EUR-Lex -  62012CC0361 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

WAHL

ippreżentati fis-26 ta’ Settembru 2013 ( 1 )

Kawża C‑361/12

Carmela Carratù

vs

Poste Italiane SpA

[Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Napoli (l-Italja)]

“Politika soċjali — Direttiva 1999/70/KE — Ftehim qafas konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP fuq ix-xogħol għal żmien determinat — Klawżola 4 — Kondizzjonijiet tal-impjieg — Kumpens f’każ ta’ inklużjoni illegali ta’ klawżola dwar żmien determinat f’kuntratt ta’ xogħol — Ugwaljanza fit-trattament — Kunċett ta’ ‘estensjoni tal-Istat’”

1. 

Permezz ta’ seba’ domandi differenti, it-Tribunale di Napoli (il-Qorti Distrettwali ta’ Napli) (l-Italja) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk il-liġi Taljana hijiex konsistenti ma’ għadd ta’ prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni Ewropea (“UE”), bħall-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet fi proċeduri ġudizzjarji, u ma’ regoli partikolari applikabbli għall-kuntratti għal żmien determinat, bħal per eżempju l-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni, li tirrifletti f’termini speċifiċi għal tali kuntratti l-prinċipju ġenerali tal-UE ta’ nondiskriminazzjoni.

2. 

Ma hijiex l-ewwel darba — u lanqas se tkun l-aħħar darba — li kawża li tinvolvi kemm lil Poste Italiane SpA (iktar ’il quddiem “Poste Italiane”) u d-Direttiva 1999/70/KE ( 2 ) tispiċċa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ( 3 ). Tressqu għadd kbir ta’ kawżi kontra Poste Italiane quddiem il-qrati ( 4 ). Kawżi simili li jikkonċernaw, fost l-oħrajn, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 1999/70, tressqu wkoll kontra ministeri tal-Gvern Taljan u awtoritajiet lokali ( 5 ).

3. 

Il-qorti tar-rinviju diġà ddeċidiet li kien illegali li Poste Italiane impjegat lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, Carratù, b’kuntratt għal żmien determinat. Dik il-qorti issa qiegħda titlob gwida dwar l-ammont ta’ kumpens dovut. F’dan ir-rigward, hija tistaqsi jekk il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni kif stipulat fid-Direttiva 1999/70 jeħtieġx li tali kumpens jakkumula sal-ġurnata li fiha l-qorti tar-rinviju tagħti d-deċiżjoni finali tagħha ( 6 ).

4. 

Għar-raġunijiet li ġejjin, jiena ma nqisx li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-konklużjoni illegali ta’ kuntratt għal żmien determinat hija komparabbli għal tkeċċija illegali f’kuntest ta’ kuntratt għal żmien indeterminat. Għalhekk, is-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistax tiġi interpretata bħala każ ta’ diskriminazzjoni.

I – Il-qafas legali

A – Il-leġiżlazzjoni tal-UE

5.

Id-Direttiva 1999/70 tinkorpora fid-dritt tal-UE l-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (iktar ’il quddiem “il-ftehim qafas”) ( 7 ). Wieħed jista’ jsib il-ftehim qafas innifsu fl-Anness għad-Direttiva 1999/70.

6.

Il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, stabbilit fil-klawżola 4 tal-ftehim qafas, jistipula:

“1.

Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva [minn raġunijiet oġġettivi].

2.

Meta approprjat, għandu japplika l-prinċipju ta’ pro rata temporis.

3.

L-arranġamenti għall-applikazzjoni ta’ din il-klawżola għandhom jiġu definiti mill-Istati Membri wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali[,] u/jew [mil]l-imsieħba soċjali, wara li jiġu ikkunsidrati l-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv u l-prattika tal-Komunità”.

B – Il-leġiżlazzjoni Taljana

1. Il-Liġi Nru 604/1966

7.

Il-Liġi Nru 604 tal-15 ta’ Lulju 1966 ( 8 ) (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 604/1966”) tistabbilixxi regoli ġenerali li japplikaw għal każijiet ta’ tkeċċija mhux kollettiva. L-Artikolu 8 ta’ din il-liġi essenzjalment jistipula li, fejn impjegat jitkeċċa illegalment, il-persuna li timpjega għandha terġa’ timpjega lill-ħaddiem fi żmien 3 ijiem, u fin-nuqqas ta’ dan, il-persuna li timpjega għandha tħallas kumpens, li l-ammont tiegħu għandu jiġi kkalkulat fid-dawl tan-numru ta’ impjegati, id-daqs tal-impriża u l-anzjanità tal-impjegat inkwistjoni, liema kumpens għandu jkun ta’ minn 2.5 sa 6 xhur paga. Il-limitu massimu tal-kumpens jista’ jiġi mgħolli sa 10 xhur paga jekk is-servizz jaqbeż l-10 snin, u sa 14-il xahar paga fejn it-tul tas-servizz jaqbeż l-20 sena u l-impriża tkun timpjega aktar minn 15-il impjegat.

2. Il-Liġi Nru 300/1970

8.

Il-Liġi Nru 300/1970 tal-20 ta’ Mejju 1970 ( 9 ) (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 300/1970”) tistabbilixxi ċerti regoli dwar il-protezzjoni tal-libertà u d-dinjità tal-ħaddiema, il-libertà tal-assoċjazzjoni u l-attività sindakali fuq il-post tax-xogħol, kif ukoll regolamenti dwar ix-xogħol.

9.

L-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970, li kien intitolat “Għoti tal-impjieg mill-ġdid”, jistipula dispożizzjonijiet speċifiċi li japplikaw f’każ ta’ tkeċċija inġusta, kif ukoll regoli li jirregolaw il-kalkolu ta’ xi kumpens li jkun dovut f’dak ir-rigward. Fil-mument li fih seħħew il-fatti, il-Liġi Nru 300/1970 kienet tistipula li, jekk aktar minn 15-il persuna kienu impjegati fil-post tax-xogħol (jew 5 impjegati fil-każ ta’ impriża agrikola), il-persuna li timpjega kellha tagħti l-impjieg mill-ġdid lill-impjegat imkeċċi jekk jinstab li t-tkeċċija kienet illegali skont il-Liġi Nru 604/1966. F’każ ta’ għoti tal-impjieg mill-ġdid, il-kumpens dovut lill-impjegat kellu jkun ekwivalenti għal paga sħiħa (inkluż il-ħlas tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali) mill-ġurnata tat-tkeċċija sad-data attwali tal-għoti tal-impjieg mill-ġdid, imma qatt inqas mill-ekwivalenti ta’ 5 xhur paga sħiħa. Fl-aħħar nett, bla ħsara għad-dritt ta’ kumpens għall-perijodu interim, l-impjegat kellu d-dritt li jirrinunzja għad-dritt li jingħata l-impjieg mill-ġdid, u minflok jitħallas kumpens addizzjonali ekwivalenti għal 15-il xahar paga sħiħa.

3. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001

10.

Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 368 tas-6 ta’ Settembru 2001 ( 10 ) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001”) ittraspona d-Direttiva 1999/70 fl-Italja.

11.

Skont l-Artikolu 1(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, kuntratt ta’ xogħol jista’ jistabbilixxi d-data meta huwa għandu jintemm għal raġunijiet tekniċi, ta’ produzzjoni jew organizzattivi, jew bil-għan li jiġi sostwitwit impjegat partikolari. Madankollu, skont l-Artikolu 1(2), kwalunkwe klawżola bħal din dwar perijodu determinat tkun ineffettiva jekk ma tkunx imniżżla, direttament jew indirettament, f’dokument bil-miktub li jispeċifika r-raġunijiet f’dak il-każ partikolari, liema raġunijiet iridu jaqgħu fi ħdan il-kategoriji stipulati fl-Artikolu 1(1). Fl-aħħar nett, l-Artikolu 1(3) jipprovdi li l-persuna li timpjega għandha tibgħat lill-impjegat kopja tad-dokument bil-miktub fi żmien ħamest ijiem tax-xogħol mid-data meta jkun beda x-xogħol.

4. Il-Liġi Nru 183/2010

12.

Il-Liġi Nru 183 tal-4 ta’ Novembru 2010 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 183/2010”) ( 11 ) tiddelega ċerti setgħat lill-Gvern Taljan fil-qasam tal-liġi tax-xogħol u tissostitwixxi diversi dispożizzjonijiet li kienu applikabbli qabel. L-Artikolu 32 ta’ din il-liġi jikkonċerna termini statutorji u regoli dwar relazzjonijiet ta’ impjieg għal żmien determinat.

13.

L-Artikolu 32(1) tal-Liġi Nru 183/2010, li ħa post l-Artikolu 6(1) u (2) tal-Liġi Nru 604/1966, jistipula li, fil-każ ta’ tkeċċija, kwalunkwe kontestazzjoni għandha tiġi ppreżentata – taħt piena li tiġi preskritta – fi żmien 60 ġurnata minn meta tiġi riċevuta n-notifika bil-miktub tat-tkeċċija (jew min-notifika bil-miktub tar-raġunijiet għat-tkeċċija, jekk jiġu riċevuti iktar tard). Barra minn hekk, tali kontestazzjoni, li tista’ tieħu kwalunkwe forma bil-miktub li tkun kapaċi tikkomunika l-intenzjoni tal-impjegat, trid tkun segwita minn rikors ippreżentat, fi żmien 270 ġurnata, fir-reġistru tal-korp ġudizzjarju li jkun qiegħed jaġixxi bħala qorti tax-xogħol.

14.

L-Artikolu 32(2) tal-Liġi Nru 183/2010 jestendi l-portata tal-Artikolu 32(1) sabiex ikopri l-każijiet kollha ta’ tkeċċija inġusta. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 32(3) ta’ din il-liġi, l-Artikolu 32(1) għandu japplika wkoll, fost l-oħrajn, għal azzjonijiet għal dikjarazzjoni li klawżola dwar żmien determinat, inkluża f’kuntratt ta’ xogħol, hija invalida skont l-Artikolu 1 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001. Barra minn hekk, huwa stipulat li ż-żmien għall-iskopijiet tat-terminu ta’ 270 ġurnata għandu jibda jiddekorri mill-iskadenza tal-kuntratt.

15.

Fi żmien meta ngħata d-digriet tar-rinviju, l-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010 kien jistipula, b’mod partikolari, li f’każ li kuntratt għal żmien determinat jiġi konvertit f’kuntratt għal żmien indeterminat, il-persuna li timpjega għandha tħallas lill-impjegat kumpens, abbażi tal-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 8 tal-Liġi Nru 604/1966, f’ammont ekwivalenti għal minn 2.5 sa 12-il xahar paga. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 32(7) tal-Liġi Nru 183/2010, dik id-dispożizzjoni għandha tapplika għall-proċeduri kollha, inklużi dawk pendenti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dik il-liġi. Fir-rigward ta’ din tal-aħħar, madankollu, il-qorti tista’, fejn ikun meħtieġ, tippermetti lill-partijiet jemendaw is-sottomissjonijiet bil-miktub tagħhom f’perijodu ta’ żmien stabbilit.

II – Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari

16.

Carratù kienet ġiet impjegata minn Poste Italiane SAbiex taħdem fiċ-Ċentru tal-Mekkanizzazzjoni Postali tal-Campania f’Napli. Skont il-kuntratt ta’ xogħol, l-impjieg tagħha kellu jkun mill-4 ta’ Ġunju sal-15 ta’ Settembru 2004. Carratù kellha tistenna sal-15 ta’ Ġunju 2004 sabiex irċeviet kopja tal-kuntratt iffirmat miż-żewġ partijiet.

17.

B’riferiment għall-Artikolu 1 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001, il-kuntratt kien jgħid li ż-żmien determinat tiegħu kien ġustifikat għal raġuniijet marbuta ma’ sostituzzjoni ta’ persunal u, speċifikament, minħabba l-ħtieġa li jiġi sostitwit membru tal-persunal fiċ-Ċentru tal-Campania mill-1 ta’ Ġunju 2004 sal-15 ta’ Settembru 2004. Il-kuntratt kompla jgħid illi kien mifhum li r-relazzjoni ta’ impjieg tintemm anki qabel il-15 ta’ Settembru 2004 jekk il-membru tal-persunal kellu jerġa’ jibda bix-xogħol tiegħu, għax b’hekk tintemm il-ħtieġa ta’ sostituzzjoni.

