EUR-Lex -  62015CC0076 - MT

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

KOKOTT

tat-2 ta’ Ġunju 2016 ( 1 )

Kawża C‑76/15

Paul Vervloet et

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Grondwettelijk Hof (qorti kostituzzjonali tal-Belġju)]

“Kompetizzjoni — Għajnuna mill-Istat [Artikolu 107(1) TFUE] — Skema Belġjana ta’ garanzija li tipproteġi l-ishma ta’ soċji, persuni fiżiċi, ta’ kooperattivi finanzjarji awtorizzati — Validità tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-projbizzjoni tal-iskema ta’ garanzija (Deċiżjoni 2014/686/UE) — Obbligu ta’ standstill [Artikolu 108(3) TFUE] — Skemi ta’ garanzija għal depożiti (Direttiva 94/19/KE)”

I – Introduzzjoni

1.

Il-ġestjoni tal-kriżi globali ekonomika u finanzjarja li feġġet fl-2008 wasslet għal diversi problemi fl-Unjoni Ewropea, u hija kwistjoni li anki l-Qorti tal-Ġustizzja tittratta b’mod repetut. Ta’ importanza kbira kienu, f’dawn l-aħħar snin, ċertament, żewġ kawżi b’sinjifikat kostituzzjonali, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja kienet intalbet tevalwa l-legalità ta’ ċerti miżuri adottati fuq il-livell Ewropew għat-tisħiħ tal-unjoni ekonomika u monetarja ( 2 ). Inqas spettakolari, iżda minkejja dan ta’ importanza ekonomika, soċjali u politika kbira, huma ċerti miżuri adottati mill-Istati Membri sabiex jistabbilizzaw is-setturi finanzjarji nazzjonali rispettivi tagħhom u sabiex jipproteġu d-depożiti taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea. Din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda preċiżament tali miżura.

2.

Fil-kuntest tal-kapitalizzazzjoni mill-ġdid tal-bank Belġjan-Franċiż Dexia‑Bank, li kien daħal f’turbulenza serja, l-Istat Belġjan ħareġ garanzija favur il-bosta persuni fiżiċi ( 3 ) li f’dak iż-żmien kienu involuti bħala azzjonisti fi tliet kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO ( 4 ) (iktar ’il quddiem il-“kooperattivi finanzjarji ta’ ARCO” jew sempliċement “ARCO”). ARCO kien, f’dak iż-żmien, l-azzjonist prinċipali ta’ Dexia.

3.

L-imsemmija garanzija għall-ishma miżmuma minn persuni privati fil-kooperattivi tal-grupp ARCO (iktar ’il quddiem, il-“garanzija ARCO”) ġiet ikkontestata minn żewġ aspetti.

4.

Minn naħa, il-Kummissjoni Ewropea eżaminat il-garanzija ARCO. Hija kklassifikat l-iskema ta’ garanzija sottostanti bħala għajnuna mill-Istat bid-Deċiżjoni 2014/686/UE ( 5 ) u ddikjaratha bħala inkompatibbli mas-suq komuni. Il-Kummissjoni ordnat lir-Renju tal-Belġju jirkupra l-benefiċċji assoċjati u ordnatu wkoll ma jagħmel l-ebda pagament lill-garanzija ARCO. Kontra din id-deċiżjoni jinsabu bħalissa żewġ rikorsi għal annullament pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ( 6 ).

5.

Min-naħa l-oħra, il-garanzija ARCO daħħlet fix-xena numru ta’ investituri privati u istituzzjonali fil-Belġju li kienu investew flushom mhux f’ishma ta’ kooperattiva fil-grupp ARCO, iżda direttament jew permezz tal-intermedju ta’ kumpanniji holding fl-ishma ta’ Dexia jew ta’ kumpanniji b’responsabbiltà limitata oħra, u li ħassew ruħhom fi żvantaġġ għaliex ma gawdewx minn tali garanzija. Permezz tar-rikorsi tagħhom kontra l-Istat tal-Belġju, huma fetħu kawża li sadattant waslet quddiem il-qorti kostituzzjonali tar-Renju tal-Belġju (Grondwettelijk Hof).

6.

Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha issa tittratta ż-żewġ aspetti tal-garanzija ARCO fuq ir-rinviju tal-qorti kostituzzjonali tal-Belġju. Minbarra l-validità tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2014/686, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina jekk skema ta’ garanzija bħal dik Belġjana hijiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar garanzija għal depożiti skont id-Direttiva 94/19/KE ( 7 ) kif ukoll mal-projbizzjoni ta’ għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 108(3) TFUE.

II – Il-kuntest ġuridiku

A – Id-dritt tal-Unjoni

7.

Il-kuntest ġuridiku tal-Unjoni għal dan il-każ huwa stabbilit, minn naħa, permezz tal-Artikoli 107 TFUE, 108 TFUE, 296 TFUE kif ukoll l-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u, min-naħa l-oħra, permezz tad-Direttiva 94/19 ( 8 ). Iktar ’il quddiem ser nillimita ruħi li nirriproduċi biss id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva.

8.

Għall-finijiet tad-Direttiva 94/19, l-Artikolu 1 tagħha jinkludi, fost l-oħrajn, dawn id-definizzjonijiet:

“1.

‘depożitu’ għandha tfisser xi bilanċ ta’ kreditu li jirriżulta minn fondi li jitħallew f’kont jew minn sitwazzjonijiet temporanji li joħorġu minn transazzjonijiet bankarji normali u li l-istituzzjoni ta’ kreditu għandha tħallas skond il-kondizzjonijiet legali u kontrattwali applikabbli, u xi dejn b’xhieda ta’ ċertifikat maħruġ mill-istituzzjoni ta’ kreditu.

Ishma f’building societies fir-Renju Unit u l-Irlanda apparti minn dawk ta’ natura kapitali koperti bl-Artikolu 2 għandhom ikunu meqjusa bħala depożiti.

[…]

4.

‘istituzzjonijiet ta’ kreditu’ għandha tfisser intrapriża li n-negozju tagħha jkun li tirċievi depożiti jew fondi oħra ri-pagabbli mill-pubbliku u li tagħti krediti mill-kont tagħha;

[…]”

9.

L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 94/19 huwa fformulat kif ġej:

“Kull Stat Membru għandu jassigura li fit-territorju tiegħu, waħda jew aktar skemi ta’ garanzija ta’ depożitu jkunu introdotti u uffiċjalment rikonoxxuti. Ħlief f’ċirkostanzi maħsuba fit-tieni sub-paragrafu u l-paragrafu 4, l-ebda istituzzjoni ta’ kreditu awtorizzata f’dak l-Istat Membru bis-saħħa ta’ l-Artikolu 3 tad-Direttiva 77/780/KEE ma tista’ tieħu depożiti sakemm ma tkunx membru ta’ skema bħal dik.”

10.

Barra minn hekk, l-Artikolu 2 tad-Direttiva 94/19 jindika:

“Dawn li ġejjin għandhom ikunu esklużi minn xi skemi ta’ garanzija ta’ pagament lura:

—

suġġett għal-Artikolu 8(3), depożiti magħmula mill-istituzzjonijiet ta’ kreditu oħra f’isimhom jew għal kont tagħhom,

—

l-istrumenti kollha li jidħlu fid-definizzjoni ta’ ‘fondi tagħha’ fl-Artikolu 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 89/299/KEE […] dwar il-fondi tagħhom ta’ l-istituzzjonijiet ta’ kreditu […];

—

depożiti li joriġinaw minn transazzjonijiet li b’konnessjoni magħhom kien hemm kundanna kriminali għal money laundering kif definit fl-Artikolu 1 tad-Direttiva […] 91/308/KEE […].”

B – Id-dritt nazzjonali

11.

