KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
WAHL
ippreżentati fil-11 ta’ Lulju 2013 ( 1 )
Kawża C‑225/12
C. Demir
vs
Staatssecretaris van Justitie
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-Raad van State (il-Pajjiżi l-Baxxi)]
“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija — Moviment liberu tal-ħaddiema — Obbligu ta’ standstill taħt l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 — Portata — Leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li teħtieġ il-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju qabel l-ewwel dħul fit-territorju nazzjonali”
1.
Dan il-każ jikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni ( 2 ) stabbilit mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija ( 3 ). Dik id-dispożizzjoni hija klawżola ta’ standstill li tipprojbixxi lill-Partijiet Kontraenti milli jintroduċu restrizzjonijiet ġodda wara l-1 ta’ Diċembru 1980 dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema.
2.
Permezz tat-talba tiegħu għal deċiżjoni preliminari, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) (il-Pajjiżi l-Baxxi) jitlob kjarifika dwar il-portata preċiża ta’ dik il-klawżola ta’ standstill. B’mod partikolari, tqum id-domanda li ġejja: f’liema ċirkustanzi jista’ ċittadin Tork jinvoka l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80?
I – Il-kuntest legali
A – L-Assoċjazzjoni KEE-Turkija
3.
Taħt l-Artikolu 2(1) tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, l-għan tal-ftehim huwa li jippromwovi t-tisħiħ kontinwu u bbilanċjat tal-kummerċ u r-relazzjonijiet ekonomiċi bejn il-Partijiet Kontraenti billi jiżgura b’mod progressiv il-moviment liberu tal-ħaddiema u billi jneħħi r-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
4.
Protokoll Addizzjonali għall-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ġie ffirmat fit-23 ta’ Novembru 1970 (iktar ’il quddiem il-“Protokoll Addizzjonali”) ( 4 ), li l-Artikolu 41 tiegħu jipprovdi:
“1. Il-Partijiet Kontraenti għandhom jibqgħu lura milli jintroduċu bejniethom xi restrizzjonijiet ġodda rigward il-libertà ta’ l-istabbiliment u l-libertà tal-provvediment ta’ servizzi.”
5.
Fid-19 ta’ Settembru 1980, il-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni adotta d-Deċiżjoni Nru 1/80.
6.
L-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprovdi li:
“1. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 dwar l-aċċess liberu għall-impjieg għal membri tal-familja tiegħu, ħaddiem Tork, li jagħmel parti mis-suq legali tax-xogħol ta’ Stat Membru:
—
għandu dritt, f’dan l-Istat Membru, wara sena ta’ xogħol legali, għat-tiġdid tal-permess ta’ xogħol tiegħu mal-istess persuna li timpjega, jekk din ikollha xogħol x’toffri [...]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
7.
L-Artikolu 13 ta’ dik id-Deċiżjoni jistabbilixxi:
“L-Istati Membri tal-Komunità u t-Turkija ma jistgħux jintroduċu restrizzjonijiet ġodda dwar il-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-impjieg tal-ħaddiema u tal-membri tal-familji tagħhom legalment residenti u impjegati fit-territorji rispettivi tagħhom.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
8.
Skont l-Artikolu 16, id-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Nru 1/80 kellhom japplikaw b’effett mill-1 ta’ Diċembru 1980.
B – Id-dritt nazzjonali
9.
Fl-1 ta’ Diċembru 1980, id-data rilevanti għall-finijiet ta’ standstill taħt l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, id-dħul ta’ ċittadini barranin fil-Pajjiżi l-Baxxi u r-residenza tagħhom hemmhekk kienu rregolati mill-Vreemdelingenwet 1965 ( 5 ) (il-Liġi dwar il-Barranin) (iktar ’il quddiem il-“Vw 1965”) u l-Vreemdelingenbesluit 1966 ( 6 ) (id-Digriet dwar il-Barranin) (iktar ’il quddiem il-“Vb 1966”).
10.
Taħt l-Artikolu 41(1)(c) tal-Vb 1966, fil-verżjoni fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1980, iċ-ċittadini barranin kienu meħtieġa li jkunu fil-pussess ta’ passaport validu u permess ta’ residenza temporanju validu jekk xtaqu jibqgħu fil-Pajjiżi l-Baxxi għal iktar minn tliet xhur. Madankollu, in-nuqqas ta’ permess ta’ residenza temporanju ma kienx jitqies bħala raġuni suffiċjenti biex jiġi rrifjutat id-dħul jekk eżami sostantiv kien juri li l-kumplament tal-kundizzjonijiet l-oħrajn għall-ewwel dħul kienu sodisfatti.
11.
Fl-1 ta’ April 2001, il-Wet van 23 november 2000 tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet ( 7 ) (il-Liġi tat-23 ta’ Novembru 2000 għar-reviżjoni komprensiva tal-Vreemdelingenwet) (iktar ’il quddiem il-“Vw 2000”) daħlet fis-seħħ. Fl-istess jum, il-Vreemdelingenbesluit 2000 ( 8 ) (iktar ’il quddiem il-“Vb 2000”), li ġiet adottata wara l-Vw 2000, ukoll daħlet fis-seħħ.
12.
L-Artikolu 1(h) tal-Vw 2000 jiddefinixxi “permess ta’ residenza temporanju” bħala viża biex wieħed joqgħod fil-pajjiż għal iktar minn tliet xhur, li għaliha ċ-ċittadin barrani jrid japplika personalment quddiem rappreżentanza diplomatika jew konsulat tal-Pajjiżi l-Baxxi fil-pajjiż ta’ oriġini u li tinħareġ minn dik ir-rappreżentanza jew konsulat wara li tkun inkisbet awtorizzazzjoni minn qabel mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin tal-Pajjiżi l-Baxxi.
13.
Taħt l-Artikolu 8(a) tal-Vw 2000, ċittadin barrani huwa intitolat jgħix fil-Pajjiżi l-Baxxi jekk ikollu permess ta’ residenza għal żmien determinat.
14.
Skont l-Artikolu 8(f) tal-Vw 2000, ċittadin barrani li jkun applika għal permess ta’ residenza għal terminu fiss huwa intitolat jgħix fil-Pajjiżi l-Baxxi waqt li jkun qiegħed jistenna deċiżjoni dwar l-applikazzjoni, u matul dak iż-żmien din il-persuna ma tistax titkeċċa mit-territorju nazzjonali.
15.
L-Artikolu 16(1)(a) tal-Vw 2000 jipprovdi li l-applikazzjoni għal permess ta’ residenza standard għal żmien determinat tista’ tiġi miċħuda jekk iċ-ċittadin barrani ma jkollux permess ta’ residenza temporanju validu li l-ħruġ tiegħu jkun ġie motivat minn raġuni li tikkorrispondi għal dik tat-talba għal permess ta’ residenza għal żmien determinat.
16.
Taħt l-Artikolu 3.71(1) tal-Vb 2000, applikazzjoni għal permess ta’ residenza għal żmien determinat għandha tiġi miċħuda jekk iċ-ċittadin barrani kkonċernat ma jkollux permess ta’ residenza temporanju validu.
