KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis-7 ta’ Frar 2013 ( 1 )
Kawża C‑546/11
Dansk Jurist- og Økonomforbund, li qed jaġixxi għal Erik Toftgaard
vs
Indenrigs- og Sundhedsministeriet
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Højesteret (id-Danimarka)]
“Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol — Direttiva 2000/78/KE — Projbizzjoni tad-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi, f’każ tat-tneħħija tal-pożizzjoni ta’ uffiċjal, li dan ikompli jitħallas il-paga tiegħu sa tliet snin fil-każ li huwa ma jkunx laħaq l-età ta’ 65 sena — Eċċezzjoni skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva — Skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali — Portata tal-eċċezzjoni — Ġustifikazzjoni tad-differenzi fit-trattament skont l-Artikolu 6(1) tad-direttiva”
I – Introduzzjoni
1.
Fid-Danimarka, l-uffiċjali li jitkeċċew minħabba t-tneħħija tal-pożizzjoni tagħhom jibqgħu jirċievu l-paga preċedenti tagħhom għal żmien ta’ tliet snin. Madankollu, l-uffiċjali li jkunu laħqu l-età ta’ 65 sena (u li minħabba f’hekk għandhom il-fakultà, iżda mhux l-obbligu, li jirtiraw) ma għandhomx dritt għall-imsemmi ħlas biex huma jibqgħu disponibbli fis-suq tax-xogħol [ħlas għad-disponibbiltà]. Din il-kawża tqajjem il-punt dwar jekk din il-limitazzjoni għandhiex titqies li hija diskriminazzjoni bbażata fuq l-età li tmur kontra d-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol ( 2 ).
2.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba għall-ewwel darba tippreċiża l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eċċezzjoni għall-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq l-età prevista fl-Artikolu 6(2) tad-direttiva msemmija favur skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali ( 3 ).
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
3.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/78 jistabbilixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-istess direttiva bil-mod kif ġej:
“1. Fil-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-Komunità, din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda:
[...]
ċ)
il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inklużi sensji u paga;
[...]
3. Din id-Direttiva ma tapplikax għall-ħlasijiet ta’ kull tip magħmula minn skemi statali jew simili, inklużi skemi ta’ sigurtà soċjali jew ta’ protezzjoni soċjali.
[...]”
4.
L-Artikolu 6 tad-Direttiva 2000/78, li jirrigwarda l-“ġustifikazzjoni għal trattament differenti fuq bażi ta’ età” jipprovdi li:
“1. Minkejja l-Artikolu 2(2), l-Istati Membri jistgħu jipprovdu li trattament differenti fuq bażi ta’ età m’għandux jikkostitwixxi diskriminazzjoni, jekk, fil-kuntest tal-liġi nazzjonali, hu objettivament u raġonevolment iġġustifikat b’għan leġittimu, inkluża politika leġittima ta’ l-impjieg, tas-suq tax-xogħol u ta’ objettivi ta’ taħriġ professjonali, u jekk il-mezzi biex jintlaħqu dawk l-għanjiet ikunu approprjati u neċessarji.
Dan it-trattament differenti jista’ b’mod partikolari jinkludi:
a)
l-istabbiliment ta’ kondizzjonijiet speċjali għall-aċċess għall-impjieg u t-taħriġ professjonali, l-impjieg u x-xogħol, inkluzi l-kundizzjonijiet ta’ sensji u pagi, għaż-żgħażagħ, ħaddiema ta’ età, u persuni li jkollhom responsabbilitajiet li jieħdu ħsieb persuni oħra sabiex jippromwovu l-integrazzjoni professjonali tagħhom jew jiżguraw il-protezzjoni tagħhom;
b)
L-iffissar ta’ kondizzjonijiet minimi ta’ età, esperjenza professjonali jew anzjanità f’servizz għall-aċċess ta’ mpjieg jew għal ċerti vantaġġi marbuta ma’ l-impjieg;
[...]
2) Minkejja l-Artikolu 2(2) l-Istati Membri jistgħu jipprovdu illi l-iffissar fir-rigward ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, ta’ età għall-parteċipazzjoni jew intitolament għall-benefiċċji ta’ l-irtirar jew ta’ l-invalidità, inkluża wkoll l-iffissar għal dawn l-iskemi ta’ etajiet differenti għal ħaddiema jew għal gruppi jew kategoriji differenti ta’ ħaddiema jew ta’ kriterji ta’ età fil-kalkoli ta’ l-attwarji fil-qafas ta’ dawn l-iskemi ma jikkostitwix diskriminazzjoni minħabba l-età, sakemm dan ma jirriżultax f’diskriminazzjoni fuq il-bażi ta’ sess”.
B – Id-dritt nazzjonali
5.
Id-Direttiva 2000/78 ġiet trasposta fid-dritt intern Daniż bil-liġi dwar il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol (lov om forbud mod forskelsbehandling på arbejdsmarkedet m.v. ( 4 )). L-Artikolu 6a tagħha jittrasponi l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78. Dan jippermetti li jiġu stabbiliti limiti fl-età għall-aċċess għal skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali ( 5 ) kif ukoll l-użu ta’ kriterji tal-età fil-kalkoli attwarjali fil-kuntest ta’ dawn l-iskemi.
6.
L-Artikolu 32(1) u (4) tal-liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali (tjenestemandslov ( 6 )) li kien japplika fid-data tat-tkeċċija ta’ Erik Toftgaard kien jipprovdi li:
“Uffiċjal li jitkeċċa minħabba li l-pożizzjoni tiegħu tkun tneħħiet minħabba tibdil li seħħ fl-organizzazzjoni jew fil-funzjonament tal-Amministrazzjoni għandu jibqa’ jirċievi, għal tliet snin, il-paga li huwa kien jirċievi qabel, bla ħsara għall-paragrafi 3 sa 5 iktar ’l isfel.
3-5.
[...]
4. Il-ħlas għad-disponibbiltà ma huwiex dovut meta l-persuna kkonċernata:
l)
tiġi ttrasferita jew ikkollokata f’pożizzjoni oħra li hija tkun obbligata taċċetta skont l-Artikoli 12 u 13;
2)
tkun laħqet l-età ta’ 65 sena;
3)
tkun laħqet il-limitu tal-età stabbilita fir-rigward tal-pożizzjoni tagħha biex tirtira jew
4)
fid-data tat-tkeċċija tagħha, ma tkunx għadha f’pożizzjoni, minħabba mard jew inkapaċità, li tokkupa pożizzjoni li hija tkun obbligata taċċetta skont l-Artikoli 12 u 13.”
7.
