KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
WATHELET
ippreżentati fl-4 ta’ Ġunju 2015 ( 1 )
Kawża C‑234/14
Ostas celtnieks SIA
vs
Talsu novada pašvaldība,
Iepirkumu uzraudzības birojs
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Augstākā tiesa (il-Latvja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kuntratti pubbliċi — Direttiva 2004/18/KE — Artikoli 47(2) u 48(3) — Operatur ekonomiku li jibbaża fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra — Obbligu li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat ma’ dawn l‑entitajiet jew li joħloq soċjetà f’isem kollettiv magħhom — Klawżola ta’ responsabbiltà individwali u in solidum tal-offerent u ta’ entitajiet oħra”
I – Introduzzjoni
1.
It-talba għal deċiżjoni preliminari, ippreżentata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-12 ta’ Mejju 2014, tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, Ostas celtnieks SIA (iktar ’il quddiem “Ostas celtnieks”) u, min-naħa l-oħra, Talsu novada pašvaldība (l-awtorità lokali tad-dipartiment ta’ Talsi, iktar ’il quddiem l-“Awtorità”) u Iepirkumu uzraudzības birojs (l-uffiċċju ta’ sorveljanza tal-kuntratti pubbliċi, iktar ’il quddiem l-“Uffiċċju”).
2.
L-Awtorità nediet proċedura ta’ kuntratt pubbliku għat-titjib tal-infrastruttura tat-toroq sabiex tiffaċilita l-aċċess għal Talsi. L-ispeċifikazzjonijiet tas-sejħa għal offerti magħmula mill-Awtorità kienu jipprevedu b’mod partikolari li, fil-każ li offerent jibbaża fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, dan għandu jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat ma’ dawn l-entitajiet jew joħloq soċjetà f’isem kollettiv. Il-ftehim ta’ partenarjat għandu jipprevedi b’mod partikolari r-responsabbiltà individwali u in solidum tal-offerent u tal-entitajiet l-oħra.
3.
Ostas celtnieks tikkontesta l-legalità ta’ dawn il-kundizzjonijiet tal-ispeċifikazzjonijiet.
4.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi ( 2 ). Il-qorti tar-rinviju tistaqsi b’mod iktar partikolari dwar il-kwistjoni jekk din id-direttiva tipprekludix jew le l-inklużjoni fl-ispeċifikazzjonijiet ta’ kundizzjonijiet bħal dawk previsti fil-kawża prinċipali.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
5.
Il-premessa 45 tad-Direttiva 2004/18 tipprovdi:
“Din id-Direttiva tħalli lill-Istati Membri li jistabbilixxu listi uffiċjali ta’ kuntratturi, fornituri jew fornituri ta’ servizzi jew sistema ta’ ċertifikazzjoni minn korpi pubbliċi jew privati, u tagħmel disposizzjoni għall-effetti ta’ reġistrazzjoni bħal din jew ċertifikazzjoni bħal din fil-proċeduri ta’ l-għoti ta’ kuntratt fi Stat Membru ieħor. Fir-rigward tal-listi uffiċjali ta’ l-operaturi ekonomiċi approvati, huwa importanti li tieħu in konsiderazzjoni l-każ legali tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-każijiet fejn l-operatur ekonomiku li huwa parti minn grupp jisħaqq fuq il-kapaċitajiet ekonomiċi, finanzjarji jew Tekniċi ta’ Kumpanniji oħra fil-grupp bħala sapport fl-applikazzjoni għar-reġistrazazzjoni. F’dan il-każ, sta għall-operatur ekonomiku li jipprova illi dawn ir-riżorsi jkunu attwalment disponibbli għalih matul il-perjodu tal-validità tar-reġistrazzjoni. Għall-għanijiet ta’ din ir-reġistrazzjoni, xi Stat Membru jista’ għalhekk jiddetermina l-livell ta’ kondizzjonijiet li jridu jiġu milqugħa u b’mod partikolari, per eżempju fejn l-operatur jisħaqq fuq il-posizzjoni finanzjarja ta’ Kumpannija oħra fil-grupp, jista’ jkun hemm il-bżonn illi dik il-Kumpannija tkun responsabbli, jekk ikun hemm il-ħtieġa konġunta u ta’ sikwit.”
6.
L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2004/18 jipprevedi dan li ġej:
“Gruppi ta’ operaturi ekonomiċi jistgħu jitfgħu l-offerta jew joħorġu bħala kandidati. Biex jitfgħu l-offerta jew it-talba għall-parteċipazzjoni, dawn il-gruppi jistgħu ma jkollhomx il-ħtieġa li jassumu xi forma speċifika legali mill-awtoritajiet kuntrattwali [kontraenti]; però, il-grupp magħżul jista’ jkollu bżonn li jagħmel hekk meta jingħata l-kuntratt, sa ċertu limitu illi din il-bidla hija neċessarja għat-twettiq sodisfaċenti tal-kuntratt.”
7.
Skont il-kliem tal-Artikolu 25 ta’ din id-direttiva:
“Fid-dokumenti tal-kuntratt, l-awtorità kontrattwanti [kontraenti] tista’ tistaqsi jew tista’ tkun mitluba minn xi Stat Membru biex tistaqsi lil min ikun xeħet l-offerta biex jindika fl-offerta tiegħu kull sehem mill-kuntratt li hu jista’ jkollu l-ħsieb li joffri b’sotto-kuntratt [subappalt] lil partijiet terzi jew kull sotto-kuntratturi [subappaltaturi] proposti.