17.
Finalment, taħt il-Vreemdelingencirculaire 2000 (iċ-Ċirkolari dwar il-Barranin tal-2000), applikazzjoni għal permess ta’ residenza temporanju għandha tiġi eżaminata sabiex jiġi ddeterminat jekk il-kundizzjonijiet kollha għall-għoti ta’ permess ta’ residenza humiex sodisfatti. Skont dik iċ-ċirkulari, ir-raġuni għall-obbligu biex issir applikazzjoni għal permess ta’ residenza temporanju qabel l-ivvjaġġar lejn il-Pajjiżi l-Baxxi hija sabiex l-awtoritajiet nazzjonali ta’ dak il-pajjiż ikunu jistgħu jiddeterminaw iktar faċilment jekk iċ-ċittadin barrani kkonċernat jissodisfax ir-rekwiżiti kollha għad-dħul.
II – Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
18.
C. Demir, ċittadin Tork, daħal fil-Pajjiżi l-Baxxi fl-1 ta’ Ottubru 1990 u, wara li ġie arrestat fuq il-bażi ta’ residenza illegali, tkeċċa mit-territorju nazzjonali fil-11 ta’ Diċembru 1991.
19.
Fid-19 ta’ April 1993, C. Demir ippreżenta applikazzjoni għal permess biex jgħix fil-Pajjiżi l-Baxxi ma’ martu, ċittadina tal-Pajjiżi l-Baxxi. Inħariġlu permess ta’ residenza għall-perjodu bejn is-7 ta’ Mejju u d-19 ta’ Settembru 1993. Dak il-permess ta’ residenza kien jippermetti lil C. Demir biex jieħu tip ta’ xogħol li għalih ebda permess ta’ xogħol ma kien meħtieġ. Il-validità tiegħu sussegwentement ġiet estiża sat-18 ta’ Lulju 1995. Matul dak iż-żmien, C. Demir kellu impjiegi ma’ diversi persuni li jimpjegaw, fuq medda ta’ perjodu ta’ iktar minn 10 xhur.
20.
Wara li ż-żwieġ tiegħu tkisser, C. Demir applika għal kontinwazzjoni tar-residenza fit-3 ta’ Awwissu 1995. Permezz ta’ deċiżjoni tat-8 ta’ Lulju 1997, din l-applikazzjoni ġiet miċħuda. Wara appell amministrattiv li ma rnexxiex, il-kawża mressqa minn C. Demir fejn huwa kkontesta dik id-deċiżjoni ġiet iddikjarata inammissibbli b’sentenza tat-12 ta’ Marzu 1998.
21.
Bejn l-1998 u l-2007, C. Demir ippreżenta diversi applikazzjonijiet oħrajn għal permess ta’ residenza, li kollha ġew miċħuda mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti.
22.
Dan il-każ jikkonċerna applikazzjoni li C. Demir ippreżenta fit-13 ta’ Frar 2007 bil-għan li jikseb permess ta’ residenza standard għal żmien determinat sabiex ikun jista’ jaċċetta impjieg bi ħlas.
23.
L-iStaatssecretaris van justitie (il-Ministru tal-Ġustizzja) (iktar ’il quddiem l-“iStaatssecretaris”) ċaħad l-applikazzjoni ta’ C. Demir b’deċiżjoni tas-26 ta’ April 2007 fuq il-bażi li C. Demir ma kellux permess ta’ residenza temporanju validu maħruġ għall-istess skop bħal dak li għalih kienet ġiet ippreżentata applikazzjoni għal permess ta’ residenza għal żmien determinat. Sussegwentement, b’deċiżjoni tal-10 ta’ Settembru 2007, l-iStaatssecretaris iddikjara l-oġġezzjoni ppreżentata minn C. Demir kontra dik id-deċiżjoni bħala infondata.
24.
C. Demir ikkontesta din l-aħħar deċiżjoni quddiem ir-Rechtbank’s‑Gravenhage (il-Qorti Distrettwali, Den Haag), li ċaħdet l-azzjoni mressqa minnu b’sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2008. Skont ir-Rechtbank’s-Gravenhage, kien isegwi mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Abatay et ( 9 ) li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma setax jiġi invokat minn ċittadini Torok li ma kinux ikkonformaw mar-regoli tal-Istat Membru ospitanti dwar l-ewwel dħul u residenza u li, bħala konsegwenza, ma kinux legalment residenti fit-territorju ta’ dak l-Istat. Ir-Rechtbank’s-Gravenhage kkonstatat li C. Demir ma setax jinvoka l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għaliex ma kienx qiegħed jgħix legalment fil-Pajjiżi l-Baxxi fiż-żmien tal-applikazzjoni rilevanti, jiġifieri, fit-13 ta’ Frar 2007.
25.
Fis-16 ta’ Lulju 2008, C. Demir ippreżenta appell minn dik is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju, li issa talbet deċiżjoni preliminari dwar dawn id-domandi:
“(1)
L-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandu jiġi interpretat fis-sens li din id-dispożizzjoni hija applikabbli għal kundizzjoni fuq il-mertu u/jew ta’ proċedura fir-rigward tal-ewwel dħul fit-territorju ta’ Stat Membru - anki meta tali kundizzjoni (f’dan il-każ awtorizzazzjoni ta’ residenza provviżorja) ikollha wkoll bħala għan li tipprevjeni, qabel l-introduzzjoni ta’ applikazzjoni għal titolu ta’ residenza, id-dħul u r-residenza irregolari - u tista’, għalhekk, titqies bħala miżura li tista’ tiġi inforzata, skont il-kliem tal-punt 85 tas-sentenza tal-21 ta’ Ottubru 2003, Abatay et (C‑317/01 u C‑369/01)?
2.
(a)
Liema tifsira għandha tingħata, f’dan ir-rigward, lir-rekwiżit ta’ sitwazzjoni regolari fir-rigward ta’ residenza, skont kif previst fl-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80?
(b)
Huwa meħtieġ, fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, li jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-introduzzjoni stess ta’ applikazzjoni tagħti lok, fid-dritt nazzjonali, għal residenza f’sitwazzjoni regolari sakemm l-applikazzjoni ma tkunx ġiet miċħuda, jew, sempliċement, il-fatt li r-residenza qabel l-introduzzjoni ta’ applikazzjoni hija kkunsidrata skont id-dritt nazzjonali bħala illegali?”
26.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn C. Demir, mill-Pajjiżi l-Baxxi, mill-Gvern Ġermaniż u dak Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni, li kollha kemm huma — bl-eċċezzjoni tal-Gvern Taljan — ittrattaw fis-seduta tal-25 ta’ April 2013.
III – Analiżi
A – Kwistjonijiet preliminari
27.
