KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CRUZ VILLALÓN
ippreżentati fl‑24 ta’ Settembru 2015 ( 1 )
Kawża C‑292/14
Elliniko Dimosio
vs
Stefanos Stroumpoulis
Nikolaos Koumpanos
Panagiotis Renieris
Charalampos Renieris
Ioannis Zacharias
Dimitrios Lazarou
Apostolos Chatzisotiriou
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Greċja)]
“Protezzjoni tal-ħaddiema impjegati fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom — Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar — Konvenzjoni ta’ Ruma dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali — Direttiva 80/987/KEE — Kumpannija li għandha s-sede tagħha fi Stat terz iżda li s-sede reali tagħha tinsab fi Stat Membru u li ġiet iddikjarata falluta f’dan tal-aħħar — Livell ta’ protezzjoni tal-ħaddiema fir-rigward tal-ħlas tal-krediti mhux imħallsa tagħhom — Protezzjoni ekwivalenti”
1.
Din il-kawża tqajjem quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja l-kwistjoni dwar jekk Stat Membru huwiex suġġett għall-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva 80/987/KEE ( 2 ) f’sitwazzjoni fejn il-ħaddiema ġew impjegati bħala baħħara minn kumpannija li, filwaqt li s-sede uffiċjali tagħha tinsab fi Stat terz, għandha s-sede effettiva tagħha f’dak l-Istat Membru u ġiet iddikjarata insolventi minn qorti f’dan tal-aħħar, skont il-liġi ta’ dan l-istess Stat Membru.
2.
Biex tiġi solvuta din il-kwistjoni għandu jiġi ddeterminat, qabel kollox, jekk fiċ-ċirkustanzi tal-każ id-dritt tal-Unjoni għandux iċedi l-applikazzjoni tiegħu għal strumenti tad-dritt internazzjonali daqstant rilevanti bħall-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar ( 3 ) u l-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali ( 4 ). Skont ir-raġunament tiegħi, inqis li, minħabba l-ispeċifiċità tagħha, u jekk jinftiehmu korrettament l-imsemmija strumenti internazzjonali, id-Direttiva 80/987 hija ta’ applikazzjoni preferenzjali għall-kontenzjuż fil-kawża prinċipali.
3.
Fuq il-mertu tad-domandi magħmula mis-Symvoulio tis Epikrateias (kunsill tal-istat), nikkonkludi li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, huma ssodisfatti l-kundizzjonijiet rikjesti mid-Direttiva 80/987 sabiex l-Istat Membru jagħti lill-ħaddiema l-protezzjoni ggarantita mill-imsemmija direttiva, mingħajr ma titqies “protezzjoni” ekwivalenti leġiżlazzjoni nazzjonali li tikkontempla biss il-każ ta’ baħħara nazzjonali tal-imsemmi Stat Membru irreklutati fuq bastimenti li jtajru l-bandiera Griega jew fuq bastimenti barranin affiljati man-Naftiko Apomachiko Tameio (iktar ’il quddiem in-“NAT”, fond ta’ rtirar tal-baħħara), ġew abbandunati f’pajjiż barrani.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar
4.
Konformement mal-Artikolu 91(1) tal-UNCLOS, “[k]ull Stat għandu jistabbilixxi r-rekwiżiti neċessarji għall-għoti tan-nazzjonalità tiegħu lill-bastimenti, u dan għar-reġistrazzjoni tagħhom f’reġistru fit-territorju tiegħu u għad-dritt tagħhom li jtajjru l-bandiera tiegħu. Il-bastimenti jkollhom in-nazzjonalità tal-Istat li l-bandiera tiegħu jkollhom dritt li jtajjru. Għandu jkun hemm rabta ġenwina bejn l-Istat u l-bastiment.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
5.
Skont l-Artikolu 92(1) tal-UNCLOS, “[i]l-bastimenti għandhom jinnavigaw billi jtajjru l-bandiera ta’ Stat wieħed biss u, ħlief għal każijiet eċċezzjonali previsti espressament fit-trattati internazzjonali jew f’din il-Konvenzjoni, għandhom ikunu suġġetti, fl-ibħra miftuħa, għall-ġurisdizzjoni esklużiva tal-imsemmi Stat. Bastiment jista’ jbiddel il-bandiera matul vjaġġ jew f’port ta’ waqfien biss fil-każ ta’ trasferiment effettiv tal-proprjetà jew ta’ bidla fir-reġistru.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
6.
L-Artikolu 94 tal-UNCLOS jipprovdi kif ġej:
“1. Kull Stat għandu jeżerċita b’mod effettiv il-ġurisdizzjoni u l-kontroll tiegħu fi kwistjonijiet amministrattivi, tekniċi u soċjali fuq il-bastimenti li jtajjru l-bandiera tagħhom.
2. B’mod partikolari, kull Stat:
[…]
b)
Għandu jeżerċita l-ġurisdizzjoni tiegħu konformement mad-dritt intern tiegħu fuq kull bastiment li jtajjar il-bandiera tiegħu u fuq il-kaptan, l-uffiċjali u l-ekwipaġġ, fir-rigward tal-kwistjonijiet amministrattivi, tekniċi u soċjali relatati mal-bastiment.
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
7.
Skont l-Artikolu 218(1) tal-UNCLOS, “[m]eta bastiment ikun volontarjament ġewwa port jew f’terminal off-shore ta’ Stat, dak l-Istat jista’ jwettaq investigazzjonijiet u, meta l-prova hekk tkun teħtieġ, jippreżenta azzjonijiet fir-rigward ta’ kull rilaxx minn dak il-bastiment il-barra mill-ibħra interni, mil-ibħra territorjali jew miż-żona ekonomika esklużiva ta’ dak l-Istat bi ksur tar-regoli u tan-normi internazzjonali applikabbli stabbiliti permezz tal-organizzazzjoni internazzjonali kompetenti jew ta’ konferenza diplomatika ġenerali.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
8.
Bis-saħħa tal-Artikolu 220(1) tal-UNCLOS, “[m]eta bastiment ikun jinsab volontarjament f’port jew f’terminal off-shore barra minn Stat, dan l-Istat jista’, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-Sezzjoni 7, jippreżenta azzjoni fir-rigward ta’ kwalunkwe ksur tal-liġijiet u tar-regolamenti adottati konformement ma’ din il-konvenzjoni jew mar-regoli u normi internazzjonali applikabbli għall-prevenzjoni, it-tnaqqis u l-kontroll tal-kontaminazzjoni kkawżata minn bastimenti, meta l-ksur iseħħ fl-ibħra territorjali jew fiż-żona ekonomika esklużiva tal-imsemmi Stat.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
B – Il-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali
9.
Konformement mal-Artikolu 3(1) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma “Kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet”.
10.