18.

Fil-21 ta’ Settembru 2004, Carratù bagħtet lil Poste Italiane ittra bil-posta reġistrata, fejn qalet li hija kienet disponibbli għax-xogħol. Poste Italiane rċeviet dan id-dokument fil-11 ta’ Ottubru 2004.

19.

Jirriżulta mill-proċess mgħoddi lill-Qorti tal-Ġustizzja li Carratù ressqet kawża kontra Poste Italiane quddiem il-qorti tar-rinviju fit-23 ta’ Settembru 2008. Fir-rikors tagħha hija sostniet li ma kienx hemm raġunijiet legali għalfejn l-impjieg tagħha jkun għal żmien determinat. Għalhekk hija talbet li: (i) il-klawżola dwar it-terminu tiġi ddikjarata illegali; (ii) jiġi ddikjarat li r-relazzjoni ta’ impjieg bejn Poste Italiane u hi nnifisha hija għal żmien indeterminat; u (iii) hija tingħata l-impjieg mill-ġdid u Poste Italiane għandha tiġi ordnata tħallas ir-remunerazzjoni li akkumulat fil-perijodu interim (iktar ’il quddiem il-“kumpens inkwistjoni”).

20.

B’deċiżjoni interlokutorja tal-25 ta’ Jannar 2012, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li l-klawżola dwar żmien determinat kienet illegali u ddeċidiet li mill-4 ta’ Ġunju 2004 kienet bdiet relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat ( 12 ).

21.

Fil-proċeduri quddiem il-qorti tar-rinviju, il-kwistjoni pendenti hija dwar l-ammont ta’ kumpens dovut lil Carratù. Wara li qies id-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 183/2010, u peress li jinsab f’dubju dwar il-kompatibbiltà ta’ diversi dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali ma’ klawżola 4 tal-ftehim qafas, kif ukoll ma’ għadd ta’ prinċipji ġenerali tad-dritt tal-UE, it-Tribunale di Napoli ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u, b’digriet tat-13 ta’ Ġunju 2012, li jagħmel is-seba’ domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“1.

Il-prinċipju ta’ ekwivalenza jipprekludi dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali li, fl-applikazzjoni tad-[Direttiva 1999/70], tipprovdi għal konsegwenzi ekonomiċi, fil-każ ta’ sospensjoni illegali tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol, li jinkludi klawżola li tindika t-terminu nulla, differenti u kunsiderevolment agħar meta mqabbla [ma’ dawk] fil-każ ta’ sospensjoni illegali tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt tad-dritt ċivili komuni, li jinkludi klawżola li tindika t-terminu nulla?

2.

Huwa konformi mad-dritt [tal-UE] jekk, fl-ambitu tal-applikazzjoni konkreta tiegħu, l-effikaċja ta’ sanzjoni tiffavorixxi lill-persuna li timpjega li qiegħda tabbuża, bi ħsara għall-ħaddiem li minnu jsir abbuż, b’mod li t-tul ta’ żmien tal-proċedura, jekk neċessarja, jikkawża direttament dannu lill-ħaddiem b’vantaġġ għall-persuna li timpjega u b’mod li l-effikaċja tal-miżura intiża għall-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti tonqos proporzjonalment maż-żieda tat-tul tal-proċedura, u kważi tiġi fix-xejn?

3.

[F]l-ambitu tal-applikazzjoni tad-dritt [tal-UE] fis-sens tal-Artikolu 51 tal-[Karta tad-Drittijiet Fundamentali], [huwa] konformi mal-Artikolu 47 tal-Karta u mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali li t-tul ta’ żmien tal-proċedura, jekk neċessarja, jikkawża direttament dannu lill-ħaddiem b’vantaġġ għall-persuna li timpjega u l-effikaċja tal-miżura intiża għall-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti tonqos proporzjonalment għaż-żieda tat-tul tal-proċedura, u kważi tiġi fix-xejn?

4.

[F]id-dawl tal-ispjegazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 2000/78/KE [ ( 13 ) ] u fl-Artikolu 14(1)(ċ) tad-Direttiva 2006/54/KE [ ( 14 ) ], fil-kunċett ta’ [“]kundizzjonijiet ta’ impjieg[”] imsemmija fil-klawżola 4 tad-[Direttiva 1999/70] [huma] inklużi wkoll il-konsegwenzi tal-interruzzjoni illegali tar-relazzjoni ta’ xogħol[?]

5.

Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv [għar-raba’ domanda], [...] id-differenza bejn il-konsegwenzi normalment previsti fid-dritt nazzjonali għall-interruzzjoni illegali tar-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat u għal żmien determinat [tista’] tiġi ġġustifikata skont il-klawżola 4 [tad-Direttiva 1999/70] [?]

6.

Il-prinċipji ġenerali tad-dritt [tal-UE] fis-seħħ taċ-ċertezza legali, tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, tal-ekwità proċedurali, tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva, [tad-dritt] għal qorti indipendenti u, b’mod iktar ġenerali, għal smigħ xieraq, iggarantiti mill-Artikolu 6(2) tat-Trattat tal-Unjoni Ewropea [kif emendat mill-Artikolu 1(8)[...] tat-Trattat ta’ Lisbona u li jsir riferiment għalih l-Artikolu 46 tat-Trattat UE] — moqri flimkien mal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali [...] u mal-Artikoli 46, 47 u 52(3) tal-Karta [...] — għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu lill-Istat Taljan milli jadotta, wara perijodu ta’ żmien kunsiderevoli (disa’ snin), dispożizzjoni normattiva, bħalma huwa l-Artikolu 32(7) tal-Liġi Nru 183/10, li tibdel il-konsegwenzi tal-proċeduri pendenti u li tikkawża direttament dannu lill-ħaddiem b’vantaġġ għall-persuna li timpjega u fis-sens li jipprekludu li l-effikaċja tal-miżura intiża għall-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti tonqos proporzjonalment maż-żieda tat-tul tal-proċedura, u kważi tiġi fix-xejn?

7.

Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħtix lill-prinċipji esposti l-valur ta’ prinċipji fundamentali tad-dritt tal-[UE] għall-finijiet tal-applikazzjoni orizzjontali ġeneralizzata tagħhom bejn il-partijiet u, għaldaqstant, biss il-fatt li dispożizzjoni bħall-Artikolu 32(5) sa (7) tal-Liġi Nru 183/10 tmur kontra l-obbligi previsti mid-[Direttiva 1999/70] u l-[Karta tad-Drittijiet Fundamentali], kumpannija bħall-konvenuta għandha titqies bħala organu Statali, għall-finijiet tal-applikazzjoni diretta vertikali tad-dritt Ewropew u b’mod partikolari tal-klawżola 4 tad-[Direttiva 1999/70] u tal-[Karta tad-Drittijiet Fundamentali]?”

22.

Poste Italiane, il-Gvern Taljan u Pollakk u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Waqt is-seduta li saret fil-5 ta’ Ġunju 2013, saret trattazzjoni minn Carratù, minn Poste Italiane, mill-Gvern Taljan u mill-Kummissjoni.

III – Analiżi

A – Rimarki introduttivi

23.

Fil-kawża ineżami, il-qorti tar-rinviju tagħmel seba’ domandi li jmissu ma’ medda wiesgħa ta’ kwistjonijiet. Fil-qosor, id-Domanda 1 tidher li tqajjem il-kwistjoni tal-kompatibbiltà mal-prinċipju ta’ ekwivalenza tar-regoli stabbiliti bil-leġiżlazzjoni nazzjonali biex jirrimedjaw, fuq naħa waħda, klawżoli dwar żmien determinat li huma illegali skont id-Direttiva 1999/70 u, fuq in-naħa l-oħra, klawżoli li huma illegali skont il-liġi ordinarja tal-kuntratti. Id-Domandi 2 u 3, għalkemm ifformulati b’mod kemxejn differenti, it-tnejn li huma fl-aħħar mill-aħħar jidhru li jikkonċernaw il-kompatibbiltà tar-regoli nazzjonali inkwistjoni mal-prinċipju ta’ effettività, peress li t-tul tal-proċeduri jistgħu jaffettwaw il-kumpens mogħti lill-ħaddiem. Id-Domandi 4 u 5 jikkonċernaw l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas. Id-Domanda 6 essenzjalment tikkonċerna l-konformità ma’ għadd ta’ prinċipji bażiċi tad-dritt tal-UE, ta’ regoli adottati mil-leġiżlatur nazzjonali, li għandhom impatt fuq proċeduri pendenti għall-vantaġġ tas-settur pubbliku li huwa parti f’dawk il-proċeduri. Fl-aħħar nett, id-Domanda 7 tikkonċerna l-applikabbiltà diretta tad-Direttiva 1999/70 għal entità bħal Poste Italiane.

24.

Fil-fehma tieghi, il-parti l-kbira tad-domandi rinvjati huma neqsin mill-kjarezza u l-koerenza. Għalhekk jien se niffoka fuq iż-żewġ domandi li, fil-fehma tiegħi, iqajmu punti ta’ liġi li huma biżżejjed ċari, jiġifieri d-Domandi 4 u 5. Peress li r-risposti għal dawk id-domandi se jgħinu biex jitwieġbu domandi oħra, jien naħseb li jkun utli li nibda l-parti sostantiva tal-analiżi tiegħi b’dawk iż-żewġ domandi.

25.

Mill-bidu nett jien nixtieq nenfasizza li d-digriet tar-rinviju ma jagħtix stampa ċara tal-qafas leġiżlattiv nazzjonali. Minbarra li jagħmel riferiment estensiv għal għadd ta’ dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mingħajr ma jindika b’mod ċar ir-rilevanza rispettiva jew l-inter-relazzjoni tagħhom, id-digriet tar-rinviju jiċċita wkoll estensivament mill-ġurisprudenza ta’ qrati iktar għoljin li l-qorti tar-rinviju tidher li ma taqbilx magħhom, u b’hekk iċajpar il-kwistjonijiet tad-dritt tal-UE li fuqhom hija tixtieq li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi. F’dan is-sens, id-digriet tar-rinviju fih ċertu nuqqasijiet.

26.

Barra minn hekk, id-deskrizzjoni tar-regolament dwar ħaddiema għal żmien determinat fl-Italja li tista’ tiġi estratta mid-digriet tar-rinviju, hija kkontestata b’saħħa minn Poste Italiane u mill-Gvern Taljan. Sfortunatament, is-seduta ftit li xejn għenet biex tikkjarifika l-kwistjonijiet kontenzjużi, jiġifieri r-regoli applikabbli qabel u wara l-adozzjoni tal-Liġi Nru 183/2010 ( 15 )

27.

Madankollu, ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja, fi proċeduri għal deċiżjoni preliminari, biex tirriżolvi kwistjonijiet li jikkonċernaw l-interpretazzjoni xierqa tal-leġiżlazzjoni nazzjonali; lanqas jispetta lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrikonċilja linji differenti ta’ ġurisprudenza nazzjonali. Għalhekk, il-kwistjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ u għandha tiffoka fuqha għall-iskopijiet tal-proċeduri prinċipali hija r-risposta għad-Domandi 4 u 5.

28.

F’dan li ġej, wara li nittratta l-ewwel l-oġġezzjoni mressqa minn Poste Italiane dwar l-ammissibbiltà tad-domandi, jien se nirrestrinġi l-iskop tal-analiżi tiegħi sabiex niffoka fuq il-kwistjoni li fuqha ddur l-kawża kollha: jekk il-liġi Taljana tagħtix lok ghal diskriminazzjoni inġusta kontra ħaddiem għal żmien determinat bħalma hija Carratù.

B – Ammissibbiltà

29.

Poste Italiane ssostni li d-domandi rrinvjati kollha huma inammissibbli. Hija tgħid li l-Liġi Nru 183/2010 ma kinitx adottata sabiex timplementa d-Direttiva 1999/70 u, barra minnhekk, li dawk l-istrumenti legali għandhom għanijiet u skopijiet differenti. Hija ssostni li s-suġġett inkwistjoni għalhekk jaqa’ barra mill-iskop tad-dritt tal-UE.

