari l-Artikolu 1(1), għandu jiġi interpretat fis-sens li, imħallef li jixtieq jisma’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, għandu dejjem japplika, fil-kuntest ta’ din it-tip ta’ xhieda, il-metodi implementati mill-imsemmi regolament, jew inkella l-imħallef għandu l-fakultà li juża l-metodi previsti fid-dritt proċedurali nazzjonali tiegħu, bħal pereżempju jħarrek ix-xhud sabiex jidher quddiemu?”
25.
Il-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-7 ta’ April 2011.
26.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn Lippens et, mill-Gvern Olandiż, Ċek, Ġermaniż, Awstrijak, Pollakk, Finlandiż u tar-Renju Unit, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
27.
F’anness mal-ittra ta’ ċitazzjoni għas-seduta indirizzata lill-partijiet u lill-persuni kkonċernati l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet dawn id-domandi biex tingħata risposta għalihom fis-seduta:
“1)
Jekk wieħed jissuponi li l-qorti l-kompetenti hija libera li tħarrek xhud residenti fi Stat Membru ieħor skont id-dritt nazzjonali tagħha, din il-qorti tista’, fil-każ li x-xhud ma jottemporax ruħu ma’ tali taħrika, tapplika l-miżuri ta’ infurzar previsti fid-dritt nazzjonali tagħha? Jekk ir-risposta għal din id-domanda tingħata fin-negattiv, il-qorti nazzjonali għandha tipproċedi għas-smigħ tax-xhud permezz tal-metodi previsti mir-regolament [Nru 1206/2001]?
2)
Peress li dan il-każ jinvolvi s-smigħ ta’ parti bħala xhud, il-partijiet huma mitluba jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom fuq il-kwistjoni dwar jekk dan il-fatt għandux jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari. L-Istati Membri kollha huma wkoll mitluba jesprimu ruħhom fuq il-kwistjoni dwar x’inhuma l-konsegwenzi li jista’ jkollha l-introduzzjoni ta’ tali divrenzjar fil-kuntest tar-Regolament Nru 1206/2001 fuq il-liġijiet nazzjonali rispettivi tagħhom.”
28.
Matul is-seduta, li nżammet fis-7 ta’ Marzu 2012, Lippens et, il-Gvern Olandiż, Ċek, Ġermaniż, Irlandiż u Finlandiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet orali.
IV – Analiżi
A – Fuq l-implikazzjonijiet tal-kawża
29.
Kull qorti ta’ Stat Membru tista’ teżerċita validament il-kompetenzi tagħha u tuża d-dritt “imperium” tagħha, jiġifieri s-saħħa eżekuttiva tagħha, biss fil-limiti tal-ġurisdizzjoni ġeografika tagħha. Teżisti eċċezzjoni għal din ir-regola fir-rigward tal-miżuri istruttorji, li hija tista’ timplementa fit-territorju nazzjonali kollu. Madankollu, minħabba l-prinċipju tad-dritt internazzjonali tat-territorjalità, marbut mal-prinċipju tas-sovranità statali, il-qorti ma għandhiex normalment tintervjeni biex teżegwixxi tali miżuri fi Stat Membru ieħor.
30.
Kif jenfasizza l-preambolu tar-Regolament Nru 1206/2001, “huwa ħafna drabi essenzjali f’materja ċivili jew kummerċjali pendenti quddiem qorti fi Stat Membru li tiġi kkumpilata x-xhieda fi Stat Membru ieħor [u huwa għalhekk utili] li jitkompla t-titjib ta’ kooperazzjoni bejn qrati ta’ Stati Membri fil-qasam tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda” ( 13 ). B’dan il-mod, l-imsemmi regolament jirrispondi għall-bżonn, li qiegħed jiżdied, li fi ħdan l-Unjoni Ewropea, meta l-kawża tinvolvi element barrani, il-provi jkunu jistgħu jinġabru fi Stat Membru li ma jkunx dak li fih ikunu nbdew proċeduri ġudizzjarji jew li fih jistgħu jinbdew ( 14 ).
31.
Peress li l-kunċett ta’ miżuri istruttorji fis-sens tar-Regolament Nru 1206/2001 ma huwiex iddefinit mir-Regolament innifsu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ġiet imsejħa biex tiddefinixxi l-parametri tiegħu billi tinterpretah ( 15 ), iżda jidhirli li ma jistax jiġi kkontestat li s-smigħ ta’ xhud, bħal dak ikkontemplat fil-kawża prinċipali, jaqa’ taħt din il-klassifikazzjoni ( 16 ).
32.
L-għan prinċipali tar-Regolament Nru 1206/2001 huwa li jiġi stabbilit kif qorti ta’ Stat Membru tista’ tikseb, b’mod sempliċi u mgħaġġel ( 17 ), provi li jinsabu fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, bil-kunsens tal-awtoritajiet ta’ dan tal-aħħar. Sabiex tagħmel dan, hija għandha żewġ metodi ta’ assistenza ġudizzjarja fid-dispożizzjoni tagħha, li l-kontenut tagħhom jinsab provdut fil-qasir fl-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament:
—
jew metodu indirett ta’ ksib ta’ provi, previst fl-Artikoli 10 sa 16 tar-Regolament Nru 1206/2001, li jipprovdu li l-qorti ta’ Stat Membru A (imsejħa “qorti rikjedenti” ( 18 )) titlob li qorti ta’ Stat Membru B (imsejħa “qorti rikjesta”) tinkariga ruħha li twettaq il-miżuri istruttorji mixtieqa, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B, eventwalment permezz ta’ miżuri ta’ infurzar skont l-Artikolu 13 tal-imsemmi regolament,
—
jew metodu dirett ta’ ksib ta’ provi, previst fl-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 1206/2001, li fih il-qorti ta’ Stat Membru A, jew persuna imqabbda minnha ( 19 ), tmur fi Stat Membru B biex teżegwixxi direttament il-miżuri istruttorji wara li tkun kisbet il-kunsens tal-awtoritajiet ta’ dan l-Istat l-ieħor ( 20 ), filwaqt li huwa ppreċiżat li, f’dan il-każ, huma esklużi l-miżuri kollha ta’ infurzar fuq ix-xhud li jirrisjedi hemmhekk.