L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma huwa redatt kif ġej:
“1. Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 3, f’kuntratt ta’ impjieg għażla ta’ liġi magħmula mill-partijiet m’għandhiex ikollha r-riżultat li ċċaħħad lill-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu mir-regoli mandatarji tal-liġi li tkun applikabbli skond il-paragrafu 2 fin-nuqqas ta’ għażla.
2. Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 4, kuntratt ta’ impjieg għandu, fin-nuqqas ta’ għażla skond l-Artikolu 3, jkun regolat:
a)
bil-liġi tal-pajjiż li fih l-impjegat issoltu jagħmel ix-xogħol tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt, ukoll jekk ikun temporanjament impjegat f’pajjiż ieħor; jew
b)
jekk l-impjegat mhux soltu jagħmel ix-xogħol tiegħu f’pajjiż wieħed, skond il-liġi tal-pajjiż fejn il-post tan-negozju li minnu jkun tqabbad ikun jinsab;
sakemm ma jkunx jidher miċ-ċirkostanzi kollha li l-kuntratt ikollu rabta eqreb ma’ pajjiż ieħor, f’liema każ il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi ta’ dak il-pajjiż.”
11.
L-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma jipprevedi kif ġej:
“1. Il-liġi applikabbli għal kuntratt bis-saħħa ta’ l-Artikoli 3 sa 6 u 12 ta’ din il-Konvenzjoni għandha tirregola b’mod partikolari:
a)
l-interpretazzjoni;
b)
l-eżekuzzjoni;
ċ)
fil-limiti tas-setgħat mogħtija lill-qorti bil-liġi tal-proċedura tagħha, l-effetti ta’ ksur ta’ kuntratt, inkluża stima tal-ħsarat safejn din hija regolati minn regoli tal-liġi;
d)
id-diversi modi kif jispiċċaw l-obbligi, u l-preskrizzjoni u termini perentorji;
e)
l-effetti ta’ nullità tal-kuntratt.”
C – Id-dritt tal-Unjoni
12.
Minħabba ċ-ċirkustanzi tal-każ, wieħed għandu jirreferi għad-Direttiva 80/987 fil-verżjoni preċedenti għall-emenda tagħha bid-Direttiva 2002/74/KE ( 5 ) u s-sostituzzjoni sussegwenti tagħha bid-Direttiva 2008/94/KE ( 6 ).
13.
Fl-ewwel erba’ premessi tad-Direttiva 80/987, huwa ddikjarat kif ġej:
“Billi jeħtieġ li jsiru disposizzjonijiet għall-protezzjoni ta’ l-impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddimhom, speċjalment biex jiġu garantiti pretensjonijiet [krediti] mhux imħhallsa, tenut kont tal-ħtieġa għall-iżvilupp bilanċjat ekonomiku u soċjali fil-Komunità;
Billi għad baqa’ xi differenzi bejn l-Istati Membri għal dak li għandu x’jaqsam mal-protezzjoni ta’ l-impjegati f’dan l-aspett; billi għandu jsir sforz biex jitnaqqsu dawn id-differenzi, li jistgħu ikollhom effett dirett fuq il-funzjonament tas-suq komuni;
Billi t-taqrib tal-liġijiet f’dan il-qasam għandu, għalhekk, jiġi nkoraġġit waqt li jinżamm it-titjib skond it-tifsira tal-Artikolu 117 tat-Trattat;
Billi bħala riżultat tal-qagħda ġeografika u l-istrutturi tax-xogħol li hemm bħalissa f’dik iż-żona, is-suq tax-xogħol fi Greenland huwa fondamentalment differenti minn dak taż-żoni l-oħra tal-Komunità”.
14.
L-Artikolu 1 tad-Direttiva jistabbilixxi dan li ġej:
“1. Din id-Direttiva tapplika għal pretensjonijiet [krediti] tal-impjegati bbażati fuq kuntratti tax-xogħol jew relazzjonijiet tax-xogħol u li jeżistu kontra persuni li jħaddmuhom u li jinsabu fi stat ta’ insolvenza skond it-tifsira ta’ l-Artikolu 2(1).
2. L-Istati Membri jistgħu, bħala eċċezzjoni, jeskludu l-pretensjonijiet ta’ xi kategoriji ta’ impjegati mill-iskop ta’ din id-Direttiva, minħabba fin-natura speċjali tal-kuntratt tax-xogħol ta’ l-impjegat jew relazzjoni ta’ xogħol jew minħabba li jkunu jeżistu forom oħra ta’ garanzija li joffru lill-impjegat protezzjoni li ssarraf daqs dik li toħroġ minn din id-Direttiva.
Il-kategorji ta’ impjegati msemmija fl-ewwel subparagrafu huma elenkati fl-Anness.
3. Din id-Direttiva ma tapplikax għall-Greenland. Din l-eċċezzjoni għandha terġa tiġi eżaminata mill-ġdid fil-każ ta’ xi żvilupp fl-istrutturi tax-xogħhol f’dak ir-reġjun.”
15.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 80/987 huwa redatt kif ġej:
“1. Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, wieħed li jħaddem għandu jitqies li qiegħed fi stat ta’ insolvenza:
a)
meta tkun saret talba għall-ftuħ ta’ proċeduri li jinvolvu l-assi ta’ min iħaddem, skond kif provdut mil-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istat Membru interessat, biex jissodisfaw kollettivament il-pretensjonijiet [krediti] tal-kredituri u li jagħmluh possibli li jkunu kkunsidrati l-pretensjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1), u
b)
meta l-awtorità li tkun kompetenti bis-saħħa ta’ dawn l-istess liġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet amministrattivi tkun:
—
jew iddeċidiet li tiftaħ il-proċeduri, jew
—
inkella stabbiliet li l-impriża jew in-negozju ta’ min ikun qed iħaddem tkun għalqet darba għal dejjem u li l-assi disponibbli ma jkunux biżżejjed biex jippermettu li jinbdew il-proċeduri.
2. Din id-Direttiva hija mingħajr preġudizzju għall-liġi nazzjonali f’dak li għandu x’jaqsam mad-definizzjoni tal-kliem ‘impjegat’, ‘min iħaddem’, ‘paga’, ‘dritt li jagħti titolu immedjat’ u ‘dritt li jagħti titolu fil-ġejjieni’.”
16.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987 jipprevedi li “[l]-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu [...] il-ħlas tal-pretensjonijiet [krediti] ta’ l-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux li joħorġu minn kuntratti ta’ xogħol jew relazzjonijiet ta’ xogħol u konnessi mal-paga għall-perijodu li jiġi qabel id-data li tiġi iffissata”.
17.