30.

Jien għalhekk se nindirizza fil-qosor dan l-argument, filwaqt li se nesplora kwistjonijiet speċifiċi ta’ inammissibbiltà kull fejn dawn iqumu matul l-analiżi tiegħi tad-domandi partikolari.

31.

Fi proċeduri għal deċiżjoni preliminari, id-domandi rrinvjati jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Minħabba l-ispirtu ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja li jirfed l-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta li twieġeb għal domandi bħal dawn f’ċerti sitwazzjonijiet speċifiċi biss ( 16 ).

32.

Il-każ ineżami jikkonċerna l-interpretazzjoni tal-ftehim qafas fil-kuntest tat-tilwima bejn Carratù, li ġiet impjegata b’kuntratt illegali għal żmien determinat, u l-persuna li kienet timpjegaha, Poste Italiane. Madankollu, ma jirriżultax b’mod ċar li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-UE mitluba ma għandha ebda rabta mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali; u t-tilwima inkwistjoni lanqas ma tidher li hija ipotetika ( 17 ).

33.

Meta tintalab tinterpreta d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-UE minn qorti nazzjonali, bħal fil-każ tad-Domandi 4 u 5, tali talba hija, bħala prinċipju, ammissibbli ( 18 ). L-allegata inapplikabbiltà ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-UE – bħall-klawżola 4 tal-ftehim qafas – għall-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju ma hijiex kwistjoni ta’ ammissibbiltà imma waħda li tikkonċerna l-mertu ( 19 ). Barra minn hekk, jekk il-Liġi Nru 183/2010 kinitx maħsuba jew le biex timplementa d-Direttiva 1999/70 ma għandha l-ebda rilevanza fuq il-kwistjoni tal-ammissibbiltà.

34.

Fuq dik il-bażi, jien issa se niddiskuti d-domandi rrinvjati.

C – Id-Domanda 4: Il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg”

35.

Bid-Domanda 4, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-kunċett ta’ “k[u]ndizzjonijiet [tal]-impjieg” fil-klawżola 4 tal-ftehim qafas ikoprix il-“konsegwenzi li jirriżultaw mill-interruzzjoni illegali ta’ relazzjoni ta’ impjieg”. Jiena tal-fehma li din id-domanda qiegħda tagħmel riferiment għal jekk kumpens bħal dak inkwistjoni jaqax fi ħdan il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” previst fi klawżola 4 tal-ftehim qafas.

36.

Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għandha tkun “iva”.

37.

Id-Direttiva 1999/70 ma tiddefinixxix il-frażi “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” kif użata fil-klawżola 4 tal-ftehim qafas. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità li tinterpreta dan il-kunċett.

38.

F’Del Cerro Alonso ( 20 ), il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġiet mistoqsija jekk allowances għat-tul ta’ servizz (in concreto allowances ta’ kull tliet snin) kellhomx jitqiesu li huma koperti b’dan il-kunċett. Il-Qorti tal-Ġustizzja wieġbet fl-affermattiv, u ddeċidiet li “l-elementi li jikkostitwixxu l-paga” jaqgħu fi ħdan il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” fis-sens tal-klawżola 4(1) tal-ftehim qafas ( 21 ).

39.

Fil-kawża Impact ( 22 ), li kienet tikkonċerna l-kwistjoni ta’ jekk il-paga u l-pensjonijiet kinux jaqgħu fi ħdan il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg’ imsemmi fil-klawżola 4 tal-ftehim qafas, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat u espandiet din il-pożizzjoni. Fir-rigward tal-paga, hija kkonstatat li “fid-determinazzjoni kemm tal-elementi li jikkostitwixxu l-paga kif ukoll tal-livell ta’ dawn l-elementi, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom japplikaw lill-ħaddiema għal żmien fiss [determinat] il-prinċipju tan-non-diskriminazzjoni hekk kif stabbilit mill-klawżola 4 tal-ftehim qafas” ( 23 ). Għar-rigward tal-pensjonijiet, filwaqt li għamlet riferiment għall-Artikolu 157 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja kompliet biex issostni li “l-kunċett ta’ ‘kondizzjonijiet [tal-]impjieg’ skond il-klawżola 4(1) tal-ftehim qafas [jinkludi] dawk il-pensjonijiet li jiddependu fuq ir-relazzjoni ta’ impjieg bejn il-ħaddiem u l-persuna li timpjegah, bl-esklużjoni tal-pensjonijiet legali ta’ sigurtà soċjali, li jkunu iktar jiddependu fuq kunsiderazzjonijiet ta’ natura soċjali milli fuq tali relazzjoni ta’ impjieg” ( 24 ).

40.

Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat ukoll, li hija fformulata b’mod kważi identiku, il-klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar xogħol part-time, anness mad-Direttiva 97/81/KE ( 25 ). Fi Bruno et ( 26 ), id-domanda ineżami kienet tikkonċerna jekk drittijiet għal pensjoni tal-irtirar kinux jiffurmaw parti mill-“kondizzjonijiet [tal‑]impjieg” ta’ ħaddiema part‑time skont il-klawżola 4, dwar nondiskriminazzjoni, ta’ dak il-ftehim qafas. Waqt li elaborat dwar il-kwistjoni tal-pensjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment għall-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 157 TFUE u, filwaqt li tenniet il-kundizzjonijiet applikabbli biex pensjonijiet jiġu ttrattati bħala “paga” għall-iskopijiet ta’ dik id-dispożizzjoni, b’analoġija hija applikat dawk il-kundizzjonijiet għall-klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar xogħol part-time. Għall-Qorti tal-Ġustizzja, il-kriterju deċiżiv kien jekk “[i]l-pensjoni ta’ rtirar [hijiex] imħallsa lill-ħaddiem minħabba r-relazzjoni ta’ impjieg li torbtu ma min kien preċedentement jimpjegah, jiġifieri l-kriterju tal-impjieg” ( 27 ).

41.

Fil-fehma tiegħi, din il-linja ta’ argumentazzjoni hija valida wkoll fir-rigward ta’ klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, li hija simili ħafna għall-ftehim qafas dwar xogħol part-time. Tabilħaqq, apparti mill-fatt li ż-żewġ sentenzi jieħdu l-ispirazzjoni tagħhom mill-istess sors – jiġifieri l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja taħt l-Artikolu 157 TFUE – huwa x-xebh bejn iż-żewġ ftehim qafas li wassal biex il-Qorti tal-Ġustizzja, fi Bruno et, tagħmel riferiment b’analoġija mas-sentenza Impact ( 28 ).

42.

Jien għandi nżid f’dan il-punt li n-natura statutorja ta’ benefiċċju tista’ tiskwalifikah milli jikkostitwixxi “kondizzjonijiet [tal-]impjieg”. Tabilħaqq, il-ġurisprudenza hawn fuq imsemmija tagħmilha pjuttost ċara li l-pensjonijiet imħallsa skont skemi statutorji tas-sigurtà soċjali li ma humiex ibbażati fuq l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ impjieg imma pjuttost fuq kunsiderazzjonijiet ta’ politika soċjali ma jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg”. Ma narax għalfejn dan ir-raġunament ma għandux japplika għal kull tip ta’ benefiċċju statutorju. Madankollu, jekk benefiċċju statutorju kellu jikkonċerna biss kategorija partikolari ta’ ħaddiema, jekk kellu jkun relatat direttament ma’ perijodu ta’ servizz kompletat u jekk l-ammont tiegħu kellu jkun ikkalkulat b’riferiment għall-aħħar salarju, imbagħad mingħajr ebda dubju dan ikun jikkostitwixxi “kundizzjoni tal-impjieg”, peress li tkun ir-relazzjoni tal-impjieg li tkun tippredomina, iktar milli n-natura soċjali tal-leġiżlazzjoni rilevanti ( 29 ).

43.

Biex nirrikapitola, it-test deċiżiv dwar meta miżura taqa’ fi ħdan il-portata ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” għall-iskopijiet tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat huwa dak tal-impjieg. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-elementi li jikkostitwixxu l-paga, il-livell ta’ dawn l-elementi, u l-pensjonijiet ilkoll jaqgħu fi ħdan l-iskop ta’ dan il-kunċett.

44.

Fil-każ ineżami, il-kumpens inkwistjoni huwa previst mil-leġiżlazzjoni Taljana abbażi tar-relazzjoni ta’ impjieg bejn il-ħaddiem għal żmien determinat u l-persuna li kienet timpjegah qabel. Dan huwa mfassal, b’mod partikolari, biex jagħti lill-ħaddiem dak li kien ikun qala’ li kieku l-klawżola dwar żmien determinat ma kinitx inserita illegalment. Għalhekk, din hija forma ta’ paga differita li tissodisfa l-kriterju tal-impjieg imsemmi fil-punt preċedenti u għalhekk hija “kundizzjoni tal-impjieg”.

45.

Jien nixtieq nosserva li l-ġurisprudenza dwar il-kunċett ta’ “paga” skont l-Artikolu 157 TFUE jikkonferma din il-fehma. Skont din il-ġurisprudenza, kumpens mogħti minn persuna li timpjega lil impjegat mat-terminazzjoni tal-impjieg tiegħu hija forma ta’ “paga” differita li huwa intitolat għaliha l-ħaddiem abbażi tal-impjieg tiegħu li madankollu titħallas lilu mat-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ impjieg sabiex huwa jkun jista’ jaġġusta ruħu għaċ-ċirkustanzi l-ġodda li jirriżultaw minn tali terminazzjoni ( 30 ). Barra minn hekk, kumpens mogħti lil impjegat għal tkeċċija inġusta, li jinkludi għotja bażika u għotja ta’ kumpens, huwa mfassal b’mod partikolari biex jagħti lill-impjegat dak li kien ikun qala’ li kieku l-persuna li timpjega ma kinitx itterminat illegalment ir-relazzjoni ta’ impjieg ( 31 ). Din il-ġurisprudenza hija rilevanti għaliex wieħed mill-għanijiet tal-ftehim qafas huwa li jikkontribwixxi għat-titjib fl-ugwaljanza tal-opportunitajiet bejn in-nisa u l-irġiel fid-dawl tal-fatt li iktar minn 50 % tal-ħaddiema għal żmien determinat fl-UE huma nisa ( 32 ).

46.

Abbażi ta’ dan, il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” fil-klawżola 4(1) tal-ftehim qafas jinkludi kumpens dovut minħabba t-terminazzjoni illegali ta’ kuntratt ta’ xogħol, inkluż il-kumpens inkwistjoni.

D – Id-Domanda 5: L-eżistenza ta’ differenza mhux ġustifikata fit-trattament

1. Osservazzjonijiet ġenerali

47.

Bid-Domanda 5, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk “id-differenza bejn il-konsegwenzi normalment previsti fid-dritt nazzjonali għall-interruzzjoni illegali tar-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat u għal żmien determinat [tistax] tiġi ġġustifikata skont il-klawżola 4” tal-ftehim qafas.

48.

Il-kliem tad-Domanda 5 għalhekk jippresupponi li hemm “differenza” u li dik id-differenza tikkostitwixxi, mad-daqqa t’għajn, diskriminazzjoni skont il-klawżola 4 tal-ftehim qafas. Tabilħaqq, il-qorti tar-rinviju sempliċement tistaqsi jekk tali differenza fit-trattament tistax tkun ġustifikata skont il-klawżola 4.

49.

Id-differenza fit-trattament x’aktarx isseħħ peress li l-Artikolu 32(7) tal-Liġi Nru 183/2010 ma jagħtix lill-ħaddiema għal żmien determinat f’impriżi li jimpjegaw iktar minn 15-il impjegat l-istess trattament bħall-ħaddiema permanenti komparabbli taħt l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970. Tabilħaqq, skont l-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010, Carratù fl-aħjar ipoteżi tista’ tirċievi 12-il xahar paga, u possibbilment anki 2.5 xhur paga biss. Madankollu, skont il-qorti tar-rinviju, taħt il-Liġi Nru 300/1970 hija setgħet titlob kumpens mid-data li fiha hija kkontestat il-validità tal-klawżola dwar żmien determinat, jiġifieri, hija kienet tkun intitolata għal iktar minn tmien snin paga sħiħa ( 33 ).