Ir-ratio sottostanti ta’ klawżoli ta’ standstill bħall-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali hija li tipprojbixxi li kundizzjonijiet partikolari li jkunu jeżistu fi żmien partikolari jiġu ristretti ( 10 ). Dawk il-klawżoli joperaw bħala “regoli kważi proċedurali” li jiddeterminaw id-dispożizzjonijiet rilevanti ratione temporis li għandhom jiġu applikati meta tiġi evalwata l-pożizzjoni ta’ ċittadin Tork li jkun jixtieq jeżerċita d-drittijiet tiegħu taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ( 11 ). Fi kliem ieħor, klawżola ta’ standstill tiddetermina, f’każ bħal dak quddiem il-qorti tar-rinviju, liema liġi hija applikabbli.
28.
F’din il-kawża, il-qofol tal-kwistjoni jinsab fil-ħtieġa li jiġu rrikonċiljati żewġ linji ta’ awtorità li jikkonċernaw il-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u l-Artikolu 41 tal-Protokoll Addizzjonali. B’mod iktar speċifiku, il-kwistjoni hija jekk dawk il-klawżoli ta’ standstill għandhomx jiġu interpretati bl-istess mod, minkejja ċerti differenzi fid-diċitura.
29.
Sabiex jinftiehmu aħjar il-kwistjonijiet problematiċi li jipprovdu l-bażi għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari, jidhirli li jkun utli li nagħtu daqqa ta’ għajn lejn il-prinċipji bażiċi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-klawżoli ta’ standstill inkwistjoni.
30.
Minn naħa waħda, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li dawk il-klawżoli ta’ standstill huma intiżi biex iwaqqfu lill-awtoritajiet nazzjonali milli jintroduċu ostakli ġodda għall-eżerċitar tad-dritt ta’ moviment liberu tal-ħaddiema, id-dritt ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u b’hekk biex jiġu stabbiliti kundizzjonijiet li jwasslu għall-kisba gradwali ta’ dawk il-libertajiet. B’hekk, l-istess objettiv — dak li tiġi żgurata l-kisba progressiva ta’ dawk il-libertajiet b’relazzjoni mal-Partijiet Kontraenti — jinsab fil-qalba taż-żewġ dispożizzjonijiet ( 12 ).
31.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dawk iż-żewġ dispożizzjonijiet jipprojbixxu, bl-istess mod, l-introduzzjoni ta’ restrizzjonijiet ġodda fuq l-eżerċitar tad-dritt ta’ libertà ta’ stabbiliment, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u l-moviment liberu tal-ħaddiema. Dik il-projbizzjoni tkopri restrizzjonijiet relatati ma’ kundizzjonijiet sostantivi u/jew proċedurali li jirregolaw l-ewwel dħul fit-territorju ta’ Stat membru ospitanti ta’ ċittadini Torok li jkun beħsiebhom jużaw il-libertajiet ekonomiċi stabbiliti fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ( 13 ).
32.
Min-naħa l-oħra, kif tosserva l-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat fil-kawża preċedenti ta’ Abatay et li, għalkemm il-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma hijiex limitata għal ċittadini Torok li jkunu diġà integraw fis-suq tax-xogħol ta’ Stat Membru — b’kuntrast mal-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 — dik il-klawżola ta’ standstill tista’ tiġi invokata minn ċittadin Tork “biss jekk ikun ikkonforma ruħu mar-regoli tal-Istat Membru ospitanti dwar id-dħul, ir-residenza u, fejn xieraq, l-impjieg u jekk, għalhekk, ikun residenti legalment fit-territorju ta’ dak l-Istat”. Għaldaqstant, l-awtoritajiet kompetenti jibqgħu “intitolati, anki wara d-dħul fis-seħħ tad-Deċiżjoni Nru 1/80, li jintroduċu miżuri iktar strinġenti fir-rigward ta’ ċittadini Torok li l-pożizzjoni tagħhom ma tkunx legali” ( 14 ). [traduzzjoni mhux uffiċjali]
33.
Madankollu, dan jidher li jikkontradixxi l-ġurisprudenza sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali. F’dak il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat speċifikament li l-kwistjoni jekk iċ-ċittadin Tork ikkonċernat huwiex residenti legalment fl-Istat Membru ospitanti fiż-żmien tal-applikazzjoni tiegħu ma hijiex rilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dik il-klawżola ta’ standstill ( 15 ).
34.
Prima facie, ir-relazzjoni bejn id-dikjarazzjonijiet imsemmija hawn fuq tidher li hija kemxejn diffiċli. Kif għandha tiġi interpretata l-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80? B’mod partikolari, x’relevanza għandha tingħata lill-espressjoni “residenti legalment” fl-Artikolu 13 meta jiġi ddeterminat min jista’ jinvoka dik id-dispożizzjoni?
35.
Iktar ’il quddiem, l-ewwel ser nindirizza l-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 japplikax għal regoli dwar l-għoti ta’ permessi ta’ residenza bħal dawk li qegħdin jiġu kkunsidrati hawnhekk. Imbagħad ser nikkunsidra s-sinjifikat tal-kriterju ta’ residenza legali għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dik id-dispożizzjoni. F’dak il-kuntest, ser nindirizza wkoll il-kwistjoni dwar jekk, kif tikkontempla l-qorti tar-rinviju, id-dicta tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Abatay et ( 16 ) humiex rilevanti għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 13 fir-rigward tal-kawża quddiemha.
B – L-eżistenza ta’ restrizzjoni ġdida
36.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tivverifika jekk kundizzjoni, bħall-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju, kif stipulat fil-Vw 2000, tikkostitwixxix restrizzjoni ġdida għall-moviment liberu tal-ħaddiema, li tammonta għal “kundizzjonijiet sostantivi u/jew proċedurali li jirregolaw l-ewwel dħul fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru taċ-ċittadini Torok” fi ħdan it-tifsira tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif imsemmi hawn fuq ( 17 ).
37.
Jien jidhirli li iva.
38.
Sa mill-bidu, għandi nenfasizza li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jidħolx fuq il-kompetenza tal-Istati Membri biex jirrifjutaw liċ-ċittadini Torok id-dritt ta’ dħul fit-territorji tagħhom u biex jieħdu impjieg hemmhekk ( 18 ). Madankollu, jimponi limiti fuq il-mod kif dik il-kompetenza tiġi eżerċitata. B’mod iktar speċifiku, l-obbligu ta’ standstill ma kienx jeħtieġ li l-Istati Membri jabolixxu r-restrizzjonijiet fuq il-moviment liberu tal-ħaddiema li kienu diġà jeżistu fid-data meta l-klawżola ta’ standstill daħlet fis-seħħ. Minflok, toħloq obbligu li jinżamm l-istatus quo u għaldaqstant biex ma jittiħdux miżuri li jistgħu jfixklu l-kisba gradwali tal-objettivi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ( 19 ).
39.