Konformement mal-Artikolu 5 tad-Direttiva:
“L-Istati Membri għandhom ifasslu regoli dettaljati għall-organizzazzjoni, iffinanzjar u tħaddim ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija, li jissodisfaw b’mod speċjali l-prinċipji li ġejjin:
a)
l-assi ta’ l-istituzzjonijiet għandhom ikunu ndipendenti mill-kapital li qed jitħaddem mill-persuna li tħaddem u ma jkunx aċċessibbli għall-proċeduri ta’ l-insolvenza;
b)
min iħaddem għandu jikkontribwixxi għall-iffinanzjar, sakemm dan ma jkunx kopert għal kollox mill-awtoritajiet pubbliċi;
ċ)
ir-responsabilitajiet ta’ l-istituzzjonijiet m’għandhomx jiddipendu fuq jekk l-obbligazzjonijiet ta’ kontribuzzjonijiet għall-iffinanzjar ġewx sodisfatti jew le.”
18.
Bis-saħħa tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 80/987, “[l]-Istati Membri jistgħu jistipulaw li l-Artikoli 3, 4 u 5 ma japplikawx għall-kontribuzzjonijiet li għandhom isiru għal skemi statutorji nazzjonali ta’ sigurtà soċjali jew taħt xi skemi supplementari tal-kumpannija jew bejn il-kumpaniji li ma jidħlux fl-iskemi statutorji nazzjonali tas-sigurtà soċjali”.
19.
Skont l-Artikolu 7 tal-istess direttiva, “[l]-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li n-nuqqas li jitħallsu l-kontribuzzjonijiet obbligatorji dovuti minn min iħaddem, qabel il-bidu tal-insolvenza, lill-istutuzzjonijiet tas-sigurtà skond l-iskemi nazzjonali ta’ sigurtà soċjali statutorji ma jafftettwax ħażin it-titolu ta’ l-impjegati għall-benefiċċji fejn għandhom x’jaqsmu dawn l-istituzzjonijiet ta’ assigurazzjoni sakemm il-kontribuzzjonijiet ta’ l-impjegati jkunu tnaqqsu mill-ewwel mill-ħlas li jkun sarilhom”.
D – Id-dritt nazzjonali
20.
It-traspożizzjoni tad-Direttiva 80/987 fid-dritt Grieg saret, fl-ewwel lok, permezz tal-Liġi Nru 1172/1981, u, sussegwentement, permezz tal-Liġi Nru 1836/1989 u permezz tad-Digriet Presidenzjali Nru 1/1990, implementat permezz tad-dispożizzjonijiet tal-liġi msemmija l-aħħar.
21.
L-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 1220/1981, li tikkompleta u temenda l-leġiżlazzjoni relatata mal-korp ta’ amministrazzjoni tal-port ta’ Pireos, kien jipprevedi li fil-każ ta’ baħħara Griegi abbandunati f’pajjiż barrani imbarkati fuq bastimenti li jtajru bandiera Griega jew barranin affiljati man-NAT, dan tal-aħħar iħallas ammont sa limitu massimu ta’ tliet xhur u jipproċedi sabiex jirrimpatrijahom.
II – Il-fatti
22.
Il-konvenuti fil-kawża prinċipali, residenti fil-Greċja, ġew impjegati fl‑14 ta’ Lulju 1994 f’dan l-Istat Membru minn kumpannija li s-sede tagħha kienet tinsab fi Stat terz, bħalma kienet f’dak iż-żmien Malta, sabiex jaħdmu fuq cruise liner, proprjetà tal-imsemmija kumpannija li ttajjar bandiera Maltija.
23.
Is-suġġett tal-kuntratti kien in-noleġġ temporanju tal-bastiment matul il-perijodu tas-sajf tas-sena 1994. Fihom kien ġie stabbilit li d-dritt applikabbli għalihom kellu jkun id-dritt Malti, ġaladarba kien id-dritt tal-bandiera tal-bastiment. In-noleġġ temporanju ġie annullat u l-konvenuti fil-kawża prinċipali ma ġewx irremunerati, f’liema ċirkustanza huma tterminaw il-kuntratti tax-xogħol tagħhom fil‑15 ta’ Diċembru 1994.
24.
Wara li saru numru ta’ mandati ta’ arrest, il-bastiment inqabad fil-port ta’ Pireos u nżamm maqbud sas‑7 ta’ Ġunju 1995, meta nbiegħ b’subbasta.
25.
Sussegwentement il-konvenuti fil-kawża prinċipali ddikjaraw skont kif previst mil-liġi l-krediti tagħhom derivanti mill-kuntratti tax-xogħol (salarji u allowances korrispondenti għall-perijodu inkluż bejn l‑14 ta’ Lulju 1994 u l‑15 ta’ Diċembru 1994 u l-kumpens minħabba tkeċċija) u talbu sabiex il-krediti tagħhom jitqiesu privileġġati. Minkejja dan l-awtorità kompetenti ma kklassifikatx il-krediti tagħhom bħala privileġġati fil-lista ta’ kredituri peress li taħt id-dritt Malti ma tqisux bħala tali.
26.
Fl-istess waqt, huma ressqu talba quddiem il-Μonomeles Protodikeio Peiraios (qorti b’imħallef uniku tal-ewwel istanza ta’ Pireos) bil-għan li jiksbu rimedju għall-pretensjonijiet tagħhom. L-imsemmija qorti qieset it-talba u kkunsidrat li l-imsemmija ammonti flimkien mal-interessi legali kienu dovuti mis‑16 ta’ Diċembru 1994. Barra minn hekk tqies li l-bandiera tal-bastiment kienet waħda ta’ konvenjenza.
27.
Fil-frattemp, l-impriża proprjetarja tal-bastiment ġiet iddikjarata falluta, fejn sussegwentement, permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja, ġie ordnat it-twaqqif tal-proċeduri ta’ stralċ minħabba li l-patrimonju ma kellux biżżejjed assi x’jiddisponi għal-likwidazzjoni.
28.
Sussegwentement, il-konvenuti fil-kawża prinċipali ppreżentaw azzjoni quddiem id-Dioikitiko Protodikeio Athinon (qorti amministrattiva ta’ Ateni) sabiex l-Istat Grieg jiġi kkundannat iħallsilhom bħala kumpens l-ammonti ddeterminati mill-qorti ċivili. Insostenn tat-talba tagħhom huma sostnew li l-Istat, bi ksur tad-Direttiva 80/987, ma adottax il-miżuri sabiex jiggarantixxi l-krediti mhux imħallsa lill-ekwipaġġi tal-bastimenti li jirriżultaw mill-kuntratti tax-xogħol minħabba insolvenza tal-persuna li timpjegahom.
29.
Id-Dioikitiko Protodikeio ma laqgħetx ir-rikors, billi qieset li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 80/987 ma kinux jirregolaw il-krediti mhux imħallsa li kienu jirriżultaw minn kuntratti ta’ impjieg ta’ baħħara Griegi, membri ta’ ekwipaġġ ta’ bastiment irreklutati fuq bastiment li jtajjar bandiera barranija, dovuti għall-insolvenza tal-persuna li timpjegahom u billi kkonstatat li ma kienx ġie pprovat li l-bandiera inkwistjoni kienet bandiera ta’ konvenjenza.