50.

Il-premessa li fuqha l-qorti tar-rinviju tidher li qiegħda tibbaża d-domandi tagħha ma tistax tittieħed b’mod superfiċjali. Huwa neċessarju li l-ewwel jiġi kkunsidrat jekk tkeċċija inġusta tistax verament tiġi kkomparata mal-inserzjoni illegali ta’ klawżola dwar żmien determinat f’kuntratt ta’ xogħol. Kif intqal aktar ’il fuq, jiena ma nqisx li dan hu possibbli.

51.

F’dan li ġej, qabel ma nerġa’ lura għall-kwistjoni tal-allegata diskriminazzjoni, jien se nagħmel xi osservazzjonijiet ġenerali dwar id-dispożizzjoni tan-nondiskriminazzjoni fi klawżola 4 tal-ftehim qafas.

52.

Il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni jeżiġi li sitwazzjonijiet komparabbli ma għandhomx jiġu ttrattati b’mod differenti, u sitwazzjonijiet differenti ma għandhomx jiġu ttrattati bl-istess mod. Tali trattament jista’ jiġi ġġustifikat biss jekk ikun ibbażat fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi indipendenti miċ-ċittadinanza tal-persuni kkonċernati u dan it-trattament ikun proporzjonat mal-għan leġittimu mfittex ( 34 ).

53.

Madankollu, il-kunċett ta’ nondiskriminazzjoni kif applikat fi klawżola 4 tal-ftehim qafas huwa pjuttost iktar restrittiv. L-ewwel nett, il-portata tiegħu hija limitata għal “kondizzjonijiet [tal-]impjieg”. It-tieni nett, dan jistipula li ħaddiema għal żmien determinat ma għandhomx ikunu ttrattati “b’mod inqas favorevoli”. Fl-aħħar nett, l-użu tal-kelma “biss”, apparti li timplika ħtieġa ta’ kawżalità, tidher li tindika, li ma tista’ teżisti ebda raġuni oħra plawżibbli għall-allegat trattament diskriminatorju.

54.

L-espressjoni “inqas favorevoli” ma tagħmilhiex ċara jekk it-trattament ma għandux ikun, kollox ma’ kollox, inqas favorevoli, jew jekk ksur ta’ dik id-dispożizzjoni jirriżultax biss meta t-trattament ikun inqas favorevoli f’każ speċifiku. Tabilħaqq, Poste Italiane u l-Gvern Taljan isostnu li l-pożizzjoni legali ta’ ħaddiema għal żmien determinat fl-Italja b’mod ġenerali tjiebet bil-Liġi Nru 183/2010. Madankollu, kif stqarret il-Kummissjoni waqt is-seduta, il-kwistjoni ta’ jekk il-protezzjoni legali mogħtija lill-ħaddiema għal żmien determinat b’mod ġenerali żdiditx jew naqsitx pjuttost tidher li taqa’ taħt klawżola 8(3) tal-ftehim qafas (il-klawżola ta’ “non-rigressjoni”) ( 35 ). Jien għalhekk inkun favur approċċ speċifiku ( 36 ).

55.

Barra minn hekk, it-test jirrikjedi li jinstab “ħaddiem kumparabbli permanenti”. Skont id-definizzjonijiet stipulati fi klawżola 3(2) tal-ftehim qafas, il-frażi “ħaddiem kumparabbli permanenti” tfisser, fejn possibbli, “ħaddiem b’kuntratt jew relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indeterminat, fl-istess stabbiliment, ingaġġat fl-istess xogħol/impjieg [jew xogħol/impjieg] simili, wara li tingħata attenzjoni xierqa lill-kwalifiki/kapaċitajiet”. L-aħħar parti ta’ din id-definizzjoni tidher li tippermetti grad sinjifikattiv ta’ diskrezzjoni.

56.

Il-kunċett ta’ diskriminazzjoni fid-Direttiva 1999/70 għalhekk huwa suġġett għal għadd ta’ ċirkustanzi kwalifikanti. Xi kultant dan it-test jista’ jirriżulta li ma jkunx daqshekk sempliċi.

57.

Madankollu, fil-prattika l-Qorti tal-Ġustizzja żammet dan it-test relattivament sempliċi. Sabiex jiġi evalwat jekk il-persuni kkonċernati jagħmlux xogħol identiku jew simili fis-sens tal-ftehim qafas, l-ewwel nett għandu jiġi ddeterminat, b’mod konformi mal-klawżoli 3(2) u 4(1) tiegħu, jekk, fid-dawl ta’ numru ta’ fatturi – bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet tat-taħriġ u l-kundizzjonijiet tax-xogħol – dawn il-persuni jistgħux jiġu kkunsidrati bħala li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli ( 37 ).

58.

Abbażi ta’ dawn ir-rimarki, jiena issa se niddiskuti jekk il-każ preżenti jinvolvix xi istanza ta’ diskriminazzjoni.

2. Il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni japplika għall-każ inkwistjoni?

a) Rimarki preliminari

59.

Huwa utli li nibda billi nfakkar fil-qosor ir-raġunament li jidher li l-qorti tar-rinviju adottat sabiex tistabbilixxi liema kien ikun l-eżitu l-iktar favorevoli, fir-rigward tal-kumpens, għal Carratù. Tabilħaqq, abbażi tal-informazzjoni mogħtija fl-ordni tar-rinviju fir-rigward tal-liġi nazzjonali applikabbli, jidher li sabiex wieħed jasal għall-eżitu l-iktar favorevoli, huwa neċessarju li:

—

il-klawżola taż-żmien determinat tiġi ddikjarata invalida skont l-Artikolu 1(2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 u konsegwentement jiġi rrikonoxxut li l-kuntratt issa huwa għal żmien indeterminat;

—

tikkompara s-sitwazzjoni ta’ Carratù skont il-klawżola 4 tal-ftehim qafas għal dik ta’ ħaddiem permanenti li jitkeċċa inġustament f’post tax-xogħol b’iktar minn 15-il impjegat skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970; kif ukoll

—

jiġi stabbilit ksur tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas u, konsegwentement, jiġi rrikonoxxut id-dritt għall-għoti tal-impjieg mill-ġdid u r-remunerazzjoni totali mid-data tat-tkeċċija sakemm iseħħ l-għoti tal-impjieg mill-ġdid effettiv skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970.

60.

Jidher għalhekk li l-qorti tar-rinviju tgħaqqad flimkien diversi rimedji separati li jirriżultaw mill-inklużjoni illegali ta’ klawżola ta’ żmien determinat f’kuntratt ta’ xogħol, jiġifieri (i) id-dritt għal kumpens (monetarju) għall-klawżola illegali ta’ żmien determinat, (ii) id-dritt li kuntratt ta’ xogħol għal żmien determinat jiġi kkonvertit f’wieħed għal żmien indeterminat, u (iii) id-dritt għal għoti tal-impjieg mill-ġdid fl-eventwalità ta’ tkeċċija inġusta, li jkun jinkludi paga sħiħa fil-perijodu interim jekk ikun hemm iktar minn 15-il impjegat f’post tax-xogħol partikolari.

61.

Jien nixtieq infakkar mill-ewwel li, hija ġurisprudenza stabbilita li l-ftehim qafas ma jistabbilixxix obbligu ġenerali fuq l-Istati Membri biex jipprovdu għall-konverżjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat f’kuntratti għal żmien indeterminat ( 38 ). A fortiori dan huwa l-każ anki fir-rigward tad-drittijiet skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970 li wieħed jingħata l-impjieg mill-ġdid u jirċievi ħlas fil-perijodu interim. Tali drittijiet ma jirriżultawx mill-ftehim qafas imma pjuttost mil-liġi nazzjonali, u l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandha ebda ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 267 TFUE biex tinterpreta l-liġi nazzjonali, jew li tistabbilixxi l-konsegwenzi li jirriżultaw skont il-liġi nazzjonali. F’dan is-sens, il-klawżola 4 teħtieġ biss li jkun hemm trattament ugwali, mhux it-trattament “l-iktar favorit”.

b) Ir-relazzjonijiet kuntrattwali kkomparati mal-illegalitajiet inkwistjoni

62.

Fuq livell iktar bażiku, il-każ preżenti jqajjem il-kwistjoni tal-limitazzjonijiet għall-klawżola 4 tal-ftehim qafas. Uħud mill-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jiddiskutu din il-kwistjoni, għalkemm b’mod indirett.

63.

Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tistaqsi jekk, f’każ bħal dak quddiem il-qorti tar-rinviju, teżistix ġustifikazzjoni oġġettiva fil-fatt li ħaddiema permanenti komparabbli li tkeċċew inġustament jistgħux — komparat ma’ ħaddiema impjegati b’kuntratt għal żmien determinat illegali — ġustament ikollhom iktar fiduċja fl-istabbiltà tar-relazzjoni tal-impjieg tagħhom u għalhekk fil-possibbiltà li jirċievu paga lil hinn mit-tul ta’ żmien tal-kuntratt ( 39 ). Essenzjalment, Poste Italiane tressaq l-istess argument.

64.

Il-Gvern Taljan jadotta pożizzjoni simili, billi jsostni li, għall-kuntrarju ta’ ħaddiema permanenti, ħaddiema ghal żmien determinat ma jistgħux jistennew li l-kuntratt tagħhom se jkompli. Bl-istess mod, il-Gvern Pollakk jissottometti li, fir-rigward ta’ kuntratti għal żmien determinat, il-partijiet ma jixtiqux joħolqu relazzjoni legali ta’ għal żmien indeterminat.

65.

L-avukat ta’ Carratù ma esprimiex ruħu f’dan ir-rigward.

66.

Jien naqbel mas-sentiment bażiku espress minn Poste Italiane, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni. Għar-rigward tal-ammont ta’ kumpens għat-terminazzjoni inġusta ta’ relazzjoni ta’ impjieg, ħaddiema għal żmien determinat ġeneralment ma humiex f’pożizzjoni li jkollhom l-istess aspettattivi bħal ħaddiema permanenti komparabbli.

67.

Madankollu, jien ikolli nistqarr, li għandi riżervi iktar fundamentali meta niġi biex naċċetta li l-kawża preżenti tinvolvi “diskriminazzjoni” li konsegwentement għandha tiġi “ġustifikata oġġettivament” biex ma tkunx meqjusa li hija illegali skont il-klawżola 4 tal-ftehim qafas. Tabilħaqq, sabiex nelabora fuq il-kummenti tiegħi ta’ hawn fuq fil-punt 61, ma nqisx li hu possibbli li wieħed jikkompara tkeċċija inġusta mal-inserzjoni illegali ta’ klawżola dwar żmien determinat.

68.

Verament, iż-żewġ kuntratti jiġu terminati permezz ta’ mġiba illegali. Madankollu, jekk titneħħa l-illegalità mill-ekwazzjoni, fix-xenarju li jkun fadal, kien jibqa’ jeżisti kuntratt wieħed biss. Barra minn hekk, l-azzjonijiet illegali inkwistjoni pjuttost jieħdu forom differenti. Tkeċċija inġusta hija interruzzjoni unilaterali illegali, minn persuna li timpjega, ta’ relazzjoni ta’ impjieg li altrimenti tkun valida u dejjiema. B’kuntrast ma’ dan, klawżola illegali dwar żmien determinat tikkonċerna l-konklużjoni tal-kuntratt innifsu, li għandu jiġi tterminat awtomatikament meta ż-żewġ partijiet ikunu jixtiequ dan, u fejn l-illegalità tirriżulta jew ab initio jew wara li l-kuntratt ikun ġie miftiehem, skont il-liġi nazzjonali rilevanti (li tista’ wkoll tistabbilixxi regoli proċedurali, kif tindika l-kawża preżenti). Differenti minn tkeċċija inġusta, ikun jidher li ż-żewġ partijiet jistgħu jkunu responsabbli għall-illegalità. Is-sitwazzjonijiet tassew komparabbli ikunu, fuq naħa waħda, it-tkeċċija inġusta ta’ ħaddiem impjegat b’kuntratt għal żmien indeterminat, u, fuq in-naħa l-oħra, it-tkeċċija prematura illegali ta’ ħaddiem għal żmien determinat impjegat permezz ta’ kuntratt għal żmien determinat twil ħafna ( 40 ).