Wara s-sentenza Abatay et, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat ukoll li l-obbligu ta’ standstill taħt l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jestendi — l-istess bħall-obbligu taħt l-Artikolu 41 tal-Protokoll Addizzjonali — għall-introduzzjoni ta’ kwalunkwe miżura ġdida li għandha l-iskop jew l-effett li tissuġġetta l-eżerċitar tal-moviment liberu tal-ħaddiema għal kundizzjonijiet iktar restrittivi minn dawk li kienu japplikaw fiż-żmien meta d-Deċiżjoni Nru 1/80 daħlet fis-seħħ f’relazzjoni mal-Istat Membru kkonċernat ( 20 ).
40.
L-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 japplika, fil-prinċipju, mhux biss għal miżuri marbuta direttament mal-aċċess għall-impjieg iżda wkoll għal regoli li jirregolaw l-ewwel dħul fit-territorju ta’ Stat Membru ospitanti ta’ ċittadini Torok li jkollhom il-ħsieb li jużaw id-dritt ta’ moviment liberu tal-ħaddiema. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 13 fis-sens li japplika għal regoli li jirregolaw l-għoti u l-estensjoni tal-permessi ta’ residenza ( 21 ). Fil-fatt, fid-dawl tar-rabta mill-qrib bejn il-ħtieġa li jinkiseb permess ta’ residenza, minn naħa waħda, u l-possibbiltà li wieħed isib xogħol fl-Istat Membru ospitanti, min-naħa l-oħra, l-estensjoni tal-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 b’dan il-mod biex tkopri miżuri li jirregolaw l-ewwel dħul tidher li hija xierqa sabiex tiġi żgurata l-effettività ta’ dik il-klawżola ta’ standstill.
41.
Rigward il-każ preżenti, jidher mill-informazzjoni fid-digriet tar-rinviju li, bħala konsegwenza tad-dħul fis-seħħ tal-Vw 2000, il-kundizzjonijiet biex jiġi eżerċitat id-dritt ta’ moviment liberu tal-ħaddiema saru iktar strinġenti.
42.
Ċertament, il-kundizzjoni ta’ pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju diġà kienet teżisti fl-1 ta’ Diċembru 1980 (kif stipulat fil-Vb 1966). Dik hija d-data meta l-obbligu ta’ standstill daħal fis-seħħ u d-data ta’ riferiment rilevanti għall-evalwazzjoni tal-implikazzjonijiet ta’ dik il-klawżola għall-każ quddiem il-qorti tar-rinviju.
43.
Madankollu, b’mod konformi mal-ġurisprudenza tal-qorti tar-rinviju, in-nuqqas ta’ tali permess ma kienx meqjus bħala bażi suffiċjenti biex jiġi rrifjutat dħul taħt il-Vw 1965 jekk l-applikant ikun jissodisfa l-kundizzjonijiet l-oħrajn għall-ewwel dħul. Fi kliem ieħor, in-nuqqas ta’ permess ta’ residenza temporanju ma ġiex iċċitat bħala raġuni għal rifjut, kemm-il darba eżami sostantiv tal-applikazzjoni kien juri li l-kumplament tal-kundizzjonijiet l-oħrajn għall-għoti tal-permess ta’ residenza li għalih saret applikazzjoni kienu ġew sodisfatti.
44.
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tosserva li nuqqas ta’ permess ta’ residenza temporanju ma kienx jikkostitwixxi raġuni separata u suffiċjenti biex jiġi miċħud dħul fil-pajjiż sad-dħul fis-seħħ tal-Vw 2000 fl-1 ta’ April 2001 ( 22 ).
45.
Jirriżulta mid-digriet tar-rinviju li, sa mill-2001, ċittadini ta’ pajjiżi terzi — inklużi ċittadini Torok — kienu meħtieġa japplikaw għal permess ta’ residenza temporanju minn barra t-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi. B’hekk, il-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju (miksub barra t-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi) issa jidher li jikkostitwixxi prerekwiżit neċessarju għall-kisba ta’ permess ta’ residenza standard għal żmien determinat.
46.
Fi kliem ieħor, qabel id-dħul fis-seħħ tal-Vw 2000, ċittadini barranin setgħu japplikaw għal permess ta’ residenza standard għal żmien determinat fil-Pajjiżi l-Baxxi mingħajr ma jidħlu fir-riskju ta’ rifjut awtomatiku jekk ma jkollhomx diġà permess ta’ residenza temporanju. Peress li dan ma għadux il-każ u peress li d-dħul illegali u r-residenza illegali qabel is-sottomissjoni ta’ applikazzjoni issa tikkostitwixxi raġuni suffiċjenti għal ċaħda, jidhirli li huwa ċar li leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni hawnhekk tikkostitwixxi ostaklu ġdid għall-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Dan huwa għaliex, b’kuntrast mas-sitwazzjoni prevalenti qabel l-1 ta’ April 2001, torbot id-dħul fil-pajjiż mal-kundizzjoni ta’ pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju maħruġ barra mit-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi ( 23 ).
47.
Għalhekk nipproponi li r-risposta għad-Domanda 1 tkun fis-sens li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 japplika għal kundizzjonijiet sostantivi u/jew proċedurali li jirregolaw l-ewwel dħul, bħall-kundizzjoni fil-każ quddiem il-qorti tar-rinviju, li hija relatata mal-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju.
C – Il-kriterju ta’ residenza legali
1. Min jista’ jinvoka l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80?
48.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li hija maqsuma f’żewġ partijiet, il-qorti tar-rinviju tixtieq tivverifika x’sinjifikat għandu jingħata f’dan il-kuntest lill-espressjoni “residenti legalment” kif użata fl-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Fi kliem ieħor: l-Artikolu 13 huwa applikabbli biss għal ċittadini Torok li jkunu residenti legalment fl-Istat Membru ospitanti? ( 24 )
49.
Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għal din id-domanda għandha tkun fin-negattiv. Iktar ’il quddiem, ser nagħti r-raġunijiet għaliex ma jidhirlix li r-“residenza legali” tista’ sservi bħala kriterju siewi sabiex jiġi ddeterminat min jista’ jinvoka l-Artikolu 13.
50.
F’dan il-punt, għandi nenfasizza li l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma hijiex suġġetta għall-kundizzjoni li ċ-ċittadin Tork ikkonċernat jissodisfa r-rekwiżiti taħt l-Artikolu 6(1) ta’ dik id-deċiżjoni. Bħala konsegwenza, il-portata tal-klawżola ta’ standstill ma hijiex ristretta għal ċittadini Torok li għandhom impjieg bi ħlas ( 25 ). Waqt li l-Artikolu 6 jirregola l-kundizzjonijiet ta’ impjieg attwali, li jikkontribwixxu għall-integrazzjoni gradwali tal-persuna kkonċernata fl-Istat Membru ospitanti, l-Artikolu 13 ikopri miżuri nazzjonali relatati mal-aċċess għall-impjieg ( 26 ). Fil-fatt, din l-aħħar dispożizzjoni tista’ tiġi invokata wkoll minn ċittadini Torok li jkunu għadhom ma jikkwalifikawx għad-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ( 27 ). F’dan ir-rigward, l-Artikolu 13 għandu portata kunsiderevolment usa’ mill-Artikolu 6 u, fil-prinċipju, jkopri firxa wiesgħa ta’ ċittadini Torok.