Mid-dritt Belġjan, hija primarjament il-Liġi tat-22 ta’ Frar 1998 li tistabbilixxi l-istatut istituzzjonali tal-Bank Nazzjonali Belġjan (iktar ’il quddiem, il-“liġi dwar il-Bank Nazzjonali”) li hija rilevanti.

12.

B’digriet Irjali tat-3 ta’ Marzu 2011, li iktar tard ġie rrattifikat mill-Parlament Belġjan ( 9 ), mill-1 ta’ April 2011 daħal Artikolu 36/24 ġdid fil-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, li fil-verżjoni tiegħu li hija rilevanti għall-kawża prinċipali jipprevedi kif ġej:

“§ 1.

Ir-Re jista’, fuq opinjoni tal-bank fil-każ li f’daqqa waħda jkun hemm kriżi fis-swieq finanzjarji jew fil-każ li jkun hemm theddida serja ta’ kriżi sistemika, bl-għan li jillimita l-portata jew l-effetti tagħhom,

[…]

2.

jistabbilixxi skema ta’ għoti tal-garanzija tal-Istat għal impenji meħuda mill-istituzzjonijiet kkontrollati abbażi tal-liġijiet iċċitati hawn fuq, li huwa jiddetermina, jew jagħti l-garanzija tal-Istat għal ċerti debiti miżmuma minn dawn l-istituzzjonijiet,

3.

jistabbilixxi, fejn ikun il-każ permezz ta’ regolamenti, adottati skont Nru.1°, skema ta’ għoti tal-garanzija tal-Istat għar-rimbors lis-soċji li huma persuni fiżiċi tal-parti tagħhom fil-kapital ta’ kooperattivi, li huma awtorizzati skont id-digriet Irjali tat-8 ta’ Jannar 1962 li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni ta’ gruppi nazzjonali ta’ kooperattivi u ta’ kooperattivi, li huma istituzzjonijiet ikkontrollati skont il-liġijiet iċċitati iktar ’il fuq jew li mill-inqas nofs il-patrimonju tagħhom huwa investit f’tali istituzzjonijiet;

[…]

Id-digrieti Irjali […] jieqfu jipproduċu l-effetti tagħhom jekk ma jiġux ikkonfermati bil-liġi fi żmien tnax-il xahar mid-dħul fis-seħħ tagħhom. Il-konfermazzjoni taħdem b’mod retroattiv għad-data tad-dħul fis-seħħ tad-digrieti Irjali. Id-digrieti Irjali adottati skont il-paragrafu 1, 2 sa 6, jiġu diskussi fil-Kunsill tal-Ministri.

[…]”

13.

Kif jirriżulta mid-digriet tar-rinviju, din id-dispożizzjoni – bħar-regoli li ppreċedewha ( 10 ) – ġiet adottata fil-kuntest tal-kriżi globali ekonomika u finanzjarja li feġġet fl-2008. Id-dispożizzjoni hija intiża sabiex tippermetti l-adozzjoni malajr ta’ miżuri, sabiex jiġu limitati l-portata u l-effetti ta’ eventwali kriżi f’daqqa fis-swieq finanzjarji jew fil-każ ta’ theddida serja ta’ kriżi sistemika. Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-kooperattivi finanzjarji, il-leġiżlatur Belġjan, barra minn hekk, kien tal-fehma li l-ishma tagħhom f’każijiet speċifiċi kienu juru l-karatteristiċi kollha ta’ prodott ta’ depożitu, b’tali mod li kellhom jiġu protetti bl-istess mod bħal depożiti fil-bank jew ċerti tipi ta’ assigurazzjonijiet għall-ħajja.

14.

Abbażi tal-Artikolu 36/24 § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, imbagħad inħareġ id-digriet Irjali tal-10 ta’ Ottubru 2011, li ppermetta lill-kooperattivi awtorizzati li huma attivi fis-settur finanzjarju jipparteċipaw fuq bażi volontarja fil-fondi ta’ protezzjoni speċjali introdotti fl-2008 fil-Belġju għal depożiti u assigurazzjonijiet għall-ħajja. L-imsemmija fondi ngħataw, fl-istess waqt, l-isem ġdid ta’ “fondi ta’ protezzjoni speċjali għal depożiti, assigurazzjonijiet għall-ħajja u l-kapital ta’ kooperattivi awtorizzati”.

15.

B’digriet Irjali tas-7 ta’ Novembru 2011, intlaqgħet eventwalment it-talba tat-tliet kooperattivi awtorizzati tal-grupp ARCO, jiġifieri Arcopar, Arcofin u Arcoplus, għal protezzjoni tal-kapital tagħhom. Talbiet oħra minn kooperattivi għall-ħruġ ta’ tali garanziji ma kinux possibbli.

III – Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali

16.

Fil-preżent, il-qorti kostituzzjonali tar-Renju tal-Belġju għandha quddiemha tliet kawżi konnessi mir-Raad van State (il-kunsill tal-Istat Belġjan) dwar il-kostituzzjonalità tal-Artikolu 36/24 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, dispożizzjoni li l-leġiżlatur Belġjan, kif diġà ntqal, adotta bħala reazzjoni għall-kriżi globali ekonomika u finanzjarja li feġġet fl-2008.

17.

Ir-raġuni għal dan l-istħarriġ ġudizzjarju hija l-iskema ta’ garanzija, stabbilita mill-Istat Belġjan abbażi tal-Artikolu 36/24, § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, għal ishma f’ċerti kooperattivi finanzjarji awtorizzati, sa fejn ikunu miżmuma minn persuni ġuridiċi, u sal-ammont stabbilit mil-liġi ta’ EUR 100000 għal kull investitur.

18.

L-għan tal-għoti ta’ tali garanzija ilu diġà għal ċertu żmien is-suġġett ta’ żewġ komunikazzjonijiet tal-Gvern, inizjalment fl-10 ta’ Ottubru 2008 u mbagħad mill-ġdid fil-21 ta’ Jannar 2009 ( 11 ). Il-grupp ARCO qiegħed huwa wkoll il-komunikazzjoni tal-21 ta’ Jannar 2009 fuq il-paġna internet tiegħu fl-istess jum.

19.

L-Istat Belġjan iddikjara l-imsemmija skema ta’ garanzija lill-Kummissjoni Ewropea biss fis-7 ta’ Novembru 2011, il-jum tal-ammissjoni tal-kooperattivi finanzjarji ta’ ARCO fl-iskema Belġjana ta’ garanzija għal depożiti permezz ta’ digriet Irjali ( 12 ).

20.

Il-qorti kostituzzjonali għandha issa, fuq talba tal-Kunsill tal-Istat, tikkjarifika jekk l-iskema ta’ garanzija prevista fl-Artikolu 36/24, § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali hijiex kompatibbli mal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni, kif huma stabbiliti fl-Artikoli 10 u 11 tal-Kostituzzjoni tal-Belġu. Essenzjalment ir-rikorrenti jsostnu quddiem il-Kunsill tal-Istat li din l-iskema ta’ garanzija twassal għal diskriminazzjoni bejn azzjonisti privati f’kooperattivi finanzjarji u diversi azzjonisti f’kumpanniji b’responsabbiltà limitata oħra u entitajiet li huma attivi fis-suq.

21.

Qabel l-evalwazzjoni kostituzzjonali tagħha tal-Artikolu 36/24 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, il-qorti kostituzzjonali qiegħda titlob informazzjoni dwar jekk bl-iskema ta’ garanzija kontenjuża l-Istat Belġjan kisirx id-dritt tal-Unjoni, minn naħa billi mar kontra l-kundizzjonijiet għall-garanzija għal depożiti u min-naħa l-oħra billi mar kontra d-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat. Sabiex tikkjarifika din il-kwistjoni hija tqis li hija meħtieġa deċiżjoni preliminari mill-Qorti tal-Ġustizzja.

IV – Id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

22.