33.
Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, għall-ewwel darba, fuq il-kwistjoni dwar jekk fil-każ fejn qorti tixtieq tipproċedi għal miżuri istruttorji li għandhom effett transkonfinali, bħalma huwa s-smigħ ta’ xhud li jinsab fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, din hijiex obbligata li tadotta wieħed miż-żewġ metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 deskritti hawn fuq, jiġifieri l-eżekuzzjoni indiretta tal-miżuri istruttorji permezz ta’ qorti rikjesta jew l-eżekuzzjoni diretta tal-miżuri istruttorji mill-qorti rikjedenti, hekk kif huwa sostnut quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja biss minn Lippens et, jew jekk din il-qorti tistax tapplika metodi previsti mid-dritt proċedurali tal-Istat Membru li fih hija tippresjedi. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari titlob li tiġi ddefinita l-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 1206/2001.
34.
Mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju kif ukoll mid-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja li kienu jeżiġu risposta orali, jirriżultaw impliċitament problemi oħra. Dawn jirrigwardaw ċerti konsegwenzi prattiċi tal-interpretazzjoni adottata fis-sentenza li ser tingħata, jiġifieri, minn naħa, l-eventwali possibbiltà tal-qorti li titlob is-smigħ li tirrikorri għal miżuri ta’ infurzar jew għal miżuri sfavorevoli ( 21 ) jekk ix-xhud residenti fi Stat Membru ieħor jirrifjuta li jixhed, u, min-naħa l-oħra, l-eventwali effett tal-fatt li x-xhud li għandu jinstema’ jkun parti fil-kawża.
35.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tirriżulta l-ebda risposta ċara għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju.
36.
Fil-fatt, jeżisti biss sempliċi ħjiel fis-sentenza St. Paul Dairy, imsemmija fid-deċiżjoni tar-rinviju, li tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-regoli fuq il-kompetenza ġurisdizzjonali li jinsabu fil-Konvenzjoni ta’ Brussell, u tirreferi biss għar-Regolament Nru 1206/2001 bħala obiter dictum ( 22 ), mingħajr bl-ebda mod ma tiddeċiedi l-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża. L-istess japplika għas-sentenza Aguirre Zarraga, mogħtija wkoll fil-qasam tal-kompetenza ġurisdizzjonali, li tagħti l-impressjoni li l-qorti nazzjonali tista’ tagħżel li tirrikorri għad-dispożizzjonijiet previsti fir-Regolament 1206/2001 jew le ( 23 ). Fid-dawl tan-natura partikolari ta’ dawn iż-żewġ sentenzi, li ma kinux jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-imsemmi regolament iżda biss dik ta’ testi li għandhom għan u kamp ta’ applikazzjoni ferm differenti minn dan tal-aħħar ( 24 ), anki jekk dawn jikkontribwixxu wkoll għall-ħolqien ta’ spazju ġudizzjarju Ewropew, f’dan il-każ il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tesprimi ruħha b’mod iktar tanġibbli fuq il-kundizzjonijiet li jagħtu lok għall-kundizzjonijiet li fihom l-applikazzjoni tal-imsemmi regolament hija imposta fuq qorti.
37.
Fir-rigward tal-unika sentenza li, sa fejn naf jien, ingħatat mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 25 ) dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 innifsu, jidhirli li din ma tagħti l-ebda informazzjoni utli sabiex tiġi deċiża din il-kawża ( 26 ).
38.
Qabel kollox, nippreċiża li, bħall-biċċa l-kbira tal-intervenjenti, nikkunsidra li meta qorti ta’ Stat Membru tfittex li tikseb provi ġejjin minn Stat Membru ieħor, hija għandha biss l-obbligu li timplementa l-mekkaniżmi previsti fir-Regolament Nru 1206/2001 f’ċerti każijiet partikolari u mhux b’mod sistematiku, fid-dawl tar-raġunijiet li ser nesponi iktar ’il quddiem.
B – Fuq l-applikabbiltà materjali tar-Regolament Nru 1206/2001
39.
Il-kliem tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 1206/2001, li l-interpretazzjoni tiegħu b’mod partikolari qiegħda tiġi mitluba mill-qorti tar-rinviju, jippermetti parzjalment li tittieħed deċiżjoni fuq il-kwistjoni dwar jekk iż-żewġ metodi ta’ ksib transkonfinali ta’ provi pprovduti minnu għandhomx japplikaw jew le b’mod ġenerali, jiġifieri fil-każijiet kollha fejn fattur barrani, bħalma hija r-residenza tax-xhud f’dan il-każ, jorbot il-mezz ta’ prova inkwistjoni ma’ Stat Membru ieħor, fil-qasam ċivili jew kummerċjali.
40.
Fil-fehma tiegħi, meta l-imsemmi artikolu jindika, bħala kundizzjoni preliminari, “fejn il-qorti ta’ Stat Membru […] titlob” ( 27 ), dan jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni materjali tar-Regolament Nru 1206/2001 għaż-żewġ każijiet preċiżi li huwa mbagħad isemmi. B’hekk, dan jirriżerva l-applikabbiltà tiegħu għall-każijiet fejn, jew il-kooperazzjoni ta’ qorti “ta’ Stat Membru ieħor” tkun neċessarja skont il-qorti li tkun qiegħda tipprova tipproċedi għal miżuri istruttorji, jew l-imsemmija qorti tkun trid tiġbor hija stess tali provi “fi Stat Membru ieħor”. A contrario, ir-regolament ma japplikax għas-sitwazzjoni meta, għalkemm prova tkun tinsab fi Stat Membru ieħor, din il-qorti tikkunsidra li tkun tista’ tiksbu mingħajr il-bżonn li tuża wieħed minn dawn il-metodi ta’ aċċess għal provi, jiġifieri mingħajr il-bżonn li la titlob l-intervent tal-awtoritajiet ġudizzjarji tal-imsemmi Stat Membru, u lanqas li tmur hija stess f’dan tal-aħħar.
