DIGRIET TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
15 ta’ Ottubru 2014 ( *1 )
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għal tnaqqis ta’ drittijiet għall-pensjoni b’effett retroattiv — Sitwazzjoni purament interna — Nuqqas manifest ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja”
Fil-Kawża C‑246/14,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia (l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat-28 ta’ April 2014, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-21 ta’ Mejju 2014, fil-proċedura
Vittoria De Bellis,
Diana Perrone,
Cesaria Antonia Villani
vs
Istituto Nazionale di Previdenza per i Dipendenti dell’Amministrazione Pubblica (Inpdap),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn T. von Danwitz (Relatur), President tal-Awla, E. Juhász, C. Vajda, A. Rosas, u D. Šváby u C. Vajda, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Wathelet,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tiġi deċiża permezz ta’ digriet motivat, skont l-Artikolu 53(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja,
tagħti l-preżenti
Digriet
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, V. De Bellis, D. Perrone u C. A. Villani u, min-naħa l-oħra l-Istituto Nazionale di Previdenza per i Dipendenti dell’Amministrazione Pubblica (Inpdap) dwar id-drittijiet tagħhom għall-pensjoni.
Il-kuntest ġuridiku
Il-Liġi Nru 241/1990
3
Il-Liġi Nru 241, tas-7 ta’ Awwissu 1990, li tistabbilixxi regoli ġodda dwar il-proċedura amministrattiva u d-dritt ta’ aċċess għad-dokumenti amministrattivi (GURI Nru 192, tat-18 ta’ Awwissu 1990, p. 7), kif emendata bil-Liġi Nru 15, tal-11 ta’ Frar 2005 (GURI Nru 42, tal-21 ta’ Frar 2005, p. 4, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 241/1990”), tipprovdi fl-Artikolu 1(1) tagħha:
“L-attività amministrattiva tfittex li tilħaq għanijiet stabbiliti mil-liġi u hija rregolata mill-kriterji ta’ ekonomija, ta’ effettività, ta’ imparzjalità, ta’ pubbliċità u ta’ trasparenza skont il-modalitajiet previsti minn din il-liġi u d-dispożizzjonijiet l-oħra li jirregolaw proċeduri distinti kif ukoll mill-prinċipji bbażati fuq l-ordinament ġuridiku Komunitarju”.
Il-Liġi Nru 335/1995
4
L-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 335, tat-8 ta’ Awwissu 1995, li tirriforma l-iskema ta’ pensjoni obbligatorja u supplimentari (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 190, tas-16 ta’ Awwissu 1995, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 335/1995”), jipprovdi fil-paragrafu 41 tiegħu:
“Il-leġiżlazzjoni applikabbli għall-ħlas tal-pensjonijiet lis-superstiti ta’ assigurat bil-pensjoni fis-seħħ fil-kuntest tal-iskema tal-assigurazzjoni ġenerali obbligatorja hija estiża għall-iskemi kollha li jeskludu jew jissostitwixxu l-imsemmija skema. Meta jkun hemm biss tfal minorenni, studenti jew inkapaċi, il-perċentwali tal-pensjoni tiżdied għal 70 % biss għall-pensjonijiet tas-superstiti dovuti mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi. L-ammonti tal-pensjonijiet tas-superstiti jistgħu jiġu akkumulati mad-dħul tal-benefiċjarju, fil-limiti previsti fit-Tabella F li tinsab fl-Anness. Ir-remunerazzjoni li tirriżulta mill-kumulu tad-dħul, previst fil-paragrafu preċedenti, mal-pensjoni tas-superstiti kif imnaqqsa ma tista’ fi kwalunkwe każ tkun inqas minn dik li minnha tibbenefika l-istess persuna li kieku d-dħul tagħha kien ekwivalenti għal-limitu massimu tal-kategorija ta’ dħul li tiġi immedjatament taħt dik li fiha jaqa’ d-dħul tagħha. Il-limiti li jirrigwardaw il-kumulu ma japplikawx meta l-benefiċjarju jifforma parti minn nukleu familjari li jinkludi tfal minorenni, studenti jew inkapaċi, fis-sens tal-leġiżlazzjoni prevista fl-ewwel sentenza ta’ dan il-paragrafu. Din id-dispożizzjoni għandha tkun mingħajr preġudizzju għal benefiċċji soċjali iktar favorevoli rċevuti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, billi dawn jiġu reintegrati mal-miljoramenti futuri.”