69.

Għar-rigward tal-karatteristiċi essenzjali tal-kuntratti, kuntratt għal żmien determinat sempliċement ma huwiex l-istess bħal kuntratt għal żmien indeterminat. Il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li tirrikonoxxi dawn id-differenzi hija wkoll. Meta kuntratt għal żmien determinat jasal għat-tmiem taż-żmien tiegħu, ġie meqjus illi n-nuqqas ta’ tiġdid tiegħu, fil-prinċipju, ma huwiex komparabbli ma’ tkeċċija ( 41 ). L-applikazzjoni tal-klawżola ta’ nondiskriminazzjoni ma tistax “tirrimedja” d-distinzjoni bejn nuqqas ta’ tiġdid u tkeċċija mingħajr ma jiġu aboliti għal kollox id-differenzi intrinsiċi bejn iż-żewġ tipi ta’ kuntratt. Fil-fehma tiegħi, tali differenzi ma jaqgħu bl-ebda mod fi ħdan l-iskop tal-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni previst fil-klawżola 4 tal-ftehim qafas. F’dan li ġej, jien se nipprova nuri għalfejn dan.

70.

Ħaddiema għal żmien determinat, b’differenza minn ħaddiema part-time, jistgħu xorta jaħdmu l-istess skeda ta’ ġimgħa jew xahar sħiħ ta’ xogħol bħal ħaddiema permanenti. Madankollu, b’differenza minn kuntratti part-time, kuntratt għal żmien determinat huwa ddestinat li jintemm wara ċertu żmien, b’mod li jkun jirrifletti r-rieda taż-żewġ partijiet. Tali strument jagħmilha possibbli kemm għall-persuna li timpjega u anki għall-ħaddiem li jippjanaw bil-quddiem fid-dawl tat-terminazzjoni skedata tar-relazzjoni tal-impjieg.

71.

Ovvjament permezz ta’ ftehim reċiproku, kuntratti għal żmien determinat jistgħu jdumu għal diversi snin u għalhekk ma humiex neċessarjament għal perijodu qasir. Madankollu, hemm ftit mertu fl-argument li, fuq perijodu twil, ħaddiema għal żmien determinat b’mod ġenerali ma jistgħux jitqiesu li ħadmu mal-istess persuna li timpjegahom sal-istess punt bħal ħaddiema permanenti komparabbli.

72.

Dan huwa r-raġunament wara r-regola pro rata temporis fil-klawżola 4(2) tal-ftehim qafas. Din ir-regola tapplika biss għal kuntratti għall-prestazzjoni diviżibbli (inkluż, b’mod partikolari, pagamenti bħal salarji, supplimenti ta’ paga u ċerti premiums) ( 42 ), u għalhekk il-prestazzjoni tax-xogħol tonqos proporzjonalment ( 43 ). Għalhekk huwa impliċitu fis-sistema nnifisha tal-ftehim qafas li, fl-aħħar mill-aħħar, ħaddiema għal żmien fiss jistgħu jaħdmu inqas minn ħaddiema permanenti komparabbli.

73.

Barra minn hekk, għar-rigward tad-dritt tax-xogħol bħala tali, b’mod ġenerali ma hijiex xi ħaġa rari li l-protezzjoni tal-impjegati tiżdied b’mod gradwali, pass pass mat-tul tas-servizz tagħhom (l-anzjanità) ( 44 ). Skont il-każ, iktar ma jkun twil il-perijodu tas-servizz, iktar ikun twil l-avviż li jrid jingħata bil-quddiem mill-persuna li timpjega fl-eventwalità ta’ tkeċċija u ikbar ikun il-kumpens (monetarju) fl-eventwalità ta’ tkeċċija inġusta. Konsegwentement, mhux id-differenzi kollha li jirriżultaw mit-tul tal-impjieg jammontaw għal diskriminazzjoni ( 45 ).

74.

B’kuntratt għal żmien determinat, il-persuna li timpjega u l-ħaddiem ikunu qablu li ma jidħlux f’relazzjoni ta’ impjieg permanenti. Ir-remunerazzjoni ta’ ħaddiem għal żmien determinat għalhekk hija maħsuba li tintemm f’xi żmien stabbilit. Korollarju ta’ dan huwa li ħaddiema għal żmien determinat ma jistgħux jippretendu leġittimament li l-kumpens għall-inserzjoni illegali ta’ klawżola għal żmien determinat ikun l-istess bħal dak pagabbli fl-eventwalità ta’ tkeċċija ta’ ħaddiem permanenti.

75.

Kontra din il-fehma, sintendi, jista’ jiġi sostnut korrettament li l-ħaddiem huwa l-parti l-iktar dgħajfa fir-relazzjoni ta’ impjieg ( 46 ). Il-kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat huma l-forma ġenerali ta’ relazzjonijiet tal-impjieg u jikkontribwixxu għall-kwalità tal-ħajja tal-ħaddiema kkonċernati u jtejbu r-rendiment ( 47 ). Barra minn hekk, l-għan tal-ftehim qafas huwa li jtejjeb il-kwalità tax-xogħol għal żmien determinat billi tiġi żgurata l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni ( 48 ).

76.

Madankollu, huwa ovvju li l-użu ta’ kuntratti għal żmien determinat ma huwiex per se illegali. Tali kuntratti tabilħaqq jistgħu jagħtu miżura ta’ flessibbiltà lis-swieq tax-xogħol tad-diversi Stati Membri ( 49 ). Skont is-sitwazzjoni, kuntratt għal żmien fiss jista’ saħansitra jkun ukoll tarġa li twassal għal kuntratt għal żmien indeterminat ( 50 ). Madankollu, l-għan tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas ma huwiex neċessarjament li jinħolqu impjiegi permanenti ( 51 ). Tabilħaqq, huma biss differenzi mhux ġustifikati fit-trattament ta’ ħaddiema għal żmien determinat għar-rigward ta’ kundizzjonijiet tal-impjieg (ara l-klawżola 4), jew l-użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ impjieg għal żmien determinat suċċessivi (ara l-klawżola 5), li jidħlu f’kunflitt mal-għan tal-ftehim qafas.

77.

Għal dawn ir-raġunijiet, l-iskadenza ta’ kuntratt għal żmien determinat ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni, peress li dan huwa karatteristika intrinsika għal kuntratt għal żmien determinat ( 52 ). Dan huwa veru wkoll għar-rigward tal-kumpens inkwistjoni, li, għalkemm huwa direttament marbut mal-iskadenza tal-kuntratt, huwa pagabbli għaliex, fiċ-ċirkustanzi, il-klawżola dwar żmien determinat kienet illegali. Li jingħad mod ieħor ikun jimplika li tali klawżoli għandhom ġeneralment ikunu kkunsidrati li huma invalidi.

78.

Għalhekk, jien nikkonkludi li l-klawżola 4 tal-ftehim qafas ma tipprekludix regoli nazzjonali milli jistipulaw li l-kumpens pagabbli bħala konsegwenza tal-inklużjoni illegali ta’ klawżola dwar żmien determinat f’kuntratt ta’ xogħol huwa limitat għal-limitu minimu ta’ 2.5 xahar sa limitu massimu ta’ 12-il xahar paga, peress li tali regoli ma jaqgħux fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-dispożizzjoni.

c) Ir-regoli applikabbli għal ħaddiema għal żmien determinat komparati ma’ dawk applikabbli għal ħaddiema permanenti

79.

Madankollu, f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja, bħala punt ta’ prinċipju, tikkonkludi b’mod differenti u tekwipara klawżola invalida dwar żmien determinat ma’ tkeċċija illegali, jiena ser nispjega għaliex, fi kwalunkwe każ, it-tipi differenti ta’ xogħol ineżami ma jistgħux jiġu kkomparati b’mod li jagħmel sens għall-iskopijiet tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas.

80.

Jekk ikunx hemm differenza fit-trattament jidher li jkun jiddependi fuq ir-risposta għad-domanda li ġejja: Carratù, unikament minħabba l-istatus tagħha għal żmien determinat, taf tirċievi kumpens inqas favorevoli minn dak li kien ikun intitolat għalih ħaddiem permanenti bi kwalifiki/ħiliet komparabbli li jitkeċċa inġustament, wara li jkun ħadem għal perijodu komparabbli ta’ żmien u għal xogħol komparabbli?

81.

Li tingħata risposta għal din id-domanda ma hijiex kwistjoni sempliċi.

82.

Peress li l-kawża ineżami tinvolvi impriża “ikbar”, jien se nillimita r-rimarki tiegħi għall-impriżi b’iktar minn 15-il impjegat fuq il-post tax-xogħol, jiġifieri, dawk li għalihom japplika l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970.

83.

Fil-każ ta’ ħaddiema suġġetti għal klawżola illegali dwar żmien determinat, bħala prinċipju, tali kuntratt – minħabba l-ineffettività tal-klawżola dwar żmien determinat konformi mal-Artikolu 1(2) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 – isir kuntratt għal żmien indeterminat, u b’hekk ikollu livell iktar għoli ta’ protezzjoni għall-futur.

84.

Għar-rigward tal-kumpens dovut, dan jidher li huwa espliċitament irregolat bl-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010. Dan il-kumpens jista’ jvarja skont in-numru ta’ impjegati, id-daqs tal-impriża u l-anzjanità tal-impjegat. Skont din id-dispożizzjoni, Carratù għandha tirċievi tal-inqas 2.5 xhur paga, u l-iktar 12-il xahar paga.

85.

Li kieku, minflok, Carratù tkeċċiet inġustament taħt kuntratt għal żmien indeterminat, hija kien ikollha dritt li tingħata l-impjieg mill-ġdid skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970. Madankollu, l-ammont tal-kumpens, ma jkunx ċar. Skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970, ħaddiem f’dik is-sitwazzjoni jkun intitolat għal tal-inqas 5 xhur paga. Madankollu, tali ħaddiem ikollu wkoll id-dritt li jiġi kkumpensat fil-perijodu interim u l-ammont jiżdied indefinittivament sakemm effettivament tingħata l-impjieg mill-ġdid. Barra minn hekk, ladarba tiġi stabbilita l-illegalità, il-ħaddiem ikun intitolat li jirrinunzja għall-għoti tal-impjieg mill-ġdid u jirċievi 15-il xahar paga apparti l-kumpens interim.

86.

Għalkemm 5 xhur paga huwa l-limitu l-iktar baxx skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970, ma jidhirx li hemm xi limitu massimu. Tabilħaqq, fil-każ ta’ għoti tal-impjieg mill-ġdid, dik id-dispożizzjoni ma tillimitax l-ammont tal-kumpens. Għalhekk, l-ammont jista’ jirrifletti varjanti arbitrarji bħal per eżempju il-ħeffa tal-proċeduri ġudizzjarji, ir-rifjut tal-persuna li tħaddem li tirrikonoxxi l-illegalità tat-tkeċċija; jew iż-żmien meta l-impjegat jista’ jiddeċiedi li jagħti bidu għall-proċeduri. Tali inċertezza tagħmilha impossibbli li jiġi stabbilit il-limitu massimu tal-kumpens li jkun validu b’mod ġenerali.

87.

Issa, meta jiġu kkomparati ż-żewġ sistemi iktar mill-viċin, jista’ jiġi sostnut li dawn ir-regoli ġeneralment jimplikaw livell ta’ kumpens ogħla għal ħaddiem permanenti li jitkeċċa inġustament u għalhekk iktar favorevoli minn dak ipprovdut għal ħaddiem għal żmien determinat skont l-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010. Madankollu, dan l-argument huwa ineffettiv, għax dan ma huwiex il-każ fil-każijiet kollha. Tabilħaqq, li kieku l-ħaddiem imkeċċi inġustament kellu jingħata l-impjieg mill-ġdid wara biss ftit xhur, il-kumpens jista’ tabilħaqq ikun iktar baxx mill-kumpens pagabbli minħabba klawżola illegali dwar żmien determinat ( 53 ).

88.