Il-ħlas għad-disponibbiltà jitħallas mill-awtorità tal-impjieg u l-uffiċjal għandu l-obbligu li jibqa’ għad-dispożizzjoni ta’ din tal-aħħar sakemm jibqa’ jsir il-ħlas. Jekk l-awtorità tal-impjieg toffrilu pożizzjoni alternattiva adegwat, l-uffiċjal huwa obbligat li jaċċettaha. F’każ li jonqos minn dan l-obbligu, l-uffiċjal jitlef id-dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà.
8.
L-Artikolu 29 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali kienet tipprovdi obbligu ġenerali għall-irtirar fl-età ta’ 70 sena, li ġiet imħassra fid-19 ta’ Ġunju 2008, u għaldaqstant wara t-tluq ta’ E. Toftgaard.
9.
Skont il-Liġi dwar l-irtirar tal-uffiċjali (tjenestemandspensonslov ( 7 )), l-uffiċjali jiksbu d-dritt għall-pensjoni tal-irtirar kkalkolata skont id-dewmien tagħhom fis-servizz, li jinkludi wkoll il-perijodu tal-ħlas għad-disponibbiltà. Fil-każ fejn uffiċjal kien ikollu d-dritt, bħala prinċipju, għall-ħlas għad-disponibbiltà, iżda fejn dan il-ħlas ma jkunx sar minħabba l-limitazzjoni, prevista fil-liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali, li l-ħlas isir lil uffiċjali ta’ inqas minn 65 sena, xorta waħda jinkisbu drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar għall-perijodu li matulu ma jkunx sar il-ħlas għad-disponibbiltà minħabba l-imsemmi limitu fl-età.
III – Il-fatti, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
10.
Erik Toftgaard kien kap tad-dipartiment ta’ Vejle. Huwa tkeċċa fit-8 ta’ Mejju 2006 b’effett mill-31 ta’ Diċembru 2006. Wara dik id-data, huwa seta’ jitlob il-ħlas ta’ pensjoni tal-irtirar, u dan peress li kien diġà laħaq l-età ta’ 66 sena. It-tkeċċija tiegħu kienet immotivata bit-tneħħija tal-pożizzjoni tiegħu fil-kuntest tar-riorganizzazzjoni tal-amministrazzjoni territorjali tal-Istat. E. Toftgaard spjega li ma riedx jirtira, imma ried li jingħata pożizzjoni oħra filwaqt li kien lest li jirrinunzja għal parti mill-paga preċedenti tiegħu.
11.
Il-persuna li timpjegah irrifjutat li tħallsu l-ħlas għad-disponibbiltà, li għalih l-uffiċjali għandhom dritt għal tliet snin f’każ ta’ tkeċċija minħabba t-tneħħija tal-pożizzjoni. Dan ir-rifjut ġie iġġustifikat abbażi tal-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali, li jgħid li l-uffiċjal ma għandux dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà jekk ikun laħaq l-età ta’ 65 sena fid-data tat-tkeċċija tiegħu u jista’ jitlob, għaldaqstant, pensjoni tal-irtirar tal-uffiċjali kif ukoll pensjoni nazzjonali tax-xjuħija. Fl-età ta’ 65 sena, E. Toftgaard kellu l-fakultà, iżda mhux l-obbligu, li jirtira.
12.
E. Toftgaard jikkunsidra li dan ir-rifjut li huwa ma jitħallasx il-ħlas għad-disponibbiltà jikkostitwixxi diskriminazzjoni bbażata fuq l-età. Kien għalhekk li, irrappreżentat mid-Dansk Jurist- og Økonomforbund ( 8 ), huwa ppreżenta rikors kontra l-persuna li timpjegah, l-Indenrigs- og Socialministeriet ( 9 ), quddiem l-Østre Landsret ( 10 ). Peress li r-rikors tiegħu ġie miċħud, E. Toftgaard appella quddiem il-Højesteret. Din tal-aħħar jidhrilha li s-soluzzjoni tal-kawża li għandha quddiema tiddependi fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(1) u (2) tad-Direttiva 2000/78.
13.
Konsegwentement, il-Højesteret, permezz ta’ digriet tas-7 ta’ Ottubru 2011, li wasal fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-26 ta’ Ottubru 2011, issospendiet il-proċeduri u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
1)
L-Artikolu 6(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol 4, p. 79) għandu jiġi interpretat fis-sens li l-iffissar, għall-iskemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, ta’ limiti ta’ età għall-parteċipazzjoni jew għall-intitolament għall-benefiċċji ma jikkostitwixxix diskriminazzjoni sa fejn l-imsemmija skemi jikkonċernaw benefiċċji tal-irtirar jew tal-invalidità?
2)
L-Artikolu 6(2) tal-imsemmija direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li l-fakultà li jiġu ffissati l-limiti tal-età tgħodd biss għall-parteċipazzjoni [f’]tali skemi, jew din id-dispożizzjoni għandha tinftiehem bħala li tgħodd ukoll għad-dritt għall-benefiċċji ta’ tali skemi?
3)
Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv:
Il-frażi “skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali” li tinsab fl-Artikolu 6(2) tal-imsemmija direttiva tista’ tinkludi skema bħal dik dwar il-ħlas għad-disponibbiltà prevista fl-Artikolu 32(1), tal-liġi Daniża dwar l-istatus tal-uffiċjali, li tipprovdi li, bħala protezzjoni speċjali fil-każ li jispiċċa qiegħed minħabba li jitneħħa l-post tax-xogħol [pożizzjoni] tiegħu, l-uffiċjal għandu dritt li jżomm il-ħlas tiegħu għal tliet snin u jibqa’ jikseb drittijiet għall-pensjoni bil-kundizzjoni li jkun disponibbli għal kwalunkwe assenjazzjoni f’post ta’ sostituzzjoni?
4)
L-Artiolu 6(1) tal-imsemmija direttiva għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik stabbilita bl-Artikolu 32(4)(2) tal-liġi Daniża dwar l-istatus tal-uffiċjali, li tipprovdi li l-ħlas għad-disponibbiltà ma għandux jingħata lill-uffiċjal li laħaq l-età li fih huwa jista’ jibbenefika mill-benefiċċji għall-pensjoni nazzjonali tax-xjuħija?
14.
Apparti r-rikorrent fil-kawża prinċipali, irrappreżentant mis-sindikat u l-Kommunernes Landsforening ( 11 ), il-Gvern Daniż u l-Gvern tar-Renju Unit, kif ukoll il-Kummissjoni, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, Danske Regioner (il-federazzjoni tar-reġjuni tad-Danimarka) u l-KL ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub komuni.
IV – Evalwazzjoni legali
A – L-ewwel domanda preliminari
1. Kamp ta’ applikazzjoni ratione personae u ratione materiae tad-Direttiva 2000/78
15.