30.
L-appell li ġie ppreżentat quddiem id-Dioikitiko Efeteio Athinon (qorti amministrattiva tal-appell ta’ Ateni), intlaqa’ peress li tqies li ġie pprovat li l-kumpannija proprjetarja kienet teżerċita attività imprenditorjali fil-Greċja, pajjiż li fih kien hemm is-sede reali tagħha (b’mod speċifiku f’Pireos) u li miegħu hija kellha rabta reali, u li, konsegwentement, il-bandiera Maltija mtajra mill-bastiment kienet waħda ta’ konvenjenza.
31.
Il-qorti tal-appell qieset, barra minn hekk, li l-ħaddiema kienu jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 80/987 u li l-leġiżlatur Grieg kellu jittrasponi l-imsemmija direttiva fid-dritt intern permezz tal-adozzjoni ta’ regoli ġuridiċi konformi magħha, ġaladarba l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma kinitx toffri protezzjoni ekwivalenti għal dik iggarantita mid-direttiva.
32.
Konsegwentement, id-Dioikitiko Efeteio Athinon ikkonkludiet li l-Istat Grieg kellu jħallas lir-rikorrenti prinċipali l-krediti salarjali mhux imħallsa.
33.
Il-Gvern Grieg ippreżenta appell ta’ kassazzjoni quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (kunsill tal-istat). Filwaqt li ma qegħditx inkwistjoni l-evalwazzjonijiet tad-Dioikitiko Efeteio Athinon dwar is-sede effettiva tal-kumpannija proprjetarja tal-bastiment u dwar il-bandiera ta’ konvenjenza, il-Gvern Grieg ikkontesta r-rikors billi sostna li “l-ekwipaġġi tal-bastimenti” msemmija fit-titolu A tal-paragrafu II tal-Anness tad-Direttiva 80/987 jistgħu jkunu biss dawk tal-bastimenti li jtajru bandiera Griega u f’ebda każ l-ekwipaġġi tal-bastimenti li jtajru bandiera ta’ konvenjenza li, minkejja li għandhom rabta mal-Greċja, ma humiex affiljati man-NAT.
34.
Min-naħa l-oħra, il-Gvern Grieg jikkontesta wkoll l-evalwazzjoni tal-qorti tal-appell fis-sens li l-leġiżlazzjoni Griega applikabbli għall-ekwipaġġi tal-bastimenti ma tagħtihomx protezzjoni ekwivalenti għal dik ipprovduta mid-Direttiva 80/987.
35.
Peress li qieset li l-motivi invokati mill-Gvern Grieg fl-appell ta’ kassazzjoni tiegħu jqajmu kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-Symvoulio tis Epikrateias ressqet din it-talba għal deċiżjoni preliminari.
III – Id-domandi preliminari
36.
Id-domandi magħmula fit-talba għal deċiżjoni preliminari rreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Ġunju 2014 huma redatti kif ġej:
“1)
Skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, il-baħħara ta’ Stat Membru li kienu jaħdmu bħala tali fuq bastiment li jtajjar bandiera ta’ Stat terz fir-rigward tal-Unjoni Ewropea huma suġġetti, fir-rigward tal-krediti mhux imħallsa li huma għandhom fir-rigward tal-kumpannija sid tal-bastiment – liema [kumpannija] għandha s-sede rreġistrat tagħha fit-territorju ta’ dan l-Istat terz iżda s-sede operattiv tagħha f’dan l-Istat Membru u li tkun ġiet iddikjarata falluta minn qorti ta’ dan l-Istat Membru skont id-dritt ta’ dan tal-aħħar, minħabba preċiżament is-sede operattiv tagħha – għad-dispożizzjonijiet protettivi tad-direttiva ċċitata iktar ’il fuq, fid-dawl tal-għan tagħha u indipendentement mill-fatt li l-kuntratti ta’ xogħol huma rregolati mid-dritt tal-Istat terz u mill-fatt li l-Istat Membru ma jistax jitlob lis-sid tal-bastiment barrani jikkontribwixxi għall-iffinanzjar tal-korp ta’ garanzija?
2)
Skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, il-ħlas min-Naftiko Apomachiko Tameio (NAT), previst mill-Artikolu 29 tal-Liġi [Nru ]1220/1981, ta’ somma li tirrappreżenta sa tliet xhur ta’ salarju, stabbilita skont il-ftehimiet kollettivi rilevanti dwar is-salarji bażiċi u l-allowances, lill-baħħara Griegi rreklutati bħala tali fuq bastimenti li jtajru bandiera Griega jew fuq bastimenti barranin affiljati man-NAT, fil-każ previst minn dan l-artikolu, jiġifieri biss f’każ ta’ abbandun ta’ dawn il-baħħara barra mill-pajjiż, għandu jiġi kkunsidrat li jikkostitwixxi protezzjoni ekwivalenti?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. L-argumenti tal-partijiet
37.
Il-Gvernijiet tal-Greċja u tal-Italja, kif ukoll il-Kummissjoni kienu preżenti waqt is-seduta u ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
A – Fuq l-ewwel domanda
38.
Il-Kummissjoni ssostni li, skont l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 80/987, il-kriterju li jiddetermina l-eżistenza tal-obbligi previsti fl-Artikolu 3 tal-istess direttiva huwa l-ġurisdizzjoni ta’ Stat Membru biex jieħu konjizzjoni ta’ proċeduri ta’ insolvenza ta’ persuna li timpjega, kwistjoni li, minħabba d-data tal-fatti fil-kawża prinċipali – li huma preċedenti għad-dħul fis-seħħ tar-Regolament (KE) Nru 1346/2000 ( 7 ) – għandha tiġi evalwata b’riferiment għad-dritt nazzjonali.
39.
Madankollu, il-Kummissjoni tfakkar li, skont il-ġurisprudenza, fil-każ li l-proċeduri ta’ insolvenza jinfetħu fi Stat Membru u li l-persuna li timpjega wkoll teżerċita l-attivitajiet tagħha fi Stat Membru ieħor li fih ġew impjegati l-ħaddiema, hija l-istituzzjoni ta’ garanzija ta’ dan it-tieni Stat Membru li hija kompetenti għall-ħlas tal-krediti li jirriżultaw mid-Direttiva 80/987.
40.
Skont il-Kummissjoni, sabiex jiġi ddeterminat jekk id-Direttiva 80/987 hijiex applikabbli għat-tilwima, kemm il-liġi applikabbli għall-kuntratt ta’ xogħol kif ukoll id-dispożizzjonijiet tal-UNCLOS huma irrilevanti.
41.