Din l-indikazzjoni għandha tkun mingħajr preġudizzju għal kwistjoni ta’ l-obbligu ta’ l-operatur ekonomiku ewlieni.”
8.
Skont l-Artikolu 26 ta’ din id-direttiva:
“Awtoritajiet kontrattwanti [kontraenti] jistgħu jniżżlu kondizzjonijiet speċjali relatati mat-twettiq ta’ xi kuntratt, basta dawn ikunu kompatibbli mal-liġi [tal-Unjoni] u huma indikati fl-avviż tal-kuntratt jew fl-ispeċifikazzjonijiet. Il-kondizzjonijiet li jikkontrollaw it-twettiq ta’ xi kuntratt jistgħu, partikolarment, jikkonċernaw kunsiderazzjonijiet soċjali u ambjentali.”
9.
L-Artikolu 44 tal-istess direttiva jiddisponi:
“1. Kuntratti għandhom jingħataw [...] wara li l-adattabilità [idoneità] ta’ operaturi ekonomiċi mhux e[s]klużi [...] ikun ġie mixtarr mill-awtoritajiet kontrattwanti [kontraenti] skond il-kriterji ta’ permessi ekonomiċi u finanzjarji [kapaċità ekonomika u finanzjarja], ta’ stabilità professjonali u teknika jew abilità [konoxxenzi jew kapaċitajiet professjonali u tekniċi] li sar riferiment għalihom fl-Artikoli 47 sa 52 [...].
2. L-awtoritajiet kontrattwanti jistgħu jeżiġu li kandidati u dawk li jixħtu l-offerta jilħqu l-livell minimu ta’ kapaċità skond l-Artikoli 47 u 48.
Il-limitu ta’ l-informazzjoni li sar riferiment għalih fl-Artikoli 47 u 48 u l-livelli minimi ta’ abilità [kapaċità] meħtieġa għal kuntratt speċifiku għandu jkun relatat u proporzjonat mal-kontenut suġġettiv tal-kuntratt.
[...]”
10.
L-Artikolu 47 tad-Direttiva 2004/18 jipprevedi, fil-paragrafi 2 u 3 tiegħu:
“2. Operatur ekonomiku jista’, fejn xieraq u għal xi kuntratt partikolari, joqgħod fuq il-ħiliet [kapaċitajiet] ta’ entitajiet oħrajn, bla rigward għan-natura legali tar-rabtiet li hi għandha magħhom. Huwa għandu f’dak il-każ jipprova lill-awtorità kontrattwanti [kontraenti] li se jkollu għad-disposizzjoni tiegħu ir-riżorsi neċessarji, per eżempju, billi jipproduċi garanzija minn dawk l-entitajiet għal dak l-effett.
3. Taħt l-istess kondizzjonijiet, grupp ta’ operaturi ekonomiċi kif sar riferiment għalih fl-Artikolu 4 jista’ joqgħod fuq il-ħiliet ta’ parteċipanti fil-grupp jew ta’ entitajiet oħrajn.”
11.
L-Artikolu 48 ta’ din id-direttiva jiddisponi, fil-paragrafi 3 u 4:
“3. Operatur ekonomiku jista’, fejn xieraq u għal xi kuntratt partikolari, joqgħod fuq il-ħiliet [kapaċitajiet] ta’ entitajiet oħrajn, bla rigward għan-natura legali tar-rabtiet li hu jkollu magħhom. Hu għandu f’dak il-każ jipprova lill-awtorità kontrattwanti [kontraenti] li se jkollu għad-disposizzjoni tiegħu r-riżorsi meħtieġa għat-twettiq tal-kuntratt, per eżempju, billi jipproduċi garanzija mingħand dawk l-entitajiet li jpoġġu r-riżorsi meħtieġa għad-disposizzjoni ta’ l-operatur ekonomiku.
4. Taħt l-istess kondizzjonijiet grupp ta’ operaturi ekonomiċi kif sar riferiment għalihom fl-Artikolu 4 jista’ joqgħod fuq il-ħiliet ta’ parteċipanti fil-grupp jew f’entitajiet oħrajn.”
B – Id-dritt nazzjonali
12.
Il-liġi dwar il-kuntratti pubbliċi [Publisko iepirkumu likums, Latvijas Vēstnesis, 2006, no 65 (3433)], tittrasponi d-Direttiva 2004/18 fid-dritt Latvjan.
13.
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li din il-liġi tipprevedi, fl-Artikolu 41(3) (“Kapaċità ekonomika u finanzjarja”), u fl-Artikolu 42(3) (“Kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali”), li l-kontraent jista’, jekk dan ikun meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt partikolari, jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ imprendituri oħra, irrispettivament min-natura ġuridika tar-rabtiet bejniethom. F’dan il-każ, il-kontraent għandu jipprova lill-awtorità kontraenti li ser ikollu r-riżorsi neċessarji biex jeżegwixxi l-kuntratt, billi jipproduċi konfermi jew ftehimiet ta’ dawn l-imprendituri ( 3 ).
14.
Ir-regoli bażiċi ta’ ftehim ta’ partenarjat huma stabbiliti fit-Kapitolu XVI tal-kodiċi ċivili Latvjan, filwaqt li l-kundizzjonijiet imposti fuq l-operaturi ekonomiċi għall-ħolqien u għall-operat ta’ soċjetà f’isem kollettiv jinsabu fit-Titolu IX tal-kodiċi kummerċjali.
III – Il-fatti tal-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
15.
L-Awtorità nediet proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku bl-għan li ttejjeb l-infrastruttura tat-toroq.