B’sentenza tal-5 ta’ Frar 2015, li waslet fid-19 ta’ Frar 2015, il-qorti kostituzzjonali tal-Belġju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 267 TFUE, id-domandi għal deċiżjoni preliminari li ġejjin ( 13 ):

1)

L-Artikoli 2 u 3 tad-Direttiva 94/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-30 ta’ Mejju 1994, dwar skemi ta’ garanzija għal depożiti, flimkien, jekk ikun il-każ, mal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza, għandhom jiġu interpretati fis-sens li:

a)

jimponu lill-Istati Membri li jiggarantixxu l-ishma tal-kooperattivi rikonoxxuti li joperaw fis-settur finanzjarju bl-istess mod bħad-depożiti?

b)

jipprekludu Stat Membru milli jafda lil entità parzjalment inkarigata mill-garanzija tad-depożiti li hemm riferiment għaliha f’din id-direttiva, bil-funzjoni li tiggarantixxi wkoll, sal-ammont ta’ EUR 100000, il-valur tal-ishma tal-membri, persuni fiżiċi, ta’ kooperattiva rikonoxxuta li topera fis-settur finanzjarju?

2)

Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tat-3 ta’ Lulju 2014, “dwar l-għajnuna mill-Istat SA.33927 (12/C) (ex 11/NN) implimentata mill-Belġju – Skema ta’ garanzija li tipproteġi l-ishma ta’ membri individwali ta’ kooperattivi finanzjarji” hija kompatibbli mal-Artikoli 107 u 296 TFUE sa fejn tikklassifika bħala għajnuna mill-Istat ġdida s-sistema ta’ garanzija li hija s-suġġett ta’ din id-deċiżjoni?

3)

Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għat-tieni domanda, l-Artikolu 107 TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li sistema ta’ garanzija tal-Istat mogħtija lill-membri, persuni fiżiċi, ta’ kooperattivi rikonoxxuti li joperaw fis-settur finanzjarju, skont l-ewwel subparagrafu 1(3) tal-Artikolu 36/24 tal-Liġi tat-22 ta’ Frar 1998 li tistabbilixxi l-istatut istituzzjonali tal-Bank Nazzjonali Belġjan, tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat ġdida li għandha tiġi nnotifikata lill-Kummissjoni Ewropea?

4)

Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tieni domanda, din id-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea hija kompatibbli mal-Artikolu 108(3) TFUE jekk tiġi interpretata fis-sens li tikkunsidra li l-għajnuna mill-Istat inkwistjoni ġiet implementata qabel it-3 ta’ Marzu 2011 jew l-1 ta’ April 2011 jew f’waħda minn dawn iż-żewġ dati jew, inversament, jekk tiġi interpretata fis-sens li tikkunsidra li l-għajnuna tal-Istat inkwistjoni ġiet implementata f’data sussegwenti?

5)

L-Artikolu 108(3) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi Stat Membru milli jadotta miżura bħal dik inkluża fit-tielet punt tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 36/24 tal-Liġi tat-22 ta’ Frar 1998 li tistabbilixxi l-istatut istituzzjonali tal-Bank Nazzjonali Belġjan, jekk din il-miżura timplementa għajnuna mill-Istat jew tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat li diġà ġiet implementata u li din l-għajnuna mill-Istat għadha ma ġietx innotifikata lill-Kummissjoni Ewropea?

6)

L-Artikolu 108(3) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi Stat Membru milli jadotta, mingħajr notifika minn qabel lill-Kummissjoni Ewropea, miżura bħal dik inkluża fit-tielet punt tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 36/24 tal-Liġi tat-22 ta’ Frar 1998 li tistabbilixxi l-istatut istituzzjonali tal-Bank Nazzjonali Belġjan, jekk din il-miżura tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat li għadha ma ġietx implementata?

23.

Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, f’Jannar 2016, u skont l-Artikolu 101 tar-Regoli tal-Proċedura, il-qorti tar-rinviju spjegat fid-dettall ir-rilevanza għall-kawża prinċipali tad-domandi 2 sa 6.

24.

Fil-proċedura bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ipparteċipaw ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali (minn naħa, P. Vervloet et, u min-naħa l-oħra l-Komun ta’ Schaerbeek u l-fond tal-pensjoni Ogeo Fund), it-tlieta li huma involuti fil-kawża prinċipali inkwantu intervenjenti insostenn tal-kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO (Arcopar, Arcofin u Arcoplus) kif ukoll ir-Renju tal-Belġju u l-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet kienu wkoll irrappreżentati fis-seduta tat-6 ta’ April 2016.

V – Evalwazzjoni

25.

Bil-lista estensiva tagħha ta’ domandi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk l-Istat Belġjan kisirx id-dritt tal-Unjoni meta, fil-kuntest tal-kriżi globali ekonomika u finazjarja li feġġet fl-2008, ħoloq skema ta’ garanzija favur azzjonisti privati ta’ ċerti kooperattivi finanzjarji.

A – Ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari

26.

Qabel ma ngħaddi għall-evalwazzjoni tal-kontenut tad-domandi preliminari, għandi nagħmel ċerti kummenti dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari. Uħud mill-partijiet fil-proċedura kkontestaw ir-rilevanza tal-problemi ġuridiċi tad-dritt tal-Unjoni, minħabba li l-kawża prinċipali tiddependi biss fuq id-dritt kostituzzjonali tal-Belġju, u la d-Direttiva 94/19 u lanqas id-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat – u lanqas il-kwistjoni tas-selettività tal-għajnuna – ma għandhom x’jaqsmu magħha.

27.

F’dan ir-rigward għandu jingħad li għal domandi preliminari li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni tapplika preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi fuq talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn qorti nazzjonali huwa, fil-fatt, possibbli biss meta jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni jew l-evalwazzjoni tal-validità ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha l-ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha ( 14 ).

28.

Għaldaqstant, din l-ipoteżi hija eskluża f’dan il-każ.

29.

Huwa minnu li l-qorti kostituzzjonali tal-Belġju hawnhekk hija mitluba teżamina l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża skont l-Artikolu 36/24, § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali mill-perspettiva tal-prinċipji tal-ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni, kif huma stabbiliti fl-Artikoli 10 u 11 tal-Kostituzzjoni tal-Belġju. Madankollu, il-qorti kostituzzjonali tqis b’mod ċar li d-domandi dwar id-dritt tal-Unjoni li hija ressqet huma preliminari għal din il-kwistjoni. Hija diġà indikat dan fid-digriet tar-rinviju tagħha u spjegatu ulterjorment fil-kjarifiki addizzjonali tagħha skont l-Artikolu 101 tar-Regoli tal-Proċedura. Anki fis-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-partijiet fil-proċedura, b’mod partikolari l-Komun ta’ Schaerbeek u Ogeo Fund, identifikaw dan b’mod ċar.

30.

B’mod konvinċenti ħafna, il-qorti kostituzzjonali mbagħad tgħaddi għall-kwistjoni dwar jekk l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża hijiex konformi mad-dritt tal-Unjoni. Minn dan hija mbagħad tiddeduċi konklużjonjiet dwar jekk teżistix jew le diskriminazzjoni pprojbita skont il-Kostituzzjoni tal-Belġju.

31.

Jekk mid-dritt tal-Unjoni jirriżulta li l-imsemmija skema ta’ garanzija hija imposta mid-dritt tal-Unjoni (pereżempju, għaliex mid-dispożizzjonijiet dwar il-garanzija għal depożiti skont id-Direttiva 94/19 jirriżulta obbligu korrispondenti għall-Istat Belġjan), din tista’ wkoll tikkostitwixxi ġustifikazzjoni għal eventwali inugwaljanza fit-trattatment tal-investituri. Jekk, min-naħa l-oħra, jirriżulta li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi tali skema ta’ garanzija (pereżempju, għaliex ġiet introdotta bi ksur tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 94/19 jew tar-rekwiżiti tad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat), din ir-regola possibbilment tista’ wkoll ma tiġġustifika l-ebda inugwaljanza fit-trattament tal-investituri fis-sens tal-Kostituzzjoni tal-Belġju.

