WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 24 października 2013 r. ( *1 )
„Odesłanie prejudycjalne — Reorganizacja i likwidacja instytucji kredytowych — Dyrektywa 2001/24/WE — Artykuły 3, 9 i 32 — Akt ustawodawcy krajowego nadający środkom służącym reorganizacji skutki postępowania likwidacyjnego — Przepis ustawy zakazujący wnoszenia wszelkich skarg sądowych wobec instytucji kredytowej po wejściu w życie moratorium lub zawieszający takie skargi”
W sprawie C‑85/12
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (Francja) postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 lutego 2012 r., w postępowaniu:
LBI hf, dawniej Landsbanki Islands hf,
przeciwko
Kepler Capital Markets SA,
Frédéricowi Giraux,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: T. von Danwitz (sprawozdawca), prezes izby, E. Juhász, A. Rosas, D. Šváby i C. Vajda, sędziowie,
rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
sekretarz: V. Tourrès, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 marca 2013 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
—
w imieniu LBI hf przez adwokatówS. Le Damany, T. Bruna, J.E. Bunetela oraz J. Wohla, ,
—
w imieniu F. Giraux przez adwokatów P. Jupile’a Boisverda oraz G. Brasier Porterie, ,
—
w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a, F. Fize’a oraz przez N. Rouam, działających w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika,
—
w imieniu rządu islandzkiego przez Þ. Hjatested, V. Benediktsdóttir oraz J. Bjarnadóttir, działające w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Dintilhaca, A. Nijenhuisa oraz E. Traversę, działających w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez X. Lewisa oraz M. Moustakali, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 maja 2013 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 2001/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych (Dz.U. L 125, s. 15).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy islandzką instytucją kredytową LBI hf, dawniej Landsbanki Islands hf (zwaną dalej „LBI”), a Kepler Capital Markets SA i F. Giraux w przedmiocie dokonanych przez F. Giraux dwóch zajęć zabezpieczających dokonanych we Francji na majątku LBI, mimo że była ona poddana moratorium w zakresie płatności w Islandii.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motywy 6, 7, 16, 20 i 30 dyrektywy 2001/24 stanowią:
„(6)
Administracyjne lub sądowe władze państwa członkowskiego pochodzenia mają wyłączne prawo decydowania i wdrażania środków reorganizacyjnych przewidzianych w prawie i zgodnych z praktyką stosowaną w danym państwie członkowskim. W związku z trudnościami w harmonizacji prawa i praktyk państw członkowskich należy umożliwić wzajemne uznawanie przez państwa członkowskie środków podejmowanych przez każde z państw członkowskich w celu przywrócenia rentowności instytucji kredytowych, które otrzymały zezwolenie wydane przez to państwo członkowskie.
(7)
Należy zagwarantować, by środki reorganizacyjne podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe macierzystego państwa członkowskiego oraz środki podejmowane przez osoby lub organy upoważnione przez te władze do zarządzania tymi środkami reorganizacyjnymi, w tym środki obejmujące możliwość zawieszenia płatności, zawieszenia stosowania środków egzekucyjnych lub redukcji roszczeń i inne środki mogące mieć wpływ na prawa osób trzecich, obowiązywały we wszystkich państwach członkowskich.
[…]
(16)
W celu zagwarantowania równego traktowania wierzycieli likwidacja instytucji kredytowej musi odbywać się zgodnie z zasadami jedności i powszechności, co wymaga, aby administracyjne lub sądowe władze państwa członkowskiego pochodzenia posiadały wyłączną jurysdykcję, a ich decyzja była uznawana i powodowała we wszystkich państwach członkowskich, bez dodatkowych formalności, skutki przypisane jej przez prawo państwa członkowskiego pochodzenia, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej.
[…]
(20)
Indywidualne dostarczenie informacji znanym wierzycielom jest równie istotne jak ich opublikowanie w celu umożliwienia im, o ile to konieczne, wniesienia roszczeń lub zgłoszenia uwag dotyczących roszczeń w określonym terminie. Powinno się to odbywać bez dyskryminacji wierzycieli mających miejsce zamieszkania w innych państwach członkowskich niż państwo członkowskie pochodzenia, opartej na ich miejscu zamieszkania lub naturze roszczeń. Wierzyciele muszą być regularnie, właściwie informowani przez cały czas trwania postępowania likwidacyjnego.
[…]
(30)
Skutki środków służących reorganizacji lub skutki postępowania likwidacyjnego na czas toczącego się postępowania sądowego podlegają prawu państwa członkowskiego, na którego terytorium trwa dane postępowanie sądowe, w drodze wyjątku od zastosowania lex concursus. Skutki powyższych środków i procedur na pojedyncze działania egzekucyjne wynikające z tych postępowań sądowych podlegają prawu państwa członkowskiego pochodzenia, zgodnie z ogólnymi zasadami niniejszej dyrektywy”.