16.
Il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet, approvat fid-29 ta’ Novembru 2011, huwa fformulat kif ġej:
“[…] fil-każ fejn offerent jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ imprendituri oħra, huwa għandu jsemmi lil dawn l-imprendituri kollha u jipprova li ser ikollu r-riżorsi neċessarji. Jekk jiġi deċiż li jiġi konkluż kuntratt ma’ dan l-offerent, dan tal-aħħar għandu, qabel ma jiġi konkluż il-kuntratt, jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat ma’ dawn l-imprendituri u jikkomunika dan il-ftehim lill-awtorità kontraenti.”
17.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-ftehim ta’ partenarjat għandu jinkludi:
“1)
klawżola li skontha kull wieħed b’mod separat u kollha in solidum ikun (ikunu) responsabbli mill-eżekuzzjoni tal-kuntratt;
2)
[in-nomina tal-]operatur ekonomiku ewlieni, li se jkollu s-setgħat kollha biex jiffirma l-kuntratt u li se jmexxi l-eżekuzzjoni tiegħu;
3)
id-deskrizzjoni tal-parti tax-xogħol li għandha titwettaq minn kull parteċipant;
4)
il-volum, espress f’perċentwali, tax-xogħol li għandu jitwettaq minn kull parteċipant.
Il-konklużjoni ta’ ftehim ta’ partenarjat tista’ tiġi ssostitwita bil-ħolqien ta’ soċjetà f’isem kollettiv.”
18.
Ostas celtnieks ikkontestat diversi kundizzjonijiet tal-ispeċifikazzjonijiet quddiem l-Uffiċċju, u b’mod partikolari l-punt 9.5.
19.
B’deċiżjoni tat-13 ta’ Frar 2012, l-Uffiċċju ddeċieda favur Ostas celtnieks fir-rigward ta’ diversi punti, iżda rrifjuta l-oġġezzjonijiet tagħha fir-rigward tal-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet. L-Uffiċċju nnota li, b’dan il-punt, l-awtorità kontraenti fil-fatt kienet indikat b’liema mod il-kontraent seta’ jipprova lill-awtorità kontraenti li huwa ser ikollu r-riżorsi neċessarji li huwa bbaża ruħu fuqhom matul il-perijodu kuntrattwali kollu.
20.
Ostas celtnieks ippreżentat rikors quddiem l-Administratīvā rajona tiesa (Qorti Amministrattiva tad-Distrett) biex tikkontesta l-illegalità parzjali tad-deċiżjoni tal-Uffiċċju dwar diversi punti u, b’mod partikolari, dik b’rabta mal-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet.
21.
B’deċiżjoni tas-7 ta’ Mejju 2013, l-Administratīvā rajona tiesa ddeċidiet li l-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet kien parzjalment illegali.
22.
Skont din il-qorti, la mil-liġi Latvjana dwar il-kuntratti pubbliċi u lanqas mid-Direttiva 2004/18 ma jirriżulta li l-awtorità kontraenti tista’ timponi fuq offerent obbligu li jipproduċi garanzija li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat ma’ entitajiet oħra li huwa jibbaża fuq il-kapaċitajiet tagħhom, u teżiġi minnu li jikkonkludi tali ftehim jew li joħloq soċjetà f’isem kollettiv magħhom. Skont l-Administratīvā rajona tiesa, operatur ekonomiku jista’, għall-ħtiġijiet ta’ kuntratt partikolari, jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, irrispettivament min-natura ġuridika tar-rabtiet bejniethom.
23.
L-Awtorità u l-Uffiċċju ressqu appelli ta’ kassazzjoni kontra din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. Huma jsostnu li l-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet huwa ġġustifikat sabiex inaqqas ir-riskju tan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt, minħabba li fin-nuqqas ta’ obbligu li jiġi konkluż ftehim, l-awtorità kontraenti ma għandhiex il-possibbiltà li tivverifika li l-eżekuzzjoni tal-kuntratt ser issir b’mod konformi mal-offerta ppreżentata u li l-imprendituri li l-kontraent jibbaża fuq il-kapaċitajiet tagħhom ma humiex ser jirrinunzjaw l-impenji tagħhom.
24.
Skont l-Awtorità u l-Uffiċċju, it-termini “irrispettivament min-natura ġuridika tar-rabtiet bejniethom” ( 4 ) huma relatati mar-rabtiet li jeżistu b’mod ġenerali bejn kontraent u imprenditur li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet tiegħu. Huma jqisu li l-liġi Latvjana dwar il-kuntratti pubbliċi ma tindikax b’liema mod il-kontraent jista’ jipprova lill-awtorità kontraenti li huwa ser ikollu r-riżorsi neċessarji, u li b’hekk dan il-kompitu jitħalla f’idejn l-awtorità kontraenti.
25.
Huma jqisu wkoll li, peress li l-liġi Latvjana dwar il-kuntratti pubbliċi ttrasponiet id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/18, hemm lok ukoll li tittieħed inkunsiderazzjoni l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Huma jsostnu wkoll li fis-sentenzi Ballast Nedam Groep (C‑389/92, EU:C:1994:133) u Ballast Nedam Groep (C‑5/97, EU:C:1997:636), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji għall-awtorità kontraenti, din għandha tivverifika li l-mezzi rilevanti kienu tassew għad-dispożizzjoni tal-offerenti.
26.
Il-qorti tar-rinviju tinnota li minn diversi sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-awtorità kontraenti kellha tivverifika wkoll il-kapaċitajiet tal-impriżi ta’ subappalt biex jeżegwixxu l-kuntratt ( 5 ).