Barra minn hekk, kif ġie kkonfermat waqt is-seduta u mill-ġurisprudenza tal-Corte Costituzionale ( 54 ) (il-Qorti Kostituzzjonali) (l-Italja), il-kumpens mogħti fil-perijodu interim lill-ħaddiem skont l-Artikolu 18 tal-Liġi Numru Nru 300/1970 huwa, fil-prinċipju, suġġett għal tnaqqis fil-każ ta’ xi remunerazzjoni oħra. Kwalunkwe vantaġġ fil-perijodu interim, għalhekk, huwa fir-riskju li jiġi paċut. B’kuntrast ma’ dan, skont l-istess ġurisprudenza tal-Corte Costituzionale, kumpens skont l-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010 evidentement jassumi n-natura ta’ sanzjoni. Huwa pagabbli fis-sitwazzjonijiet kollha, anki fejn ma jkunx hemm ħsara, meta l-ħaddiem ikun malajr sab xogħol ieħor. Tali kumpens għalhekk għandu inqas in-natura ta’ danni ddestinati biex jagħmlu tajjeb għal ħsara li attwalment tkun ġiet sostnuta u joqrob iktar lejn minn pagament ta’ kumpens bħala somma f’daqqa. Differenti minn kumpens għal tkeċċija inġusta, il-livell ta’ kumpens għal klawżola dwar żmien fiss illegali, li huwa stabbilit bil-liġi, jiżgura kemm iċ-ċertezza legali kif ukoll l-espedjenza proċedurali fit-trattament ta’ kawżi bħal dawn. Waqt is-seduta, ssemma wkoll li ħaddiem għal żmien determinat għandu l-possibbiltà li jressaq kawża kontra l-persuna li timpjegah għal danni li jeċċedu l-ammont ta’ kumpens statutorju stipulat fil-Liġi Nru 183/2010, b’mod konformi mar-regoli ordinarji tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili Taljan.

89.

Barra minn hekk, insibha problematika li nibbaża paragun bejn is-sistemi differenti fuq il-preżunzjoni li ħaddiem permanenti li jitkeċċa inġustament invarjabbilment se jeżerċita d-dritt li jirrinunzja għall-għoti tal-impjieg mill-ġdid biex minflok jieħu 15-il xahar paga – “li jieħu l-flus u jitlaq ’l hemm”, biex wieħed jgħid hekk. Huwa konċepibbli li tali ħaddiem ikun jippreferi li jibqa’ f’dak il-post tax-xogħol (partikolarment fi żminijiet ta’ riċessjoni), u b’hekk jiġi kkanċellat il-vantaġġ fuq ħaddiem impjegat b’kuntratt li jkun fih klawżola dwar żmien determinat.

90.

Fid-dawl tal-varjanti differenti msemmija iktar ’il fuq, fil-fehma tiegħi, huwa impossibbli, li wieħed jikkompara in abstracto s-sistemi differenti ta’ kumpens li japplikaw, fuq naħa waħda, għal ħaddiema permanenti li jitkeċċew inġustament u, fuq in-naħa l-oħra, għal ħaddiema impjegati b’kuntratt għal żmien fiss illegali, aħseb u ara kemm jiġi stabbilit liema sistema hija l-iktar favorevoli. Madankollu, dan huwa eżattament dak li l-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tagħmel.

91.

Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju trid lil din il-Qorti tirrevedi kemm hu ġust il-fatt li ż-żmien mgħoddi biex tiġi ttrattata tkeċċija illegali jfissirx li, globalment, ħaddiema permanenti mkeċċija illegalment għandhom vantaġġ fuq ħaddiema impjegati b’kuntratt għal żmien determinat illegali, peress li fil-frattemp jirċievu kumpens. Mill-banda l-ohra, jien nirrileva, l-ewwel nett, li jrid jingħata qies tad-diskrezzjoni li d-Direttiva 1999/70 tagħti lill-Istati Membri ( 55 ); b’mod partikolari għar-rigward tal-ħtieġa li s-swieq tax-xogħol tagħhom jinżammu flessibbli. It-tieni nett, jiena nsostni li l-komparabbiltà f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża ineżami – li tikkonċerna s-sitwazzjoni ta’ individwu privat u mhux ta’ proċeduri ta’ ksur skont l-Artikolu 258 TFUE, dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru mal-klawżola 4 tal-ftehim qafas ( 56 ) — teħtieġ mhux evalwazzjoni globali u astratta, imma waħda speċifika u konkreta fid-dawl tal-benefiċċju kkonċernat, kif muri iktar ’il fuq fil-punti 79 sa 89 ( 57 ).

92.

Għar-raġunijiet kollha msemmija fil-paragrafi preċedenti, jien ma nista’ nara ebda konklużjoni oħra ħlief li ċ-ċirkustanzi fil-kawża ineżami ma jammontawx għal diskriminazzjoni għall-iskopijiet tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas.

93.

Għalhekk, jien nipproponi li r-risposta għad-Domanda 5 tkun li l-klawżola 4(1) tal-ftehim qafas għandha tiġi interpretata bħala li ma tipprekludix, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, regoli nazzjonali li taħthom, il-kumpens pagabbli għall-inserzjoni illegali ta’ klawżola għal żmien determinat f’kuntratt ta’ xogħol, tkun limitata għal minn minimu ta’ 2.5-il xahar paga sa massimu ta’ 12-il xahar paga.

3. Implikazzjonijiet għad-Domanda 1

94.

Kif imsemmi iktar ’il fuq fil-punt 23, mad-daqqa t’għajn, il-qorti tar-rinviju tidher li qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà, mal-prinċipju ta’ ekwivalenza, tar-regoli previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali biex jirrimedjaw, fuq naħa waħda, klawżoli dwar żmien fiss li huma illegali skont id-Direttiva 1999/70 u, fuq in-naħa l-oħra, klawżoli li huma illegali skont il-liġi ordinarja tal-kuntratti.

95.

Madankollu, jidher li l-qorti tar-rinviju fir-realtà trid li l-Qorti tal-Ġustizzja terġa’ tiddeċiedi — imma din id-darba biss għar-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza — dwar kemm hu ġust il-fatt li, kollox ma kollox, iż-żmien li jittieħed biex tiġi rrimedjata t-terminazzjoni illegali ta’ kuntratt iqiegħed lill-ħaddiema impjegati b’kuntratt għal żmien determinat fi żvantaġġ. Dan huwa iktar ċar meta wieħed jiftakar li l-Artikolu 32(3) tal-Liġi Nru 183/2010 jagħmel riferiment għall-Artikolu 32(1) u li, konsegwentement, ir-regoli proċedurali applikabbli għal kawżi għal dikjarazzjoni ta’ invalidità tad-data tal-iskadenza stabbilita f’kuntratt ta’ xogħol, huma l-istess bħal dawk għal kawżi fejn tiġi kkontestata tkeċċija.

96.

F’dan l-isfond, fid-dawl tar-risposta proposta għad-Domanda 5, ma hemmx il-ħtieġa li din id-domanda tiġi mwieġba.

4. Implikazzjonijiet għad-Domandi 2, 3 u 6

97.

Bħal fil-każ tad-Domanda 1, dawn id-domandi jidher, b’mod jew ieħor, li jikkonċernaw kemm hu ġust it-tul ta’ żmien tal-proċeduri fir-rigward ta’ ħaddiema għal żmien determinat. Jien għalhekk naqbel mal-Kummissjoni li, fid-dawl tar-risposta proposta għad-Domanda 5, ma huwiex neċessarju għall-Qorti tal-Ġustizzja li twieġeb dawn id-domandi ( 58 ).

E – Id-Domanda 7: Il-kunċett ta’ “estensjoni tal-Istat”

98.

Bid-Domanda 7, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 1999/70 tistax tiġi invokata direttament kontra Poste Italiane bħala “estensjoni tal-Istat”. Poste Italiane tikkontesta bil-qawwa din il-possibbiltà ( 59 ).

99.

Jien ikolli nammetti li ninsab daqxejn mitluf dwar għalfejn din id-domanda saret lill-Qorti tal-Ġustizzja.

100.

Tabilħaqq, l-ebda waħda mill-partijiet ma jikkontesta l-fatt li d-Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 ittraspona d-Direttiva 1999/70 fil-liġi Taljana. Apparti mis-sottomissjoni li l-Liġi Nru 183/2010 hija inkompatibbli mal-klawżola 4 tal-ftehim qafas, qatt ma ġie allegat li d-Direttiva 1999/70 ma ġietx trasposta b’mod korrett fil-liġi Taljana. La l-formulazzjoni tad-domandi u lanqas it-termini tad-digriet tar-rinviju ma jagħmlu riferiment għal din il-kwistjoni u, fid-dawl tar-risposta proposta minni għad-Domanda 5, jien ma nqisx li dik il-liġi tikkomprometti t-traspożizzjoni, mill-Italja, ta’ dik id-direttiva. Barra minn hekk, il-Gvern Taljan jistqarr b’risposta għal din id-domanda li din hija nieqsa minn kull rilevanza, meta jitqies l-kamp ta’ applikazzjoni ġenerali tal-leġiżlazzjoni, li jaffettwa kemm is-settur pubbliku u dak privat.

101.

Għalhekk, jien għandi dubji fir-rigward tal-ammissibbiltà tad-Domanda 7, peress li r-risposta għad-domanda ma tidhirx li hija meħtieġa biex tiġi riżolta t-tilwima prinċipali ( 60 ). Madankollu, jien se nagħmel xi rimarki fil-qosor, f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun trid tagħti risposta.

102.

Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-klawżola 4 tal-ftehim qafas għandha effett dirett ( 61 ), għall-inqas f’sens “vertikali”.

103.

Għandu jitfakkar li din ma hijiex l-ewwel kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li tittratta l-obbligi ta’ Poste Italiane taħt id-Direttiva 1999/70 ( 62 ). Tabilħaqq, Poste Italiane kienet preċedentement ikkontestat l-idea li d-direttiva tista’ tiġi invokata direttament kontrieha ( 63 ).

104.

Ir-risposta għad-Domanda 7 tiddependi fuq l-applikazzjoni tad-dictum tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Foster ( 64 ) għall-fatti. F’Foster, il-Qorti tal-Ġustizzja ikkonstatat dawk il-famużi kelmiet li jsostnu li korp, indipendentement mill-forma legali tiegħu, li jkun ingħata responsabbiltà, skont miżura adottata mill-Istat, biex jipprovdi servizz pubbliku taħt il-kontroll tal-Istat u għandu, għal dak l-għan, setgħat speċjali lil hinn minn dawk li jirriżultaw mir-regoli normali applikabbli f’relazzjonijiet bejn individwi, huwa inkluż fi kwalunkwe każ fost il-korpi li kontriehom jistgħu jiġu invokati d-dispożizzjonijiet ta’ direttiva li kapaċi jkollha effett dirett ( 65 ). Kif turi l-espressjoni “inkluż fi kwalunkwe każ”, is-sentenza Foster ma tirrestrinġix il-ġurisprudenza għal meta entità għandha tiġi kkunsidrata bħala “estensjoni tal-Istat”. Pjuttost, dak il-kunċett huwa wiesa’, għaliex — kif ġie kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja — “l-obbligi li jirriżultaw mid-direttivi tal-Komunità huma vinkolanti, fost l-oħrajn, fuq korpi jew entitajiet li huma suġġetti għall-awtorità jew għall-kontroll ta’ awtorità pubblika jew tal-Istat” ( 66 ).

105.

Jista’ jkun hemm xi verità fl-argument li sar minn Poste Italiane li l-kunċett ta’ “Stat” huwa flessibbli, fis-sens li ma hemm l-ebda konfini riġidi bejn l-isferi privati u pubbliċi, u fis-sens li dan il-kunċett ivarja skont il-qasam tad-dritt tal-UE kkonċernat ( 67 ). Madankollu, il-kriterji li għandhom jiġu applikati sabiex jiġi stabbilit jekk entità għandhiex titqies b’mod definittiv bħala entità li hija “estensjoni tal-Istat” li fil-konfront tagħha tista’ tiġi invokata direttiva direttament ġew stabbiliti fis-sentenza Foster ( 68 ). Għar-rigward tad-distinzjoni li ssir fil-liġi Taljana bejn korpi tad-dritt pubbliku u tad-dritt privat, din id-distinzjoni ma għandha ebda rilevanza għall-kawża ineżami, issostni x’issostni Poste Italiane.