32.

Għaldaqstant, id-domandi preliminari ma humiex manifestament irrilevanti għad-deċiżjoni tal-kawża prinċipali, u għaldaqstant ma jeżisti l-ebda dubju serju fir-rigward tal-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari.

B – Evalwazzjoni tal-mertu tad-domandi preliminari

33.

Essenzjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, minn naħa, tevalwa skema ta’ garanzija bħal dik Belġjana skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar il-garanzija għal depożiti (l-ewwel domanda, ara wkoll il-parti 1) u, min-naħa l-oħra, tevalwaha mill-perspettiva tal-projbizzjoni fid-dritt tal-Unjoni ta’ għajnuna mill-Istat (domandi preliminari tnejn sa sitta, ara iktar ’il quddiem il-parti 2).

1. Id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar il-garanzija għal depożiti (l-ewwel domanda preliminari)

34.

Bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk skema ta’ garanzija bħal dik inkwistjoni f’dan il-każ hijiex konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni rigward il-garanzija għal depożiti. Għal dan l-għan, il-qorti kostituzzjonali tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar it-tifsira tal-Artikoli 2 u 3 tad-Direttiva 94/19, interpretati fid-dawl tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u l-prinċipu ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament.

35.

Filwaqt li ARCO huwa tal-fehma li l-iskema ta’ garanzija hija imposta skont l-ispirtu u l-iskop tal-garanzija għal depożiti skont id-Direttiva 94/19, il-Komun ta’ Schaerbeek u Ogeo Fund huma tal-opinjoni opposta. Il-Belġju u l-Kummissjoni huma tal-fehma li, bħala prinċipju, tali skema ta’ garanzija la hija imposta u lanqas ipprojbita skont id-Direttiva. Ir-rikorrent privat u P. Vervloet jenfasizzaw, min-naħa tagħhom, li l-iskema ta’ garanzija ma tikkostitwixxix traspożizzjoni tad-Direttiva 94/19, u estensjoni tal-garanzija għal depożiti għall-ishma ta’ kooperattivi finanzjarji tkun kontra s-sistema.

36.

Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, quddiem kwistjoni bħal dik inkwistjoni hawnhekk, id-Direttiva 94/19 hija bħala prinċipju newtrali. Estensjoni tal-garanzija għal depożiti għal ishma ta’ kooperattivi finanzjarji, skont din id-Direttiva, la hija imposta (ara wkoll il-parti a) u lanqas ipprojbita (ara iktar ’il quddiem, il-parti b).

a) Mid-Direttiva 94/19, ma jirriżulta l-ebda obbligu tal-estensjoni tal-garanzija għal depożiti għall-ishma f’kooperattivi finanzjarji (l-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari)

37.

L-ewwel nett għandu jiġi ċċarat jekk, skont id-Direttiva 94/19, kienx meħtieġ li skema ta’ garanzija għal depożiti bħal dik Belġjana tkun estiża għall-ishma f’kooperattivi finanzjarji miżmuma minn persuni privati.

38.

L-obbligu tal-Istati Membri li jiżguraw fit-territorji rispettivi tagħhom il-ħolqien u r-rikonoxximent mill-awtoritajiet ta’ skemi ta’ garanzija għal depożiti jirriżulta mill-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 94/19. Il-portata ta’ dan l-obbligu għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione personae.

39.

Rigward il-mertu, id-Direttiva 94/19 tapplika għal depożiti. Dawn huma, skont id-definizzjoni fl-Artikolu 1(1) tad-Direttiva, bilanċ ta’ kreditu f’kont li jitħallsu lura lill-proprjetarju, kif ukoll djun li huma rrappreżentati f’ċertifikati.

40.

La waħda u lanqas l-oħra ma huma minnhom skont l-informazzjoni mressqa dwar l-ishma ta’ kooperattivi finanzjarji Belġjani bħal dawk fil-grupp ARCO. Dan għaliex, essenzjalment, tali ishma huma sehem fil-kapital proprju tal-impriża kkonċernata, filwaqt li depożiti huma kkaratterizzati mill-fatt li huma jagħmlu parti mid-djun ta’ istituzzjoni ta’ kreditu.

41.

Barra minn hekk, mal-iskadenza, id-depożiti jitħallsu lura lill-proprjetarju tagħhom bil-valur nominali, eventwalment flimkien mal-interessi miftiehma u wara li jitneħħew eventwali spejjeż u taxxi, filwaqt li l-ammont ta’ flus li soċju jirċievi meta jirtira ruħu mill-kooperattiva rispettiva jirrifletti d-dħul ta’ din il-kumpannija u, b’mod korrispondenti, xi drabi jista’ jkun ogħla, u xi drabi inqas.

42.

Għaldaqstant, l-akkwist ta’ ishma f’kooperattiva minn investitur, minkejja li ġie tant promoss bħala prodott ta’ depożitu, għandu jitqabbel mhux tant ma’ depożitu fuq kont bankarju jew mal-akkwist ta’ bond iżda pjuttost max-xiri ta’ sehem, li fir-rigward tiegħu d-Direttiva 94/19 ma ppreskriviet l-ebda garanzija.

43.

L-ishma inkwistjoni tal-kooperattivi finanzjarji Belġjani lanqas ma għandhom jiġu assimilati, barra minn hekk, ma’ ishma f’kumpanniji ta’ self għall-kostruzzjoni, kif huma msemmija fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu (1)(1) tad-Direttiva 94/19. Dan għaliex, minn naħa, din l-estensjoni speċjali tal-kunċett ta’ depożiti, diġà skont il-formulazzjoni tagħha, tirrigwarda esklużivament ishma f’kumpanniji ta’ self għall-kostruzzjoni tal-Gran Brittanja u tal-Irlanda, filwaqt li din id-dispożizzjoni bl-ebda mod ma tirrigwarda kooperattivi finanzjarji stabbiliti taħt id-dritt Belġjan. Min-naħa l-oħra, din ir-regola speċjali ma tgħoddx, b’mod espliċitu, għal tali ishma, li huma meqjusa min-natura tagħhom bħala kapital. Madankollu, dan huwa preċiżament dak li huma – sehem fil-kapital proprju – kif diġà msemmi, l-ishma inkwistjoni hawnhekk f’kooperattivi finanzjarji bħal dawk tal-grupp ARCO.

44.

Fir-rigward tar-rationae materiae, id-Direttiva 94/19 hija applikabbli biss għal istituzzjonijiet ta’ kreditu. Dawn huma, skont id-definizzjoni fl-Artikolu 1(4) tad-Direttiva, impriżi li l-attività tagħhom tikkonsisti f’li jirċievu depożiti jew fondi oħra ripagabbli mill-pubbliku u li jagħtu krediti mill-kont tagħhom.

45.

Dan lanqas ma huwa l-każ fir-rigward tal-kooperattivi finanzjarji, li għalihom hija intiża l-iskema ta’ garanzija Belġjana kkontestata. Dan għaliex skont l-informazzjoni konkordanti tal-partijiet kollha fil-kawża prinċipali, inkluż ARCO nnifsu, kooperattivi finanzjarji bħal dawk tal-grupp ARCO bl-ebda mod ma huma istituzzjoni ta’ kreditu. Dawn la jaċċettaw depożiti mill-pubbliku, u lanqas ma jittrattaw b’mod regolari krediti f’isimhom bil-mod karatteristiku għall-banek.

46.

Ma jirriżulta xejn differenti meta d-Direttiva 94/19 tiġi interpretata fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni ta’ ugwaljanza fit-trattament, kif tissuġġerixxi l-qorti kostituzzjonali tal-Belġju bid-domanda preliminari tagħha.

47.

Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, stabbilit fl-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ( 15 ). Dan ma jistax jiġi interpretat u applikat b’mod differenti skont il-qasam legali inkwistjoni.

48.