27.
Hija tosserva, b’mod partikolari, li fil-punt 33 tas-sentenza Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:646), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “d-Direttiva 2004/18 tippermetti l-akkumulazzjoni tal-kapaċitajiet ta’ diversi operaturi ekonomiċi sabiex jiġu sodisfatti r-rekwiżiti minimi ta’ kapaċità stabbiliti mill-awtorità kontraenti, bil-kundizzjoni li din tingħata prova li l-kandidat jew l-offerent li jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entità jew diversi entitajiet oħra ser ikollu effettivament għad-dispożizzjoni tiegħu r-riżorsi ta’ dawn tal-aħħar li huma neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt”.
28.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-awtorità kontraenti mhux biss tista’, iżda wkoll għandha tivverifika l-kapaċità tal-offerent li jeżegwixxi l-kuntratt. Madankollu, din tqis li ma hijiex deċiża biċ-ċar il-kwistjoni jekk l-awtorità kontraenti tistax tiddeċiedi li l-uniċi proċeduri awtorizzati biex jinkisbu kapaċitajiet supplimentari jinvolvu l-għaqda f’ċertu tip ta’ soċjetà jew li jiġi konkluż ftehim ta’ partenarjat, jew għall-kuntrarju jekk l-impriża offerenti hijiex libera li tagħżel b’liema mod għandha tiġbor flimkien dawn il-kapaċitajiet.
29.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Augstākā tiesa ddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/18/KE […] għandhom jiġu interpretati fis-sens li, sabiex jitnaqqas ir-riskju ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ kuntratt, huma jippermettu li tiddaħħal regola fl-ispeċifikazzjonijiet tas-sejħa għal offerti li tipprevedi li, fil-każ li l-kuntratt jingħata lil offerent li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ imprendituri oħra, dan l-offerent huwa obbligat, qabel l-għoti tal-imsemmi kuntratt, jikkonkludi ma’ dawn l-imprendituri ftehim ta’ partenarjat (li jinkludi l-punti indikati fl-ispeċifikazzjonijiet tas-sejħa għal offerti) jew joħloq magħhom soċjetà f’isem kollettiv?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
30.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Latvjan u dak Grieg, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ostas celtnieks, il-Gvern Latvjan u l-Kummissjoni ressqu l-osservazzjonijiet orali tagħhom waqt is-seduta li saret fis-16 ta’ April 2015.
V – Analiżi
A – Osservazzjonijiet preliminari
31.
Għandu jiġi nnotat li, għalkemm id-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju ma tispeċifika l-ebda dispożizzjoni konkreta tad-Direttiva 2004/18, it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħmel riferiment għall-Artikoli 25 (“Sotto-kuntratti” [Subappalti]), 26 (“Kondizzjonijiet għal twettiq [eżekuzzjoni] ta’ kuntratti”), 47 (“Stabilità ekonomika u finanzjarja”), 48 (“Abilità [Kapaċità] teknika u/jew professjonali) u għall-premessa 45 tagħha.
32.
Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kawża prinċipali hija biss dwar il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet kontenzjużi li jipprevedi li fil-każ li offerent jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, għandu jindika dawn l-entitajiet u jipprova lill-awtorità kontraenti li ser ikollu r-riżorsi kollha neċessarji biex jeżegwixxi l-kuntratt billi tingħata garanzija tal-impenn ta’ dawn l-entitajiet li jikkonkludu ftehim ta’ partenarjat ( 6 ) jew li joħolqu mal-offerent soċjetà f’isem kollettiv qabel l-għoti tal-kuntratt.
33.
Għaldaqstant inqis li d-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju hija intiża sabiex tkun taf jekk l-Artikoli 47(2) tad-Direttiva 2004/18 (dwar il-kapaċità ekonomika u finanzjarja tal-operaturi ekonomiċi li jipparteċipaw fi proċedura ta’ għoti) u 48(3) ta’ din id-direttiva (dwar il-kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali ta’ dawn l-operaturi) jipprekludux klawżola ta’ speċifikazzjonijiet li timponi fuq l-offerent li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra l-obbligu li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat magħhom jew li joħloq soċjetà f’isem kollettiv flimkien magħhom qabel l-għoti tal-kuntratt.
34.
Madankollu, skont il-Kummissjoni, il-kliem ta’ dan il-punt tal-ispeċifikazzjonijiet jagħti lil wieħed x’jifhem li d-dispożizzjoni speċifika relatata mal-konklużjoni ta’ ftehim ta’ partenarjat jew mal-ħolqien ta’ soċjetà f’isem kollettiv tikkonċerna biss il-fażi sussegwenti għall-għażla u ta’ qabel l-għoti tal-kuntratt, u hija intiża biss għall-offerent magħżul, li l-awtorità kontraenti jkollha l-ħsieb tagħti l-kuntratt lilu. Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni speċifika tkun tikkorrispondi mal-kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt, kif inhuma ddefiniti fl-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004/18.
35.