106.

Id-digriet tar-rinviju jsostni li Poste Italiane hija kollha kemm hi proprjetà tal-Istat Taljan permezz tal-uniku azzjonista tagħha, il-Ministru għall-Ekonomija u l-Finanzi. Barra minn hekk, din qiegħda taħt is-superviżjoni tal-Istat u tal-Corte dei Conti (Qorti tal-Awdituri), li għandha membru tagħha li qiegħed fil-Bord tad-Diretturi tagħha. Id-digriet ikompli jgħid li lil Poste Italiane ngħatalha obbligu ta’ servizz universali f’diversi setturi, inkluż is-settur postali, mill-Ministru, li jeżerċita poteri ġenerali ta’ superviżjoni u ta’ kontabbiltà. Barra minn hekk, il-baġit ta’ Poste Italiane huwa marbut ma’ dak tal-Istat, li jipprovdieha b’fondi biex ikopru l-ispejjeż ta’ dak l-obbligu ta’ servizz.

107.

Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jispetta lill-qorti tar-rinviju biex tistabbilixxi jekk, wara li jingħata qies lill-fatti rilevanti kollha, Poste Italiane taqax fl-ambitu tad-duttrina Foster, jiġifieri, jekk hijiex mogħnija b’setgħat lil hinn minn dawk li jirriżultaw mir-regoli normali ( 69 ).

108.

Min-naħa tagħha, Poste Italiane tinvoka prinċipalment id-Direttiva 2004/17/KE ( 70 ) u żewġ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni ( 71 ), billi ssostni li kienet ġiet eżentata milli tikkonforma ma’ ċerti aspetti ta’ dik id-direttiva. Madankollu, din il-fehma hija żbaljata.

109.

L-ewwel nett, il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ direttiva partikolari ma huwiex l-istess bħad-domanda dwar jekk, skont l-Artikolu 288 TFUE, l-Istat bħala tali jistax, permezz tal-eżerċizzju tal-awtonomija legali tiegħu permezz ta’ assoċjazzjonijiet jew organizzazzjonijiet li formalment ma jaqgħux taħt id-dritt pubbliku, jevita li jikkonforma ma’ direttiva. Tabilħaqq, l-Istati Membri ma jistgħux sempliċement jirristrutturaw l-organizzazzjoni tagħhom biex jevitaw l-obbligi tagħhom taħt id-dritt tal-UE ( 72 ).

110.

It-tieni nett, deċiżjonijiet li jittieħdu b’mod konformi mal-Artikolu 30(4) tad-Direttiva 2004/17, bħal dawk imsemmija minn Poste Italiane, jikkonċernaw il-kwistjoni ta’ jekk attività settorjali partikolari hijiex direttament esposta għall-kompetizzjoni fi swieq fejn l-aċċess huwa mingħajr restrizzjonijiet, u mhux jekk entità partikolari taqax fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae ta’ dik id-direttiva.

111.

It-tielet nett, Poste Italiane hija espliċitament elenkata fl-Anness VI għad-Direttiva 2004/17 bħala entità kontraenti fis-settur tas-servizzi postali. Għalhekk, b’mod konformi mal-Artikolu 2(2) ta’ dik id-direttiva, Poste Italiane għandha tkun: (i) awtorità kontraenti kif imfisser fl-Artikolu 2(1)(a); jew (ii) impriża pubblika kif imfisser fl-Artikolu 2(1)(b); jew (iii) impriża bi drittijiet speċjali jew esklużivi kif imfisser fl-Artikolu 2(3). Għalhekk, għalkemm l-ebda waħda minn dawn it-tliet sitwazzjonijiet ma hija suffiċjenti minnha nnifisha ( 73 ), jien inħoss li d-Direttiva 2004/17 hija pjuttost tissuġġerixxi li Poste Italiane hija “estensjoni tal-Istat” skont id-duttrina Foster.

112.

Fil-qosor, ma hemmx lok li tingħata risposta għas-seba’ domanda. Madankollu, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li jkun utli li dik id-domanda tiġi ttrattata, tkun il-qorti tar-rinviju li jkollha tistabbilixxi jekk id-duttrina Foster tistax tiġi applikata għal Poste Italiane, fid-dawl tal-fatti kollha rilevanti.

IV – Konklużjoni

113.

Biex nikkonkludi, jien nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi għad-Domandi 4 u 5 magħmula mit-Tribunale di Napoli (l-Italja) kif ġej:

—

Il-kunċett ta’ “kondizzjonijiet [tal-]impjieg” kif imsemmi fil-klawżola 4(1) tal-Anness għad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE, tat-28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP għandu jiġi interpretat bħala li jkopri kumpens għat-terminazzjoni illegali ta’ kuntratt ta’ xogħol, inkluż l-inserzjoni ta’ klawżola għal żmien fiss illegali;

—

Il-klawżola 4(1) tal-ftehim qafas għandha tiġi interpretata bħala li ma tipprekludix, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, regoli nazzjonali li taħthom il-kumpens għall-inserzjoni illegali ta’ klawżola għal żmien fiss f’kuntratt ta’ xogħol ikun limitat għal minn minimu ta’ 2.5 sa massimu ta’ 12‑il xahar paga.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE, tat-28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).

( 3 ) Jiena nagħmel riferiment, fost l-oħrajn, għall-kawżi li ġejjin: sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Ġunju 2010, Sorge (C-98/09, Ġabra p. I-5837); digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2010, Vino (C-20/10, Ġabra p. I-148*); digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Ġunju 2011, Vino (C-161/11, Ġabra p. I-91*); u sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ April 2013, Della Rocca (C-290/12). Wara li ġie riċevut id-digriet tar-rinviju fil-każ ineżami, it-Tribunale di Napoli talab lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex, fid-dawl tal-iżviluppi leġiżlattivi fl-Italja, tiddeċiedi dwar serje ta’ tmien mistoqsijiet - li l-ewwel sebgħa minnhom huma kważi identiċi għal dawk f’din il-kawża - li tqajmu f’kawża li kienet tinvolvi 18-il rikorrent; ara D’Aniello (C‑89/13), li preżentement hija pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

( 4 ) Allegatament, mill-1 ta’ Lulju 2009 kien hemm kważi 15000 kawża pendenti bejn Poste Italiane u l-impjegati tagħha; ara l-punt 17 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Sorge. Barra minn hekk, skont id-digriet tar-rinviju Poste Italiane ssostni li 40 impjegat ieħor kien impjegat b’kuntratti għal żmien determinat fiċ-ċentru tagħha tal-Campania fil-perijodu rilevanti mill-1 ta’ Ġunju 2004 sal-15 ta’ Settembru 2004. Barra minn hekk, waqt is-seduta l-avukat ta’ Carratù stqarr, mingħajr ma ġie kontradett, li madwar 95% tal-kuntratti għal żmien determinat fl-Italja huma konklużi ma’ Poste Italiane.

( 5 ) Ara sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Mejju 2012, Sibilio (C-157/11). Ara wkoll il-kawżi Mascolo (C-22/13); Forni (C-61/13); Racca (C-62/13); u Russo (C-63/13), ilkoll preżentement pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u rrinvjati mit-Tribunale di Napoli. Barra minn hekk, ara l-kawża Papalia (C-50/13), u l-kawża Mascellani (C‑221/13), li preżentement ukoll jinsabu pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

( 6 ) Fil-kawża ineżami, il-kuntratt illegali kien oriġinarjament maħsub li jintemm fil-15 ta’ Settembru 2004. Skont il-qorti nazzjonali, il-każ jinvolvi kumpens potenzjali ta’ iktar minn tmien snin paga.

( 7 ) Il-bażi legali għad-Direttiva 1999/70 hija l-Artikolu 139(2) KE (li sar l-Artikolu 155(2) TFUE); ara wkoll l-ewwel premessa tal-preambolu għad-direttiva.

( 8 ) GURI Nru 195 tas-6 ta’ Awwissu 1966.

( 9 ) GURI Nru 131 tas-27 ta’ Mejju 1970.

( 10 ) Digriet Leġiżlattiv Nru 368/2001 li jittrasponi d-Direttiva 1999/70 KE dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (GURI Nru 235 tad-9 ta’ Ottubru 2001, p. 4).

( 11 ) GURI Nru 262 tad-9 ta’ Novembru 2010, Suppliment Ordinarju Nru 243.

( 12 ) Waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Poste Italiane ddikjarat li d-deċiżjoni interlokutorja ġiet appellata, u li l-appell għadu pendenti.

( 13 ) Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79).

( 14 ) Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (ĠU L 204, p. 23).

( 15 ) Tabilħaqq, għalkemm Poste Italiane ddikjarat waqt is-seduta li l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 300/1970 ma japplikax u ma kienx japplika għall-ħaddiema għal żmien determinat, tibqa’ mhux ċara l-kwistjoni jekk dan huwiex minnu għall-ħaddiema li l-istatus tagħhom ġie kkonvertit minn wieħed għal żmien determinat għal wieħed permanenti.

( 16 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-28 ta’ Frar 2012, Inter-Environnement Wallonie u Terre wallonne (C-41/11, punt 35).

( 17 ) Għalkemm il-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju kienet oriġinarjament ippreżentata fit-23 ta’ Settembru 2008, is-seduta kkonfermat li ma tqajjimx l-argument dwar jekk il-każ kienx ġie preskritt.

( 18 ) Ara s-sentenza tal-10 ta’ Jannar 2006, Cassa di Risparmio di Firenze et (C-222/04, Ġabra p. I-289, punti 67 u 68).

( 19 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (Kawżi Magħquda C-295/04 sa C-298/04, Ġabra p. I-6619, punt 30). F’dan ir-rigward, jiena naqbel mal-Kummissjoni li l-klawżola 4 tal-ftehim qafas tista’ tapplika anki għal kuntratt bi żmien determinat wieħed; ara sentenza tat-23 ta’ April 2009, Angelidaki et (Kawżi Maqgħuda C-378/07 sa C-380/07, Ġabra p. I-3071, punti 116 u 117).

( 20 ) Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso (C-307/05, Ġabra p. I-7109).

( 21 ) Ara l-punt 47 ta’ din is-sentenza, ikkonfermat bis-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, Gavieiro Gavieiro u Iglesias Torres (Kawżi Maqgħuda C-444/09 u C-456/09, Ġabra p. I-14031, punt 58); u d-digriet tat-18 ta’ Marzu 2011, Montoya Medina (C-273/10, Ġabra p. I-32*, punt 32).

( 22 ) Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ April 2008, Impact (C-268/06, Ġabra p. I-2483).

( 23 ) Ibid., punt 130.

( 24 ) Ibid., punti 131 u 132.

( 25 ) Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, li tikkonċerna l-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267).

( 26 ) Sentenza tal-10 ta’ Ġunju 2010, Bruno et (Kawżi Maqgħuda C-395/08 u C-396/08, Ġabra p. I-5119), ikkonfermata bis-sentenza tal-1 ta’ Marzu 2012, O’Brien (C‑393/10).

( 27 ) Sentenza Bruno et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46; ara wkoll punti 47 u 48.

( 28 ) Ibid., punti 28, 32, 37 u 42. Ara, barra minn hekk, ir-riferimenti b’analoġija għall-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat fil-punti 36, 37 u 64 tas-sentenza O’Brien, kif ukoll is-sentenza tat-22 ta’ April 2010, Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols (C-486/08, Ġabra p. I-3527, punt 25).

( 29 ) Sentenza Bruno et, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 30 ) Sentenzi tas-17 ta’ Mejju 1990, Barber (C-262/88, Ġabra p. I-1889, punt 13); u tas-27 ta’ Ġunju 1990, Kowalska (C-33/89, Ġabra p. I-2591, punt 10).

( 31 ) Sentenza tad-9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Perez (C-167/97, Ġabra p. I-623, punt 26).

( 32 ) Ara l-punt 9 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas, kif ukoll il-klawżola 8(2) tiegħu.