4
Artykuł 2 dyrektywy 2001/24 ma następujące brzmienie:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
[…]
—
»środki służące reorganizacji« oznaczają środki, które mają zachować lub przywrócić sytuację finansową instytucji kredytowej i które mogą mieć wpływ na wcześniejsze prawa osób trzecich, włączając środki obejmujące możliwość zawieszenia płatności, zawieszenia stosowania środków egzekucyjnych lub redukcji roszczeń,
[…]
—
»postępowanie likwidacyjne« oznacza łączne postępowanie wszczęte i monitorowane przez władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego w celu sprzedaży aktywów pod nadzorem tych władz, łącznie z przypadkiem, gdy postępowanie zakończono w rezultacie ugody lub innego, podobnego środka,
[…]”.
5
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Przyjęcie środków służących reorganizacji – obowiązujące prawo”, stanowi:
„1. Jedynie władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia są upoważnione do podejmowania decyzji w sprawie wdrożenia jednego lub więcej środków służących reorganizacji w instytucji kredytowej łącznie z oddziałami w innych państwach członkowskich.
2. Środki służące reorganizacji stosowane będą zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi i proceduralnymi stosowanymi w państwie członkowskim pochodzenia, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej.
Środki te będą w pełni obowiązywać [wywołują w pełni skutki] zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego w całej [Unii] bez żadnych dodatkowych formalności, w tym wobec osób trzecich w innych państwach członkowskich, nawet jeżeli stosowane do nich zasady przyjmującego państwa członkowskiego nie przewidują podejmowania takich środków lub uzależniają ich wdrożenie od warunków, które nie są spełnione.
Środki służące reorganizacji obowiązują [wywołują skutki] w całej [Unii] od chwili wejścia w życie w państwie członkowskim, w którym zostały podjęte”.
6
Artykuł 9 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Wszczęcie postępowania likwidacyjnego – informacja do przekazania innym właściwym władzom”, w ust. 1 przewiduje:
„Jedynie władze administracyjne i sądowe państwa członkowskiego pochodzenia odpowiedzialne za likwidację są uprawnione do podejmowania decyzji w sprawie wszczęcia postępowania likwidacyjnego dotyczącego instytucji kredytowej, łącznie z oddziałami w innych państwach członkowskich.
Decyzja o wszczęciu postępowania likwidacyjnego podjęta przez władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia będzie uznana, bez żadnych dodatkowych formalności, za obowiązującą na terytorium wszystkich innych państw członkowskich i będzie obowiązywać na terytorium tych państw w tym samym czasie, co na terytorium państwa członkowskiego, w którym wszczęto to postępowanie”.
7
Artykuł 10 dyrektywy 2001/24, zatytułowany „Prawo obowiązujące”, stanowi:
„1. Instytucja kredytowa podlega likwidacji zgodnie z przepisami ustawodawczymi, wykonawczymi i proceduralnymi obowiązującymi w macierzystym państwie członkowskim, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej.
2. Prawo państwa członkowskiego pochodzenia określa w szczególności:
[…]
e)
wpływ postępowania likwidacyjnego na postępowania wszczęte przez indywidualnych wierzycieli, z wyjątkiem trwających postępowań sądowych, przewidzianych art. 32;
[…]
l)
zasady określające nieważność, możliwość unieważnienia lub niemożność wprowadzenia w życie aktów prawnych szkodliwych dla wszystkich wierzycieli [zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych z pokrzywdzeniem ogółu wierzycieli]”.
8
Zgodnie z art. 32 tej dyrektywy „[s]kutki środków służących reorganizacji lub postępowań likwidacyjnych na toczącą się sprawę sądową dotyczącą aktywów lub praw [dla toczącej się sprawy sądowej dotyczącej aktywów lub praw], których pozbawiono instytucję kredytową, podlegają wyłącznie prawu państwa członkowskiego, w którym toczy się dana sprawa”.
9
Dyrektywa 2001/24 została włączona do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3) na mocy decyzji Wspólnego Komitetu EOG z dnia 6 grudnia 2002 r. zmieniającej załącznik IX (Usługi finansowe) do Porozumienia EOG (Dz.U. 2003, L 38, s. 28).