Fil-fehma tagħha, il-liġi applikabbli għall-kuntratt tax-xogħol hija irrilevanti sa fejn, taħt l-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, hija tirregola biss ir-relazzjonijiet privati bejn il-persuna li timpjega u l-ħaddiem, filwaqt li d-drittijiet mogħtija lill-ħaddiema mid-Direttiva 80/987 huma drittijiet legali li jirriżultaw mill-insolvenza tal-persuna li timpjega u li huma imposti fuq l-Istat fejn jitressqu l-proċeduri ta’ insolvenza.
42.
Min-naħa tagħha, in-nuqqas ta’ rilevanza tal-UNCLOS tirriżulta mill-fatt li, indipendentement mir-regola stabbilita fl-Artikolu 94 tagħha, l-Artikoli 218 u 220 jissuġġettaw il-bastimenti għas-sovranità tal-Istat tal-port fejn jinsabu, kif ukoll mill-fatt li l-prinċipji relatati mal-bandiera u mal-Istat tal-port huma indipendenti mis-sede tal-kumpannija proprjetarja tal-bastiment. Fid-dawl tar-rabta li teżisti bejn il-fatti tal-kawża u l-Istat Grieg, li fih inbdiet u żvolġiet il-proċedura ta’ insolvenza, il-Kummissjoni ssostni li r-regoli tal-Liġi tal-Baħar ma jistgħux jaffettwaw l-applikazzjoni tad-Direttiva 80/987.
43.
Min-naħa tiegħu, il-Gvern Grieg iqis li l-fatt li l-persuna li timpjega żammet is-sede effettiva tagħha fil-Greċja u li l-insolvenza tagħha ġiet iddikjarata f’dan l-Istat Membru ma jistax iwassal għall-applikazzjoni tal-protezzjoni prevista fid-Direttiva 80/987. F’dan is-sens, il-Gvern Grieg isostni li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma huwiex estiż, b’mod ġenerali, għal pajjiżi terzi, fatt li f’dan il-każ huwa kkonfermat permezz tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 1 tad-Direttiva 80/987 għall-każ ta’ Greenland u permezz tad-duttrina stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawżi Mosbaek ( 8 ) u Poulsen u Diva Navigation ( 9 ). Għall-Gvern Grieg, huwa determinanti, barra minn hekk, li jiġi applikat id-dritt Malti biex tiġi rregolata r-relazzjoni ta’ xogħol, kif ukoll li, konformement mad-Direttiva 80/987, il-persuni li jimpjegaw għandhom jikkontribwixxu għall-iffinanzjar tal-istituzzjoni ta’ garanzija, ġaladarba l-Istati Membri ma jistgħux jiżguraw li dan l-obbligu jitwettaq mill-proprjetarji tal-bastimenti li ma jtajrux il-bandiera tagħhom. Fl-aħħar nett, fil-fehma tal-Gvern Grieg, interpretazzjoni differenti tkun tfisser li l-awtoritajiet ta’ garanzija tal-Istati Membri jkollhom jagħmlu tajjeb għall-krediti salarjali taċ-ċittadini ta’ Stati terzi impjegati f’bastiment li jtajjar bandiera ta’ Stati terzi.
44.
Il-Gvern Taljan huwa tal-istess fehma tal-Gvern Grieg. Fl-opinjoni tiegħu, l-uniku kriterju rilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 80/987 huwa l-post ta’ eżekuzzjoni tal-provvista ta’ xogħol, fejn mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni jirriżulta li l-leġiżlatur jikkontempla biss, l-iktar l-iktar, is-sitwazzjoni fejn persuna li timpjega teżerċita l-attività tagħha f’żewġ Stati Membri, u jeskludi l-każijiet li jinvolvu biss Stat terz. Min-naħa l-oħra, l-ewwel żewġ premessi tad-Direttiva 80/987, bir-riferimenti tagħha għall-“Komunità” u għas-“suq komuni”, jikkonfermaw li l-għan tal-garanzija stabbilita mid-Direttiva jikkonsisti f’li l-oneru ekonomiku tal-krediti tal-ħaddiema ta’ impriża insolventi jaqa’ fuq Stat Membru, bil-għan li jiġi ssodisfatt interess soċjali fejn jiġi żgurat l-ekwilibriju ekonomiku tal-Istati Membri, b’tali mod li l-imsemmija garanzija tkun ineffettiva fil-każ ta’ ħaddiema li jkunu ħadmu fi Stati terzi u għal persuni li jimpjegaw stabbiliti fi Stati terzi. Fl-aħħar nett, għall-Gvern Taljan, l-għoti ta’ garanzija mingħajr ebda korrispettiv taħt il-forma ta’ vantaġġ komuni jimplika riskju għall-kapaċità finanzjarja tal-Istati Membri.
B – Fuq it-tieni domanda
45.
Il-Kummissjoni tagħmel riferiment għall-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja ( 10 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li tista’ biss titqies li hija “daqs dik [ekwivalenti]”, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 80/987, il-protezzjoni li tiżgura lill-ħaddiema l-garanziji essenzjali ddefiniti minn din id-direttiva. Għall-Kummissjoni, l-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 1220/1981 ma joffrix protezzjoni ta’ dan it-tip, ġaladarba huwa applikabbli biss fil-każ ta’ abbandun tal-ħaddiema barra mill-pajjiż.
46.
Il-Gvern Grieg iqis, kuntrarjament, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħti protezzjoni ekwivalenti mill-mument li l-fond amministrat min-NAT jissodisfa l-kundizzjonijiet kollha previsti mid-Direttiva 80/987, b’mod partikolari fl-Artikoli 3 u 5 tagħha. Dan jidher mill-fatt li fl-1993 il-Kummissjoni kienet issodisfatta bl-ispjegazzjonijiet li ngħatawlha fir-rigward tal-adattament tad-dritt intern mad-Direttiva 80/987 wara s-sentenza mogħtija fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il‑Greċja, iċċitata iktar ’il fuq.
V – Evalwazzjoni
A – Fuq l-ewwel domanda
47.
Ir-risposta għall-ewwel domanda magħmula mis-Symvoulio tis Epikrateias tirrikjedi qabel kollox li jiġi ddeterminat jekk hemmx dispożizzjonijiet leġiżlattivi ta’ dritt internazzjonali li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ imsemmija fil-kawża prinċipali, għandhom jingħataw prijorità fuq id-Direttiva 80/987.
48.
Dan huwa l-każ tal-UNCLOS, li l-Artikolu 92(1) tagħha jipprovdi li l-bastimenti “għandhom ikunu suġġetti, fl-ibħra miftuħa, għall-ġurisdizzjoni esklużiva” [traduzzjoni mhux uffiċjali] tal-Istat tal-bandiera, filwaqt li l-Artikolu 94(2)(b) tagħha jattribwixxi lill-Istat tal-bandiera l-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni tiegħu “fuq il-kaptan, l-uffiċjali u l-ekwipaġġ, fir-rigward tal-kwistjonijiet amministrattivi, tekniċi u soċjali relatati mal-bastiment”. F’dan il-każ, il-bastiment li fuqu żvolġiet ir-relazzjoni tax-xogħol kien itajjar il-bandiera Maltija, fejn għalhekk, skont l-UNCLOS, il-ġurisdizzjoni kompetenti fir-rigward tal-“kwistjonijiet [...] soċjali” għandha tkun dik ta’ dan l-Istat (li dak iż-żmien kien) terz.