Għandu l-ewwel nett jiġi vverifikat jekk id-Direttiva 2000/78 hijiex intiża li tapplika f’dan il-każ. Skont l-Artikolu 3(1)(ċ) tagħha, hija tapplika “[f]il-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-Komunità [...] għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda [...] il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inklużi sensji [tkeċċijiet] u paga”.
16.
Fil-kwalità ta’ uffiċjal għoli b’pożizzjoni fit-tmexxija ta’ entità territorjali Daniża, E. Toftgaard kien impjegat “fis-settur pubbliku” jew ma’ “korp[...] pubbli[ku]” u kien għaldaqstant kopert mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva 2000/78.
17.
Mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2000/78 flimkien mal-premessa 13 tal-istess direttiva jirriżulta li din la tapplika għall-iskemi ta’ sigurtà soċjali u ta’ protezzjoni soċjali li l-benefiċċji tagħhom ma humiex meqjusa bħala remunerazzjoni skont it-tifsira mogħtija lil dan it-terminu għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 157 TFUE ( 12 ), u lanqas għal ebda tip ta’ pagament mill-Istat bl-iskop li jiġi pprovdut aċċess għall-impjieg jew li jinżamm l-impjieg.
18.
Id-direttiva tista’ tkun applikabbli f’dan il-każ jekk jiġi kkunsidrat li l-ħlas għad-disponibbiltà huwa kemm remunerazzjoni fis-sens tal-Artikolu 157(2) TFUE, kif ukoll bħala li jaqa’ taħt il-kundizzjonijiet tat-tkeċċija. Fil-fehma tiegħi, hija l-ewwel ipotesi li tapplika.
19.
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kelma “remunerazzjoni” fis-sens tal-Artikolu 157(2) TFUE tfisser ir-remunerazzjoni fi flus jew in natura, kemm jekk immedjata jew fil-futur, sakemm il-ħaddiem jirċevieha, anke jekk indirettament, fuq il-bażi tal-impjieg tiegħu, mill-persuna li timpjegah ( 13 ).
20.
L-obbligu ta’ ħlas jirriżulta biss mill-impjieg. Il-ħlas għad-disponibbiltà jitħallas kull xahar għal tliet snin u l-ammont tiegħu jikkorrispondi għall-ħlas li jirċievi l-uffiċjal qabel ma jkun sar disponibbli fis-suq tax-xogħol ( 14 ). Ċertament, fil-bidu, dan il-ħlas għad-disponibbiltà ma jitħallasx bħala korrispettiv għal attività effettivament imwettqa fis-servizz tal-persuna li timpjega, iżda l-uffiċjal għandu jibqa’ disponibbli u huwa obbligat li f’kull ħin jaċċetta pożizzjoni xierqa offruta mill-persuna li timpjegah. Jekk huwa ma jaċċettax din il-pożizzjoni, huwa jitlef kull dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà.
21.
Il-ħlas isir minħabba l-impjieg meħud. Il-fatt li l-uffiċjal ikompli jikseb drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar filwaqt li jirċievi l-ħlas għad-disponibbiltà jindika wkoll li r-relazzjoni ta’ impjieg tkompli. Huwa taħt dan l-aspett li l-ħlas għad-disponibbiltà jiddistingwi ruħu minn kumpens għat-tkeċċija, każ fejn ir-rabta legali mal-persuna li timpjega tintemm definittivament u fejn jitħallas kumpens darba waħda lill-impjegat meta dan iħalli xogħlu.
22.
Il-ħlasijiet għad-disponibbiltà lanqas ma jirrappreżentaw ħlasijiet li, kif jissemma fil-premessa 13 tad-Direttiva 2000/78, isiru mill-Istat u li huma intiżi għall-aċċess għal jew iż-żamma tal-impjieg. Fil-fatt, l-Istat iħallas, f’dan il-każ, il-ħlas għad-disponibbiltà fil-kwalità tiegħu ta’ persuna li timpjega pubblika.
23.
Għaldaqstant, f’din il-kawża d-direttiva tapplika wkoll ratione materiae. Konsegwentement, għandu tiġi vverifikata mbagħad l-eżistenza eventwali ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq l-età.
2. Inugwaljanza fit-trattament fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2000/78
24.
Skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1 ikkunsidrati flimkien ma dawk tal-Artikolu 2(1), id-Direttiva 2000/78 tipprojbixxi d-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età għal dak li jirrigwarda l-impjieg u l-kundizzjonijiet tax-xogħol. Kull trattament differenti li ma huwiex iġġustifikat jammonta għal diskriminazzjoni.
25.
Mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2(2)(a) ikkunsidrati flimkien ma dawk tal-Artikolu 1 tad-Direttiva jirriżulta li jkun hemm diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-età meta, għal motivi ta’ età, persuna tiġi ttrattata b’moq inqas favorevoli minn oħra li hija, kienet jew ser tkun f’sitwazzjoni paragunabbli.
26.
Peress li l-uffiċjali li jkunu laħqu l-età ta’ 65 sena ma għandhomx dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà u jirċievu biss il-pensjonijiet tal-irtirar, f’ammont iktar baxx, dispożizzjoni bħalma hija l-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali tinvolvi diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-età.
27.
Il-KL u l-Gvern Daniż isostnu li din l-inugwaljanza fit-trattament hija ġġustifikata skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78.
3. Ġustifikazzjoni skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78
28.
Fil-verżjoni Maltija tiegħu, l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 jawtorizza lill-Istati Membri biex jipprovdu “li l-iffissar fir-rigward ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, ta’ età għall-parteċipazzjoni jew intitolament għall-benefiċċji ta’ l-irtirar jew ta’ l-invalidità, inkluża wkoll l-iffissar għal dawn l-iskemi ta’ etajiet differenti għal ħaddiema jew għal gruppi jew kategoriji differenti ta’ ħaddiema jew ta’ kriterji ta’ età fil-kalkoli ta’ l-attwarji fil-qafas ta’ dawn l-iskemi ma jikkostitwix diskriminazzjoni minħabba l-età, sakemm dan ma jirriżultax f’diskriminazzjoni fuq il-bażi ta’ sess” ( 15 ).
29.
L-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju tikkonċerna l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni. Huma biss l-iskemi professjonali li jikkonċernaw l-irtirar jew l-invalidità li jaqgħu taħt l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78, jew din id-dispożizzjoni tapplika għat-tipi kollha ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali (pereżempju wkoll għall-iskemi ta’ mard jew ta’ qgħad)? Din id-domanda ssib spjegazzjoni fil-kuntest tal-verżjoni lingwistika Daniża tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78. F’din il-verżjoni, jissemmew biss skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, mingħajr ma jsir riferiment għall-kunċetti ta’ età u ta’ invalidità ( 16 ). Min-naħa l-oħra, il-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra kollha jirreferu għal benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità.