Jiena nqis li, suġġett għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, ir-rekwiżiti imposti mill-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet huma relatati ma’ livelli minimi, minn naħa, ta’ kapaċità ekonomika u finanzjarja u, min-naħa l-oħra, ta’ kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali li teżiġi l-awtorità kontraenti, fis-sens tal-Artikoli 44(2), 47 u 48 tad-Direttiva 2004/18, li offerent għandu jissodisfa sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni l-offerta tiegħu ( 7 ), u mhux mal-kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ kuntratt fis-sens tal-Artikolu 26 ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, għalkemm b’applikazzjoni tal-Artikolu 26, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeżiġu kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni partikolari fl-avviż tal-kuntratt jew l-ispeċifikazzjonijiet, jidher li, fid-dawl tal-eżempji li jagħti tal-kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni, jiġifieri li dawn “jistgħu, partikolarment, jikkonċernaw kunsiderazzjonijiet soċjali u ambjentali” ( 8 ), dan l-artikolu ma jirrigwardax il-kapaċità ekonomika u finanzjarja jew il-kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali tal-offerent li jeżegwixxi l-kuntratt, rekwiżiti li huma stabbiliti mill-Artikoli 44(2), 47 u 48 tad-Direttiva 2004/18.
36.
Barra minn hekk, l-obbligi ta’ offerent li jibbaża fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, li, minn naħa, jipprova lill-awtorità kontraenti li ser ikollu r-riżorsi kollha neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt billi tingħata garanzija tal-impenn ta’ dawn l-entitajiet li jikkonkludu ftehim ta’ partenarjat u, min-naħa l-oħra, li jikkonkludi ma’ dawn l-entitajiet ftehim ta’ partenarjat jew joħloq soċjetà f’isem kollettiv qabel l-għoti tal-kuntratt, huma relatati mill-qrib u ma għandhomx jiġu sseparati artifiċjalment.
37.
Dawn l-obbligi jirrigwardaw il-kapaċità ekonomika u finanzjarja tal-offerent kif ukoll il-kapaċitajiet professjonali u tekniċi, u b’mod iktar partikolari l-mod kif, konformement mal-Artikoli 47 u 48 tad-Direttiva 2004/18, l-offerent għandu jipprova li ser ikollu r-riżorsi neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt, jekk huwa jirrikorri b’mod partikolari għal subappaltaturi. In-nuqqas ta’ osservanza tagħhom tikkostitwixxi raġuni sabiex dan jiġi eskluż mill-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt.
B – L-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18
38.
Ir-regoli tal-Unjoni Ewropea ma jeħtiġux li persuna li tikkonkludi kuntratt ma’ awtorità kontraenti tkun kapaċi twettaq direttament bir-riżorsi tagħha stess is-servizz miftiehem. Huwa biżżejjed li din tkun kapaċi teżegwixxi l-provvista kkonċernata, billi tipprovdi l-garanziji neċessarji għal dan l-għan. Mir-regoli tal-Unjoni kif ukoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kull persuna jew entità li, fid-dawl tal-kundizzjonijiet stabbiliti f’avviż ta’ sejħa għal offerti, tqis li hija kapaċi sabiex tiżgura li teżegwixxi dan il-kuntratt, direttament jew indirettament billi tuża subappalt, hija awtorizzata tressaq l-offerta jew li tersaq bħala kandidat. Il-kapaċità effettiva ta’ din l-entità li tissodisfa l-kundizzjonijiet iffissati mill-avviż ta’ sejħa għal offerti hija evalwata matul stadju sussegwenti tal-proċedura skont il-kriterji stabbiliti fl-Artikoli 44 sa 52 tad-Direttiva 2004/18 ( 9 ).
39.
“Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 44(2) tad-Direttiva 2004/18, awtorità kontraenti tista’ teżiġi li l-kandidati jew l-offerenti jissodisfaw livelli minimi ta’ kapaċità ekonomika u finanzjarja kif ukoll ta’ kapaċità teknika u professjonali, skont l-Artikoli 47 u 48 ta’ din id-direttiva. Għal dan il-għan, din l-awtorità kontraenti għandha tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt li l-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18 jagħtu lil kull operatur ekonomiku li jirrikorri, għal kuntratt partikolari, għall-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, irrispettivament min-natura tar-rabtiet li huwa għandu ma’ dawn l-entitajiet, bil-kundizzjoni li huwa juri lill-awtorità kontraenti li ser ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu r-riżorsi neċessarji għall-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt” ( 10 ).
40.
F’dan ir-rigward ninnota li għalkemm kull operatur ekonomiku għandu dritt li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra għal kuntratt partikolari, huwa kompitu tiegħu li jistabbilixxi li għandu effettivament mezzi u riżorsi ta’ dawn l-organi jew l-impriżi li ma humiex proprjetà tiegħu u li huma neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt ( 11 ).
41.
Kif stabbilit fl-Artikolu 44(1) tad-Direttiva 2004/18, l-awtorità kontraenti għandha twettaq il-verifika tal-kapaċità tal-offerent b’mod partikolari sabiex l-awtorità kontraenti jkun jista’ jkollha garanzija li effettivament dan ser ikun jista’ juża mezzi ta’ kull natura li huwa jinvoka matul il-perijodu kopert mill-kuntratt ( 12 ).
42.
Fil-kuntest ta’ din il-verifika, id-Direttiva 2004/18 la tippermetti li jiġu esklużi a priori ċerti tipi ta’ prova u lanqas li jiġi preżunt li l-offerent għandu r-riżorsi neċessarji għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt ( 13 ).
43.
Fil-fatt, għalkemm l-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18 jindikaw li, “pereżempju”, il-produzzjoni ta’ garanzija tal-impenn minn entitajiet oħra li jagħmlu disponibbli għall-offerent ir-riżorsi neċessarji tikkostitwixxi modalità ta’ prova aċċettabbli, dawn id-dispożizzjonijiet bl-ebda mod ma jeskludi modalitajiet oħra ta’ prova ( 14 ).
C – Il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet
44.