51.
Minħabba d-differenza fil-kuntest li fih jopera l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, meta mqabbel mal-Artikolu 6 ta’ dik id-deċiżjoni, il-fatt li ċittadin Tork bħal C. Demir ma jissodisfax ir-rekwiżiti għad-drittijiet speċifiċi taħt l-Artikolu 6 ( 28 ) ma jfissirx awtomatikament li ma jistax jinvoka l-Artikolu 13.
52.
Id-domanda madankollu tibqa’: min jista’ jinvoka l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80?
53.
F’dan ir-rigward, il-Gvernijiet tal-Pajjiżi l-Baxxi, tal-Ġermanja u tal-Italja jirribattu li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jistax jiġi invokat minn ċittadini Torok — bħal C. Demir — li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni illegali. Għaldaqstant, il-klawżola ta’ standstill tista’ tiġi invokata biss minn ċittadini Torok li jkunu rrispettaw ir-regoli nazzjonali fir-rigward tad-dħul u r-residenza.
54.
Skont il-Gvern Ġermaniż, għandha ssir distinzjoni bejn l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 u l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali, li daħal fis-seħħ ħafna qabel id-Deċiżjoni Nru 1/80. Waqt li l-Artikolu 41(1) jipprojbixxi restrizzjonijiet ġodda fil-qasam tal-istabbiliment u s-servizzi b’mod ġenerali, l-Artikolu 13 jirreferi speċifikament għal ħaddiema li huma residenti legalment u l-membri tal-familji tagħhom. Fil-fehma tal-Gvern Ġermaniż, id-diċitura ta’ dawk id-dispożizzjonijiet hija differenti għal raġuni: dik id-differenza tirrifletti r-rieda tal-Partijiet Kontraenti li jillimitaw b’mod ċar l-ambitu tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 fir-rigward tal-moviment liberu tal-ħaddiema meta mqabbel ma’ dak tal-istandstill taħt l-Artikolu 41(1), li tapplika għall-istabbiliment u s-servizzi.
55.
Huwa minnu li, skont il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Abatay et, l-Artikolu 13 jista’ jiġi invokat minn ċittadini Torok biss sakemm ikunu kkonformaw mar-regoli tal-Istat Membru ospitanti dwar l-ewwel dħul, ir-residenza u, fejn xieraq, l-impjieg, bir-riżultat li l-persuna kkonċernata tkun preżenti legalment fit-territorju ta’ dak l-Istat. ( 29 )
56.
Barra minn hekk, nirrikonoxxi li waqt li l-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali ma jeħtieġx li ċ-ċittadini Torok ikkonċernati jkunu legalment preżenti — jew tabilħaqq preżenti ( 30 ) — fl-Istat Membru ospitanti sabiex ikunu jistgħu jinvokaw l-istandstill taħt dik id-dispożizzjoni, fl-Artikolu 13 din il-kundizzjoni tinsab espressament ( 31 ). Fid-dawl ta’ dak il-kriterju u tal-fatt li biex wieħed jieħu xogħol fl-Istat Membru ospitanti, dan neċessarjament jippresupponi preżenza hemmhekk, ma huwiex sorprendenti li l-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet b’mod konsistenti għall-kriterju ta’ residenza legali f’dak il-kuntest u stabbilixxiet li ċittadini Torok jistgħu jinvokaw dik id-dispożizzjoni biss sakemm ikunu preżenti legalment fl-Istat Membru ospitanti. Iktar reċentement, il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet dak id-dictum fis-sentenza Sahin ( 32 ) .
57.
Madankollu, nemmen li għandha tingħata enfasi partikolari fuq iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ dak l-aħħar każ. Fil-fatt, ir-rikorrent kien diġà għex fl-Istat Membru ospitanti fiż-żmien meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata daħlet fis-seħħ. L-applikant kien daħal fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti legalment u kien ikkonforma mar-regoli nazzjonali rilevanti li jirregolaw l-għoti ta’ permessi ta’ residenza qabel id-dħul fis-seħħ tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata, li ssikkat ċerti kundizzjonijiet relatati ma’ dan ( 33 ). F’dawk iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex għalfejn tindirizza espliċitament il-kwistjoni ta’ residenza legali fir-rigward ta’ ċittadini Torok li jixtiequ jidħlu fl-Istat Membru ospitanti wara d-dħul fis-seħħ ta’ dik il-leġiżlazzjoni.
58.
Fil-fatt, il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għal ċittadini Torok li jkunu qegħdin jgħixu legalment fl-Istat Membru ospitanti fid-data meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata tidħol fis-seħħ — jew tabilħaqq fid-data tal-applikazzjoni għal permess ta’ residenza, kif issuġġerit mill-Gvernijiet tal-Ġermanja u tal-Pajjiżi l-Baxxi f’din il-kawża — fil-fehma tiegħi ċċaħħad lil dik il-klawżola ta’ standstill mill-effettività tagħha.
59.
Bħala eżempju, ejja nimmaġinaw li l-Istat Membru X jippromulga leġiżlazzjoni ġdida li tidħol fis-seħħ fl-1 ta’ Frar 1981 u li, meta mqabbla mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1980, tissikka r-regoli dwar il-kundizzjonijiet għall-għoti u l-estensjoni ta’ permessi ta’ residenza. Fuq il-bażi tal-interpretazzjoni proposta mill-Gvernijiet li ssottomettew osservazzjonijiet f’din il-kawża, huma biss dawk iċ-ċittadini Torok li kienu diġà jgħixu legalment fl-Istat Membru X fl-1 ta’ Frar 1981 li setgħu jinvokaw l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Għaldaqstant, dawk li jkunu waslu wara l-1 ta’ Frar 1981 ikollhom jikkonformaw ruħhom mal-kundizzjonijiet il-ġodda qabel ma jkunu jistgħu jinvokaw dik id-dispożizzjoni.
60.
Barra minn hekk, ejja nimmaġinaw ukoll li l-Istat Membru X jintroduċi miżuri addizzjonali, din id-darba fl-1 ta’ Lulju 1982. Dawn ir-regoli l-ġodda jissikkaw iktar il-kundizzjonijiet għall-għoti u l-estensjoni ta’ permessi ta’ residenza prevalenti fl-1 ta’ Diċembru 1980. Għal darba oħra, l-Artikolu 13 jista’ jiġi invokat biss miċ-ċittadini Torok li fl-1 ta’ Lulju 1982 kienu jirrisjedu legalment fl-Istat Membru X. Dawk li jkunu waslu wara l-1 ta’ Lulju 1982 ikollhom bżonn jikkonformaw ruħhom mar-regoli iktar stretti fir-rigward tad-dħul u r-residenza qabel ma jkunu jistgħu jinvokaw l-Artikolu 13.
61.