30.
Skont ġurisprudenza stabbilita, id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għandhom jiġu interpretati u applikati b’mod uniformi fid-dawl tal-verżjonijiet eżistenti fil-lingwi kollha tal-Unjoni Ewropea ( 17 ). Il-formola użata f’waħda mill-verżjonijiet lingwistiċi ma tistax isservi ta’ bażi unika għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni fl-Istat ikkonċernat, jew jingħatalha f’dan ir-rigward, prijorità fil-konfront ta’ verżjonijiet lingwistiċi oħra. Dan ikun fil-fatt inkompatibbli mar-rekwiżit ta’ uniformità fl-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju ( 18 ).
31.
Fil-każ ta’ diverġenzi bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi, id-dispożizzjoni inkwistjoni għandha tiġi interpretata skont l-istruttura ġenerali u l-għan tal-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha ( 19 ).
32.
Skont il-kliem tal-verżjonijiet lingwistiċi kollha ħlief għall-verżjoni Daniża, l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 ma huwiex intiż li japplika għat-tipi kollha ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, iżda biss għall-benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità.
33.
Kieku l-leġiżlatur tal-Unjoni ried li l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 jinkludi, b’mod ġenerali, it-tipi kollha ta’ skemi professjonali, kif jallega l-Gvern Daniż, huwa ma kienx isemmi espressament żewġ skemi preċiżi fil-verżjonijiet lingwistiċi kollha l-oħra ta’ din id-dispożizzjoni, u iktar minn hekk ma daħħalx kelma bħal “b’mod partikolari” li setgħet tindika li dik hija lista mhux eżawrjenti.
34.
Il-fatt li r-riferiment għal żewġ skemi ta’ sigurtà soċjali preċiżi ma huwiex sempliċi eżempju mhux eżawrjenti jirriżulta b’mod partikolari b’mod ċar mill-verżjoni Franċiża, pereżempju. F’din il-verżjoni, l-iskemi ta’ sigurtà soċjali professjonali huma mniżżla bejn il-virgoletti, li juru għaldaqstant b’mod ċar li r-riferiment għall-benefiċċji tal-irtirar u ta’ invalidità hija tassattiva ( 20 ).
35.
Biex l-eċċezzjoni tiġi estiża lil hinn mill-iskemi ta’ sigurtà soċjali ċċitati espressament, wieħed kien jistenna li jiġu espliċitament imsemmija fid-direttiva t-tipi ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali kkonċernati. Pereżempju, id-Direttiva 2006/54/KE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol ( 21 ) telenka espressament l-iskemi kkonċernati. Dan l-elenku, madankollu, ikun żejjed jekk l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 huwa intiż biss li japplika għaż-żewġ skemi li jissemmew espressament fiha, jiġifieri l-benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità.
36.
Kemm argumenti teleoloġiċi kif ukoll il-prinċipju superjuri ta’ nondiskriminazzjoni jimmilitaw favur interpretazzjoni stretta tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78.
37.
Id-direttiva tespliċita l-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età, li hija rikonoxxuta bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni ( 22 ) u li hija stabbilita fl-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Din għandha l-istess status bħat-Trattati fil-ġerarkija tar-regoli wara l-1 ta’ Diċembru 2009 u dan skont l-Artikolu 6(1) TUE. Deroga għall-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ diskriminazzjonijiet ibbażati fuq l-età għandha bħala prinċipju tiġi interpretata b’mod restrittiv ( 23 ). Din hija r-raġuni wkoll li għaliha l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 ma għandux jiġi interpretat fis-sens li huwa jkopri t-tipi kollha ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali.
38.
L-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 ikopri biss, konsegwentement, l-iskemi ta’ benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità. Peress li benefiċċju bħalma huwa l-ħlas għad-disponibbiltà Daniż la huwa benefiċċju tal-irtirar u lanqas benefiċċju ta’ invalidità, l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 ma japplikax f’dan il-każ.
4. Konklużjoni intermedjarja
39.
L-eċċezzjoni ddefinita fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 tapplika biss għall-iskemi ta’ sigurtà soċjali professjonali li jikkonċernaw il-benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità.
B – It-tieni domanda preliminari
40.
Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-fakultà li jiġu ffissati limiti tal-età skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 tgħoddx biss għall-parteċipazzjoni fi skema ta’ sigurtà soċjali professjonali, jew jekk din id-dispożizzjoni tgħoddx ukoll għad-dritt li wieħed jirċievi l-benefiċċji ta’ tali skema.
41.
Peress li jiena diġà pproponejt li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fis-sens li benefiċċju bħalma huwa l-ħlas għad-disponibbiltà lanqas biss ma jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78, it-tieni domanda ma għadx għandha skop.
C – It-tielet domanda preliminari
42.
Anki t-tielet domanda preliminari ma għadx għandha skop, peress li saret biss fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda preliminari fin-negattiv filwaqt li jiena nipproponi li tingħatalha r-risposta opposta. Peress li, sa fejn il-ħlas għad-disponibbiltà la jikkonċerna l-età u lanqas invalidità, huwa ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78, ma huwiex meħtieġ li jiġi deċiż il-punt dwar jekk dan huwiex benefiċċju ta’ skema ta’ sigurtà soċjali professjonali.
D – Ir-raba’ domanda preliminari
43.
Ir-raba’ domanda preliminari hija intiża li jiġi stabbilit jekk l-inugwaljanza fit-trattament ibbażata fuq l-età tistax tkun iġġustifikata, fir-rigward tal-ħlas ta’ benefiċċju bħalma huwa l-ħlas għad-disponibbiltà Daniż, skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78.
1. Ġustifikazzjoni tad-differenza fit-trattament skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78.
44.
Skont l-ewwel subpargrafu tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu li differenzi fit-trattament ibbażati fuq l-età ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni “jekk, fil-kuntest tal-liġi nazzjonali, hu[ma] objettivament u raġonevolment iġġustifikat[i] b’għan leġittimu, inkluża politika leġittima ta’ l-impjieg, tas-suq tax-xogħol u ta’ objettivi ta’ taħriġ professjonali, u jekk il-mezzi biex jintlaħqu dawk l-għanjiet ikunu approprjati u neċessarji”.
45.