49.
Min-naħa l-oħra, id-dritt applikabbli għar-relazzjoni tax-xogħol inkwistjoni fit-tilwima kien dak Malti, ġaladarba l-Artikolu 10(1)(b) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma kien jipprovdi li l-liġi applikabbli għall-kuntratt tax-xogħol għandha tirregola “l-eżekuzzjoni” tal-obbligi li joħloq.
50.
Madankollu, inqis li l-prinċipju ta’ speċjalità jwassal għall-konklużjoni li, fi kwalunkwe każ, id-Direttiva 80/987 għandha tingħata preċedenza f’din il-kawża.
51.
Fl-ewwel lok, peress li l-għan speċifiku tal-imsemmija direttiva huwa l-“protezzjoni ta’ l-impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddimhom” (l-ewwel premessa), li hija r-raġuni għaliex fiha huwa impost fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiġi stabbilit mekkaniżmu ta’ garanzija tal-krediti mhux imħallsa lill-ħaddiema fil-każ ta’ insolvenza tal-persuna li timpjegahom. Madankollu, dan l-għan ta’ protezzjoni huwa ovvjament marbut mar-relazzjoni legali li hemm bejn il-ħaddiem u l-persuna li timpjega, jiġifieri, mal-kuntratt tax-xogħol, iżda ma jirrigwardax il-leġiżlazzjoni, ir-regolamentazzjoni jew is-sistema applikabbli għall-imsemmi kuntratt, jiġifieri, l-kwistjonijiet li jikkostitwixxu s-suġġett tipiku tal-kuntratt tax-xogħol u li r-regolamentazzjoni tiegħu taqa’, f’dan il-każ, taħt id-dritt Malti konformement mal-Konvenzjoni ta’ Ruma.
52.
Fit-tieni lok, jiena tal-fehma li l-applikabbiltà tad-Direttiva 80/987 ma għandhiex tagħti preċedenza lill-UNCLOS inkwantu l-garanzija li din id-direttiva timponi fuq l-Istati Membri ma għandhiex rabta mas-sistema legali tal-bastimenti jew tal-ispazji marittimi, oqsma li b’mod naturali huma s-suġġett tad-dritt internazzjonali, fatt li jiġġustifika l-għoti ta’ ġurisdizzjoni lill-Istat tal-bandiera skont it-termini pprovduti mill-UNCLOS ( 11 ).
53.
B’mod iktar partikolari, għandu jiġi speċifikat li l-Artikolu 92(1) tal-UNCLOS, jattribwixxi ġurisdizzjoni esklużiva lill-Istat tal-bandiera fuq il-bastimenti “fl-ibħra miftuħa” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Għaldaqstant, din ma hijiex ġurisdizzjoni esklużiva li tingħata f’kull każ. Ċertament, l-Artikolu 94(2) tal-UNCLOS jattribwixxi lill-Istat tal-bandiera l-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni “fuq il-kaptan, l-uffiċjali u l-ekwipaġġ, fir-rigward tal-kwistjonijiet amministrattivi, tekniċi u soċjali relatati mal-bastiment”. Huwa minnu li din il-kompetenza ma hijiex suġġetta għal limitu territorjali, iżda jkun eċċessiv li wieħed jiddeduċi minn dan li hija neċessarjament tagħti lill-Istat tal-bandiera l-ġurisdizzjoni esklużiva fuq ir-relazzjonijiet kollha tax-xogħol u, fi kwalunkwe każ u ulterjorment, il-kompetenza li jipprovdi l-protezzjoni pubblika tal-ħaddiema kontra l-insolvenza tal-persuna li timpjega.
54.
Għaldaqstant, issa għandu jiġi ddeterminat jekk, skont l-ewwel waħda mid-domandi magħmula mis-Symvoulio tis Epikrateias, il-ħaddiema kkonċernati fil-kawża prinċipali jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 80/987.
55.
Konformement mal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 80/987, din tal-aħħar tapplika “għal pretensjonijiet [krediti] tal-impjegati bbażati fuq kuntratti tax-xogħol jew relazzjonijiet tax-xogħol u li jeżistu kontra persuni li jħaddmuhom u li jinsabu fi stat ta’ insolvenza”. Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 2(1) tal-istess direttiva jipprevedi li “wieħed li jħaddem [persuna li timpjega] għandu jitqies li qiegħed fi stat ta’ insolvenza” meta jintalab jew jiġi deċiż il-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza skont il-liġi nazzjonali ta’ Stat Membru.
56.
Minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet magħquda jirriżulta li d-Direttiva 80/987 tapplika għall-ħaddiema li l-persuni li jimpjegawhom huma suġġetti għal proċedura ta’ insolvenza rregolata mid-dritt ta’ Stat Membru. Dan huwa, b’mod speċifiku, il-każ tat-tilwima fil-kawża prinċipali, ġaladarba l-kumpannija li impjegat lill-baħħara ġiet iddikjarata falluta minn qorti Griega, b’applikazzjoni tad-dritt Grieg. Barra minn hekk, il-qrati Griegi kellhom ġurisdizzjoni minħabba l-fatt li s-sede effettiva tal-persuna li timpjega kienet tinsab fit-territorju Grieg, ċirkustanza li, minbarra li ġiet evalwata mid-Dioikitiko Efeteio Athinon fis-sentenza tagħha ta’ appell, ma tqegħditx inkwistjoni mill-qorti tar-rinviju.
57.
F’dan is-sens, fil-fehma tiegħi, huma bażikament tnejn il-fatturi favur risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda preliminari. Fl-ewwel lok, il-fatt li l-insolvenza tal-persuna li timpjega ġiet iddikjarata minn qorti ta’ Stat Membru u b’applikazzjoni tad-dritt ta’ dan l-Istat Membru wara li ġie kkonstatat li s-sede effettiva tal-persuna li timpjega tinsab fl-imsemmi Stat Membru. Fit-tieni lok, l-għan soċjali tad-Direttiva 80/987.
58.
Fil-fatt, il-protezzjoni żgurata mid-Direttiva 80/987 għandha tingħata permezz ta’ “istituzzjonijiet ta’ garanzija” li għandhom jiġu ffinanzjati – “sakemm dan ma jkunx kopert għal kollox mill-awtoritajiet pubbliċi” [Artikolu 5([b])] – mill-persuni li jimpjegaw permezz ta’ kontribuzzjonijiet. F’dan il-każ, il-persuna li timpjega insolventi inkwistjoni, ġaladarba hija kkostitwita fi Stat terz, ċertament ma kkontribwietx għall-finanzjament tal-istituzzjoni ta’ garanzija Griega, jiġifieri, in-NAT.