41.
Bl-istess mod, il-premessi 7 u 15 tar-Regolament Nru 1206/2001 jindikaw li dan huwa intiż sabiex jippermetti lil qorti ta’ Stat Membru biex tipproċedi għal miżuri istruttorji “fi Stat Membru ieħor”, u mhux fit-territorju nazzjonali, hekk kif tixtieq tagħmel il-qorti Olandiża fil-kawża prinċipali billi tħarrek lix-xhud biex jidher quddiemha.
42.
Barra minn hekk, skont analiżi teleoloġika, u mhux biss litterali, inżid li l-premessa 2 tal-imsemmi regolament tipprovdi li dan għandu l-għan li l-“kooperazzjoni bejn [il-]qrati fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda […] titjieb u b’mod partikolari tkun issimplifikata u mgħaġġla”, liema għan ifakkar il-premessa 7 in fine. It-titolu tar-Regolament Nru 1206/2001 ukoll jenfasizza li dan għandu biss l-għan li jistabbilixxi mekkanniżmi li jiffaċilitaw il-“kooperazzjoni bejn il-qrati ta’ Stati Membri”, u mhux li jtemm il-metodi ta’ ksib ta’ provi fis-seħħ fl-Istati Membri permezz ta’ standardizzazzjoni. Meta tali kooperazzjoni ma tkunx indispensabbli jew ma tkunx mixtieqa minn qorti, ma hemmx lok, fil-fehma tiegħi, li jintużaw il-metodi ta’ assistenza ġudizzjarja simplifikata ( 28 ) provduti f’dan it-test, anki meta, bħal fil-kawża prinċipali, ix-xhieda, li f’dan il-każ huma wkoll partijiet fil-kawża, jitolbu li jibbenefikaw minnhom.
43.
Fil-fatt, ir-Regolament Nru 1206/2001 ma huwiex intiż sabiex jinterferixxi fir-rwol tal-qorti kompetenti, billi jillimita s-setgħa tagħha li tiżgura l-amministrazzjoni tal-proċeduri, fil-limiti tar-regoli tad-dritt internazzjonali, tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali imposti fuqha, iżda jsaħħaħ din is-setgħa u jirregolaha sabiex jipproteġi d-drittijiet tal-partijiet u jirrispetta l-prerogattivi tal-Istati Membri l-oħra. Nikkunsidra li dan l-istrument għandu l-għan li jiffaċilita l-attività transkonfinali tal-qrati tal-Istati Membri, u mhux li jostakolaha billi jillimita l-metodi li dawn ikollhom fid-dispożizzjoni tagħhom biex jiksbu l-provi.
44.
L-ispirtu nnifsu tal-imsemmi regolament ikun ippreġudikat jekk l-implementazzjoni imperattiva tiegħu twassal biex jitnaqqsu l-possibbiltajiet ta’ ġbir ta’ provi bl-esklużjoni tal-fakultà ta’ qorti ta’ Stat Membru li tirrikorri għal metodi alternattivi ta’ ġbir ta’ provi, meta din tqis li dan ikun aħjar meta mqabbla mal-metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja transkonfinali misjuba fir-Regolament Nru 1206/2001 ( 29 ).
45.
F’dan ir-rigward, infakkar li l-Artikolu 21(2) tal-imsemmi regolament, moqri flimkien mal-premessa 17 ta’ dan tal-aħħar, jippreċiża li dan ma huwiex intiż li jxekkel iż-żamma fis-seħħ jew il-konklużjoni, bejn żewġ Stati Membri jew iktar, ta’ ftehim jew arranġamenti intiżi li jtejbu “aktar” ( 30 ) il-kooperazzjoni fil-qasam tal-ġbir tal-provi, sakemm dawn ikunu kompatibbli mar-regolament. Din ir-riżerva turi li, għal raġunijiet ta’ effettività, il-persuni li abbozzaw ir-Regolament Nru 1206/2001 ma kinux kontra l-idea li jitħalla spazju residwali għal strumenti oħra f’dan il-qasam, meta dawn tal-aħħar jirriżultaw iktar xierqa, f’termini ta’ garanziji u ta’ effetti konkreti, fir-rigward tas-suġġett tal-kawża.
46.
Fil-prattika, huwa possibbli li l-metodi ta’ investigazzjoni previsti mid-dritt nazzjonali jkunu effettivi daqs, jekk mhux iktar minn dawk previsti mir-Regolament Nru 1206/2001. B’hekk, mir-rapport tal-Kummissjoni bid-data tal-5 ta’ Diċembru 2007 li għamel stħarriġ tal-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 ( 31 ), jirriżulta li skont l-istudju empiriku magħmul ( 32 ), fil-parti kbira tal-każijiet, it-talbiet għal miżuri istruttorji skont l-imsemmi regolament ġew eżegwiti fi żmien li jaqbeż dak previst mill-Artikolu 10(1), jiġifieri 90 jum wara li dawn ikunu ġew riċevuti, u li xi kultant kien jaqbeż is-6 xhur. F’dawn iċ-ċirkustanzi, wieħed jista’ jifhem li qorti ta’ Stat Membru tagħżel metodu li ma jeżiġix intermedjarji, bħalma hija t-taħrika diretta ta’ xhud biex jixhed quddiemha, biex b’hekk tiġi ggarantita l-ħeffa u għalhekk l-effiċjenza tal-proċeduri li jinsabu quddiemha.
47.