Skont ġurisprudenza stabbilita, dan il-prinċipju jimplika li sitwazzjonijiet komparabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati bl-istess mod, għajr jekk dan it-trattament ikun iġġustifikat oġġettivament ( 16 ).

49.

Kif sostnut iktar ’il fuq ( 17 ), l-ishma f’kooperattivi finanzjarji inkwistjoni hawnhekk huma kunsiderevolment distinti mid-depożiti klassiċi f’istituzzjonijiet ta’ kreditu mill-perspettiva tas-suġġett tal-garanzija għal depożiti fid-dritt tal-Unjoni, anki jekk minn diversi aspetti – pereżempju fir-rigward tat-tassazzjoni tagħhom, il-leġiżlazzjoni tagħhom mill-Istat u l-popolarità tagħhom mal-pubbliku – jistgħu jixbhu prodotti ta’ depożitu klassiċi. Għaldaqstant, id-dritt tal-Unjoni bl-ebda mod ma jirrikjedi, abbażi tal-ugwaljanza fit-trattament, l-estensjoni ta’ skema nazzjonali ta’ garanzija għal depożiti bħal dik Belġjana għal tali ishma f’kooperattivi.

50.

Għalhekk il-Belġju ma kienx obbligat taħt id-dritt tal-Unjoni li jestendi l-iskema nazzjonali tiegħu ta’ garanzija għal depożiti għal din il-forma ta’ investiment, la skont id-Direttiva 94/19 u lanqas skont il-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament.

b) Mid-Direttiva 94/19 ma tirriżultax projbizzjoni tal-estensjoni tal-garanzija għal depożiti għall-ishma ta’ kooperattivi finanzjarji (it-tieni parti tal-ewwel domanda preliminari)

51.

Barra minn hekk, għandu jiġi eżaminat jekk, skont id-Direttiva 94/19, kienx ipprojbit li skema nazzjonali ta’ garanzija għal depożiti bħal dik Belġjana tiġi estiża wkoll għall-ishma f’kooperattivi finanzjarji miżmuma minn persuni privati.

52.

Ir-risposta għal din id-domanda tiddependi prinċipalment fuq it-tieni inċiż tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 94/19. Skont din id-dispożizzjoni, huma esklużi minn pagament lura permezz ta’ skemi ta’ garanzija għal depożiti l-istrumenti kollha li jidħlu fid-definizzjoni ta’ “fondi tagħha [proprji]” fl-Artikolu 2 tad‑Direttiva 89/299, u jagħmel parti minn dawn, mhux l-inqas, il-“kapital imħallas”.

53.

Mal-ewwel daqqa t’għajn, din ir-raġuni għal esklużjoni tidher effettivament applikabbli hawnhekk. Dan għaliex, kif diġà espost hawn fuq, l-ishma ta’ kooperattivi finanzjarji inkwistjoni hawnhekk huma strument li bihom l-investitur jakkwista parteċipazzjoni fil-kapital proprju tal-kumpannija rispettiva bħal fil-każ tax-xiri ta’ ishma ( 18 ).

54.

Iktar mill-viċin wieħed jara, madankollu, li r-raġuni għall-esklużjoni tat-tieni inċiż tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 94/19 tirrigwarda biss il-fondi proprji ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu. Dan għaliex din id-dispożizzjoni titkellem biss dwar “fondi tagħha [proprji]”“li jidħlu fid-definizzjoni […] fl-Artikolu 2 tad-Direttiva […]89/299 […] dwar il-fondi tagħhom ta’ l-istituzzjonijiet ta’ kreditu”. Kif diġà msemmi ( 19 ), il-kooperattivi finanzjarji awtorizzati taħt id-dritt Belġjan ma humiex tali istituzzjoni ta’ kreditu.

55.

Għaldaqstant, it-tieni inċiż tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 94/19 fil-prinċipju ma jipprekludix l-estensjoni tal-iskema nazzjonali ta’ garanzija għal depożiti għall-ishma f’kooperattivi finanzjarji miżmuma minn persuni privati.

56.

Barra minn hekk, il-fatt li d-Direttiva twettaq biss armonizzazzjoni minima fil-qasam tal-garanzija għal depożiti ( 20 ) jindika marġni ta’ diskrezzjoni għall-Istati Membri sabiex jinkludu sitwazzjonjiet oħra mhux previsti mid-dritt tal-Unjoni fl-iskema nazzjonali tagħhom ta’ garanzija għal depożiti.

57.

Fl-istess waqt, l-Istati Membri ma humiex kompletament liberi li jestendu kif jixtiequ l-iskema nazzjonali tagħhom ta’ garanzija għal depożiti lil hinn mill-garanzija għal depożiti f’istituzzjonijiet ta’ kreditu prevista mid-Direttiva 94/19 għal sitwazzjonijiet oħra. Huwa minnu li f’dan ir-rigward ma humiex meħtieġa josservaw il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament tad-dritt tal-Unjoni għaliex dan jorbot lill-awtoritajiet nazzjonali biss fl-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni [ara l-Artikolu 51(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali]. Madankollu huma ma jistgħux jippreġudikaw l-effettività ta’ skema ta’ garanzija għal depożiti, kif għandha tiġi implementata fis-suq intern permezz tad-Direttiva 94/19.

58.

Kif il-Kummissjoni tenfasizza ġustament f’dan il-kuntest, jista’ jkun hemm tali preġudizzju għall-effettività tal-garanzija għal depożiti jekk Stat Membru jtaqqal b’ħafna riskji l-iskema nazzjonali tiegħu ta’ garanzija għal depożiti, li ma humiex marbuta direttament mal-għan ta’ din l-iskema. Dan għaliex iktar ma jkunu għoljin ir-riskji assigurati, iktar tiġi dilwita l-garanzija għal depożiti u inqas l-iskema ta’ garanzija għal depożiti tista’ tikkontribwixxi – b’mezzi sostanzjalment kostanti – għat-twettiq tal-għan tad-Direttiva 94/19, li huwa l-promozzjoni tal-iżvilupp armonjuż tal-attivitajiet ta’ istituzzjoni ta’ kreditu, it-tisħiħ tal-istabbilità tas-sistema bankarja u l-protezzjoni ta’ dawk li jagħmlu depożiti ( 21 ).

59.

Huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiddeċiedu jekk l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża fil-fatt tippreġudikax konkretament l-effettività tal-iskema Belġjana ta’ garanzija għal depożiti. F’din l-evalwazzjoni, huma għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni li garanzija bħall-garanzija ARCO tinvolvi numru kbir ta’ investituri żgħar fl-iskema ta’ garanzija għal depożiti, li l-kooperattivi finanzjarji fil-passat ma taw l-ebda kontribut għall-finanzjament tal-iskema ( 22 ) u li huma fuq kollox ġew ammessi fl-iskema ftit jiem biss qabel l-inadempjenza – jiġfieri madwar xahar qabel id-deċiżjoni tal-likwidazzjoni volontarja tagħhom. Għaldaqstant huma jieħdu mill-iskema nazzjonali ta’ garanzija għal depożiti dħul li huwa biċ-ċar iktar lukrattiv minn dak ta’ kumpanniji affiljati oħrajn, li ilhom jikkontribwixxu fl-iskema għal iktar żmien.

60.

Huwa evidenti, barra minn hekk, li rekwiżiti oħra tad-dritt tal-Unjoni – b’mod partikolari r-rekwiżiti tad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat skont l-Artikoli 107 TFUE u 108 TFUE ( 23 ) – lanqas ma jistgħu jiġu injorati.

c) Konklużjoni intermedja

61.

Kollox ma’ kollox, id-Direttiva 94/19 għandha għaldaqstant tiġi interpretata fis-sens li l-Istati Membri ma humiex obbligati, iżda lanqas ma huma preklużi, milli jinkludu l-ishma ta’ persuni fiżiċi f’kooperattivi finanzjarji awtorizzati fl-iskemi nazzjonali rispettivi tagħhom ta’ garanzija għal depożiti, sakemm b’dan il-mod ma tiġix ippreġudikata l-effettività tal-garanzija għal depożiti u sakemm ma jinkisrux rekwiżiti oħra tad-dritt tal-Unjoni.

2. Ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni li jirriżultaw mid-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat (it-tieni sas-sitt domandi preliminari)

62.

Bit-tieni sas-sitt domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk skema ta’ garanzija bħal dik inkwistjoni hawnhekk tmurx kontra r-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni li jirriżultaw mid-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat. Essenzjalment, il-qorti kostituzzjonali titlob li jiġi ċċarat jekk din l-iskema ta’ garanzija hijiex għajnuna mill-Istat ġdida fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE, li kellha tiġi kkomunikata lill-Kummissjoni u li ma kellhiex tiġi implementata qabel ma tiġi approvata mill-Kummissjoni. Din il-kwistjoni tgħaddi bħal linja ħamra mit-tieni sas-sitt domandi kollha.

63.

Min-naħa l-oħra, il-kompatibbiltà tal-iskema ta’ garanzija mas-suq intern, b’mod partikolari fid-dawl tal-Artikolu 107(3)(b) TFUE, li dwarha diversi partijiet esponew l-osservazzjonijiet tagħhom quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ma hijiex is-suġġett tat-talba għal deċiżjoni preliminari tal-qorti kostituzzjonali.

a) Fuq il-validità tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2014/686 (it-tieni domanda)

64.

Bit-tieni domanda tagħha, l-ewwel nett il-qorti titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina l-validità tad-Deċiżjoni 2014/686. Sakemm din il-qorti tal-Unjoni ma tannullax din id-deċiżjoni f’rikors jew tiddikjaraha invalida f’talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti kostituzzjonali tibqa’ marbuta mal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni li tinsab fl-imsemmija deċiżjoni ( 24 ), fis-sens li l-garanzija ARCO tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat ġdida, li ġiet implementata b’mod illegali, li l-vantaġġi tagħha għandhom jiġu rkuprati u li abbażi tagħha ma għandu jsir l-ebda pagament.

65.

Kif jirriżulta mid-digriet tar-rinviju, it-tliet kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO jikkontestaw il-validità tad-Deċiżjoni 2014/686 fil-kawża prinċipali quddiem il-qrati Belġjani (il-qorti kostituzzjonali u l-Kunsill tal-Istat) essenzjalment bl-istess argumenti li fuqhom huma bbażaw ir-rikors tagħhom għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tal-Unjoni Ewropea ( 25 ). Finalment, bl-eżami tagħha tal-validità ta’ din id-deċiżjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja mhux biss ser tagħti deċiżjoni importanti għall-proċeduri quddiem il-qorti nazzjonali, iżda se tieħu wkoll effettivament deċiżjoni preliminari fir-rigward tal-proċeduri pendenti fl-ewwel istanza quddiem il-qorti tal-Unjoni ( 26 ).

66.

L-ilmenti mressqa minn ARCO kontra d-Deċiżjoni 2014/686, kif huma miġbura fid-digriet tar-rinviju, jirreferu, minn naħa, għall-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) TFUE u, min-naħa l-oħra, għall-obbligu ta’ motivazzjoni impost fuq il-Kummissjoni skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 296 TFUE. Ser nittratta ż-żewġ aspetti, wieħed wara l-ieħor.

i) Il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat

67.

Skont l-Artikolu 107(1) TFUE, “[ħ]lief għad-derogi previsti fit-Trattati, kull għajnuna, ta’ kwalunkwe forma, mogħtija minn Stat Membru jew permezz ta’ riżorsi ta’ l-Istat, li twassal għal distorsjoni jew theddida ta’ distorsjoni għall-kompetizzjoni billi tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti produtturi għandha, safejn tolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri, tkun inkompatibbli mas-suq intern”.

68.

Il-klassifikazzjoni bħala “għajnuna” fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE titlob li l-kundizzjonijiet kollha previsti f’din id-dispożizzjoni jiġu ssodisfatti ( 27 ).

69.

B’hekk, l-ewwel nett, għandu jkun hemm intervent mill-Istat jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat. It-tieni nett, il-miżura jrid ikollha l-potenzjal li taffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri. It-tielet nett, dan għandu jagħti vantaġġ lill-benefiċjarju tagħha. Ir-raba’ nett, il-miżura trid twassal għal distorsjoni jew thedded li twassal għal distorsjoni għall-kompetizzjoni ( 28 ).

70.

L-eżami ta’ dawn il-kundizzjonijiet għandu jsir, skont ġurisprudenza stabbilita, mhux tant abbażi tal-għan suġġettiv tal-awtoritajiet nazzjonali (l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża hija bbażata, bla dubju, fuq l-intenzjoni tajba li l-persuni privati jiġu protetti milli jitilfu t-tfaddil tagħhom u fl-istess waqt li ssir kontribuzzjoni sabiex is-sistema finanzjarja nazzjonali tiġi stabbilizzata), iżda pjuttost fuq l-effetti tal-miżura adottata ( 29 ).

71.

F’dan il-każ huwa kkontestat jekk l-iskema Belġjana ta’ garanzija tirrappreżentax vantaġġ selettiv għal kooperattivi ARCO (it-tielet kundizzjoni tal-kunċett ta’ għajnuna) u, min-naħa l-oħra, jekk hija għandhiex mnejn taffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri kif ukoll toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern (it-tieni u r-raba’ kundizzjoni tal-kunċett ta’ għajnuna) ( 30 ).

– Il-kooperattivi ARCO bħala benefiċjarji tal-iskema ta’ garanzija

72.

Il‑Kummissjoni l-ewwel nett indikat, fil-premessi 80 sa 84 tad-Deċiżjoni 2014/686, li ARCO “kien l-uniku benefiċjarju veru tal-iskema ta’ garanzija”.

73.

Kontra dan, ARCO joġġezzjona li l-benefiċjarji veri tal-iskema ta’ garanzija huma, minn naħa, l-azzjonisti privati tal-kooperattivi finanzjarji ARCO, għaliex għalihom ġie ggarantit b’mod espliċitu l-ħlas lura tal-kapital tagħhom sa EUR 100000 u, min-naħa l-oħra, Dexia‑Bank, li l-imsemmija skema ta’ garanzija kellha tikkontribwixxi sabiex dan jiġi salvat.

74.

Madankollu, tali oġġezzjoni ma hijiex effettiva. Dan għaliex is-sempliċi fatt li persuni oħra kkonċernati – l-azzjonisti privati tal-kooperattivi finanzjarji kif ukoll Dexia‑Bank – setgħu jiksbu vantaġġi mill-iskema ta’ garanzija kontenzjuża bl-ebda mod ma jeskludi li ARCO għandu jitqies huwa nnifsu bħala benefiċjarju, u saħansitra bħala l-benefiċjarju prinċipali ta’ din l-iskema (jew, skont il-kliem tal-Kummissjoni, bħala “l-uniku benefiċjarju veru”).

75.

B’mod partikolari, f’dan il-kuntest ARCO ma jiħux inkunsiderazzjoni li għandhom jitqiesu bħala għajnuna fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE l-miżuri kollha, ta’ kwalunkwe forma, li direttament jew indirettament jiffavorixxu ċerti impriżi ( 31 ). Mill-inqas, bla ebda dubju, mill-iskema Belġjana ta’ garanzija rriżulta vantaġġ indirett għal ARCO bħala impriża attiva fis-settur finanzjarju. Fil-fatt, huwa biss permezz ta’ din l-iskema ta’ garanzija li l-grupp ARCO pproteġa ruħu mill-irtirar imminenti tal-investituri tiegħu mit-tliet kooperattivi finanzjarji ARCO ( 32 ) u fl-istess waqt tqiegħed fil-pożizzjoni li jipparteċipa bħala azzjonist prinċipali fil-kapitalizzazzjoni mill-ġdid ta’ Dexia‑Bank ippjanata f’dak iż-żmien. Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-kooperattivi finanzjari ARCO nnifishom – b’mod differenti mill-kooperattivi finanzjarji l-oħra kollha – talbu li jibbenefikaw mill-iskema ta’ garanzija. Huma ma kinux jagħmlu tali talba kieku ma ġewx imwiegħda vantaġġ ekonomiku konkret minnha.