Kif huwa evidenti minn dan l-eżempju, interpretazzjoni stretta tal-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 fil-prattika tippermetti lill-Istati Membri biex bil-mod il-mod jissikkaw regoli li ma għandhomx isiru iktar stretti u, konsegwentement, li jevitaw l-obbligu ta’ standstill. Fil-fatt, dak l-obbligu jammonta għal dmir, lejn dawk iċ-ċittadini Torok li jistgħu jinvokaw l-Artikolu 13, biex ma tittiħidx azzjoni ( 34 ). Peress li l-għan tal-klawżola ta’ standstill huwa li jiġi żgurat li l-portata tal-moviment liberu tal-ħaddiema bil-mod il-mod tiġi estiża fil-konfront taċ-ċittadini Torok, is-sitwazzjoni deskritta hawn fuq hija preċiżament it-tip ta’ sitwazzjoni li dik il-klawżola riedet tipprekludi.
62.
Għalhekk jidhirli li, sabiex tiġi żgurata l-effettività tiegħu, l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandu japplika bl-istess mod għal ċittadini Torok li jixtiequ jidħlu fl-Istat Membru ospitanti għall-ewwel darba wara d-dħul fis-seħħ tal-leġiżlazzjoni kkontestata. Kwalunkwe interpretazzjoni oħra tmur kontra r-raison d’être proprja tal-klawżola ta’ standstill, li hija li jiġi żgurat li l-Istati Membri jikkonformaw mal-obbligi tagħhom taħt il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.
2. Il-kriterju ta’ residenza legali ma huwiex rilevanti f’dan il-kuntest
63.
Id-dicta tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Abatay et jokkupaw rwol ċentrali fid-digriet tar-rinviju ( 35 ). Speċifikament, il-qorti tar-rinviju ma hijiex ċerta jekk dik is-sentenza għandhiex xi impatt fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 f’din il-kawża.
64.
Ma jidhirlix li dan huwa l-każ.
65.
Iktar ’il fuq, jiena ppruvajt nuri għalfejn nemmen li l-klawżola ta’ standstill inkwistjoni għandha tapplika ugwalment għaċ-ċittadini Torok li jidħlu fl-Istat Membru ospitanti għall-ewwel darba wara d-dħul fis-seħħ tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata. Nammetti li dik il-pożizzjoni mhux neċessarjament trendi invalidu l-kriterju ta’ residenza legali u tista’, fil-prinċipju, tiġi rrikonċiljata mas-sentenza Abatay et, peress li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni f’dik il-kawża kienet tikkonċerna eċċezzjonijiet għal rekwiżiti ta’ permess tax-xogħol u mhux regoli dwar l-ewwel dħul. Madankollu, dan ikun konċepibbli biss jekk il-kundizzjonijiet li jirregolaw l-ewwel dħul u, b’mod iktar speċifiku, l-għoti ta’ permessi ta’ residenza ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-Artikolu 13.
66.
Tabilħaqq, kif semmejt fil-punt 31 iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet espressament il-portata estiża tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 sa mis-sentneza Abatay et. Issa huwa aċċettat li dik id-dispożizzjoni ma tkoprix biss “kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-impjieg” -stricto sensu, iżda wkoll — b’mod simili għall-Artikolu 41(1) tal-Protokoll Addizzjonali — restrizzjonijiet ġodda relatati ma’ kundizzjonijiet sostantivi u/jew proċedurali li jirregolaw l-ewwel dħul fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat. F’dan il-każ, l-oġġezzjonijiet issollevati mill-Gvern Ġermaniż, rigward id-delimitazzjoni volontarja tal-ambitu tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 mill-Partijiet Kontraenti, jidhru li huma diffiċli biex jiġu rrikonċiljati mal-ġurisprudenza.
67.
F’dak ir-rigward, il-każ quddiem il-qorti tar-rinviju jipprovdi eżempju utli ta’ għalfejn ma tistax tingħata importanza lill-kriterju ta’ “residenza legali” sabiex jiġi ddeterminat min jista’ jinvoka l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni.
68.
Fil-każ quddiem il-qorti tar-rinviju, dik il-klawżola ta’ standstill timponi obbligu fuq l-awtoritajiet kompetenti biex joqogħdu lura milli japplikaw il-Vw 2000 — u, b’mod partikolari, il-kundizzjoni ta’ pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju — fir-rigward ta’ ċittadini Torok li jkunu f’pożizzjoni li jinvokaw l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Fi kliem ieħor, minkejja l-leġiżlazzjoni l-ġdida, l-applikazzjoni tagħhom għal permess ta’ residenza għandha tiġi eżaminata skont l-istess termini sostantivi bħal taħt ir-regoli prevalenti qabel l-1 ta’ April 2001.
69.
Madankollu, kif tosserva l-qorti tar-rinviju, in-nuqqas ta’ permess ta’ residenza temporanju kellu l-effett li jagħmel id-dħul u r-residenza ta’ ċittadin Tork fil-Pajjiżi l-Baxxi illegali kemm fl-1 ta’ Diċembru 1980 u wara, kif ukoll fl-1 ta’ April 2001 u wara. Għalkemm dħul illeċitu fil-Pajjiżi l-Baxxi ma kienx jipprovdi bażi suffiċjenti sabiex tiġi rrifjutata applikazzjoni għal permess ta’ residenza jekk l-applikant kien jissodisfa l-kumplament tal-kundizzjonijiet l-oħrajn għall-għoti ta’ permess ta’ din ix-xorta, dan ma kienx ibiddel l-istatus illegali ta’ ċittadin Tork fir-rigward tar-regoli dwar l-ewwel dħul fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti.
70.
Bħala kjarifika, ejja nimmaġinaw li ċittadin Tork, Y, jidħol fit-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi bil-ħsieb li jibda xogħol fl-2013. Jien diġà spjegajt għalfejn jidhirli li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 għandu japplika għal ċittadini Torok li jidħlu fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti wara d-dħul fis-seħħ tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dik id-dispożizzjoni. Għaldaqstant, Y għandu jkun jista’ jinvoka l-Artikolu 13 fir-rigward tar-regoli inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fi kliem sempliċi, l-applikazzjoni tiegħu għal permess ta’ residenza għandha tiġi eżaminata fuq il-bażi tar-regoli fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1980 — jew jekk dawk ir-regoli saru inqas stretti wara dik id-data, skont l-iktar regoli favorevoli fis-seħħ wara dik id-data ( 36 ) — minkejja n-nuqqas ta’ permess ta’ residenza temporanju. Madankollu, jekk il-kriterju ta’ residenza legali jingħata xi importanza f’dan il-kuntest u jekk Y ma jkunx fil-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju meta jkun daħal fil-Pajjiżi l-Baxxi, huwa ma jkunx jista’ jinvoka l-istandstill taħt l-Artikolu 13 kontra l-Vw 2000. Dan huwa għaliex, bl-istess mod bħal C. Demir, huwa jkun f’pożizzjoni formalment illegali kemm taħt ir-regoli l-qodma kif ukoll taħt dawk ġodda.
71.