Nippreċiża li l-effett utli tal-imsemmi regolament ma huwa bl-ebda mod kompromess b’tali interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu peress li dan ma huwiex intiż sabiex jirregola s-sitwazzjonijiet kollha fejn prova tkun tinsab fi Stat Membru ieħor, iżda biss dik is-sitwazzjoni fejn il-qorti li tipprova tiksibha tikkonstata li għandha bżonn l-għajnuna tal-awtoritajiet ta’ Stat Membru ieħor. F’dan l-aħħar każ, hija għandha tagħżel bejn il-metodu istruttorju indirett, li għandu l-iżvantaġġ li jrid jiġi eżegwit b’mod korrett mill-qorti rikjesta u li jwassal biex ma tkunx il-qorti li tintalab tiddeċiedi li tipproċedi hija stess għas-smigħ tax-xhud ( 33 ), jew il-metodu istruttorju dirett, li jeżiġi l-awtorizzazzjoni tal-Istat Membru li fih ikunu jinsabu l-provi li għandhom jinkisbu ( 34 ) u li ċċaħħad lill-qorti mill-possibbiltà li tapplika miżuri ta’ infurzar ( 35 ). B’hekk, applikazzjoni esklużiva tar-Regolament Nru 1206/2001 twassal, għall-inqas potenzjalment, biex il-kwalità tas-smigħ tax-xhieda li jinsabu barra mit-territorju nazzjonali tkun xi kultant inqas tajba, meta mqabbla mas-sitwazzjoni li kieku r-regolament ma jeżistix. Dan ma jistax jitqies li huwa sodisfaċenti fid-dawl tal-għan tal-imsemmi regolament li jiġi ffaċilitat il-ksib tal-provi.
48.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jidhirli li l-intenzjoni tal-leġiżlatur Ewropew ma kinitx li l-applikazzjoni tal-metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja previsti fir-Regolament Nru 1206/2001 tkun imposta sistematikament kull darba li l-qorti ta’ Stat Membru jkollha twettaq miżuri istruttorji li jkollhom konnessjoni ma’ Stat Membru ieħor. Jidhirli li din tkun obbligatorja biss fil-każ, li ma huwiex dak tal-kawża prinċipali, fejn tali miżuri istruttorji għandhom jiġu eżegwiti barra mit-territorju tal-Istat Membru tal-qorti kkonċernata. Jiena naħseb li, fil-prattika, ikun xieraq li l-imsemmija qorti tkun tista’ tevalwa każ b’każ, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, liema huwa l-metodu istruttorju, bejn dak li jirriżulta mid-dritt nazzjonali u dak li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, li jkun l-iktar effettiv biex tikseb il-provi li hija jkollha bżonn biex tagħti d-deċiżjoni tagħha.
49.
Għalhekk, wara li żviluppajt ir-raġunijiet għaliex, bħall-Istati Membri intervenjenti kif ukoll il-Kummissjoni, jiena nikkunsidra li l-użu tal-metodi ta’ kooperazzjoni previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 huma imposti fuq il-qorti ta’ Stat Membru li tkun tixtieq tipproċedi għas-smigħ ta’ xhud residenti fi Stat Membru ieħor, biss jekk dik il-qorti tkun trid li dan jinstema’ fl-Istat imsemmi l-aħħar permezz ta’ wieħed mill-imsemmija metodi, iżda mhux jekk din tikkunsidra li jkun aħjar li dan jiġi fit-territorju nazzjonali tagħha biex din tisimgħu hemmhekk, sejjer issa niffoka fuq il-konsegwenzi konkreti tal-interpretazzjoni li għadni kif issuġġerejt lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’dak li jirrigwarda ż-żewġ ipoteżijiet partikolari li ġew imsemmija fil-kuntest tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
C – Fuq żewġ problemi partikolari marbuta mas-smigħ ta’ xhud
1. Is-smigħ ta’ xhud li jirrifjuta li jixhed
50.
Skont il-kliem tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix b’mod espliċitu lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-kwistjoni dwar jekk jistgħux jittieħdu miżuri ta’ infurzar ( 36 ) jew miżuri sfavorevoli ( 37 ) minn qorti ta’ Stat Membru fil-konfront ta’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor li ma jkunx irid jidher għat-taħrika.
51.
Madankollu, din il-problema tirriżulta mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, għaliex il-Hoge Raad der Nederlanden tippreċiża li hija tikkunsidra li “[i]r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprekludix […] is-setgħa tal-qorti Olandiża li tħarrek xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor biex jidher quddiemha u lanqas ma jipprekludi li l-qorti timponi fuq xhud li ma jidhirx il-konsegwenzi previsti mid-dritt proċedurali nazzjonali tagħha” ( 38 ).
52.
B’mod preliminari, nikkonstata li l-imsemmija problema ma tikkorrispondix għas-sitwazzjoni, li bla dubju hija iktar normali fil-prattika, fejn ix-xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor jaċċetta minn rajh li jiċċaqlaq biex jixhed quddiem il-qorti li ħarrkitu. F’dan il-każ, peress li l-parteċipazzjoni fil-miżuri istruttorji tkun volontarja, ma jkunx hemm lok li jiġu applikati l-mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja previsti mir-Regolament Nru 1206/2001.
53.
Madankollu, fil-każ fejn xhud jirrifjuta li jiġi mismugħ mill-qorti kompetenti mingħajr raġuni valida ( 39 ), u jekk din tippersisti fl-intenzjoni tagħha li tisimgħu, għandha ssir distinzjoni bejn żewġ sitwazzjonijiet.
54.
Minn naħa, jekk, kif tixtieq tagħmel il-qorti Olandiża fil-kawża prinċipali, il-qorti kompetenti tkun trid tisma’, fit-territorju tal-Istat Membru fejn tippresjedi, xhud residenti fi Stat Membru ieħor, f’dan il-każ, din tista’ tirrikorri għal miżuri ta’ infurzar fil-konfront tal-persuna kkonċernata biss fil-limiti li jirriżultaw mir-regoli tad-dritt internazzjonali pubbliku ( 40 ). Fid-dawl tad-dibattiti li saru waqt is-seduta, jidhirli li l-Istati Membri intervenjenti kollha jaqblu fuq l-idea li ma huwiex possibbli li jsir użu minn tali miżuri kontra xhud li jinsab barra mit-territorju nazzjonali, ħlief f’każijiet partikolari ( 41 ) jew jekk dan ikun awtorizzat minn konvenzjoni bilaterali jew multilaterali li torbot iż-żewġ Stati Membri kkonċernati.
55.
Fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, dan ma jinkludix, fl-istat attwali tiegħu, normi li jirregolaw din il-kwistjoni. Madankollu, il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, bħalma huwa dak tal-proporzjonalità, jillimitaw il-marġni ta’ manuvra tal-Istati Membri f’dan il-qasam.
56.
Min-naħa l-oħra, hekk kif indikajt iktar ’il fuq, jekk is-smigħ ta’ tali xhud ikollu jsir fit-territorju tal-Istat Membru fejn dan jirrisjedi, għaliex il-persuna kkonċernata tirrifjuta li tidher quddiem il-qorti ta’ Stat Membru ieħor li tippersisti li tismagħha, din tal-aħħar ikollha l-obbligu li tirrikorri għal wieħed mill-metodi ta’ ksib ta’ provi, wieħed dirett, l-ieħor indirett, li huma previsti mir-Regolament Nru 1206/2001.
57.
Fil-każ li l-imsemmija qorti tkun tixtieq tipproċedi hija nfisha għal dawn il-miżuri istruttorji barra mill-pajjiż, permezz tal-metodu msejjaħ “dirett” din tista’ tagħmel dan biss “fuq bażi volontarja” u “mingħajr […] miżuri ta’ [infurzar]”, skont l-Artikolu 17(2) tal-imsemmi regolament, li jeskludi li x-xhud ikun jista’ jiġi mġiegħel jidher għal din is-seduta diretta, ħlief jekk ikunu jeżistu konvenzjonijiet ta’ kooperazzjoni bejn l-Istati Membri kkonċernati.
58.
Min-naħa l-oħra, fil-każ li l-eżekuzzjoni tal-miżuri istruttorji tiġi delegata lil qorti tal-Istat Membru fejn jirrisjedi x-xhud, l-Artikolu 13 ta’ dan l-istess regolament jippermetti li “fl-eżekuzzjoni ta’ talba il-qorti rikjesta għandha tapplika l-miżuri [ta’ infurzar] adatti fl-okkażjonijiet u sal-punt li huma provduti bil-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjesta għall-eżekuzzjoni ta’ talba li ssir għall-istess għan mill-awtoritajiet nazzjonali jew minn waħda mill-partijiet konċernata [kkonċernati]”. Madankollu, jidhirli li d-deċiżjoni li tittieħed miżura ta’ infurzar awtorizzata mid-dritt lokali kontra xhud li ma jikkonformax ruħu, għandha tittieħed mhux mill-qorti adita bil-mertu iżda mill-qorti rikjesta, li għandha tevalwa jekk din hijiex “meħtieġ[a]”, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 13 in limine ( 42 ). Barra minn hekk, peress li l-ebda sanzjoni ma takkumpanja r-rifjut ta’ implementazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ta’ infurzar, din tista’ tibqa’ mingħajr effett konkret u dan jitfa’ dawl fuq waħda mil-limitazzjonijiet tas-sistema stabbilita mir-Regolament Nru 1206/2001.
59.
Każ iktar partikolari ta’ smigħ ta’ xhud jista’ jitqajjem meta, bħalma huwa l-każ fil-kawża prinċipali, il-persuna kkonċernata tkun ukoll parti fil-proċeduri fuq il-mertu.
2. Is-smigħ ta’ xhud li jkun wkoll parti
60.
Skont id-domandi li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet lill-intervenjenti, sabiex tirrispondi d-domanda preliminari, din ikkunsidrat li tevalwa jekk huwiex deċiżiv jew le l-fatt li x-xhud ikun parti fil-kawża jew terza persuna fil-konfront ta’ din tal-aħħar.
61.
F’dan ir-rigward, l-Istati Membri li ppreżentaw osservazzjonijiet orali ntalbu jippreċiżaw jekk il-fatt li tiġi introdotta tali distinzjoni fir-risposta għad-domanda preliminari jkollux impatt fuq ir-regoli tal-proċedura nazzjonali li japplikaw fit-territorji rispettivi tagħhom.
62.
Jidhirli li, sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari magħmula, ma huwiex meħtieġ li tingħata deċiżjoni dwar dan il-punt peress li l-qorti tar-rinviju ma fformulatx domanda f’dan is-sens, lanqas b’mod impliċitu. Madankollu, peress li l-partijiet fil-kawża prinċipali u l-Istati Membri intervenjenti ġew mistiedna li jiddibattuh fis-seduta, nixtieq nippreżenta xi riflessjonijiet fuq dan is-suġġett.
63.
Nosserva li r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprovdix għal differenza ta’ trattament skont il-kwalità tal-persuni mismugħa bħala xhieda, skont jekk dawn ikunux partijiet jew le fil-proċeduri fuq il-mertu. Fil-kuntest tal-metodu indirett ta’ ksib ta’ provi, l-Artikolu 11 tal-imsemmi regolament jipprovdi biss għall-possibbiltà tal-preżenza u l-parteċipazzjoni ta’ parti, personalment jew bl-intervent ta’ rappreżentant, meta l-qorti rikjesta tipproċedi għal miżuri istruttorji bħalma huma s-smigħ ta’ xhud, filwaqt li wieħed jinnota li dan ix-xhud jista’ jkun terza persuna jew saħansitra l-parti l-oħra, peress li t-test ma jagħmel l-ebda distinzjoni f’dan is-sens.
64.
Fil-fehma tiegħi, fil-każ li x-xhud li għandu jinstema’ jkun parti fil-kawża u jaċċetta li jidher quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor għal dan il-għan, ir-Regolament Nru 1206/2001 ma jinterferixxix, u s-smigħ ikun jista’ jsir jekk il-liġi tal-forum tippermettih. Fil-każ ta’ rifjut jew astensjoni ta’ tali xhud li jidher fit-territorju tal-Istat Membru fejn din tippresjedi, ikun ukoll il-kompitu tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tgħid x’inhuma l-konsegwenzi konkreti li l-qorti kkonċernata tista’ tikkonkludi minn tali aġir, meta dan id-dritt jippermetti s-smigħ ta’ parti bħala xhud.
65.