Prawo islandzkie
10
Artykuł 138 ustawy nr 21/1991 prawo upadłościowe z dnia 26 marca 1991 r. (zwanej dalej „ustawą prawo upadłościowe”), znajdujący się w rozdziale XX tej ustawy, który przewiduje unieważnienie czynności dokonanych przez upadłego, stanowi:
„W przypadku sądowego stwierdzenia upadłości uchyla się automatycznie zajęcie zabezpieczające majątku upadłego, pod warunkiem że dany majątek stanowi część masy upadłości. Ta sama zasada ma zastosowanie do powództw o egzekucję przymusową ustanawiających zastaw na majątku upadłego w okresie sześciu miesięcy poprzedzających datę odniesienia, pod warunkiem że dany majątek stanowi część masy upadłości.
[…]”.
11
Ustawa nr 161/2002 o instytucjach finansowych z dnia 20 grudnia 2002 r. (zwana dalej „ustawą nr 161/2002 o instytucjach finansowych”) zawiera w swym rozdziale XII przepisy dotyczące reorganizacji finansowej, likwidacji i łączenia instytucji finansowych.
12
W kontekście międzynarodowego kryzysu bankowego i finansowego, który dotknął Republikę Islandii w 2008 r., przepisy rozdziału XII ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych zostały wielokrotnie zmienione. I tak, art. 98 tej ustawy został zmieniony ustawą nr 129/2008 z dnia 13 listopada 2008 r. (zwaną dalej „ustawą nr 129/2008”) w sposób umożliwiający instytucjom finansowym znajdującym się w trudnej sytuacji uzyskanie moratorium chroniącego je między innymi przed wszelkimi skargami sądowymi, jak również zawieszenia postępowań w toku przez cały okres obowiązywania moratorium, chyba że przepis prawa stanowił inaczej lub sprawa dotyczyła czynu zabronionego na gruncie prawa karnego.
13
Reżim mający zastosowanie do instytucji finansowych objętych moratorium przewidziany w ustawie nr 161/2002 o instytucjach finansowych, zmienionej ustawą nr 129/2008, został przekształcony ustawą nr 44/2009 z dnia 15 kwietnia 2009 r. (zwaną dalej „ustawą nr 44/2009”). Po pierwsze, uchylony został art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych, zakazujący wnoszenia skarg w stosunku do instytucji finansowych objętych moratorium i zawieszający toczące się przeciwko nim postępowania. Po drugie, ustawa nr 44/2009 wprowadziła szereg przepisów przejściowych, w tym pkt II, dotyczący instytucji finansowych objętych moratorium o następującym brzmieniu:
„Poniższe zasady szczególne będą mieć zastosowanie do przedsiębiorstw finansowych korzystających z moratorium od długu w dniu wejścia w życie [ustawy nr 44/2009].
1. Zatwierdzone moratorium pozostanie w mocy pomimo wejścia w życie tej ustawy i będzie mogło zostać przedłużone zgodnie z przepisami art. 10 ust. 2 [ustawy nr 44/2009].
2. Artykuł 101 ust. 1, art. 102, 103 i 103a [rozdziału XII ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych] mają zastosowanie w odniesieniu do moratorium, jak gdyby przedsiębiorstwo zostało objęte postępowaniem likwidacyjnym na mocy orzeczenia sądu w dniu wejścia w życie [ustawy nr 44/2009]; postępowania likwidacyjne będą jednak nosić nazwę »zatwierdzonych moratoriów w sprawie długu« tak długo, jak zezwolenie to pozostanie w mocy [zgodnie z postanowieniami pkt 1 powyżej]. Po upływie tego zezwolenia przedsiębiorstwo zostanie automatycznie uznane za objęte postępowaniem likwidacyjnym na zasadach ogólnych bez wydawania odrębnego orzeczenia sądowego […]”.
14
Ustawa nr 132/2010 z dnia 16 listopada 2010 r. (zwana dalej „ustawą nr 132/2010”) zmieniła z kolei przepisy przejściowe wprowadzone w ustawie nr 161/2002 o instytucjach finansowych przez ustawę nr 44/2009. Zgodnie z art. 2 ustawy nr 132/2010 instytucje finansowe objęte moratorium po upływie tego moratorium nie będą już poddawane likwidacji automatycznie, lecz na wniosek skierowany do sądu przed tym dniem. Przepis ten stanowi ponadto, że w wypadku uwzględnienia przez ten sąd wniosku o wszczęcie likwidacji środki podjęte w czasie trwania moratorium, z którego korzystała instytucja finansowa, pozostają bez zmian po wejściu w życie ustawy nr 44/2009.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
15
W dniu 10 listopada 2008 r. F. Giraux dokonał dwóch zajęć zabezpieczających na rzecz Kepler Capital Markets SA w celu zagwarantowania zapłaty wierzytelności, jaka przysługiwała mu wobec LBI.