( 33 ) Ikkalkulati li jibdew mid-data li fiha Poste Italiane rċeviet l-ittra minn Carratù li permezz tagħha qiegħdet lilha nnifisha għad-dispożizzjoni tal-kumpannija (il-11 ta’ Ottubru 2004) u sal-ġurnata li fiha l-qorti tar-rinviju tagħti d-deċiżjoni finali tagħha. Ir-raġuni għal dan it-tul ta’ żmien bl-ebda mod ma huwa ċar (ara, fir-rigward it-termini proċedurali fis-sistema ġudizzjarja Taljana, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston fil-kawża Belvedere Costruzioni (sentenza tad-29 ta’ Marzu, C‑500/10, nota ta’ qiegħ il-paġna 27). Waqt is-seduta, l-avukat ta’ Carratù stqarr li hija ngħatat il-pożizzjoni tagħha mill-ġdid fl-2012.

( 34 ) Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003, Garcia Avello (C-148/02, Ġabra p. I-11613, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 35 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Sorge, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 36 ) Tabilħaqq, f’ċirkustanzi oħra l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, l-ewwel, li ma huwiex neċessarju li s-sitwazzjonijiet ikunu identiċi, imma biss li jkunu kumparabbli, u, it-tieni, li l-valutazzjoni ta’ din in-natura komparabbli għandha titwettaq mhux b’mod globali u astratt, imma b’mod speċifiku u konkret fid-dawl tal-benefiċċju kkonċernat (ara, fost l-oħrajn, sentenza tal-10 ta’ Mejju 2011, Römer, C-147/08, Ġabra p. I-3591, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 37 ) Sentenza tat-8 ta’ Settembru 2011, Rosado Santana (C-177/10, Ġabra p. I-7907, punt 66) u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 38 ) Ara s-sentenza tal-4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et (C-212/04, Ġabra p. I-6057, punt 91). Barra minn hekk, il-klawżola 5 tal-ftehim qafas ma tipprekludix bħala tali, Stat Membru milli jillimita d-dritt ta’ konverżjoni għall-impjegati fis-settur privat f’każ użu abbużiv ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi; ara d-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Ġunju 2008, Vassilakis et (C-364/07, Ġabra p. I-90, punt 122 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 39 ) Barra minn hekk, lejn tmiem is-seduta, il-Kummissjoni kkjarifikat li l-klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar in-nondiskriminazzjoni għandha tinqara flimkien mal-klawżola 5 dwar l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat fiss suċċessivi.

( 40 ) Tabilħaqq, Poste Italiane semmiet li impjegat jista’ jkeċċi ħaddiem għal żmien determinat, għalkemm dan jista’ jkun iktar diffiċli minn tkeċċija ta’ ħaddiem permanenti. Il-fatt li sitwazzjoni waħda ma teskludix l-oħra jenfasizza d-differenza bejn it-tnejn.

( 41 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-4 ta’ Ottubru 2001, Jiménez Melgar (C-438/99, Ġabra p. I-6915, punt 45; u s-sentenza tat-12 ta’ Settembru 2013, Kuso (C-614/11, punt 35).

( 42 ) Sentenza Impact, iċċitata iktar ’il fuq, punt 116, u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott, punt 161.

( 43 ) Pereżempju, it-tnaqqis tad-dritt annwali għal leave komparat ma’ dak mogħti għall-perijodu ta’ impjieg full-time huwa ġustifikat permezz ta’ raġunijiet oġġettivi; ara, fir-rigward tal-klawżola 4 tal-ftehim qafas dwar xogħol part-time, is-sentenza tat-13 ta’ Lulju 2013, Brandes (C-415/12punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 44 ) Ara, bħala eżempju, l-Artikolu 10(e) tal-Anness IX għar-Regolamenti tal-Persunal tal-Komunitajiet Ewropej.

( 45 ) Ara, f’dan is-sens, ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-proposta tal-Kummissjoni għal Direttiva tal-Kunsill li tikkonċerna l-ftehim qafas dwar xogħol għal terminu determinat konkluż mill-UNICE, mis-CEEP u mill-ETUC (COM(99)0203 - C4-0220/99) (ĠU 1999 C 279, p. 430); ara l-premessa M fil-preambolu għar-riżoluzzjoni.

( 46 ) Ara, f’dan s-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Novembru 2010, Fuß (C-429/09, Ġabra p. I-12167, punt 80 u l-ġurisprudenza ċċitata), u l-punt 25 tal-Konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Schlecker (C-64/12).

( 47 ) Ara l-kundizzjonijiet ġenerali tal-ftehim qafas, punt 6.

( 48 ) Ara klawżola 1(a) tal-ftehim qafas.

( 49 ) Qabel ma ġiet adottata d-Direttiva 1999/70, il-Kummissjoni ddikjarat, fir-rigward ta’ forom ġodda ta’ impjieg, fil-Komunikazzjoni “Politika Soċjali Ewropea — It-triq ’il quddiem għall-Unjoni”, COM (94) 333 finali, p. 22, punt 8, li l-iżviluppi kienu wasslu għal “forom iktar flessibbli ta’ kuntratti tax-xogħol (għal żmien determinat, temporanju u part-time). Dan mhux biss għax il-maniġment irid iżid il-flessibbiltà, imma anki għax il-ħaddiema involuti ħafna drabi jippreferu forom alternattivi ta’ xogħol”. Minn dakinhar il-Kummissjoni bdiet tiddikjara li “xogħol għal żmien determinat jikkontribwixxi biex is-swieq tax-xogħol isiru iktar flessibbli. Dan jipprovdi għal protezzjoni minn ċaqliq ċikliku fid-domanda, u b’hekk jippermetti li kumpanniji jaġġustaw il-livelli ta’ impjieg mingħajr ma jidħlu fi spejjeż għoljin għal tkeċċijiet. Xogħol għal żmien determinat jippermetti li l-kumpanniji jisfruttaw opportunitajiet tas-suq billi jingaġġaw fi proġetti għal żmien qasir mingħajr ma jkollhom isostnu spejjeż sproporzjonati għall-persunal. Dan huwa importanti b’mod speċjali f’dawk is-swieq tax-xogħol fejn l-impjiegi permanenti huma protetti b’regolamenti stretti, u l-flessibbiltà ġiet introdotta marġinalment. Għall-ħaddiema, ix-xogħol għal żmien determinat jipprovdi pont għall-impjieg u opportunità biex jiggwadanjaw esperjenza u ħiliet”; ara r-Rapport tas-servizzi tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE, tat-28 ta’ Ġunju 1999, dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss [żmien determinat] konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (UE-15), SEC(2006) 1074, p. 2.

( 50 ) B’konformità mal-għan tal-klawżola 6 tal-ftehim qafas.

( 51 ) Ara s-sentenza Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46.

( 52 ) Ara Barnard C., EU Employment Law, Oxford University Press, Oxford, 2012 (4th ed.), p. 440.

( 53 ) Jien inżid ngħid li fir-rigward ta’ impriżi bi 15-il impjegat jew inqas, il-kumpens għal tkeċċija inġusta skont l-Artikolu 8 tal-Liġi Nru 604/1966, li bħala regola, huwa limitat għal minn minimu ta’ 2.5 xahar sa massimu ta’ 6 xhur paga, jidher li kollox ma’ kollox huwa inqas favorevoli minn dak skont l-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 183/2010.

( 54 ) Ara s-sentenza Nru 303/2011 tal-Corte Costituzionale tad-9 ta’ Novembru 2011.

( 55 ) Ara l-klawżola 4(3) tal-ftehim qafas, moqrija flimkien mal-punt 10 tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali; ara wkoll il-premessa 17 fil-preambolu għad-Direttiva 1999/70.

( 56 ) Jien nosserva li, dwar il-kwistjoni ta’ jekk il-kundizzjonijiet tax-xogħol ivvalutati flimkien jikkostitwixxux trattament inqas favorevoli, il-Kummissjoni ddikjarat li “għandu jiġi ġustifikat li l-qrati nazzjonali jagħmlu evalwazzjoni bbażata fuq iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ. Is-servizzi tal-Kummissjoni se jsegwu l-iżviluppi fl-Istati Membri, b’mod partikolari dawk fejn paraguni bejn impjegati għal żmien determinat u impjegati permanenti jistgħu jsiru biss abbażi tal-kundizzjonijiet tal-impjieg meħuda fit-totalità tagħhom”, ara SEC(2006) 1074, p. 38 u 39 (enfasi miżjud).

( 57 ) Ara, f’dan is-sens, punt 54 iktar ’il fuq.

( 58 ) Fis-sentenza tagħha tas-6 ta’ Settembru 2011, Scattolon (C-108/10, Ġabra p. I-7491, punt 84), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fid-dawl tar-risposti l-oħra tagħha f’dik il-kawża, ma kienx għadu meħtieġ li twieġeb għar-raba’ domanda magħmula f’dik il-kawża li kienet ifformulata f’termini simili għas-sitt domanda magħmula fil-kawża ineżami.

( 59 ) Tabilħaqq, 38 minn total ta’ 122 punt fl-osservazzjonijiet tagħha huma ddedikati għal din il-kwistjoni.

( 60 ) F’dan is-sens, iċ-ċirkustanzi tal-każ quddiem il-qorti tar-rinviju huma differenti mill-argumenti ppreżentati, għalxejn, f’Gavieiro Gavieiro u Iglesias Torres, iċċitata iktar ’il fuq, punti 84 u 85, għar-rigward tal-fatt li ma kien hemm l-ebda raġuni biex tiġi applikata d-Direttiva 1999/70 direttament.

( 61 ) Ara s-sentenza Impact, iċċitata iktar ’il fuq, punt 68.

( 62 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 3 hawn fuq.

( 63 ) Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Sorge, iċċitata iktar ’il fuq, punt 64.

( 64 ) Sentenza tat-12 ta’ Lulju 1990, Foster et (C-188/89, Ġabra p. I-3313, punt 20).

( 65 ) Ara wkoll is-sentenzi tal-5 ta’ Frar 2004, Rieser Internationale Transporte (C-157/02, Ġabra p. I-1477, punt 24); u tal-24 ta’ Jannar 2012, Dominguez (C‑282/10, punt 39).

( 66 ) Ara sentenza tal-14 ta’ Ġunju 2007, Medipac-Kazantzidis (C-6/05, Ġabra p. I-4557, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 67 ) Ara, għar-rigward tal-imputabbiltà lill-Istat, għall-iskopijiet tal-Artikolu 30 TFUE, ta’ miżuri meħuda minn korp privat, is-sentenza tal-5 ta’ Novembru 2002, Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-325/00, Ġabra p. I-9977, punti 17, 19 u 20); u, mill-perspettiva tal-Artikolu 107 TFUE, is-sentenza tas-16 ta’ Mejju 2002, Franza vs Il-Kummissjoni (C-482/99, Ġabra p. I-4397, punti 55 u 56).

( 68 ) Għandu jiġi msemmi li dawn il-kriterji jistgħu jiġu rfinuti iktar f’kawża li preżentement għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Fish Legal u Shirley (C‑279/12).

( 69 ) Ara s-sentenza tal-14 ta’ Settembru 2000, Collino u Chiappero (C-343/98, Ġabra p. I-6659, punt 24); u s-sentenza Dominguez, iċċitata iktar ’il fuq, punt 40. Barra minn hekk, jien nagħmel riferiment għall-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Portgás (C-425/12, li fil-preżent għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, punti 41 u 45).

( 70 ) Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19), kif emendata.

( 71 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2008/383/KE, tat-30 ta’ April 2008, li teżenta s-servizzi tal-posta express u tal-courier fl-Italja mill-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU L 132, p. 18) u Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2010/12/UE, tal-5 ta’ Jannar 2010, li teżenta ċerti servizzi finanzjarji fis-settur postali fl-Italja mill-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali (ĠU L 6, p. 8).

( 72 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-24 ta’ Novembru 1982, Il-Kummissjoni vs L‑Irlanda (249/81, Ġabra p. 4005, punt 15), u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber f’Collino u Chiappero, iċċitata iktar ’il fuq, punt 23. Ara, barra minn hekk, il-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Portgás, iċċitata iktar ’il fuq, punt 41.

( 73 ) Ara, għal iktar dettall, il-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Portgás, punti 37 sa 39, 42 u 43.

Full & Egal Universal Law Academy