Infakkar li mill-perspettiva tad-dritt internazzjonali, is-sitwazzjoni ġuridika ta’ xhud li jkun ukoll parti hija differenti minn dik ta’ xhud li ma jkunx parti, peress li l-kompetenza internazzjonali tal-qorti kkonċernata testendi s-setgħa ġudizzjarja tagħha, u għalhekk is-setgħa tagħha li tadotta miżuri ta’ infurzar bħalma huma multi ( 43 ) kontra l-partijiet fil-kawża anki jekk dawn ikunu jirrisjedu barra mill-pajjiż, iżda dan ma japplikax fil-każ ta’ xhieda oħra.
66.
Min-naħa l-oħra, fil-każ li l-imsemmija qorti tkun tixtieq tikseb is-smigħ ta’ parti bħala xhud fit-territorju tal-Istat Membru fejn dan l-individwu jirrisjedi, billi tisimgħu hija nfisha jew billi tiżgura s-smigħ tiegħu minn qorti ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor, ikun meħtieġ li jsir użu minn wieħed miż-żewġ dispożittivi ta’ kooperazzjoni previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 biex tali miżuri istruttorji transkonfinali jkunu jistgħu jsiru, eventwalment permezz ta’ miżuri ta’ infurzar awtorizzati mill-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, bl-istess mod bħallikieku dak ix-xhud kien persuna terza fir-rigward tal-kawża.
V – Konklużjoni
67.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’dan il-mod għad-domanda preliminari tal-Hoge Raad der Nederlanden:
“Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1206/2001, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] f’materji ċivili jew kummerċjali u, b’mod partikolari, l-Artikolu 1(1) tiegħu, għandu jiġi interpretat fis-sens li, qorti ta’ Stat Membru li tixtieq tisma’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, fir-rigward ta’ kawża li taqa’ taħt dan il-qasam, għandha l-obbligu li tapplika l-metodi ta’ assistenza ġudizzjarja ssimplifikata previsti mill-imsemmi regolament biss meta din tiddeċiedi li tipproċedi għal tali miżuri istruttorji billi titlob, jew l-assistenza tal-qorti kompetenti ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor, jew inkella l-awtorizzazzjoni sabiex tipproċedi bil-miżuri istruttorji direttament fit-territorju ta’ dan tal-aħħar. Min-naħa l-oħra, fil-każijiet fejn, bħal fil-kawża prinċipali, qorti tkun tixtieq tisma’ fit-territorju tal-Istat Membru fejn din tippresjedi xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, din għandha l-fakultà li tuża l-metodi previsti fid-dritt proċedurali nazzjonali tagħha, bħal pereżempju t-taħrik tax-xhud biex jidher quddiemha, jekk din tikkunsidra li dawn il-metodi jkunu effettivi biżżejjed fil-każ partikolari.”
( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
( 2 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 121.
( 3 ) F’dawn il-konklużjonijiet, il-kunċett ta’ “Stat Membru” jirreferi għall-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, bl-eċċezzjoni tar-Renju tad-Danimarka, skont l-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 1206/2001.
( 4 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 227.
( 5 ) Jiena nindika li d-deċiżjoni tar-rinviju tinkorpora biss verbatim l-Artikolu 176(1) tal-WBR, fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta mil-Liġi tas-26 ta’ Mejju 2004 (Stb. 2004, Nru 258) u li l-estratti l-oħra tal-WBR iċċitati iktar ’il quddiem huma meħuda mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-lingwa Olandiża, li t-traduzzjoni tagħhom ma hijiex uffiċjali.
( 6 ) Hendrikus Cornelis Kortekaas, Kortekaas Entertainment Marketing BV, Kortekaas Pensioen BV, Dirk Robbard De Kat, Johannes Hendrikus Visch, Euphemia Joanna Bökkerink u Laminco GLD N-A.
( 7 ) Fortis NV saret Ageas NV matul il-proċeduri fil-kawża prinċipali.
( 8 ) Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens, Gilbert Georges Henri Mittler u Jean Paul François Caroline Votron.
( 9 ) Din il-premessa 5 tinkludi r-riferiment standard għall-prinċipji ta’ sussidjarjetà u ta’ proporzjonalità, skont l-Artikolu 5(3) UE.
( 10 ) Ara l-premessa 6 u l-Artikolu 21(1) tar-Regolament Nru 1206/2001.
( 11 ) Il-qorti tar-rinviju tiċċita s-sentenza tal-15 ta’ Ġunju 1987, Aérospatiale (ILM 1987, p. 1021-1045; 482 U.S. 522, 1987), fejn l-imsemmija Qorti ddeċidiet li din il-konvenzjoni tipprovdi għal proċeduri intiżi għall-ksib ta’ provi fi Stat firmatarju ieħor, li ma humiex esklużivi u obbligatorji, iżda fakultattivi għall-qrati Amerikani.
( 12 ) Hija tirreferi għall-punt 23 tas-sentenza tat-28 ta’ April 2005, St. Paul Dairy (C-104/03, Ġabra p. I-3481). F’dan l-istadju, nosserva li l-imsemmija sentenza tirrigwarda l-interpretazzjoni mhux tar-Regolament Nru 1206/2001 iżda tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, tas-27 ta’ Settembru 1968, dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, hekk kif emendata mill-konvenzjonijiet relattivi għall-adeżjoni tal-Istati Membri l-ġodda (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”).
( 13 ) Premessa 7 tar-Regolament Nru 1206/2001.
( 14 ) Fil-fatt, skont il-kliem tal-Artikolu 1(2) tiegħu, dan ir-regolament japplika kemm għall-proċeduri ġudizzjarji fuq il-mertu li jkunu diġà nbdew, bħal fil-każ tal-kawża prinċipali, kif ukoll għal dawk li huma sempliċement previsti.
( 15 ) Ara l-punti 40 et seq tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fis-sentenza li tat lok għad-digriet tas-27 ta’ Settembru 2007, Tedesco (C-175/06, Ġabra p. I-7929).