Din l-għażla ta’ kliem tad-Direttiva 2000/78 tirrifletti finalment il-prinċipju ta’ proporzjonalità bħala rekwiżit rikonoxxut, fid-dritt tal-Unjoni, biex inugwaljanza fit-trattament tkun iġġustifikata. Għaldaqstant, fi ftit kliem ngħid li l-ġustifikazzjoni għal inugwaljanza diretta fit-trattament ibbażata fuq l-età skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78 teżiġi li l-miżura korrispondenti tkun ibbażata fuq għan leġittimuu u tgħaddi mit-test ta’ proporzjonalità ( 24 ).
a) L-għan leġittimu
46.
Għalkemm il-lista ma hijiex eżawrjenti, l-għanijiet leġittimi elenkati fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78 huma għanijiet li għandhom mill-politika soċjali, bħal dawk relatati mal-politika tax-xogħol, mas-suq tax-xogħol jew mat-tagħlim professjonali ( 25 ).
47.
Il-kliem stess tal-liġi ma jgħidu xejn fuq l-għanijiet imfittxa mill-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali. Huwa ma jindikax għaliex l-uffiċjali li jkunu diġà laħqu l-età ta’ 65 sena u li, minħabba f’hekk, għandhom id-dritt għal pensjoni tal-irtirar, huma esklużi mill-benefiċċju tal-ħlas għad-disponibbiltà. Madankollu, hemm elementi oħra, li jirriżultaw mill-kuntest ġenerali tad-dispożizzjoni legali li jistgħu jippermettu wkoll li jiġi identifikat l-għan wara din tal-aħħar ( 26 ).
48.
F’dan il-każ, ix-xogħol preparatorju riprodott fit-talba għal deċiżjoni preliminari jippermetti li jiġi ċċarat l-għan imfittex mill-Artikolu 32 tal-liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali.
49.
Il-ħlas għad-disponibbiltà jmur lura għall-1919, fejn kien għadu jissemma bħala “ħlas għall-istennija”. Il-ħlas għad-disponibbiltà huwa intiż li jiggarantixxi l-indipendenza tal-uffiċjali billi jipproteġihom minn kull pressjoni personali u politika, kif ukoll li jipproteġihom kontra tibdil qawwi ħafna fis-sitwazzjoni tagħhom. Fl-1969, il-ħlas għad-disponibbiltà kien is-suġġett ta’ ċerti tibdil. B’mod partikolari, il-ħlas tiegħu kien limitat għal perijodu ta’ tliet snin, fejn dan kellu, madankollu, jieqaf malli l-persuna kkonċernata tkun laħqet il-limitu tal-età ffissat fir-rigward tal-pożizzjoni tagħha biex hija tirtira. Fix-xogħol preparatorju, dan it-tibdil kien meqjus iġġustifikat mill-ħtieġa li jinsab bilanċ ġust bejn, minn naħa, ix-xewqa tal-Istat li jadatta l-amministrazzjoni pubblika u jirrendiha iktar effikaċi u, min-naħa l-oħra, il-protezzjoni tal-indipendenza tal-uffiċjali.
50.
Wara r-riforma leġiżlattiva tal-1991, il-benefiċċju tal-ħlas għad-disponibbiltà kien jitħallas biss sal-età ta’ 67 sena (età li sussegwentement tnaqqset ulterjorment għal 65 sena).
51.
L-abbozz ta’ liġi li kien relatat ma’ dan kienet immotiva dan it-tibdil bil-fatt li kien raġonevoli li wieħed jaħseb li uffiċjal li jkun laħaq l-età tal-irtirar ma jkunx jista’ jiġi kkollokat f’pożizzjoni ta’ sostituzzjoni. Għaldaqstant, tali uffiċjal ma jkunx jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa biex jibbenefika mill-ħlas għad-disponibbiltà, li jikkonsistu fil-fatt li jkun disponibbli biex jokkupa pożizzjoni oħra. Jekk uffiċjal ikun qabeż sew is-sittin, ma huwiex probbbli wisq li jkun dispost jokkupa pożizzjoni ta’ sostituzzjoni, bit-tibdil li dan iġib miegħu. Min-naħa l-oħra, ikun naturali li tali uffiċjal jirtira.
52.
Il-Gvern Daniż enfasizza l-importanza tal-eżiġenzi — leġittimi — tal-Istat li jadatta l-amministrazzjoni pubblika u li jirrendiha iktar effikaċi. Issa, l-aspettattiva leġittima tal-Amministrazzjoni f’dak li jikkonċerna d-disponibbiltà tal-uffiċjal biex jokkupa pożizzjoni ġdida ta’ spiss ma tkunx tista’ tiġi sodisfatt fir-rigward ta’ uffiċjal li jista’ jibbenefika minn pensjoni tal-irtirar. Iktar minn hekk, il-Gvern Daniż enfasizza l-ħtieġa li jipproteġi l-uffiċjali, u dan jittieħed inkunsiderazzjoni mill-ħlas għad-disponibbiltà. F’dan il-każ, huwa żied jgħid li dan il-bżonn ta’ protezzjoni ma jibqax jeżisti meta l-uffiċjal ikun diġà protett b’pensjoni tal-irtirar.
53.
Permezz tal-ħlas għad-disponibbiltà stess, il-leġiżlatur Daniż għandu indubjament għan ta’ politika soċjali, li tikkonsisti fil-fatt li tiġi ggarantita l-indipendenza tal-uffiċjali kontra kull pressjoni politika u personali billi tagħmel t-tneħħija tal-pożizzjoni tagħhom u r-ristrutturazzjonijiet amministrattivi iktar soċjalment sostenibbli.
54.
Il-Kummissjoni tikkunsidra madankollu li dan ma huwiex l-għan imfittex b’mod ġenerali mill-ħlas għad-disponibbiltà (adattabbiltà tal-amministrazzjoni pubblika u protezzjoni tal-uffiċjali) li huwa deċiżiv fil-kuntest tal-istħarriġ tal-ġustifikazzjoni. Fil-fehma tagħha, huwa l-għan tar-restrizzjoni li huwa deċiżiv. L-għan imfittex mir-restrizzjoni jikkonsisti f’li jiġi eskluż b’mod globali li l-uffiċjali jkunu jistgħu jibbenefikaw minn ħlas għad-disponibbiltà meta ma jkunux disposti li jokkupaw pożizzjoni ġdida. Skont il-Kummissjoni, dan l-għan jikkonċerna biss lill-interessi interni tal-persuna li tħaddem u, għaldaqstant, ma għandux jiġi kklassifikat bħala għan ta’ politika soċjali fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78.
55.
Dan l-aspett jikkonċerna madankollu n-natura approprjata u neċessarja tal-miżura ( 27 ), li ser nanalizza iktar ’il quddiem.
b) In-natura approprjata
56.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-Istati Membri għandhom setgħa diskrezzjonali wiesgħa fl-għażla tal-miżuri li permezz tagħhom jistgħu jilħqu l-għanijiet tagħhom fil-qasam tal-politika soċjali u tal-impjiegi ( 28 ). Fi kliem ieħor, huwa biżżejjed li l-miżuri adottati ma jkunux manifestament inapproprjati biex jintlaħaq l-għan imfittex ( 29 ).