Bl-obbligu li jimponi fuq offerent li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat mal-entitajiet li jibbaża fuq il-kapaċità tagħhom jew li joħloq soċjetà magħhom qabel l-għoti tal-kuntratt, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet iħallilu biss mod wieħed u uniku kif jipprova li huwa għandu għad-disponibbiltà tiegħu riżorsi ta’ entitajiet oħra.
45.
Dan l-obbligu jidhirli li huwa kuntrarju għall-kliem stess tal-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18 li jsemmi bħala eżempju modalità ta’ prova li tista’ tintuża minn operatur ekonomiku sabiex, fir-rigward ta’ kuntratt partikolari, jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, liema ħaġa, bħala definizzjoni, mhux biss ma timponix din il-modalità, iżda wkoll ma teskludi l-ebda modalità ta’ prova oħra.
46.
Wisq iktar, bl-obbligu li jimponi, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet jipprojbixxi l-użu tal-modalità ta’ prova msemmija fl-Artikoli 47 u 48 tad-Direttiva 2004/18.
47.
Barra minn hekk, inqis li jekk jiġi impost fuq l-offerent mod wieħed u uniku kif jipprova li huwa kapaċi u li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu r-riżorsi ta’ entitajiet oħra, l-Artikolu 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet jikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità ( 15 ).
48.
Fil-fatt, għalkemm l-għan li tiġi ggarantita l-eżekuzzjoni tal-kuntratt jikkostitwixxi għan leġittimu ta’ interess ġenerali, l-obbligu impost mill-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet evidentement imur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dan l-għan. Peress li jimponi restrizzjoni bbażata fuq il-forma legali tar-rabta bejn l-offerent u l-entitajiet l-oħra li jibbaża ruħu fuqhom li ma hijiex prevista fl-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet jirrestrinġi b’mod sostanzjali u mhux iġġustifikat id-dritt ta’ offerent li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ dawn l-entitajiet u, konsegwentement, l-ikbar parteċipazzjoni ta’ offerenti possibbli ( 16 ) fil-proċeduri ta’ sejħiet għal offerti, filwaqt li l-interess tal-Unjoni fil-qasam tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi jeżiġi li tiġi żgurata l-ikbar parteċipazzjoni ta’ offerenti possibbli f’sejħa għal offerti ( 17 ).
49.
Barra minn hekk, l-obbligi tal-offerent li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat mal-entitajiet li, pereżempju jibbaża fuq il-kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali tagħhom, jew li joħloq soċjetà f’isem kollettiv magħhom qabel l-għoti tal-kuntratt u li jinkludi fil-ftehim ta’ partenarjat klawżola li skontha l-offerent u l-entitajiet l-oħra ser ikunu responsabbli individwalment u in solidum mill-eżekuzzjoni tal-kuntratt, indipendentement mill-parti tal-kuntratt li għandu l-intenzjoni jissubappalta, evidentement għandhom impatt dissważiv fuq din l-għamla ta’ kooperazzjoni ekonomika ( 18 ). Huwa wkoll raġonevoli li wieħed jiddubita dwar l-effettività tal-miżura biex jintlaħaq l-għan tal-garanzija tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt, minħabba li huwa diffiċli li wieħed jimmaġina li l-impriża bil-kapaċitajiet tekniċi u professjonali li tintuża taċċetta responsabbiltà finanzjarja in solidum, għalkemm tkun ser tingħata biss sehem minimu mill-kuntratt b’subappalt.
50.
Finalment, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet, peress li jaffettwa ħażin, pereżempju, id-dritt ta’ offerent li jissubappalta konformement mal-Artikolu 25 tad-Direttiva 2004/18 parti mis-servizz inkwistjoni, jillimita l-aċċess tal-impriżi żgħar u medji għall-kuntratti pubbliċi ( 19 ).
D – Subappalt jew grupp ta ’ operaturi ekonomiċi
51.
Il-Gvern Latvjan iqis li l-operaturi, l-istess bħas-subappaltaturi eventwali li l-offerent jitlob il-kapaċitajiet tagħhom, jikkostitwixxu, mill-perspettiva tal-awtorità kontraenti, grupp ta’ operaturi ekonomiċi li potenzjalment ikun dak li ser jeżegwixxi l-kuntratt. Huwa jinnota li, konformement mal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2004/18, “il-gruppi jistgħu ma jkollhomx il-ħtieġa li jassumu xi forma speċifika legali mill-awtoritajiet kuntrattwali [kontraenti]; però, il-grupp magħżul jista’ jkollu bżonn li jagħmel hekk meta jingħata l-kuntratt, sa ċertu limitu illi din il-bidla hija neċessarja għat-twettiq sodisfaċenti tal-kuntratt”. Il-Gvern Latvjan josserva li minn din id-dispożizzjoni jirriżulta biċ-ċar li, sabiex tiżgura l-eżekuzzjoni tal-kuntratt, l-awtorità kontraenti għandha d-dritt li titlob lill-grupp ta’ operaturi biex jassoċjaw ruħhom taħt forma legali partikolari. Fi kliem ieħor, fuq din il-bażi, ikun legali li, fil-prattika, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet inkwistjoni jimponi fuq l-operaturi ekonomiċi, li jixtiequ jirrikorru għal subappaltaturi ( 20 ), l-obbligu li jifformaw grupp ta’ operaturi ekonomiċi ma’ dawn tal-aħħar.
52.