59.
Madankollu, l-Artikolu 5(ċ) tal-istess direttiva jipprevedi li “r-responsabilitajiet ta’ l-istituzzjonijiet m’għandhomx jiddipendu fuq jekk l-obbligazzjonijiet ta’ kontribuzzjonijiet għall-iffinanzjar ġewx sodisfatti jew le” ( 12 ). Evidentement dan huwa dovut għall-obbligu li l-Istat Membru għandu li jadotta “l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu [...] il-ħlas tal-pretensjonijiet [krediti] ta’ l-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux” ( 13 ) u li jiffissa “regoli dettaljati għall-organizzazzjoni, iffinanzjar u tħaddim ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija” ( 14 ).
60.
Ġaladarba huwa paċifiku l-fatt li l-persuna li timpjega insolventi kellha s-sede effettiva fil-Greċja, jista’ jiġi sostnut, hekk kif sostniet id-Dioikitiko Efeteio Athinon, li kienet ir-responsabbiltà tal-Istat Grieg li jara li din il-persuna tosserva l-obbligi ta’ kull persuna li timpjega stabbilita formalment u effettivament fil-Greċja, fosthom li tikkontribwixxi għall-iffinanzjar tal-istituzzjoni ta’ garanzija. In-nuqqas tiegħu f’dan ir-rigward ma għandux jagħti lok li jiġu ppreġudikati l-ħaddiema affettwati mill-insolvenza tal-persuna li timpjega, li l-protezzjoni tagħhom mill-istituzzjoni ta’ garanzija hija imposta mill-Artikolu 5(ċ) tad-Direttiva indipendentement minn “jekk l-obbligazzjonijiet ta’ kontribuzzjonijiet għall-iffinanzjar [tagħha] ġewx sodisfatti jew le”. Għalhekk, ma hemmx neċessarjament rabta bejn id-dritt għal kumpens u t-twettiq tal-obbligu ta’ kontribuzzjoni, ġaladarba l-eżistenza tal-imsemmi dritt tiddependi biss fuq jekk iseħħx il-fatt stabbilit mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 80/987, jiġifieri, l-eżistenza ta’ krediti li jirriżultaw minn kuntratti tax-xogħol fil-konfront ta’ persuni li jimpjegaw f’qagħda ta’ insolvenza.
61.
Konsegwentement, u bħala l-ewwel konklużjoni intermedja, inqis li r-risposta għall-ewwel domanda magħmula għandha tkun fis-sens li d-Direttiva 80/987 għandha tapplika fir-rigward tal-krediti salarjali mhux imħallsa lill-baħħara rreklutati sabiex jaħdmu fuq bastiment li jtajjar il-bandiera ta’ Stat terz minn kumpannija li, filwaqt li għandha s-sede legali tagħha fit-territorju tal-imsemmi Stat terz, għandha s-sede effettiva tagħha fit-territorju tal-Istat Membru fejn ġew impjegati l-baħħara u li ġiet iddikjarata falluta minn qorti tal-imsemmi Stat Membru, skont id-dritt tal-imsemmi Stat Membru, fejn huwa nieqes minn rilevanza l-fatt li l-kuntratti tax-xogħol huma rregolati mid-dritt tal-Istat terz u li l-kumpannija li timpjega ma kkontribwietx għall-finanzjament tal-korp ta’ garanzija tal-Istat Membru inkwistjoni.
B – Fuq it-tieni domanda
62.
Permezz tat-tieni domanda tagħha s-Symvoulio tis Epikrateias tistaqsi jekk għandhiex titqies li hija “protezzjoni” ekwivalenti, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 80/987, garanzija prevista biss għall-każ ta’ baħħara Griegi li, wara li ġew irreklutati f’bastimenti li jtajru l-bandiera Griega jew baħħara barranin affiljati man-NAT, ġew abbandunati barra mill-pajjiż.
63.
Ladarba ġie ddeterminat li, fil-fatt, id-Direttiva 80/987 hija applikabbli għal ħaddiema f’sitwazzjoni bħal dik tat-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għandu jiġi eżaminat, kif tipproponi l-qorti tar-rinviju, jekk il-protezzjoni prevista mil-leġiżlazzjoni Griega għal dawk il-baħħara li jsibu ruħhom fiċ-ċirkustanzi stabbiliti mil-Liġi Nru 1220/81 tikkostitwixxix “protezzjoni” ekwivalenti għal dik iggarantita mid-Direttiva 80/987.
64.
Skont il-qorti tar-rinviju, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata tillimita ruħha li tiggarantixxi l-ħlas, sa massimu ta’ tliet xhur, tas-salarji u l-allowances bażiċi ddeterminati bi ftehim mal-baħħara Griegi rreklutati fuq bastimenti li jtajru l-bandiera Griega jew fuq bastimenti barranin affiljati man-NAT, fil-każ li l-imsemmija ħaddiema jkunu ġew abbandunati barra mill-pajjiż. Il-kwistjoni għaldaqstant hija dik, jekk billi llimita b’dan il-mod il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 80/987, il-leġiżlatur nazzjonali ssodisfax korrettement l-obbligu tiegħu li jittrasponi l-imsemmija direttiva fid-dritt intern tiegħu.
65.
L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 80/987 jipprevedi li hija “tapplika għal pretensjonijiet [krediti] tal-impjegati bbażati fuq kuntratti tax-xogħol jew relazzjonijiet tax-xogħol u li jeżistu kontra persuni li jħaddmuhom u li jinsabu fi stat ta’ insolvenza skond it-tifsira ta’ l-Artikolu 2(1)”. Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 1(2) jawtorizza “bħala eċċezzjoni” lill-Istati Membri sabiex “jeskludu l-pretensjonijiet [krediti] ta’ xi kategoriji ta’ impjegati mill-iskop ta’ din id-Direttiva”. Din l-esklużjoni tista’ ssir “minħabba fin-natura speċjali tal-kuntratt tax-xogħol ta’ l-impjegat jew relazzjoni ta’ xogħol jew minħabba li jkunu jeżistu forom oħra ta’ garanzija li joffru lill-impjegat protezzjoni li ssarraf daqs dik li toħroġ minn din id-Direttiva”. Fi kwalunkwe każ, il-kategoriji ta’ ħaddiema impjegati li jistgħu jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 80/987 huma dawk li jinsabu fl-Anness tal-istess direttiva.
66.