57.
Dispożizzjoni bħalma hija l-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali tiggarantixxi li jkunu biss dawk l-uffiċjali li għad ma għandhomx dritt għall-pensjoni tal-irtirar li jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-ħlas għad-disponibbiltà. Konsegwentement, il-ħlas għad-disponibbiltà jista’ jiġi pretiż biss minn dawk il-persuni li jistgħu jitqiesu, bi probabbiltà kbira, li huma verament disponibbli biex jokkupaw pożizzjoni ġdid. L-għan tal-miżura inkwistjoni huwa li tiġi ffaċilitata r-ristrutturazzjoni tal-Amministrazzjoni filwaqt li tipproteġi l-indipendenza tal-uffiċjali fid-dawl tal-bżonn ta’ protezzjoni konkreta tal-uffiċjal ikkonċernat. Il-miżura inkwistjoni ma hijiex manifestament inapproprjata biex tilħaq l-għan imfittex.
c) In-neċessità
58.
Miżura hija “neċessarja” meta l-għan leġittimu mfittex ma jkunx jista’ jintlaħaq b’miżura daqstant approprjata iżda inqas oneruża.
59.
L-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali jeskludi sistematikament mid-dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà l-uffiċjali li għandhom dritt eżiġibbli għall-pensjoni tal-irtirar. Huwa ma jiħux inkunsiderazzjoni l-punt dwar jekk dawn l-uffiċjali għandhomx effettivament ukoll ix-xewqa li jirtiraw jew jekk humiex lesti li jokkupaw pożizzjoni ġdida. Fil-fatt, fl-età ta’ 65 sena, l-uffiċjali għandhom id-dritt biss li jirtiraw. Min-naħa l-oħra, xejn ma jobbligahom jeżerċitaw dan id-dritt. Sal-2008, l-obbligu li jirtiraw kien jiskatta meta l-uffiċjal ikun laħaq l-età ta’ 70 sena. Minn dakinhar ’l hawn, skont l-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, dan il-limitu fl-età tneħħa.
60.
Ma hemmx dubju li, li kieku jsir kontroll każ b’każ dwar id-disponibbiltà tal-uffiċjali, li jkollhom id-dritt li jirtiraw, li jokkupaw pożizzjoni oħra, din tkun miżura inqas oneruża.
61.
Kif fakkart diġà, l-Istati Membri għandhom setgħa diskrezzjonali wiesgħa fl-għażla tal-miżuri li permezz tagħhom jistgħu jintlaħqu l-għanijiet tagħhom fil-qasam tal-politika soċjali u tal-impjiegi ( 30 ).
62.
Il-leġiżlatur Daniż immotiva l-istabbiliment tal-limitu fl-età billi invoka l-fatt li ma huwiex probabbli wisq li l-uffiċjali li jistgħu jitolbu l-pensjoni tal-irtirar ikunu disposti jokkupaw pożizzjoni oħra. L-esklużjoni bħala prinċipju ta’ dawn il-persuni mill-benefiċċju tal-ħlas għad-disponibbiltà tista’, għaldaqstant, tkun immotivata wkoll minn kunsiderazzjonijiet marbutin mas-simplifikazzjoni amministrattiva, li tikkonsisti filli jiġi evitat li kull darba jkun irid jiġi vverifikat jekk l-uffiċjal ikkonċernat huwiex dispost li jokkupa pożizzjoni ġdida.
63.
Il-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lill-Istati Membri, bħala prinċipju, tagħtihom ukoll il-possibbiltà li jastjenu milli jipproċedu bil-kontroll każ b’każ għal raġunijiet ta’ simplifikazzjoni amministrattiva; il-leġiżlatur jista’, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistabbilixxi kategoriji skont kriterji ġenerali ( 31 ).
64.
Madankollu, id-dispożizzjoni Daniża inkwistjoni tipprovdi għal kontroll in concreto, każ b’każ, tal-uffiċjali ta’ età ta’ inqas minn 65 sena, biex jiġi vverifikat jekk l-uffiċjal ikkonċernat huwiex disponibbli li jokkupa pożizzjoni oħra. F’dan il-każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tikkonstata l-grad ta’ preċiżjoni ta’ dan il-kontroll każ b’każ għall-uffiċjali ta’ inqas minn 65 sena u kif tali kontroll każ b’każ jisa’ jinvolvi piż amministrattiv insostenibbli preċiżament fil-każ tal-uffiċjali li għandhom iktar minn 65 sena.
65.
Madankollu, anki fir-rigward tal-interess leġittimu tal-Amministrazzjoni biex tevita piż eċċessiv, hemm mezzi inqas onerużi li bihom jintlaħaq dan l-għan. Il-fatt li l-oneru tal-prova jintefa’ fuq l-uffiċjal biex jipprova d-disponibbiltà tiegħu huwa mezz inqas oneruż għall-persuna li timpjega li bih jiffranka piż eċċessiv.
66.
Fi kwalunkwe każ, l-effett tal-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri ma jistax ikun li jxejjen mis-sustanza l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni minħabba l-età ( 32 ). F’dan il-każ, dan huwa dak li ġara f’dan il-każ. Fil-fatt, dispożizzjoni bħalma hija l-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali, li jeżenta awtomatikament lill-persuna li timpjega mill-obbligu li jħallas il-ħlas għad-disponibbiltà meta l-uffiċjal ikun laħaq l-età ta’ 65 sena u li jista’, għaldaqstant, jitlob il-pensjoni tal-irtirar, toħloq ir-riskju li l-persuna li timpjega tippreferi telimina l-impjiegi tal-uffiċjali li jkunu laħqu l-età tal-irtirar. Fil-fatt, il-persuna li timpjega jkun jaqblilha finanzjarjament li tkeċċi lil dawk li jkunu laħqu l-età tal-irtirar, jiġifieri lill-persuni ta’ ċerta età.
67.
Konsegwentement, dispożizzjoni bħalma hija l-Artikolu 32 tal-Liġi Daniża dwar l-istatus tal-uffiċjali tmur lil’hinn minn dak li huwa neċessarju biex jiġi ggarantit li l-ħlas għad-disponibbiltà jingħata biss lill-uffiċjali li huma disponibbli li jokkupaw pożizzjoni ġdida.
d) In-nuqqas ta’ preġudizzju eċċessiv
68.