Qabel kollox ninnota li, kif previst fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2004/18, l-obbligu tal-gruppi ta’ operaturi ekonomiċi li jkollhom forma legali partikolari wara l-għoti tal-kuntratt “sa ċertu limitu illi din il-bidla hija neċessarja għat-twettiq sodisfaċenti tal-kuntratt” ( 21 ) jikkostitwixxi, fil-fehma tiegħi, rekwiżit eċċezzjonali impost biss meta jkun oġġettivament neċessarju u b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità. L-ebda wieħed minn dawn l-elementi ma huwa invokat f’dan il-każ.
53.
B’mod iktar fundamentali, għalkemm l-awtoritajiet kontraenti f’ċerti każijiet jistgħu jeżiġu forma legali partikolari wara l-għoti tal-kuntratt lil grupp ta’ operaturi ekonomiċi, dawn ma jistgħux jimponu l-formazzjoni ta’ tali grupp minn offerent u s-subappaltaturi li jibbaża ruħu fuqhom, għaliex id-Direttiva 2004/18 tħalli l-għażla f’idejn l-offerent kemm biex jissubappalta parti mill-kuntratt lil terzi (l-Artikolu 25), kif ukoll biex jingħaqad ma’ entitajiet oħra fi grupp ta’ operaturi ekonomiċi u li jitfa’ offerta b’mod konġunt għal kuntratt partikolari (l-Artikolu 4(2)).
54.
Madankollu, il-punt 9.5 tal-ispeċifikazzjonijiet jgħaqqad dawn iż-żewġ possibbiltajiet li huma evidentement distinti ( 22 ), u mill-inqas skont l-argument tal-Gvern Latvjan, ikun jitlob li offerent li rrikorra għal subappaltaturi jibdel din il-modalità ta’ kooperazzjoni fi grupp ta’ operaturi ekonomiċi.
55.
Fl-aħħar nett, konformement mal-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18, offerent li jipparteċipa fil-proċedura tal-għażla għandu d-dritt jagħżel il-modalità ta’ kooperazzjoni ma’ entitajiet oħra biex jissodisfa r-rekwiżiti ta’ kapaċità ekonomika u finanzjarja inkwistjoni.
56.
Minn dan jirriżulta li l-punt 9.5 iċaħħad minn kull effett utli l-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18 u japplika b’mod inadegwat id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
VI – Konklużjoni
57.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta li ġejja għad-domanda preliminari magħmula mill-Augstākā tiesa (il-Latvja):
L-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu kundizzjoni fi speċifikazzjonijiet li timponi fuq l-offerent li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra l-obbligu li jikkonkludi ftehim ta’ partenarjat magħhom jew li joħloq soċjetà f’isem kollettiv magħhom qabel l-għoti tal-kuntratt.
( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
( 2 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132 u r-rettifika fil-ĠU L 351, p. 44.
( 3 ) Għandu jiġi nnotat li l-kwistjoni fil-kawża prinċipali ma hijiex dwar il-konformità tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni. Ostas celtnieks tikkontesta biss il-legalità ta’ ċerti kundizzjonijiet tal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt inkwistjoni. Ara l-punti 16 sa 18 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Barra minn hekk, wara domanda magħmula mill-President Tizzano waqt is-seduta, il-Gvern Latvjan informa lill-Qorti tal-Ġustizzja li l-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien kuntratt għal xogħlijiet li jiswa madwar EUR 3000000, ammont li huwa inqas mil-limitu minimu ffissat mid-direttiva għal dan it-tip ta’ kuntratt (ara l-Artikolu 7(c) tad-Direttiva 2004/18). Il-Gvern Latvjan madankollu speċifika li l-leġiżlazzjoni Latvjana għamlet id-Direttiva 2004/18 applikabbli għall-kuntratt għal xogħlijiet ta’ ammont bħal dak tal-kuntratt inkwistjoni.
( 4 ) Ara l-Artikolu 41(3) (“Kapaċità ekonomika u finanzjarja”), u l-Artikolu 42(3) (“Kapaċitajiet tekniċi u/jew professjonali”), tal-liġi Latvjana dwar il-kuntratti pubbliċi, kif ukoll l-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18.
( 5 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Ballast Nedam Groep (C‑389/92, EU:C:1994:133, punt 16) u Holst Italia (C‑176/98, EU:C:1999:593, punti 28 u 29).
( 6 ) Il-Gvern Latvjan josserva li “‘partenarjat huwa għaqda ta’ żewġ persuni jew iktar fuq il-bażi ta’ ftehim ta’ partenarjat bl-għan li jintlaħqu għanijiet komuni permezz ta’ riżorsi jew mezzi komuni’. L-Artikolu 2257 tal-kodiċi ċivili Latvjan jirregola l-kwistjoni tar-responsabbiltà tal-parteċipanti f’partenarjat fis-sens li l-impenji magħmula minn partenarjat jorbtu lill-membri kollha tiegħu in solidum fil-konfront ta’ terzi”.
( 7 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑368/10, EU:C:2012:284, punti 103 u 104). Fil-fatt jidher, suġġett għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, li l-punt 9.5 jagħmel riferiment b’mod partikolari għar-rekwiżiti tal-Anness 1 tal-ispeċifikazzjonijiet intitolat l-“Offerta finanzjarja” kif ukoll għall-Anness 2 tiegħu, intitolat “Kwalifika”.
( 8 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑368/10, EU:C:2012:284, punt 76).
( 9 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza CoNISMa (C‑305/08, EU:C:2009:807, punti 41 u 42 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
( 10 ) Ara s-sentenza Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:646, punti 28 u 29). Enfasi miżjuda minni. L-Artikoli 47(2) u 48(3) tad-Direttiva 2004/18 jikkodifikaw il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tad-direttivi preċedenti fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:130, punt 20).