16
LBI zażądała przed tribunal de grande instance de Paris (sądem okręgowym w Paryżu) (Francja) uchylenia tych zajęć zabezpieczających. Powołując się na środki służące reorganizacji i likwidacji powzięte w stosunku do niej w Islandii, LBI twierdziła, że środki te mogły być skutecznie przeciwstawiane francuskiemu wierzycielowi i że zgodnie z ustawą nr 44/2009 oraz art. 138 ustawy prawo upadłościowe wszystkie środki egzekucyjne podjęte po dniu 15 maja 2008 r. stały się nieważne ex tunc.
17
Jeżeli chodzi o pierwszy środek przyjęty w Islandii w stosunku do LBI, z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, że islandzki organ nadzoru finansowego został upoważniony na mocy nadzwyczajnej ustawy z dnia 6 października 2008 r. do interweniowania w związku z działalnością instytucji finansowych. W następstwie powyższego rzeczony organ przejął kontrolę nad LBI i powołał dla niej tymczasowy komitet zarządzający odpowiedzialny za kontrolowanie zarządu majątkiem banku i kierowanie jego operacjami. W dniu 5 grudnia 2008 r. sąd rejonowy w Rejkiawiku (Islandia) przyznał LBI moratorium zgodnie z ustawą nr 161/2002 o instytucjach finansowych. Owo wielokrotnie przedłużane moratorium było przedmiotem komunikatu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 9 stycznia 2009 r. (Dz.U. C 4, s. 3) jako środek służący reorganizacji zgodnie z art. 6 dyrektywy 2001/24. Komunikat informował, że w trakcie obowiązywania moratorium nie można wszcząć postępowania sądowego w stosunku do LBI. W oparciu o tę samą podstawę prawną sąd rejonowy w Rejkiawiku przyznał moratorium w dniu 24 listopada 2008 r. w dwóch oddzielnych orzeczeniach również dwóm innym instytucjom finansowym, a mianowicie Kaupthing Bank hf i Glitnir Bank hf.
18
Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009 r. tribunal de grande instance de Paris odrzucił skargę LBI. Sąd ten uznał, że przepisy przejściowe ustawy nr 44/2009 nie odsyłają do art. 138 ustawy prawo upadłościowe. Ponadto przepisy ustawy nr 44/2009 nie stanowią środków służących reorganizacji i likwidacji podjętych przez „władze administracyjne lub sądowe” w rozumieniu dyrektywy 2001/24.
19
Orzeczenie to zostało potwierdzone wyrokiem cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) (Francja) wydanym w dniu 4 listopada 2010 r. W piśmie z dnia 14 lutego 2012 r. LBI wniosła do Cour de cassation (sądu kasacyjnego) (Francja) kasację od rzeczonego wyroku.
20
W tych okolicznościach Cour de cassation postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 3 i 9 [dyrektywy 2001/24] należy interpretować w ten sposób, że środki reorganizacyjne i likwidacyjne instytucji finansowej, takie jak środki wynikające z islandzkiej ustawy nr 44/2009 […], należy uznać w rozumieniu tych przepisów za środki podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe?
2)
Czy art. 32 [dyrektywy 2001/24] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on temu, by przepis prawa krajowego, taki jak art. 98 islandzkiej ustawy [nr 161/2002 o instytucjach finansowych], który zakazuje wnoszenia wszelkich skarg sądowych wobec instytucji finansowej natychmiast po wejściu w życie moratorium lub zawiesza takie skargi, wywoływał skutki względem środków zabezpieczających podjętych w innym państwie członkowskim przed ogłoszeniem moratorium?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
21
W swym pierwszym pytaniu sąd odsyłający stara się w istocie ustalić, czy art. 3 i 9 dyrektywy 2001/24 należy interpretować w ten sposób, iż środki służące reorganizacji lub likwidacji instytucji finansowej takie jak środki oparte na przepisach przejściowych zawartych w pkt II ustawy nr 44/2009 należy uważać za środki podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe w rozumieniu tych przepisów dyrektywy 2001/24, ponieważ rzeczone przepisy przejściowe wywołują skutki jedynie za pośrednictwem orzeczeń sądowych przyznających moratorium instytucji kredytowej.
22
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że dyrektywa 2001/24, jak wynika to z jej motywu 6, ma na celu umożliwienie wzajemnego uznawania przez państwa członkowskie środków podejmowanych przez każde z państw członkowskich w celu przywrócenia rentowności instytucji kredytowych, które otrzymały zezwolenie wydane przez to państwo członkowskie. Ów cel, podobnie jak wspomniany wraz z nim w motywie 16 rzeczonej dyrektywy cel zagwarantowania równego traktowania wierzycieli, wymaga, aby środki służące reorganizacji i likwidacji podjęte przez władze państwa członkowskiego wywoływały we wszystkich innych państwach członkowskich skutki przypisane im przez prawo tego państwa członkowskiego.