Anki jekk jitqies li l-miżura inkwistjoni tissodisfa l-kriterju tan-neċessità, jibqa’ li jiġi vverifikat jekk hijiex sproporzjonata fis-sens strett, fis-sens li hija tikkawża preġudizzju eċċessiv lill-interessi leġittimi tal-uffiċjali ( 33 ).
69.
Il-Gvern Daniż jenfasizza f’dan ir-rigward li l-uffiċjali li jkunu laħqu l-età ta’ 65 sena għandhom inqas bżonn ta’ protezzjoni mill-uffiċjali iżgħar fl-età, peress li għandhom dritt għal pensjoni tal-irtirar.
70.
Uffiċjal jista’, madankollu, ikollu interess li jkompli jaħdem minkejja li huwa jkun jista’ diġà jitlob pensjoni tal-irtirar. Dan jista’ jkun dovut kemm minħabba kunsiderazzjonijiet finanzjarji (l-uffiċjal ikunx għadu ma jixtieqx isofri t-telf ta’ dħul marbut mal-irtirar) jew minħadda kunsiderazzjonijiet ta’ natura personali. Fl-2008, il-leġiżlatur Daniż stess elimina l-età ta’ 70 sena li minnha l-uffiċjali kienu obbligati jirtiraw.
71.
Fl-aħħar nett, id-dritt għax-xogħol huwa rikonoxxut ukoll fl-Artikolu 15(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali.
72.
Minn tal-inqas, l-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali jostakola lil-uffiċjali li jkunu diġà jistgħu jieħdu pensjoni tal-irtirar. milli jkomplu attività professjonali. Mit-talba għal deċiżjoni preliminari ma jirriżultax ċar jekk uffiċjal li jkun laħaq il-limitu tal-età mhux biss ma għandux dritt għall-ħlas għad-disponibbiltà, imma lanqas ma jista’ jkompli jaħdem billi jokkupa pożizzjoni oħra fis-servizz pubbliku.
73.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-irtirar obbligatorju malli tintlaħaq età partikolari jista’ jkun iġġustifikat ( 34 ). Għaldaqstant, jista’ jkun iġġustifikat ukoll li jiġi rrifjutat il-ħlas ta’ kumpens finanzjarju matul it-tiftix għal impjieg ġdid, peress li din tikkostitwixxi miżura inqas oneruża mill-irtirar obbligatorju.
74.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza madankollu, fl-istess ħin, li l-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi li għan jiġi segwit b’mod koerenti u sistematiku. Issa, ma jidhirx li huwa koerenti, f’dan il-każ, li l-leġiżlatur Daniż jelimina l-limitu tal-età assolut ta’ 70 sena li malli jintlaħqu jagħtu lok għall-obbligu tal-irtirar, filwaqt li jintroduċi de facto, barra minn hekk, età tal-irtirar ta’ 65 sena f’każ li titneħħa pożizzjoni. Fil-fatt, bl-eliminazzjoni tal-età obbligatorja tal-irtirar mas-70 sena, il-leġiżlatur jindika li huwa ma jikkunsidrax li l-fatt li tkun intlaħqet ċerta età jirrappreżenta kriterju xieraq għall-kwistjoni tal-irtirar.
75.
Fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Andersen ( 35 ), li kienet tirrigwarda dispożizzjoni simili (limitu tal-età biex persuna tkun intitolata għal kumpens tat-tkeċċija), qiest bħala deċiżiv il-punt dwar jekk, skont id-dispożizzjoni inkwistjoni, l-impjegati kellhomx isofru tnaqqis minħabba l-irtirar kmieni u telf ieħor li jaffettwa l-ammont massimu tal-pensjoni tal-irtirar tagħhom.
76.
Prima facie, dan ma jidhirx li hu l-każ skont id-dispożizzjoni inkwistjoni f’din il-kawża. Skont il-Liġi dwar l-irtirar tal-uffiċjali, dawn tal-aħħar jiksbu dritt għall-pensjoni li jiddependi fuq it-tul tagħhom fis-servizz bħala uffiċjali. Matul il-perijodu li fih l-uffiċjal suppost irċieva l-ħlas għad-disponibbiltà, iżda effettivament ma rċeviehx minħabba l-età, huwa jkompli jikseb drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar. Konsegwentement, matul it-tliet snin li fihom id-dritt teoretiku għall-ħlas għad-disponibbiltà kien jeżisti, ma kien hemm ebda telf ta’ drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar.
77.
Madankollu, jekk il-ħlas għad-disponibbiltà jkun effettivament tħallas lill-uffiċjal matul dawn it-tliet snin u jekk tkun ġiet offruta lilu wkoll pożizzjoni ġdida, huwa kien ikun jista’ jikseb, billi jokkupa din il-pożizzjoni, drittijiet għall-pensjoni tal-irtirar għal żmien itwal (inizjalment sa 70 sena, imbagħad wara li tneħħiet din l-età massima għall-irtirar, anki għal iktar żmien).
78.
Wieħed jista’ madankollu jikkunsidra wkoll li d-differenza kunsiderevoli li teżisti bejn id-dritt għall-pensjoni tal-irtirar u l-ħlas għad-disponibbiltà li normalment jitħallas matul tliet snin tikkostitwixxi preġudizzju gravi. Wieħed jista’ jippreżumi, partikolarment meta d-differenza bejn d-dritt għall-pensjoni tal-irtirar u l-ħlas għad-disponibbiltà tammonta għal somma kunsiderevoli, li din tikkawża preġudizzju gravi lill-uffiċjal li jkun għadu ma ppreparax ruħu għall-irtirar fil-pjanijiet finanzjarji personali tiegħu. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tikkonstata definittivament jekk dan huwiex tabilħaqq il-każ.
2. Konklużjoni intermedjarja
79.
Dispożizzjoni bħal dik prevista fl-Artikolu 32 tal-Liġi dwar l-istatus tal-uffiċjali ma hijiex neċessarja biex jintlaħaq l-għan imfittex minnha. Għaldaqstant, id-diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-età li din id-dispożizzjoni tinvolvi ma tistax tkun iġġustifikata fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78.
V – Konklużjoni
80.
Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi preliminari magħmula tkun kif ġej:
1)
L-Artikolu 6(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol hija intiża li tapplika biss għall-iskemi ta’ sigurtà soċjali professjonali li jikkonċernaw benefiċċji tal-irtirar jew ta’ invalidità.