( 11 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Holst Italia (C‑176/98, EU:C:1999:593, punt 29) u Siemens u ARGE Telekom (C‑314/01, EU:C:2004:159, punti 43 u 44). Konsegwentement, l-oneru tal-prova huwa fuq l-offerent li jibbaża ruħu fuq il-kapaċitajiet ta’ terzi. Fil-punt 35 tas-sentenza Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:646), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li “ma jistax jiġi eskluż li jeżistu xogħlijiet li għandhom karatteristiċi li jirrikjedu ċerta kapaċità li ma tistax tinkiseb billi ssir akkumulazzjoni tal-kapaċitajiet inferjuri ta’ diversi operaturi. F’dan il-każ, l-awtorità kontraenti tkun iġġustifikata li titlob li l-livell minimu ta’ kapaċità kkonċernat jintlaħaq minn operatur ekonomiku uniku jew, skont il-każ, billi jirrikorri għal numru limitat ta’ operaturi ekonomiċi, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 44(2) tad-Direttiva 2004/18, sa fejn tali rekwiżit ikun marbut ma’ u proporzjonat għas-suġġett tal-kuntratt inkwistjoni”. Jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta li jkun hemm ċirkustanzi eċċezzjonali jew, fid-dawl tan-natura stess tal-kuntratt inkwistjoni, li l-użu tal-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra mill-offerent jista’ jkun ristrett. It-talba għal deċiżjoni preliminari ma tagħmel l-ebda riferiment għall-eżistenza ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali bħal dawn fil-kawża prinċipali.
( 12 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Holst Italia (C‑176/98, EU:C:1999:593, punt 28).
( 13 ) Ibidem (punt 30).
( 14 ) “Kemm l-Artikoli 47(2) kif ukoll l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 jistipulaw bi kliem kważi identiku li ‘operatur ekonomiku jista’ […] joqgħod fuq il-ħiliet ta’ entitajiet oħrajn’. Dan il-kliem jissuġġerixxi li qed jiġi rrikonoxxut li l-operaturi ekonomiċi għandhom id-dritt li jagħżlu dan il-metodu sabiex jissodisfaw il-kriterji ta’ selezzjoni, ladarba huma jkunu jistgħu jipprovaw li għandhom effettivament għad-disponibbiltà tagħhom ir-riżorsi ta’ entitajiet oħra neċessarji sabiex jiġi eżegwit il-kuntratt.” Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:130, punt 24).
( 15 ) Konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, il-miżuri adottati mill-Istati Membri ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq għan leġittimu. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Serrantoni u Consorzio stabile edili (C‑376/08, EU:C:2009:808, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 16 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza CoNISMa (C‑305/08, EU:C:2009:807, punt 37).
( 17 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Consorzio Stabile Libor Lavori Pubblici (C‑358/12, EU:C:2014:2063, punt 29) u Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:646, punt 34). “L-għan li jkun hemm kompetizzjoni kemm jista’ jkun miftuħa ma jitqiesx biss mill-aspett tal-interess tal-moviment liberu tal-merkanzija u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, iżda wkoll mill-aspett tal-interess tal-awtoritajiet kontraenti, li b’hekk ikollhom għażla ikbar meta jiġu biex jagħżlu l-offerta l-iktar vantaġġuża.” Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-kawża Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:130, punt 32).
( 18 ) Għandu jiġi nnotat li l-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Frar 2014, dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU L 94, p. 65) jipprevedi li “[f]ejn operatur ekonomiku jiddependi fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħrajn fir-rigward ta’ kriterji relatati mal-pożizzjoni [kapaċità] ekonomika u finanzjarja, l-awtorità kontraenti tista’ tesiġi li l-operatur ekonomiku u dawk l-entitajiet ikunu responsabbli b’mod konġunt [in solidum] għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt”. Enfasi miżjuda minni. Madankollu, minn naħa ninnota li din id-dispożizzjoni, li għandha tiġi trasposta mill-Istati Membri sat-18 ta’ April 2016 b’applikazzjoni tal-Artikolu 90 tad-Direttiva 2014/24, ma tapplikax ratione temporis għall-kawża prinċipali u, min-naħa l-oħra, li din hija intiża biss għaċ-ċirkustanzi li fihom l-offerent jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra f’dak li jirrigwarda kriterji li jirrigwardaw il-kapaċità ekonomika u finanzjarja bl-esklużjoni ta’ dawk li jirrigwardaw il-kapaċitajiet tekniċi u/jew finanzjarji. Barra minn hekk, din id-dispożizzjoni teżiġi biss li l-offerent u l-entitajiet l-oħra jkunu responsabbli in solidum għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt mingħajr ma timponi, bħal fil-kawża prinċipali, forma legali partikolari ta’ kooperazzjoni bejniethom. Barra minn hekk huwa loġiku li r-rikors għall-“[i]stabilità ekonomika u finanzjarja” biss huwa relatat mar-responsabbiltà in solidum.
( 19 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino (C‑94/12, EU:C:2013:646, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 20 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ordine degli Architetti et (C‑399/98, EU:C:2001:401, punti 90 u 91).
( 21 ) Enfasi miżjuda minni.
( 22 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Holst Italia (C‑176/98, EU:C:1999:593, punt 24). Ara wkoll l-Artikoli 47(3) u 48(4) tad-Direttiva 2004/18.
Full & Egal Universal Law Academy