76.

Lanqas ma huwa konvinċenti l-kontra-argument ta’ ARCO, li ħruġ mill-kapital proprju ma għandux neċessarjament jippreġudika t-tliet kooperattivi finanzjarji ARCO. Fil-fatt, iktar ma jinżel il-kapital proprju ta’ impriża, iktar togħla r-relazzjoni ta’ ingranaġġ (leverage ratio) u iktar l-impriża tmur lura fil-klassifika tad-debituri, b’tali mod li fil-futur din l-impriża tkun tista’ tikseb kapital ġdid biss taħt kundizzjonijiet inqas favorevoli. Speċjalment f’sitwazzjoni bħal dik ta’ ARCO, li f’dak iż-żmien permezz tal-involviment tiegħu fit-tentattivi sabiex Dexia-Bank jiġi salvat, għamel impenn finanzjarju kunsiderevoli, dan l-aspett ma jistax jiġi injorat.

– In-natura selettiva tal-vantaġġ

77.

L-Artikolu 107(1) jipprojbixxi l-għajnuna li “tiffavorixxi ċerti impriżi jew il-produzzjoni ta’ ċerti oġġetti”, jiġifieri l-għajnuna selettiva ( 33 ). Skont il-ġurisprudenza, huwa karatteristiku għal din in-natura selettiva tal-vantaġġ li ċerti impriżi jew ċerti produzzjonijiet jiġu ffavoriti meta mqabbla ma’ impriżi jew ma’ produzzjonjiet oħra li, fid-dawl tal-għan segwit permezz tal-iskema kkonċernata, ikunu jinsabu f’sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi komparabbli ( 34 ).

78.

Fil-premessi 100 sa 107 tad-Deċiżjoni 2014/686, il‑Kummissjoni tosserva li l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża tagħti vantaġġ lil ARCO, li huwa “biċ-ċar […] selettiv[…]” ( 35 ).

79.

ARCO madankollu jiċħad li gawda tali vantaġġ selettiv. Fil-fehma tiegħu, il-kooperattivi finanzjarji jinsabu f’sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi li hija komparabbli ma’ dik tal-fornituri ta’ prodotti ta’ depożiti klassiċi, b’tali mod li estensjoni tal-garanzija Belġjana tad-depożiti għall-azzjonisti ta’ tali kooperattivi finanzjarji hija kompletament konformi mas-sistema.

80.

Madankollu dan l-argument ma huwiex konvinċenti. Kif diġà ġie spjegat iktar ’il fuq fil-kuntest tad-Direttiva 94/19, l-ishma f’kooperattivi finanzjarji bħal dawk tal-grupp ARCO huma, fid-dawl tal-għanijiet tal-garanzija għal depożiti, inqas komparabbli mad-depożiti klassiċi f’istituzzjonijiet ta’ kreditu u pjuttost huma komparabbli ma’ ishma ( 36 ). Barra minn hekk, skont l-informazzjoni pprovduta minnhom, l-imsemmija kooperattivi finanzjarji ma għandhomx il-karatteristiċi ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu ( 37 ).

81.

B’dan il-mod, kooperattivi finanzjarji bħal dawk tal-grupp ARCO, fid-dawl tal-għanijiet segwiti permezz tal-garanzija għal depożiti ma kinux jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli ma’ dik ta’ istituzzjoni ta’ kreditu, li jagħmilha naturali li jiġu koperti permezz tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża. Bil-kontra, is-sitwazzjoni tagħhom kienet iktar komparabbli ma’ dik ta’ impriżi li joffru l-ishma tagħhom fil-forma ta’ azzjonijiet għax-xiri u li bihom il-pubbliku jirċievi tip ta’ investiment, li fil-prinċipju ma huwiex is-suġġett tal-garanzija għal depożiti.

82.

Ma jirriżulta xejn iktar mis-sentenza Paint Graphos ( 38 ) iċċitata minn ARCO u l-Belġju.

83.

F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat, f’kuntest ta’ taxxa, il-kwistjoni dwar liema huma l-kundizzjonijiet sabiex vantaġġ selettiv mogħti minn Stat Membru jkun jirrappreżenta għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE. Fil-qosor, skont din is-sentenza, in-natura selettiva tiddependi minn jekk il-miżura tiddevjax mis-sistema ġenerali b’mod li twassal għal differenzi bejn operaturi ekonomiċi li, fid-dawl tal-għan segwit permezz tal-leġiżlazzjoni fiskali ta’ dan l-Istat Membru, ikunu jinsabu f’sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi komparabbli ( 39 ).

84.

Skont is-“sistema ġenerali”, inkwistjoni hawnhekk, bħala prinċipju l-investimenti ma humiex koperti mill-garanzija għal depożiti. Huma biss depożiti f’istituzzjonijiet ta’ kreditu li huma koperti mill-garanzija għal depożiti, filwaqt li investimenti li jieħdu l-forma ta’ parteċipazzjoni f’impriża u li jiddependu għall-valur tagħhom fuq il-prestazzjoni tal-impriża, bħala prinċipju ma jibbenefikawx minn tali garanzija.

85.

Peress li l-Belġju jkopri madankollu ċerti forom ta’ parteċipazzjoni f’impriża – f’dan il-każ, ishma miżmuma minn persuni privati fil-kapital ta’ kooperattivi finanzjarji awtorizzati – bil-garanzija għal depożiti, bil-kliem użat fis-sentenza Paint Graphos, tiġi introdotta “[distinzjoni] bejn operaturi”.

86.

Issir distinzjoni bejn, minn naħa, kooperattivi finanzjarji u, min-naħa l-oħra, kooperattivi jew kumpanniji oħrajn, jiġifieri bejn operaturi ekonomiċi li – minkejja ċerti karatteristiċi partikolari, li jirriżultaw neċessarjament mill-istatus ġuridiku rispettiv tagħhom ( 40 ) – madankollu, fid-dawl tal-għan segwit permezz tal-garanzija għal depożiti, jinsabu f’sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi komparabbli. Dawn l-impriżi kollha jistgħu fil-fatt jiftħu l-kapital tagħhom għal investituri privati. Madankollu hija biss parteċipazzjoni fil-kapital tal-ewwel tip – il-kooperattivi finanzjarji – li tibbenefika mill-garanzija għal depożiti.

87.

Dan huwa wkoll il-kriterju li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet fis-sentenza Paint Graphos u f’ċerti sentenzi oħra ( 41 ), sabiex tikkonstata li teżisti preferenza selettiva favur il-kooperattivi finanzjarji.

88.

B’dan il-mod, il-Kummissjoni kellha raġun tippreżumi, fid-Deċiżjoni 2014/686, li l-kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO kisbu, permezz tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża, vantaġġ selettiv fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.

– Distorsjoni tal-kompetizzjoni u effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri

89.

Barra minn hekk, ARCO jikkritika l-pożizzjoni tal-Kummissjoni fil-premessi 108 u 109 tad-Deċiżjoni 2014/686, li permezz tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża “[inħolqot] distorsjoni tal-kompetizzjoni” u li din l-iskema kellha “bla ebda dubju […] effett fuq il-kummerċ madwar l-Unjoni kollha”.

90.