23
Jak wynika z akt przedłożonych Trybunałowi, w dniu 5 grudnia 2008 r. sąd rejonowy w Rejkiawiku przyznał LBI moratorium zgodnie z art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych, zmienionej ustawą nr 129/2008, w celu umożliwienia temu przedsiębiorstwu reorganizacji jego sytuacji finansowej. Moratorium to zostało przyznane przez wspomniany sąd z uwzględnieniem trudności finansowych LBI i było ono wielokrotnie przedłużane do dnia 5 grudnia 2010 r. Bezsporne jest, iż wspomniane moratorium z uwagi na fakt, że miało umożliwić LBI reorganizację jej sytuacji finansowej, stanowiło środek służący reorganizacji w rozumieniu art. 2 tiret siódme dyrektywy 2001/24.
24
Przepisy przejściowe zawarte w pkt II ustawy nr 44/2009 zmieniły skutki prawne tych moratoriów, obejmując instytucje finansowe korzystające z moratorium szczególnym reżimem likwidacji bez poddawania tych instytucji finansowych likwidacji przed upływem moratorium.
25
Na przedłożone przez sąd odsyłający pytanie pierwsze należy odpowiedzieć w świetle tych właśnie okoliczności.
26
W tym względzie należy przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z art. 3 ust. 1 i z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2001/24 jedynie władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia są upoważnione do podejmowania decyzji w sprawie wdrożenia środków służących reorganizacji w instytucji kredytowej oraz wszczęcia postępowania likwidacyjnego dotyczącego takiej instytucji.
27
Po drugie, zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit drugi i z art. 9 ust. 1 akapit drugi rzeczonej dyrektywy środki służące reorganizacji i decyzje o wszczęciu postępowania likwidacyjnego podjęte przez władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia będą wywoływać we wszystkich innych państwach członkowskich skutki, które przypisuje im to państwo.
28
Z przepisów tych wynika, że to właśnie środki służące reorganizacji i likwidacji podejmowane przez władze administracyjne i sądowe państwa członkowskiego pochodzenia są przedmiotem uznania na mocy dyrektywy 2001/24, ze skutkami, jakie przypisuje im prawo tego państwa. Natomiast ustawodawstwo państwa członkowskiego pochodzenia dotyczące reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych zasadniczo może wywoływać skutki w innych państwach członkowskich jedynie za pośrednictwem środków podejmowanych przez władze administracyjne i sądowe tego państwa członkowskiego w stosunku do określonej instytucji kredytowej.
29
Co się tyczy przepisów przejściowych zawartych w pkt II ustawy nr 44/2009, należy podkreślić, że zmieniły one skutki moratoriów w stosunku do spłat obowiązujących w momencie wejścia w życie tej ustawy. Tymczasem uzasadnienie wspomnianej ustawy odnosi się, w części dotyczącej przyczyn i celów tej interwencji ustawodawczej, wprost do LBI, do Kaupthing Bank hf i do Glitnir Bank hf.
30
Ponadto przyjmując wspomniane przepisy przejściowe, islandzki ustawodawca nie zarządził likwidacji instytucji kredytowych objętych moratorium jako takiej, lecz przypisał pewne skutki związane z postępowaniem likwidacyjnym moratoriom obowiązującym w określonym dniu.
31
Zgodnie ze zdaniem wprowadzającym przepisów przejściowych znajdujących się w pkt II ustawy nr 44/2009 przepisy te mają zastosowanie wyłącznie do instytucji kredytowych korzystających z moratorium w momencie wejścia w życie tej ustawy, z uwagi na co w braku orzeczenia sądowego przyznającego lub przedłużającego moratorium na rzecz określonej instytucji kredytowej przed tym dniem rzeczone przepisy przejściowe nie mogą wywoływać skutków.
32
Zważywszy, że stosowanie wspomnianych przepisów przejściowych było uzależnione od indywidualnego orzeczenia przyznającego lub przedłużającego moratorium, owe przepisy prawne wywołują skutki zgodnie z ogólną systematyką dyrektywy 2001/24 nie bezpośrednio, lecz za pośrednictwem środka służącego reorganizacji przyznanego określonej instytucji kredytowej przez sąd.
33
Wreszcie z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, że w dniu 22 grudnia 2010 r. o wszczęciu postępowania likwidacyjnego w stosunku do LBI postanowiono w orzeczeniu sądu rejonowego w Rejkiawiku.