( 16 ) L-Artikolu 4(1)(e) tar-Regolament Nru 1206/2001 isemmi b’mod espliċitu “eżami [smigħ] ta’ persuna”, formola wiesgħa biżżejjed biex tkopri s-smigħ ta’ xhud li huwa wkoll parti fil-kawża prinċipali. Skont il-punt 8 tal-gwida prattika għall-implementazzjoni tar-regolament dwar il-ksib tal-provi, abbozzat mid-dipartimenti tal-Kummissjoni b’konsultazzjoni man-Netwerk Ġudizzjarju Ewropew f’Materji Ċivili u Kummerċjali (iktar ’il quddiem, il-“gwida prattika”, liema dokument jinsab disponibbli fuq l-internet fl-indirizz segwenti: ), “[i]l-kunċett ta’ ‘prova’ […] jinkludi, fost l-oħrajn, is-smigħ ta’ xhieda, ta’ partijiet jew ta’ esperti, il-produzzjoni ta’ dokumenti, il-verifiki, l-istabbiliment tal-fatti, il-konsultazzjoni ta’ speċjalisti tal-familja jew tal-benesseri tat-tfal” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
( 17 ) Ara l-premessa 2 tal-imsemmi regolament.
( 18 ) Ara d-definizzjonijiet mogħtija fl-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 1206/2001.
( 19 ) L-Artikolu 17(3) tal-imsemmi regolament jippermetti li l-qorti rikjedenti taħtar maġistrat jew kwalunkwe persuna oħra, pereżempju espert, jew, skont il-gwida prattika msemmija hawn fuq, rappreżentant konsulari jew diplomatiku, jew uffiċjal ministerjali, skont il-liġi tal-Istat Membru ta’ dik il-qorti.
( 20 ) Fuq is-setgħat tal-korp ċentrali u/jew tal-awtorità kompetenti tal-Istat Membru li fih għandhom jinkisbu l-provi, ara l-Artikolu 3(1) u (3) tar-Regolament Nru 1206/2001.
( 21 ) Nerġa’ niġi iktar ’il quddiem (ara l-punt 50) fuq il-kontenut ta’ dawn iż-żewġ kunċetti.
( 22 ) Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, li l-punt 23 tagħha jipprovdi:
“Barra minn hekk, talba għas-smiegħ ta’ xhud f’ċirkostanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali tista’ tiġi użata bħala mezz sabiex jiġu evitati r-regoli li jirregolaw, fuq il-bażi ta’ l-istess garanziji u bl-istess effetti għall-individwi kollha, it-trażmissjoni u t-trattament tal-mistoqsijiet magħmula minn qorti ta’ Stat Membru u intiżi sabiex issir istruttorja fi Stat Membru ieħor (ara r-Regolament [Nru 1206/2001])”.
( 23 ) Sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010 (C-491/10 PPU, Ġabra p. I-14247) dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilltà tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, iktar ’il quddiem, ir-“Regolament Brussell IIa”). Il-punt 67 ta’ din is-sentenza jindika li meta qorti ta’ Stat Membru tiddeċiedi li tipproċedi għas-smigħ ta’ minuri, hija għandha tuża, sa fejn ikun possibbli u fid-dawl tal-aħjar interess tal-minuri “il-mezzi kollha għad-dispożizzjoni tagħha skont id-dritt nazzjonali tagħha kif ukoll l-istrumenti proprji tal-kooperazzjoni ġudizzjarja transkonfinali, inklużi, jekk ikun hemm bżonn, dawk previsti mir-Regolament Nru 1206/2001”.
( 24 ) Bil-kontra tar-Regolament Nru 1206/2001, il-Konvenzjoni ta’ Brussell u r-Regolament Brussell IIa huma intiżi għall-istandardizzazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri li jidħlu fil-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tagħhom, billi jipprojbixxu espliċitament l-applikazzjoni residwali ta’ regoli nazzjonali, b’mod partikolari dawk relatati mal-kompetenza transkonfinali (ara l-Artikolu 3 tal-imsemmija konvenzjoni u l-Artikolu 6 tar-Regolament Brussell IIa). Barra minn hekk, ir-Regolament Nru 1206/2001 jinkludi proċeduri li jaqgħu taħt oqsma li huma esklużi minn dawn l-istrumenti (ara t-Titolu I tal-imsemmija konvenzjoni u l-Artikolu 1(3) tar-Regolament Brussell IIa).
( 25 ) Infakkar li l-Kawża Tedesco, iċċitata iktar ’il fuq, li fil-kuntest tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġiet mistoqsija għall-ewwel darba fuq l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, tat lok għal digriet ta’ tħassir.
( 26 ) Sentenza tas-17 ta’ Frar 2011, Weryński (C-283/09, Ġabra p. I-601), li tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 14 u 18 tal-imsemmi regolament, li għalkemm ċertament tirrigwarda s-smigħ ta’ xhud, taqta’ u tiddeċiedi biss li qorti rikjedenti ma hijiex marbuta tħallas lill-qorti rikjesta somma mħallsa bil-quddiem sabiex tkopri l-indennizz dovut lix-xhud eżaminat jew li tirrimborsa tali indennizz.
( 27 ) Kliem enfasizzat minni. Din il-formulazzjoni kienet diġà tinsab fl-abbozz inizjali tar-Regolament Nru 1206/2001 [ara atti preparatorji, inizjattiva tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja bil-għan li jiġi adottat regolament tal-Kunsill dwar il-kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-qasam tal-ksib tal-provi f’materji ċivili u kummerċjali (2000/C 314/01)].
( 28 ) L-Avukat Ġenerali Kokott ukoll iddeskriviet is-sistema stabbilita mir-Regolament Nru 1206/2001 bħala “mekkaniżmu ssimplifikat ta’ assistenza ġudizzjarja”, fil-punt 43 tal-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Tedesco, iċċitata iktar ’il fuq.
( 29 ) Pożizzjoni simili għal dik meħuda mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 67 tas-sentenza Aguirre Zarraga, iċċitata iktar ’il fuq.
( 30 ) Din il-kjarifika ma kinitx tinsab fl-abbozz inizjali tar-Regolament Nru 1206/2001, imsemmi iktar ’il fuq.