Il-Liġi Nru 724/1994
5
L-Artikolu 15 tal-Liġi Nru 724, tat-23 ta’ Diċembru 1994 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 304, tat-30 ta’ Diċembru 1994, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 7 24/1994”), kien jipprovdi fil-paragrafu 5 tiegħu:
“Id-dispożizzjonijiet dwar il-ħlas tal-allowance supplimentari speċjali fuq il-pensjonijiet, previsti fl-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 324, tas-27 ta’ Mejju 1959, kif emendata u ssuplimentata, huma applikabbli biss għall-pensjonijiet diretti llikwidati qabel il-31 ta’ Diċembru 1994 u għall-pensjonijiet tas-superstiti korrispondenti.”
Il-Liġi Nru 296/2006
6
Il-Liġi Nru 296, tas-27 ta’ Diċembru 2006 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 299, tas-27 ta’ Diċembru 2006, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 296/2006”), tipprovdi fil-paragrafi 774 u 776 tal-Artikolu Uniku tagħha:
“774.
L-estensjoni tal-leġiżlazzjoni applikabbli għall-ħlas tal-pensjonijiet lis-superstiti ta’ assigurat bil-pensjoni fis-seħħ fil-kuntest tal-iskema tal-assigurazzjoni ġenerali obbligatorja għall-iskemi kollha li jeskludu jew jissostitwixxu l-imsemmija skema, prevista fl-Artikolu 1(41) tal-[Liġi Nru 335/1995], għandha tiġi interpretata fis-sens li, għall-pensjonijiet tas-superstiti dovuti mid-dħul fis-seħħ tal-[Liġi Nru 335/1995], tkun xi tkun id-data tad-dekorrenza tal-pensjoni diretta, l-allowance supplimentari speċjali li minnha kien diġà jibbenefika l-predeċessur fit-titolu, li tifforma parti integrali mill-pensjoni tal-irtirar kumplessiva rċevuta, għandha tingħata fil-limitu tal-perċentwali prevista għall-pensjoni tas-superstiti.
[...]
776.
L-Artikolu 15(5) tal-[Liġi Nru 724/1994] huwa mħassar.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
7
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jibbenefikaw minn pensjoni tal-irtirar ordinarja u minn pensjoni tas-superstiti. Huma ppreżentaw rikors quddiem il-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, bil-għan li jiksbu, inter alia, ir-rikonoxximent tad-dritt tagħhom għall-ħlas ta’ allowance supplimentari speċjali sħiħa u tal-interessi relattivi għaliha.
8
Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, l-Istituto Nazionale di Previdenza per i Dipendenti dell’Amministrazione Pubblica (Inpdap) sostna li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali jibbenefikaw minn pensjoni tas-superstiti biss minn data li tiġi wara s-16 ta’ Awwissu 1995. Mill-paragrafu 774 tal-Artikolu Uniku tal-Liġi Nru 296/2006 jirriżulta li l-Artikolu 1(41) tal-Liġi Nru 335/1995 għandu jiġi interpretat fis-sens li, għall-pensjonijiet tas-superstiti dovuti mis-17 ta’ Awwissu 1995, tkun xi tkun id-data li fiha bdew jiddekorru d-drittijiet għall-pensjoni diretta, l-allowance supplimentari speċjali għandha tinftiehem li tifforma parti integrali mill-pensjoni tal-irtirar.
9
Il-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, issostni, essenzjalment, li l-effett tal-paragrafi 774 u 776 tal-Artikolu Uniku tal-Liġi Nru 296/2006 kien li tħassru d-drittijiet li jirrigwardaw pensjonijiet tas-superstiti li jirriżultaw mill-interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-Artikolu 15(5) tal-Liġi Nru 724/1994. Dik il-qorti tikkunsidra li l-uniku għan tal-paragrafi 775 u 776 tal-Artikolu Uniku tal-Liġi Nru 296/2006 kien li jiġi protett l-interess finanzjarju tal-Istat Taljan. Għaldaqstant, tqum il-kwistjoni jekk il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi japplikax fil-preżenza ta’ liġijiet interpretattivi li jemendaw retroattivament, għad-detriment tal-persuni interessati, dispożizzjonijiet li joħolqu drittijiet u jekk il-motiv finanzjarju waħdu jistax jikkonsisti raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali.