34
W tych okolicznościach należy uznać, że poddanie LBI likwidacji nie wynika z zastosowania samych przepisów przejściowych znajdujących się w pkt II ustawy nr 44/2009.
35
Skutki tych przepisów przejściowych zachodzą za pośrednictwem indywidualnych środków służących reorganizacji i likwidacji. W postępowaniu głównym owymi indywidualnymi środkami są, po pierwsze, orzeczenie sądu rejonowego w Rejkiawiku z dnia 5 grudnia 2008 r. przyznające moratorium LBI jako środek służący reorganizacji, a po drugie, orzeczenie tego samego sądu z dnia 22 listopada 2010 r. wszczynające i wdrażające posteępowanie likwidacyjne w stosunku do LBI.
36
Z powyższego wynika, że wspomniane indywidualne środki służące reorganizacji i likwidacji mogą wywoływać zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit drugi i z art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2001/24 skutki, jakie przypisuje im islandzkie ustawodawstwo w państwach członkowskich Unii.
37
Wniosku tego nie może podważyć podniesiony przez F. Giraux argument, wedle którego ze względu na fakt, iż chodzi tu nie tyle o decyzję podjętą przez władze administracyjne lub sądowe, ile o przepisy ustawowe, przepisy przejściowe ustawy nr 44/2009, które przekształciły przyznane LBI moratorium w postępowanie likwidacyjne, nie mogą być przedmiotem zaskarżenia i nie mogą w konsekwencji wywoływać skutków w państwach członkowskich Unii na mocy dyrektywy 2001/24.
38
Jak przypomniano w pkt 27 niniejszego wyroku, skutki, jakie środki służące reorganizacji i likwidacji podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia mogą wywoływać w innych państwach członkowskich Unii, określa, zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit drugi i z art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2001/24, prawo państwa członkowskiego pochodzenia. Wobec powyższego rzeczona dyrektywa nie stoi na przeszkodzie zmienianiu przez to państwo członkowskie, nawet ze skutkiem wstecznym, reżimu prawnego mającego zastosowanie do takich środków.
39
Jeżeli chodzi o kwestię tego, czy po to, by przepisy przejściowe ustawy nr 44/2009 stanowiły środki podjęte przez władze administracyjne lub sądowe w rozumieniu art. 3 i 9 dyrektywy 2001/24, powinna istnieć możliwość ich zaskarżania, należy przypomnieć, że rzeczona dyrektywa, jak wynika to z jej motywu 6, ustanawia system wzajemnego uznawania krajowych środków służących reorganizacji i likwidacji, nie mając na celu harmonizacji przepisów krajowych w tej dziedzinie.
40
Tymczasem w ramach systemu ustanowionego przez dyrektywę 2001/24 środki służące reorganizacji i likwidacji podejmowane w państwie członkowskim pochodzenia są – jak wynika to z art. 3 ust. 2 akapit drugi i z art. 9 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy – uznawane „bez żadnych dodatkowych formalności”. W szczególności rzeczona dyrektywa nie uzależnia uznania środków służących reorganizacji i likwidacji od możliwości ich zaskarżenia. Podobnie, zgodnie z rzeczonym art. 3 ust. 2 akapit drugi, przyjmujące państwo członkowskie nie może również uzależniać tego uznania od warunku przewidzianego ewentualnie w jego przepisach krajowych.
41
Wreszcie, chociaż zasada równego traktowania wierzycieli w zakresie przysługujących im możliwości zaskarżenia, o której mowa w motywie 12 dyrektywy 2001/24, zobowiązuje władze państwa członkowskiego pochodzenia do zagwarantowania wierzycielom z innych państw członkowskich takiego samego traktowania jak wierzycielom z tego państwa członkowskiego pochodzenia, to z powyższego nie można wnioskować, iż jedynie środki służące reorganizacji i likwidacji, które mogą być zaskarżone w prawie krajowym, mogą być przedmiotem uznania na mocy art. 3 ust. 2 akapit drugi i art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2001/24.
42
W świetle powyższego na pierwsze pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 3 i 9 dyrektywy 2001/24 należy interpretować w ten sposób, iż środki służące reorganizacji lub likwidacji instytucji finansowej, takie jak środki oparte na przepisach przejściowych zawartych w pkt II ustawy nr 44/2009, należy uważać za środki podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe w rozumieniu tych przepisów dyrektywy 2001/24, ponieważ rzeczone przepisy przejściowe wywołują skutki jedynie za pośrednictwem orzeczeń sądowych przyznających moratorium instytucji kredytowej.