Fil-każ tal-Greċja, il-kategorija ta’ ħaddiema esklużi minħabba n-natura speċjali tal-kuntratt tax-xogħol tagħhom hija, b’riferiment għall-paragrafu I tal-Anness għall-imsemmija direttiva, dik tal-“kaptan u l-membri ta’ l-ekwipaġġ ta’ xi bastiment tas-sajd, jekk u sa fejn jitħallsu b’sehem fil-profitti jew dħul gross tal-bastiment”. Min-naħa tagħhom, il-ħaddiema esklużi milli jibbenefikaw minn forom oħra ta’ garanzija huma, skont il-paragrafu II tal-Anness, “[l]-ekwipaġġi ta’ bastimenti tal-baħar”.
67.
Għalhekk, dawn huma esklużjonijiet li dejjem u esklużivament iżommu ruħhom mal-kriterju tal-kategorija tal-ħaddiema, u qatt maċ-ċirkustanzi marbuta man-nuqqas ta’ ħlas tal-krediti salarjali minħabba l-insolvenza tal-persuna li timpjega. Il-protezzjoni mixtieqa mid-Direttiva 80/987 testendi ruħha għall-krediti li l-ħaddiema impjegati għandhom fil-konfront tal-persuni li jimpjegaw li huma insolventi, mingħajr il-possibbiltà ta’ eċċezzjonijiet oħra għajr dawk previsti fl-Artikolu 1(2) tagħha, u, għalhekk, ma tistax titqies li hija konformi mal-għan tagħha leġiżlazzjoni nazzjonali li tintroduċi kundizzjonijiet bħal dawk ikkontemplati fl-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 1220/1981, jiġifieri, li jkunu involuti baħħara Griegi rreklutati fuq bastiment li jtajjar il-bandiera Griega jew fuq bastimenti barranin affiljati man-NAT u li jkunu ġew abbandunati barra mill-pajjiż.
68.
Għaldaqstant, huwa ċar, fil-fehma tiegħi, li l-protezzjoni mogħtija minn leġiżlazzjoni nazzjonali lil ħaddiema nazzjonali speċifiċi f’ċirkustanzi tant speċifiċi bħal dawk li għadhom kif issemmew ma tistax titqies li hija “protezzjoni” ekwivalenti għal dik iggarantita mid-Direttiva 80/987 meta ma jitħallsux il-krediti salarjali tal-ħaddiema minħabba l-insolvenza tal-persuna li timpjegahom, fejn ma għandhomx jiġu aċċettati eċċezzjonijiet oħra minbarra dawk espressament aċċettati mill-istess direttiva. Konsegwentement, għandha titfakkar il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja invokata mill-Kummissjoni fis-sens li “kemm mill-għan tad-Direttiva [80/987], li hija intiża li tiżgura minimu ta’ protezzjoni lill-ħaddiema kollha, kif ukoll min-natura eċċezzjonali tal-possibbiltà ta’ esklużjoni prevista mill-Artikolu 1(2), jirriżulta li hija biss protezzjoni li, filwaqt li tkun ibbażata fuq sistema li l-modalitajiet tagħha huma differenti minn dawk previsti mid-direttiva, tiżgura lill-ħaddiema l-garanziji essenzjali ddefiniti minnha, li tista’ titqies li hija ekwivalenti fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni” ( 15 ). [traduzzjoni mhux uffiċjali]
69.
Konsegwentement, u bħala t-tieni konklużjoni intermedja, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għat-tieni domanda tkun fis-sens li l-kumpens previst fl-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 1220/1981 ma jikkostitwixxix “protezzjoni” ekwivalenti għal dik rikjesta fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 80/987.
VI – Konklużjoni
70.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari:
“1)
Id-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal‑20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom, għandha tapplika fir-rigward tal-krediti salarjali mhux imħallsa lill-baħħara rreklutati sabiex jaħdmu fuq bastiment li jtajjar il-bandiera ta’ Stat terz minn kumpannija li, filwaqt li għandha s-sede legali tagħha fit-territorju tal-imsemmi Stat terz, għandha s-sede effettiva tagħha fit-territorju tal-Istat Membru fejn ġew impjegati l-baħħara u li ġiet iddikjarata falluta minn qorti tal-imsemmi Stat Membru, skont id-dritt tal-imsemmi Stat Membru, fejn huwa nieqes minn rilevanza l-fatt li l-kuntratti tax-xogħol huma rregolati mid-dritt tal-Istat terz u li l-kumpannija li timpjega ma kkontribwietx għall-finanzjament tal-korp ta’ garanzija tal-Istat Membru inkwistjoni.
2)
Il-kumpens previst fl-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 1220/1981 ma jikkostitwix ‘protezzjoni’ ekwivalenti għal dik rikjesta fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 80/987.”
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
( 2 ) Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE, tal‑20 ta’ Ottubru 1980, dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 217).
( 3 ) Iffirmata f’Montego Bay (il-Ġamajka) fl‑10 ta’ Diċembru 1982, daħlet fis-seħħ fis‑16 ta’ Novembru 1994, irratifikata mir-Repubblika ta’ Malta fl‑20 ta’ Mejju 1993 u mir-Repubblika Ellenika fil‑21 ta’ Lulju 1995, u approvata f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 98/392/KE, tat‑23 ta’ Marzu 1998, li tirrigwarda l-konklużjoni mill-Komunità Ewropea tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti, tal‑10 ta’ Diċembru 1982, dwar il-Liġi tal-Baħar u l-Ftehim tat‑28 ta’ Lulju 1994 li għandu x’jaqsam mal-implimentazzjoni tal-Parti XI tiegħu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 4, Vol. 3, p. 260). Iktar ’il quddiem, l-“UNCLOS”.
( 4 ) Miftuħa għall-iffirmar f’Ruma fid‑19 ta’ Ġunju 1980 (ĠU 2005, C 169 p. 10). Iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”.
( 5 ) Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑23 ta’ Settembru 2002, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE dwar l-approsimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu mal-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 261).
( 6 ) Direttiva 2008/94/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑22 ta’ Ottubru 2008, dwar il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (Verżjoni kodifikata) (ĠU L 283, p. 36).
( 7 ) Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1346/2000, tad‑29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 191).
( 8 ) Sentenza Mosbæk, C‑117/96, EU:C:1997:415.
( 9 ) Sentenza Poulsen u Diva Navigation, C‑286/90, EU:C:1992:453.
( 10 ) Sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑53/88, EU:C:1990:380.
( 11 ) Din hija r-raġuni li tispjega l-fatt li fis-sentenza Poulsen u Diva Navigation (C‑286/90, EU:C:1992:453) il-Qorti tal-Ġustizzja ssuġġettat l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni kkonċernat f’dak iż-żmien għall-konformità tiegħu mad-dritt internazzjonali.
( 12 ) Korsiv miżjud minni.
( 13 ) Direttiva 80/987, Artikolu 3(1).
( 14 ) Direttiva 80/987, Artikolu 5.
( 15 ) Sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, EU:C:1990:380, punt 19.
Full & Egal Universal Law Academy