10
F’dan ir-rigward, il-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, tagħmel riferiment għal ġurisprudenza tal-Corte costituzionale. Din il-qorti tal-aħħar, adita b’żewġ digrieti tal-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, u tal-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Siciliana, iddeċidiet, fis-sentenza Nru 74 tagħha, tat-12 ta’ Marzu 2008, li l-kwistjonijiet imqajma dwar il-kostituzzjonalità tal-paragrafu 774 tal-Artikolu Uniku tal-Liġi Nru 296/2006 ma kinux fondati. Barra minn hekk, fis-sentenza Nru 1, tal-5 ta’ Jannar 2011, dwar il-Liġi Nru 335/1995, il-Corte costituzionale ddeċidiet li l-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi ma japplikax għal relazzjonijiet ġuridiċi li jikkonċernaw il-pensjonijiet tal-irtirar pubbliċi u privati. Meta adotta l-Liġi Nru 335/1995, il-leġiżlatur fittex li jarmonizza l-iskemi tal-irtirar privati u pubbliċi li kellhom effetti strutturali fuq in-nefqa pubblika u fuq l-ekwilibriji baġitarji, bil-għan li josserva l-obbligi Komunitarji marbuta mal-Patt ta’ stabbiltà ekonomika u finanzjarja fid-dawl tal-bidla għall-munita unika Ewropea.
11
F’dak li jirrigwarda l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domandi magħmula, il-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, tosserva li l-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 241/1990 jinkludi riferiment dirett u inkundizzjonat għall-prinċipji tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea li jawtorizza lill-qorti Taljana tagħmel domanda interpretattiva konkreta u rilevanti għall-finijiet tad-deċiżjoni tagħha lill-Qorti tal-Ġustizzja. Huwa minnu li, fis-sentenzi Cicala (C‑482/10, EU:C:2011:868) u Romeo (C‑313/12, EU:C:2013:718), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 241/1990 ma jinkludix riferiment dirett u inkundizzjonat għad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, fil-kawża prinċipali, kuntrarjament għall-kawżi li taw lok għal dawn iż-żewġ sentenzi, il-kwistjoni ma tikkonċernax l-obbligu ta’ motivazzjoni, iżda l-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi li japplika b’mod ċar u inkundizzjonat mingħajr limitazzjonijiet fid-dritt intern.
12
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[Liġi Nru 296/2006] li tistabbilixxi li l-Istituto di Previdenza ma jistax iħallas pensjonijiet tas-superstiti li jkunu iktar favorevoli għall-benefiċjarji ta’ pensjonijiet tas-superstiti llikwidati wara s-17 ta’ Awwissu 1995 u li jikkorrispondu għal pensjonijiet tal-irtirar imħallsa lill-konjuġi tagħhom qabel il-31 ta’ Diċembru 1994, mingħajr ma tispeċifika jekk jeżistux motivi ta’ interess ġenerali għal dan il-għan?
2)
Il-motiv finanzjarju jista’ jikkostitwixxi motiv ta’ interess ġenerali għall-adozzjoni ta’ liġijiet ta’ interpretazzjoni awtentika bħal dik li hija s-suġġett tal-kawża prinċipali?”
Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
13
Għandu qabel xejn jiġi kkonstatat li d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi f’sitwazzjoni purament interna.