W przedmiocie pytania drugiego
43
W swym drugim pytaniu sąd odsyłający stara się w istocie ustalić, czy art. 32 dyrektywy 2001/24 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on temu, by przepis prawa krajowego, taki jak art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych, zmienionej ustawą nr 129/2008, który zakazuje wnoszenia wszelkich skarg sądowych wobec instytucji finansowej, od momentu gdy zacznie ona korzystać z moratorium, lub zawiesza takie skargi, wywoływał skutki względem środków zabezpieczających, takich jak te w postępowaniu głównym, podjętych w innym państwie członkowskim przed ogłoszeniem moratorium.
W przedmiocie dopuszczalności
44
Frédéric Giraux podnosi, że drugie pytanie jest niedopuszczalne z uwagi na brak znaczenia dla celów rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym i fakt, że ma ono charakter hipotetyczny. Frédéric Giraux twierdzi, że zakaz wnoszenia skarg do sądu przeciwko instytucji finansowej korzystającej z moratorium zgodnie z art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych nie ma zastosowania do skarg wniesionych, jak w przypadku skarg w postępowaniu głównym, przed orzeczeniem sądowym przyznającym takie moratorium. Co więcej, F. Giraux zaznacza, że ów przepis, na który powołała się LBI, został uchylony przez ustawę nr 44/2009.
45
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, a prawidłowość tego ustalenia nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia przydatnej odpowiedzi na pytania, które zostały mu postawione (zob. wyrok z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie C‑152/11 Odar, pkt 24).
46
Rzeczonego domniemania znaczenia dla sprawy nie może obalić sam fakt, że jedna ze stron postępowania głównego podważa określone okoliczności, których prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału, a od których zależy określenie przedmiotu tego sporu (wyrok z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie C-379/05 Amurta, Zb.Orz. s. I-9569, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo).
47
Tymczasem kwestia tego, czy art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych może wywoływać skutki w stosunku do środków zabezpieczających podjętych przed orzeczeniem sądowym przyznającym moratorium i jaki wpływ może mieć w tym zakresie uchylenie mających znaczenie postanowień rzeczonego artykułu, stanowi właśnie kwestię mieszczącą się w ramach stanu prawnego i faktycznego, którego ustalenie nie należy do Trybunału.
48
Drugie z zadanych pytań należy zatem uznać za dopuszczalne.
Co do istoty
49
Aby odpowiedzieć na drugie pytanie prejudycjalne, należy zaznaczyć, że dyrektywa 2001/24 opiera się, jak wynika zwłaszcza z jej motywu 16, na zasadach jedności i powszechności oraz ustanawia zasadę wzajemnego uznawania środków służących reorganizacji i postępowań likwidacyjnych, jak też ich skutków. W tym celu art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci oraz art. 9 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy poddają środki służące reorganizacji i postępowania likwidacyjne prawu państwa członkowskiego pochodzenia, stanowiąc jednocześnie, że skutki tych środków i postępowań określane są według przepisów tego państwa oraz że ich skutki występują od chwili wejścia w życie w państwie członkowskim pochodzenia. Przepisy te przewidują, że zasadniczo środki służące reorganizacji i postępowania likwidacyjne podlegają lex concursus.
50
Jeżeli chodzi o postępowania likwidacyjne, art. 10 ust. 2 lit. e) dyrektywy 2001/24 wyjaśnia, że „postępowania wszczęte przez indywidualnych wierzycieli” podlegają prawu państwa pochodzenia, z wyjątkiem jednak skutków dla „trwających postępowań sądowych”.
51
W tym względzie art. 32 dyrektywy 2001/24 stanowi, że skutki środków służących reorganizacji lub postępowań likwidacyjnych dla toczącej się sprawy sądowej dotyczącej aktywów lub praw, których pozbawiono instytucję kredytową, podlegają wyłącznie prawu państwa członkowskiego, w którym toczy się dana sprawa.
52
Przepis ten stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, wedle której skutki środków służących reorganizacji i likwidacji podlegają prawu państwa członkowskiego pochodzenia, i musi on być przedmiotem ścisłej wykładni.
53
Zakres art. 32 dyrektywy 2001/24 wyjaśniony został przez motyw 30 dyrektywy 2001/24, wprowadzający rozróżnienie pomiędzy „toczącymi się postępowaniami sądowymi” a „pojedynczymi działaniami egzekucyjnymi”. Zgodnie z tym motywem, po pierwsze, skutki środków służących reorganizacji lub skutki postępowania likwidacyjnego na czas „toczącego się postępowania sądowego” podlegają prawu państwa członkowskiego, na którego terytorium trwa dane postępowanie sądowe, w drodze wyjątku od zastosowania lex concursus. Po drugie, skutki powyższych środków i procedur dla „pojedynczych działań egzekucyjnych” wynikających z tych postępowań sądowych podlegają prawu państwa członkowskiego pochodzenia, zgodnie z ogólnymi zasadami omawianej dyrektywy.