Ċarament, l-għoti ta’ kwalunkwe sinjifikat lill-kriterju ta’ “residenza legali” f’ċirkustanzi bħal dawn iġib fix-xejn l-obbligu ta’ standstill fl-Artikolu 13. Sa fejn il-leġiżlazzjoni nazzjonali, bħall-Vw 2000, tirregola l-ewwel dħul u l-għoti ta’ permess ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti, u konsegwentement għandha impatt fuq il-possibbiltà li jinkiseb dritt ta’ residenza hemmhekk, ma narax kif ir-“residenza legali” tista’ toffri kriterju utli sabiex tiġi ddeterminata l-portata tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ( 37 ).
72.
Finalment, jidhirli li huwa xieraq li jiġi indirizzat fil-qosor id-dictum tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-paragrafu 85 tas-sentenza Abatay et, li jaċċetta espressament bħala permissibbli l-introduzzjoni ta’ miżuri iktar stretti fir-rigward ta’ ċittadini Torok li l-pożizzjoni tagħhom ma tkunx leġali.
73.
Nosserva li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma jagħtix drittijiet pożittivi lil ċittadini Torok (bħad-dritt ta’ dħul jew residenza), iżda minflok jiddetermina l-leġiżlazzjoni applikabbli ratione temporis, li fuq il-bażi tagħha l-pożizzjoni tal-persuna kkonċernata għandha tiġi eżaminata. Tabilħaqq, kif kien spjegat fil-punt 38 iktar ’il fuq, l-Artikolu 13 ma jirrestrinġix il-kompetenza tal-Istati Membri biex jirrifjutaw lil ċittadini ta’ pajjiżi terzi, inklużi ċittadini Torok, dħul fit-territorju tagħhom. Madankollu, skont l-obbligu ta’ standstill taħt l-Artikolu 13, tali rifjut fir-rigward ta’ ċittadini Torok għandu jkun ibbażat fuq l-iktar regoli favorevoli fis-seħħ minn meta daħlet fis-seħħ dik id-dispożizzjoni.
74.
Għaldaqstant, jekk ċittadin Tork jagħżel li jibqa’ fit-territorju ta’ dak l-Istat wara li tkun ittieħdet deċiżjoni ta’ rifjut abbażi ta’ dawk ir-regoli u b’mod konformi mal-leġiżlazzjoni tal-UE applikabbli fil-qasam rilevanti, mingħajr dubju dik il-persuna tkun f’pożizzjoni illegali fl-Istat Membru ospitanti. F’dawk iċ-ċirkustanzi, l-Istati Membri jibqgħu intitolati li jiddeċiedu dwar il-konsegwenzi ta’ dik il-preżenza illegali fit-territorju tagħhom, kemm-il darba — u rrid nenfasizza dan il-punt — ir-regoli li joperaw kontra tali individwi ma jkunux koperti mill-Artikolu 13.
75.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jidhirli li r-risposta li għandha tingħata għad-domanda 2(a) għandha tkun fis-sens li, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, il-kriterju ta’ residenza legali fl-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma huwiex rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk ċittadin Tork jistax jinvoka dik id-dispożizzjoni.
76.
Finalment, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi 1 u 2(a) kif jiena ssuġġerejt, ma jkun hemm ebda bżonn li tingħata risposta għad-domanda 2(b). Madankollu, għall-finijiet ta’ kompletezza, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tixtieq tirrispondi dik id-domanda, ser inżid l-osservazzjonijiet li ġejjin.
77.
Jien diġà wasalt għall-konklużjoni li l-kriterju ta’ “residenza legali” ma għandu jingħata ebda importanza sabiex jiġi ddeterminat jekk ċittadin Tork jistax jinvoka l-istandstill taħt l-Artikolu 13 jew le. Il-fatt li, taħt id-dritt nazzjonali, is-sottomissjoni ta’ applikazzjoni trendi r-residenza waħda legali għat-tul tal-proċedura ta’ applikazzjoni ma jistax, fil-fehma tiegħi, jaffettwa l-konklużjoni. Għalkemm jekk tingħata xi ftit importanza lil din ir-regola, din ċertament tagħti ħajja lill-kriterju ta’ residenza legali, dan madankollu jirriżulta f’kostruzzjoni artifiċjali.
78.
Abbażi tar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, iċ-ċittadini Torok ma jistgħux jitqiesu li jissodisfaw il-kriterju ta’ residenza legali meta jkunu ngħataw dritt ta’ residenza biss fuq il-bażi ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti residenza fl-Istat Membru ospitanti sakemm titlesta l-proċedura għall-ħruġ ta’ permess ta’ residenza ( 38 ). Kif josserva l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, l-għoti ta’ dritt ta’ residenza temporanju lill-applikant huwa intiż sempliċement sabiex jiġi żgurat li s-sitwazzjoni tal-persuna kkonċernata ma tiġix ippreġudikata b’mod eċċessiv matul il-proċedura u, b’mod partikolari, li ċ-ċittadini barranin ma jitkeċċewx mit-territorju nazzjonali qabel ma tkun ittieħdet deċiżjoni definittiva. Minbarra l-effett sospensiv ta’ applikazzjoni pendenti, l-applikazzjoni ta’ tali dispożizzjonijiet nazzjonali ma tirriżultax fi dritt inkontestat u stabbli ta’ residenza fi ħdan it-tifsira tal-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq.
IV – Konklużjoni
79.
Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet tiegħi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi preliminari magħmula mir-Raad van State (il-Pajjiżi l-Baxxi) skont kif ġej:
(1)
L-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni japplika għal kundizzjonijiet sostantivi u/jew proċedurali taħt id-dritt nazzjonali li jirregolaw l-ewwel dħul, bħall-kundizzjoni fil-każ quddiem il-qorti tar-rinviju, li hija relatata mal-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju.
(2)
F’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, il-kriterju ta’ residenza legali fl-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 ma huwiex rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk ċittadin Tork jistax jinvoka dik id-dispożizzjoni.
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
( 2 ) Deċiżjoni tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni, tad-19 ta’ Settembru 1980, dwar l-iżvilupp tal-Assoċjazzjoni (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 1/80”).
( 3 ) Fit-12 ta’ Settembru 1963, ġie ffirmat ftehim li stabbilixxa assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u r-Repubblika tat-Turkija. Dan il-ftehim kien konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità mill-Kunsill tal-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 64/732/KEE, tat-23 ta’ Diċembru 1963 (ĠU 1973 C 113, p. 1) (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni”).
( 4 ) Il-Protokoll Addizzjonali ġie ffirmat fi Brussell fit-23 ta’ Novembru 1970 u ġie konkluż, approvat u kkonfermat f’isem il-Komunità mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2760/72, tad-19 ta’ Diċembru 1972 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 11, p. 41).
( 5 ) Staatsblad 1965, Nru 40.
( 6 ) Staatsblad 1966, Nru 387.
( 7 ) Staatsblad 2000, Nru 495.
( 8 ) Staatsblad 2000, Nru 497.