( 31 ) Rapport tal-Kummissjoni lill-Kunsill, lill-Parlament Ewropew u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-implementazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 [COM (2007) 769 finali, punt 2.1]. Hemmhekk il-Kummissjoni tosserva li “[i]r-regolament issimplifika u ħaffef il-ksib tal-provi […], għal livell li, madankollu, jvarja konsiderevolment minn Stat Membru għal ieħor” (punt 2.12) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
( 32 ) Studju dwar l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, imwettaq fuq talba tal-Kummissjoni minn iktar minn 11,000 professjonist tal-24 Stat Membru li fihom japplika dan ir-regolament. Ir-riżultati tal-istudju magħmul fl-2007 jinsabu fis-sit:
( 33 ) Skont l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1206/2001, id-domandi li għandhom isiru huma ġeneralment magħmula mill-qorti rikjedenti fit-talba tagħha għal miżuri istruttorji. Barra minn hekk, rappreżentant ta’ din il-qorti jista’ ċertament ikun preżenti skont l-Artikolu 12(1) tal-imsemmi regolament. Madankollu, dan jista’ jintervjeni biss biex jistaqsi domandi huwa stess lix-xhud b’mod interattiv u impromptu jekk il-qorti rikjesta tagħti l-kunsens tagħha (ara l-gwida prattika, imsemmija iktar ’il fuq, punti 14 u 57).
( 34 ) Huwa minnu li, skont l-Artikolu 17(5) tar-Regolament Nru 1206/2001, ir-raġunijiet għar-rifjut huma limitati. Madankollu, anki jekk tiġi awtorizzata l-eżekuzzjoni diretta, ikun possibbli li qorti tal-Istat Membru rikjest tikkontrolla s-smigħ tax-xhud u tintervjeni matulu, skont is-subparagrafu (2) tal-paragrafu (4) tal-imsemmi artikolu.
( 35 ) Mill-istudju fuq l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, imsemmi iktar ’il fuq, jirriżulta li fil-prattika l-impossibbiltà li jintużaw miżuri ta’ infurzar f’dan il-kuntest tista’ tillimita b’mod kunsiderevoli n-numru ta’ każijiet li fihom dan il-metodu huwa utli (p. 95, punt 4.1.11.1.2).
( 36 ) Biex tobbliga lil persuna tagħti x-xhieda tagħha, qorti ċivili jew kummerċjali tista’ tirrikorri għal metodi ta’ pressjoni finanzjarja (multa jew penali oħra), jew saħansitra tieħu miżuri ta’ detenzjoni jekk dawn ikunu awtorizzati mil-liġi tal-forum.
( 37 ) Il-qorti adita bil-kawża fuq il-mertu tista’ tiddeduċi, mir-rifjut ta’ persuna biex tmur tixhed, li l-fatti li fuqhom din kellha tixhed ma humiex stabbiliti, li jwassal biex tiġi ppenalizzata l-parti li kellha tibbenefika minn tali xhieda.
( 38 ) Fid-dritt Olandiż, ara l-Artikolu 164(3) tal-WBR.
( 39 ) Neskludi l-każijiet previsti fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 1206/2001 li fihom persuna tkun ipprojbita jew meħlusa milli tixhed, jew b’applikazzjoni tal-liġi (pereżempju kontra l-konjuġi tagħha), jew minħabba każ ta’ force majeure (bħalma jiġri meta l-istat ta’ saħħa tagħha jkun tali li hija ma tistax tiċċaqlaq).
( 40 ) Ara l-punti 19 et seq tal-konklużjonijiet ippreżentati fil-25 ta’ Mejju 1988 mill-Avukat Ġenerali Darmon fil-kawżi magħquda li taw lok għas-sentenza tas-27 ta’ Settembru 1988, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il-Kummissjoni (89/85, 104/85, 114/85, 116/85, 117/85 u 125/85 sa 129/85, Ġabra p. 5193).
( 41 ) B’dan il-mod, matul is-seduta, il-Gvern Ġermaniż ikkonstata li qorti Ġermaniża tista’ timponi fuq ċittadin Ġermaniż li jgħix barra mill-pajjiż, l-obbligi u l-azzjonijiet kollha previsti mid-dritt nazzjonali tiegħu. Huwa indika li dan jirriżulta mis-setgħa pubblika sovrana ta’ Stat Membru li teżisti fuq iċ-ċittadini tiegħu, peress li r-rabta personali li tirriżulta min-nazzjonalità tibqa’ teżisti anki meta persuna tirrisjedi barra mill-pajjiż. Huwa żied li qorti Ġermaniża li tħarrek tali ċittadin biex jixhed quddiemha tista’ theddu b’miżuri ta’ infurzar fil-każ ta’ nuqqas ta’ dehra u, ħlief jekk ikun hemm raġunijiet leġittimi għal nuqqas ta’ dehra, timponi fuqu multa jew saħansitra piena ta’ priġunerija, filwaqt li ppreċiża li l-eżekuzzjoni ta’ tali miżuri ta’ infurzar tista’ sseħħ biss fit-territorju Ġermaniż.
( 42 ) Madankollu, bħal fil-każ ta’ rifjut ta’ talba ta’ eżekuzzjoni ta’ miżuri istruttorji, ir-rifjut li tiġi implementata miżura ta’ infurzar għandu jibqa’ l-eċċezzjoni, għaliex l-għan tar-Regolament Nru 1206/2001 huwa li jiffaċilita l-ksib ta’ provi minn Stat Membru għal ieħor.
( 43 ) Madankollu, qorti msemmija mir-Regolament Nru 1206/2001, li tiddeċiedi fil-qasam ċivili jew kummerċjali, ma tistax tuża s-setgħa pubblika barra mit-territorju tal-Istat Membru li hija parti minnu, billi timplementa atti materjali li jeżiġu li tiġi eżerċitata l-koeżjoni statali, bħalma huwa l-fatt li, permezz tas-setgħa pubblika tal-pulizija, parti li tirrisjedi fi Stat Membru ieħor tinġab quddiemha sabiex din tiġi obbligata tixhed.
Full & Egal Universal Law Academy