54
Jeżeli chodzi o określenie prawa mającego zastosowanie do skutków środków służących reorganizacji lub postępowania likwidacyjnego, należy zatem rozróżnić pomiędzy toczącymi się postępowaniami sądowymi a wynikającymi z nich indywidualnymi środkami egzekucyjnymi, przy czym te drugie podlegają przepisom państwa członkowskiego pochodzenia zgodnie z ogólną regułą ustanowioną w dyrektywie 2001/24. Jak zaznaczyła Komisja Europejska w swych uwagach na piśmie, sformułowanie „toczące się postępowania sądowe” dotyczy jedynie postępowań sądowych co do istoty sprawy.
55
Przeciwna interpretacja dyrektywy 2001/24 mogłaby podważyć skuteczność (effet utile) ustanowionej w niej zasady powszechności mającej na celu poddanie środków służących reorganizacji i postępowań likwidacyjnych postępowaniu o skutkach powszechnych. Skoro bowiem samym celem środków i postępowań, których dotyczy dyrektywa 2001/24, jest zawieszenie indywidualnych środków egzekucyjnych po to, aby przywrócić rentowność danych instytucji kredytowych, to jakikolwiek środek egzekucji zmniejszałby dostępność majątku objętego zarządem i w ten sposób zagrażałby zasadzie powszechności.
56
Co się tyczy środków zabezpieczających w postępowaniu głównym, bezsporne jest, iż środki te – z uwagi na to, że ich skutkiem jest pozbawienie instytucji kredytowej swobody rozporządzania częścią jej majątku w oczekiwaniu na merytoryczne rozstrzygnięcie sporu, w którym jest ona z jednym ze swych wierzycieli – stanowią indywidualne środki egzekucji. Z powyższego wynika, że takie środki zabezpieczające nie są objęte zakresem art. 32 dyrektywy 2001/24, lecz podlegają prawu islandzkiemu jako lex concursus.
57
Okoliczność, że środki te zostały podjęte przed przyznaniem LBI spornego w postępowaniu głównym moratorium, nie może podważyć tego wniosku. Jak bowiem wynika z samego brzmienia art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci i art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2001/24, lex concursus podlegają również skutki w czasie środków służących reorganizacji i postępowań upadłościowych. Artykuł 32 rzeczonej dyrektywy nie może stanowić przeszkody dla przyznania tym środkom i postępowaniom skutków wstecznych.
58
Na drugie pytanie prejudycjalne należy więc odpowiedzieć, że art. 32 dyrektywy 2001/24 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on temu, by przepis prawa krajowego, taki jak art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych, zmienionej ustawą nr 129/2008, który zakazuje wnoszenia wszelkich skarg sądowych wobec instytucji finansowej, od momentu gdy zacznie ona korzystać z moratorium lub zawiesza takie skargi, wywoływał skutki względem środków zabezpieczających, takich jak w postępowaniu głównym, podjętych w innym państwie członkowskim przed ogłoszeniem moratorium.
W przedmiocie kosztów
59
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuły 3 i 9 dyrektywy 2001/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych należy interpretować w ten sposób, że środki służące reorganizacji lub likwidacji instytucji finansowej, takie jak środki oparte na przepisach przejściowych zawartych w pkt II ustawy nr 44/2009 z dnia 15 kwietnia 2009 r., należy uważać za środki podejmowane przez władze administracyjne lub sądowe w rozumieniu tych przepisów dyrektywy 2001/24, ponieważ rzeczone przepisy przejściowe wywołują skutki jedynie za pośrednictwem orzeczeń sądowych przyznających moratorium instytucji kredytowej.
2)
Artykuł 32 dyrektywy 2001/24 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on temu, by przepis prawa krajowego, taki jak art. 98 ustawy nr 161/2002 o instytucjach finansowych z dnia 20 grudnia 2002 r., zmienionej ustawą nr 129/2008 z dnia 13 listopada 2008 r., który zakazuje wnoszenia wszelkich skarg sądowych wobec instytucji finansowej, od momentu gdy zacznie ona korzystać z moratorium lub zawiesza takie skargi, wywoływał skutki względem środków zabezpieczających, takich jak w postępowaniu głównym, podjętych w innym państwie członkowskim przed ogłoszeniem moratorium.
Podpisy
( *1 ) Język postępowania: francuski.
Full & Egal Universal Law Academy