14
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja, bħala prinċipju, ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għal domanda preliminari meta jkun manifest li d-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni suġġetta għall-interpretazzjoni tagħha ma tkunx tista’ tiġi applikata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Caixa d’Estalvis i Pensions de Barcelona, C‑139/12, EU:C:2014:174, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
15
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar talbiet għal deċiżjoni preliminari li jirrigwardaw dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni f’sitwazzjonijiet fejn il-fatti fil-kawża prinċipali jkunu jaqgħu ’l barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, iżda fejn id-dritt nazzjonali jagħmel riferiment għall-kontenut ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni sabiex jiddetermina liema huma r-regoli applikabbli għal sitwazzjoni purament interna tal-Istat Membru kkonċernat (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Poseidon Chartering, C‑3/04, EU:C:2006:176, punt 15; ETI et, C‑280/06, EU:C:2007:775, punti 22 u 26; Salahadin Abdulla et, C‑175/08, C‑176/08, C‑178/08 u C‑179/08, EU:C:2010:105, punt 48; Cicala, EU:C:2011:868, punt 17; Nolan, C‑583/10, EU:C:2012:638, punt 45, u Romeo, EU:C:2013:718, punt 21).
16
Fil-fatt, jeżisti ċertament interess tal-Unjoni li, sabiex jiġu evitati diverġenzi futuri fl-interpretazzjoni, id-dispożizzjonijiet jew il-kunċetti meħuda mid-dritt tal-Unjoni jingħataw interpretazzjoni uniformi, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tikkonforma ruħha, fir-rigward tas-soluzzjonijiet li hija tadotta għal sitwazzjonijiet li ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-att tal-Unjoni kkonċernat, ma’ dawk adottati mill-imsemmi att, sabiex jiġi żgurat li s-sitwazzjonijiet interni u s-sitwazzjonijiet irregolati mid-dritt tal-Unjoni jingħataw trattament identiku, indipendentement mill-kundizzjonijiet li fihom għandhom jiġu applikati d-dispożizzjonijiet jew il-kunċetti meħuda mid-dritt tal-Unjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Salahadin Abdulla et, EU:C:2010:105, punt 48; SC Volksbank România, C‑602/10, EU:C:2012:443, punti 87 u 88; Nolan, EU:C:2012:638, punt 46; Allianz Hungária Biztosító et, C 32/11, EU:C:2013:160, punti 20 u 21, u Romeo, EU:C:2013:718, punt 22.
17
Dan huwa l-każ meta d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni jkunu saru applikabbli għal tali sitwazzjonijiet permezz tad-dritt nazzjonali b’mod dirett u inkundizzjonat (sentenzi Cicala, EU:C:2011:868, punt 19; Nolan, EU:C:2012:638, punt 47, u Romeo, EU:C:2013:718, punt 23). Min-naħa l-oħra, dan ma huwiex il-każ meta d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jippermettu lill-qorti nazzjonali teskludi d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Kleinwort Benson, C‑346/93, EU:C:1995:85, punti 16 u 18, u Romeo, EU:C:2013:718, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18
F’dak li jirrigwarda l-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 241/1990 li għalih tirreferi l-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li din id-dispożizzjoni ma tinkludix riferiment għad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata iktar ’il fuq, li jippermetti lil din tal-aħħar tirrispondi għal domandi li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest ta’ tilwimiet purament interni (ara s-sentenzi Cicala, EU:C:2011:868, u Romeo, EU:C:2013:718).
19
Issa l-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia, ma tressaq ebda element li jista’ jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li għandha ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domandi magħmula. Is-sempliċi fatt li dawn tal-aħħar jirrigwardaw il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u mhux l-obbligu ta’ motivazzjoni, bħal fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi Cicala (EU:C:2011:868) u Romeo (EU:C:2013:718), ma jistax jibdel din l-evalwazzjoni.
20
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tinkludi espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif ukoll il-konnessjoni li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali. Din l-espożizzjoni, bħall-espożizzjoni fil-qosor tal-fatti rilevanti meħtieġa mill-Artikolu 94(a) ta’ dawn ir-Regoli tal-Proċedura, għandha tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tivverifika, minbarra l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari, il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tirrispondi għad-domanda magħmula (digriet Parva Investitsionna Banka et, C‑488/13, EU:C:2014:2191, punt 25).
21
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi kkonstatat, abbażi tal-Artikolu 53(2) tar-Regoli tal-Proċedura, li l-Qorti tal-Ġustizzja manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia.
Fuq l-ispejjeż
22
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) tordna:
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Puglia (l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat-28 ta’ April 2014 (Kawża C‑246/14).
Firem
( *1 ) Lingwa tal-kawża: it-Taljan.
Full & Egal Universal Law Academy