2)
Jekk uffiċjali jingħataw ħlas għad-disponibbiltà ta’ tliet snin meta huma jitkeċċew minħabba t-tneħħija tal-pożizzjoni tagħhom bil-kundizzjoni li huma jkunu disposti li jokkupaw pożizzjoni ġdida, ma jkunx konformi mal-Artikoli 2 u 6 tad-Direttiva 2000/78 li dan il-ħlas għad-disponibbiltà jiġi rrifjutat lill-uffiċjali li, meta jitilqu mis-servizz, għandhom dritt għall-pensjoni tal-irtirar, mingħajr ma jiġi vverifikat jekk l-uffiċjal ikkonċernat jixtieqx effettivament jirċievi l-pensjoni tiegħu jew jekk huwiex disponibbli li jokkupa pożizzjoni ġdida.
( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
( 2 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Volume 4, p. 79.
( 3 ) Aspett ieħor tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2000/78 huwa s-suġġett tal-Kawża C‑476/11, Kristensen: ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tiegħi tal-lum f’din il-kawza.
( 4 ) Liġi dwar il-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni (Forskelsbehandlingslov), liġi Nru 459 tat-12 ta’ Ġunju 1996 dwar il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol. Il-kriterji tal-età u tad-diżabbiltà ġew integrati f’din il-liġi permezz tal-liġi li temenda Nru 1417 tat-22 ta’ Diċembru 2004. Din tal-aħħar daħlet fis-seħħ fit-28 ta’ Diċembru 2004.
( 5 ) Korsiv miżjud minni.
( 6 ) Ara l-Avviż Legali Nru 531 tal-11 ta’ Ġunju 2004.
( 7 ) Fil-verżjoni tagħha applikabbli f’din il-kawża, liġi Nru 230, tad-19 ta’ Marzu 2004.
( 8 ) Is-sindakat Daniża tal-avukati u ekonomisti, iktar ’il quddiem is-“Sindakat”.
( 9 ) Il-ministeru Daniż tal-Intern u tal-Affarijiet Soċjali, li sar l-Indenrigs- og Sundhedsminsteriet (Ministeru tal-Intern u tas-Saħħa).
( 10 ) Il-qorti reġjonali tal-Lvant.
( 11 ) Federazzjoni tal-Komuni tad-Danimarka (iktar ’il quddiem il-“KL”), li tħalliet tintervjeni fil-kawża prinċipali.
( 12 ) Ara s-sentenzi tal-1 ta’ April 2008, Maruko (C-267/06, Ġabra p. I-1757, punt 41), tal-10 ta’ Mejju 2011, Römer (C-147/08, Ġabra p. I-3591, punt 32), u tas-6 ta’ Diċembru 2012, Dittrich (C‑124/11, C‑125/11 u C‑143/11, punt 31).
( 13 ) Ara s-sentenzi tal-4 ta’ Ġunju 1992, Bötel (C-360/90, Ġabra p. I-3589, punt 12), tad-9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Perez (C-167/97, Ġabra p. I-623, punt 29), u Dittrich (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 12, punt 35).
( 14 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Marukol (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 12, punt 48).
( 15 ) Korsiv miżjud minni.
( 16 ) Fil-verżjoni lingwistika Daniża jonqos ukoll il-kunċett ta’ “ammissibbiltà” fir-rigward tal-benefiċċji.
( 17 ) Sentenzi tat-7 ta’ Diċembru 1995, Rockfon (C-449/93, Ġabra p. I-4291, punt 28), tat-2.ta’ April 1998, EMU Tabac et (C-296/95, Ġabra p. I-1605, punt 36), u tat-8. ta’ Diċembru 2005, Jyske Finans (C-280/04, Ġabra p. I-10683, punt 31).
( 18 ) Sentenza tat-12 ta’ Novembru 1998, Institute of the Motor Industry (C-149/97, Ġabra p. I-7053, punt 16).
( 19 ) Sentenzi tad-9 ta’ Marzu 2000, EKW u Wein & Co (C-437/97, Ġabra p. I-1157, punt 42), u tal-1 ta’ April 2004, Borgmann (C-1/02, Ġabra p. I-3219, punt 25).
( 20 ) “[…] l-Istati Membri jistgħu jipprovdu illi l-iffissar fir-rigward ta’ skemi ta’ sigurtà soċjali professjonali, ta’ età għall-parteċipazzjoni jew intitolament għall-benefiċċji ta’ l-irtirar jew ta’ l-invalidità […]”.
( 21 ) Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (ĠU L 204, p. 23).
( 22 ) Sentenza tad-19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci (C-555/07, Ġabra p. I-365, punt 21).
( 23 ) Ara s-sentenza tat-12 ta’ Jannar 2010, Petersen (C-341/08, Ġabra p. I-47, punt 60).
( 24 ) Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 42 sa 47 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ingeniørforeningen i Danmark (sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2010, C-499/08, Ġabra p. I-9343).
( 25 ) Sentenzi tal-5 ta’ Marzu 2009, Age Concern England (C-388/07, Ġabra p. I-1569, punt 46), tat-18 ta’ Ġunju 2009, Hütter (C-88/08, Ġabra p. I-5325, punt 41), u tat-13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C-447/09, Ġabra p. I-8003, punt 80). Fis-sentenza Prigge, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li għan bħalma huwa s-sigurtà tal-ajru ma jaqax taħt l-għanijiet imsemmija fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2000/78 (punt 81).
( 26 ) Sentenzi tas-16 ta’ Ottubru 2007, Palacios de la Villa (C-411/05, Ġabra p. I-8531, punti 56 u 57), tal-5 ta’ Marzu 2009, Age Concern England (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25, punti 44 u 45), u tat-12 ta’ Jannar 2010, Petersen (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23, punti 39 u 40).
( 27 ) F’dan is-sens ara wkoll il-punti 51 u 52 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Andersen (iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24) kif ukoll is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2010 mogħtija f’dik il-kawża (C-499/08, Ġabra p. I-9343, punt 29).
( 28 ) Sentenzi tas-16 ta’ Ottubru 2007, Palacios de la Villa (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 26, punt 68), tat-12 ta’ Ottubru 2010, Rosenbladt (C-45/09, Ġabra p. I-9391, punt 41) u tad-19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 22, punt 38).
( 29 ) F’dan ir-rigward ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Andersen (iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24).
( 30 ) Ara l-punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
( 31 ) Ara l-punt 62 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Andersen (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24) kif ukoll il-punti 57 u 58 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Hlozek (sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2004, C-19/02, Ġabra p. I-11491).
( 32 ) Sentenzi Age Concern England (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25, punt 51), kif ukoll Andersen (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 33).
( 33 ) Ara s-sentenza u l-konklużjonijiet Andersen (iċċitati iktar ’il fuq fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 24 u 27).
( 34 ) F’dan is-sens ara s-sentenza Andersen (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 45).
( 35 ) Punt 73 tal-konklużjonijiet fil-kawża Andersen (iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24). Ara wkoll is-sentenza Andersen (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 46).
Full & Egal Universal Law Academy