( 9 ) Sentenza tal-21 ta’ Ottubru 2003, Abatay et (Kawżi magħquda C-317/01 u C-369/01, Ġabra p. I-12301).
( 10 ) Sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2010, Toprak u Oguz (Kawżi magħquda C-300/09 u C-301/09 Ġabra p. I-12845, punti 53 u 54).
( 11 ) Sentenza tal-20 ta’ Settembru 2007, Tum u Dari (C-16/05, Ġabra p. I-7415, punt 55).
( 12 ) Sentenza Toprak u Oguz, punti 52 sa 54 u l-ġurisprudenza ċċitata.
( 13 ) B’rabta mal-Artikolu 13, ara s-sentenza tas-17 ta’ Settembru 2009, Sahin (C-242/06, Ġabra p. I-8465, punti 63 sa 65), u s-sentenza tad-29 ta’ April 2010, Il‑Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C-92/07, Ġabra p. I-3683, punti 47 sa 49). Fir-rigward tal-Artikolu 41(1), ara s-sentenza Tum u Dari, punt 69, u s-sentenza tat‑12 ta’ Lulju 2009, Soysal u Savatli ( C-228/06, Ġabra p. I-1031, punti 47 u 49).
( 14 ) Sentenza Abatay et, punti 84 u 85.
( 15 ) Sentenzi Tum u Dari, punt 59, u tal-21 ta’ Lulju 2011, Oguz (C-186/10, Ġabra p. I-6957, punt 33.
( 16 ) Ara l-punt 32 iktar ’il fuq.
( 17 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Sahin, punti 64 sa 66, u Il-Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi, punti 48 u 49.
( 18 ) Ara, inter alia, is-sentenzi Abatay et, punt 80, u tad-29 ta’ Settembru 2011, Unal (C-187/10, Ġabra p. I-9045, punt 41).
( 19 ) Għandu jingħad ukoll li l-Artikolu 13 jipprekludi wkoll l-issikkar ta’ dispożizzjonijiet, li ddaħħlu wara d-data meta daħlet fis-seħħ il-klawżola ta’ standstill, li jirrilassaw ir-regoli applikabbli f’dik id-data. Ara s-sentenza Toprak u Oguz, punt 62.
( 20 ) Sentenza Sahin, punt 63. Ara wkoll is-sentenzi tal-15 ta’ Novembru 2011, Dereci et (C-256/11, Ġabra p. I-11315, punt 94), u Toprak u Oguz, punt 54.
( 21 ) Sentenzi Sahin, punti 64 u 65; Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi, punt 50; u Toprak u Oguz, punt 44.
( 22 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jista’ japplika, mhux biss għal dispożizzjonijiet f’liġijiet jew regolamenti, iżda wkoll għal dispożizzjonijiet f’ċirkulari li tispeċifika l-mod kif il-gvern ikkonċernat għandu l-ħsieb li japplika l-liġi. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Toprak u Oguz, punt 31. Fuq dak il-punt, ma nara ebda raġuni għaliex dik id-dispożizzjoni ma għandhiex tapplika għal leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, peress li, taħt ir-regoli applikabbli fl-1 ta’ Diċembru 1980, ebda rekwiżit speċifiku dwar il-pussess ta’ permess ta’ residenza temporanju ma ġie applikat mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti.
( 23 ) Din il-konklużjoni ma tistax tiġi affettwata, kif tidher li qed tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, bl-objettiv tal-Vw 2000 li tipprevjeni residenza illegali.
( 24 ) Huwa utli li wieħed jinnota li l-Artikolu 13 għandu effett dirett. Ara s-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 1990, Sevince (C-192/89, Ġabra I-3461, punt 26).
( 25 ) Sentenza Sahin, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata.
( 26 ) Ibid., punt 51.
( 27 ) Ibid., punt 51. Ara wkoll is-sentenza Toprak u Oguz, punt 45.
( 28 ) Ara l-punt 19 iktar ’il fuq.
( 29 ) Sentenza Abatay et, punt 84.
( 30 ) Ara s-sentenzi Abatay et, punt 105, u Tumi u Dari, punt 59.
( 31 ) Ninnota f’dan il-kuntest li, bħala trattat internazzjonali, il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija u l-istrumenti li huma bbażati fuqu, bħall-Protokoll Addizzjonali u d-Deċiżjoni Nru 1/80, għandhom jiġu interpretati skont l-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-liġi tat-trattati — jiġifieri, in bona fede — skont it-tifsira ordinarja li għandha tingħata lit-termini tat-trattat fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tal-għan u l-iskop tiegħu. Ara s-sentenza tat-2 ta’ Marzu 1999, Eddline El-Yassini (C-416/96, Ġabra p. I-1209, punt 47). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Villalón fil-Kawża Demirkan (C‑221/11, pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, punt 53).
( 32 ) Sentenza Sahin, punt 52. Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza Toprak u Oguz.
( 33 ) Sentenza Sahin, punti 54 u 55. Ara wkoll, b’mod simili, is-sentenzi Toprak u Oguz, punti 15 u 21, u Dereci et, punti 99 u 100. Min-naħa l-oħra, is-sentenza Abatay et kienet tinvolvi sewwieqa Torok ta’ trakkijiet li kienu jgħixu u jaħdmu fit-Turkija u li għexu biss fil-Ġermanja għal perjodi ta’ żmien qosra.
( 34 ) Sentenza Dereci, punt 87.
( 35 ) Ara l-punt 32 iktar ’il fuq.
( 36 ) Dan huwa għaliex il-klawżola ta’ standstill tipprojbixxi wkoll lill-Istati membri milli jerrevokaw regoli iktar benefiċjali anki jekk dawn ikunu ddaħħlu wara d-data meta daħlet fis-seħħ il-klawżola ta’ standstill. Dan japplika anki meta dak l-issikkar ma jagħmilx ir-regoli rilevanti iktar stretti minn dawk li jirriżultaw mid-dispożizzjoni fis-seħħ fid-data meta l-klawżola ta’ standstill tkun daħlet fis-seħħ. Ara s-sentenza Toprak u Oguz, punt 62.
( 37 ) Waqt li fil-proċess ma hemm ebda evidenza ta’ aġir frodulenti jew abużiv f’dan il-każ, huwa madankollu neċessarju li wieħed josserva li, bħala prinċipju, id-dritt tal-UE ma jistax jiġi invokat għal finijiet abużivi jew frodulenti u li l-qrati nazzjonali jistgħu — fuq bażi ta’ każ b’każ — iqisu aġir abużiv jew frodulenti min-naħa tal-persuni kkonċernati sabiex, fejn xieraq, jiġu mċaħħda mill-benefiċċju tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-UE li huma jipprovaw jinvokaw. F’dan is-sens, ara s-sentenza Tum u Dari, punt 64.
( 38 ) Sentenza tat-30 ta’ Settembru 1997, Ertanir (C-98/96, Ġabra p. I-5179, punti 47 sa 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Full & Egal Universal Law Academy