Il-parti l-kbira tal-argumenti mressqa minn ARCO f’dan il-kuntest, kif huma miġbura fid-digriet tar-rinviju, huma bbażati madankollu mill-ġdid fuq allegat xebh bejn l-ishma ta’ kooperattivi finanzjarji u d-depożiti klassiċi. Li dawn l-argumenti ma humiex validi diġà ġie spjegat iktar ’il fuq f’kuntest differenti ( 42 ).

91.

Barra minn hekk, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, għall-finijet tal-kategorizzazzjoni ta’ miżura nazzjonali bħala għajnuna mill-Istat, ma huwiex meħtieġ li jiġi stabbilit li l-għajnuna kellha effett reali fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri u li l-kompetizzjoni ġiet effettivament imfixkla, iżda huwa meħtieġ li jiġi eżaminat biss jekk il-miżura għandhiex mnejn taffettwa dan il-kummerċ jew toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni ( 43 ).

92.

Fir-rigward, l-ewwel nett, ta’ eventwali distorsjoni tal-kompetizzjoni, kif il-Kummissjoni wriet b’mod konvinċenti ( 44 ), l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża rrinforzat lill-kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO kontra rtirar tal-kapital jew, mill-inqas, naqqset u dewmet tali rtirar. Huwa evidenti li b’dan il-mod kien hemm vantaġġ fil-kompetizzjoni fil-konfront ta’ impriżi oħra li huma attivi fis-settur finanzjarju, speċjalment fi żmien fejn, quddiem kriżi globali ekonomika u finanzjarja, kien hemm nervożità kbira fis-swieq, u fejn il-banek b’mod partikolari kellhom diffikultajiet kbar jiksbu kapital ġdid, kif ukoll fejn kullimkien kien hemm ir-riskju li investituri żgħar, fuq kollox, jirtiraw il-kapital tagħhom.

93.

Imbagħad, fir-rigward tal-effett fuq il-kummerċ fi ħdan l-Unjoni, dan għandu dejjem jiġi preżunt meta l-miżura nazzjonali inkwistjoni ssaħħaħ il-pożizzjoni ta’ impriża fil-konfront ta’ impriżi oħra f’kompetizzjoni magħha. L-impriża li tibbenefika ma hijiex meħtieġa tipparteċipa hija nnifisha fil-kummerċ fi ħdan l-Unjoni. Is-sempliċi fatt li settur ekonomiku bħalma huwa dak tas-servizzi finanzjarji jiġi lliberalizzat fuq il-livell tal-Unjoni b’mod kunsiderevoli, li jsaħħaħ il-kompetizzjoni, jista’ jwassal ukoll sabiex għajnuna mill-Istat taffettwa effettivament jew potenzjalment il-kummerċ bejn l-Istati Membri ( 45 ).

94.

Inqas konvinċenti hija, f’dan il-kuntest, l-affermazzjoni minn ARCO tal-ammont allegatament żgħir tal-parteċipazzjonijiet individwali tas-soċji, persuni fiżiċi, fil-kooperattivi finanzjarji tal-grupp ARCO. Dan għaliex, minn naħa, l-effetti tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża fuq il-kompetizzjoni u fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri għandhom jiġu evalwati fid-dawl tat-total tal-ishma fil-kooperattivi koperti minnha u mhux fid-dawl tal-kapital iggarantit ta’ ċerti investituri privati. Min-naħa l-oħra, la l-ammont relattivament żgħir ta’ għajnuna u lanqas id-daqs relattivament żgħir tal-impriża li tibbenefika minnha ma jeskludu awtomatikament il-possibbiltà ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni jew ta’ effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri ( 46 ).

95.

Għaldaqstant – f’kull każ abbażi tal-ilmenti riprodotti fid-deċiżjoni tar-rinviju – il-konklużjoni tal-Kummissjoni li l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni u taffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri ma tistax tiġi kkontestata ( 47 ).

ii) L-obbligu ta’ motivazzjoni

96.

Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju titlob li jiġi ċċarat fil-kuntest ta’ din it-tieni domanda preliminari jekk id-Deċiżjoni 2014/686 hijiex ivvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni.

97.

L-obbligu ta’ motivazzjoni ta’ att tal-Unjoni jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 296 TFUE u huwa wkoll stabbilit bħala parti mid-dritt għal amministrazzjoni tajba fl-Artikolu 41(2)(c) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

98.

Peress li l-klassifikazzjoni ta’ miżura bħala “għajnuna mill-Istat” fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, kif diġà msemmi, titlob li l-erba’ kundizzjonijiet imsemmija f’din id-dispożizzjoni jiġu ssodisfatti kollha kemm huma ( 48 ), f’deċiżjoni fejn hija tiddikjara li teżisti għajnuna mill-Istat, il‑Kummissjoni għandha timmotiva tali deċiżjoni fir-rigward ta’ kull waħda minn dawn l-erba’ kundizzjonijiet ( 49 ).

99.

Dan ir-rekwiżit huwa ssodisfatt fid-Deċiżjoni 2014/686. Il-preambolu tagħha ( 50 ) jinkludi spjegazzjonijiet iddettaljati dwar għalfejn il‑Kummissjoni ddeċidiet f’dan il-każ li teżisti għajnuna mill-Istat, u hija evalwat b’mod suffiċjentement iddettaljat kull waħda mill-erba’ kundizzjonijiet fl-Artikolu 107(1) TFUE.

100.

Madankollu ARCO jilmenta li l-motivazzjoni tad-Deċiżjoni 2014/686 ma hijiex iddettaljata suffiċjentement, b’mod partikolari fid-dawl tal-fatt li din id-deċiżjoni “ma tikkorrispondi għall-ebda prassi deċiżjonali stabbilita”.

101.

Dan l-argument għandu jiġi miċħud, b’mod partikolari peress li l-ilmenti riprodotti fid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll fis-sottomissjonijiet ta’ ARCO huma bbażati fuq allegazzjonijiet estremament vagi u ta’ natura ġenerali u ma jinkludu l-ebda indikazzjoni konkreta tal-mod kif id-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni ma jinftiehmux u fuq liema aspetti tal-każ hija nieqsa informazzjoni konkreta.

102.

Barra minn hekk, huwa minnu li skont ġurisprudenza stabbilita, il-motivazzjoni ta’ att tal-Unjoni għandha turi, b’mod ċar u inekwivoku, ir-raġunament tal-istituzzjoni, awtriċi tal-att, b’mod li tippermetti li l-persuni kkonċernati jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura meħuda u li l-qorti kompetenti teżerċita l-istħarriġ tagħha ( 51 ).

103.

Madankollu, f’din il-motivazzjoni, ma għandhomx jissemmew l-aspetti ta’ fatti jew ta’ liġi rilevanti kollha, għaliex il-kwistjoni dwar jekk il-motivazzjoni ta’ att tissodisfax ir-rekwiżiti tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 296 TFUE ma għandhiex tiġi deċiża biss skont il-formulazzjoni tagħha iżda wkoll skont il-kuntest tagħha kif ukoll fid-dawl tad-dispożizzjonijiet legali kollha fil-qasam ikkonċernat ( 52 ).

104.

F’dan il-każ, mid-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni fil-premessi tad-Deċiżjoni 2014/686 jidher suffiċjentement ċar għalfejn il‑Kummissjoni kkonstatat li teżisti kull waħda mill-kundizzjonijiet għal għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE. Barra minn hekk, ARCO b’mod partikolari kien jaf sew il-kuntest li fih ġiet adottata d-Deċiżjoni 2014/686 għaliex kien parti prinċipali kkonċernata fil-proċedura amministrattiva li wasslet għall adozzjoni tagħha ( 53 ).

105.

Lanqas ma hija konvinċenti ħafna, fl-aħħar nett, il-kritika magħmula minn ARCO tal-ġurisprudenza ċċitata ( 54 ) fid-Deċiżjoni 2014/686 – fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 65. B’mod differenti milli donnu qed jissuġġerixxi ARCO, il‑Kummissjoni bl-ebda mod ma tiddeċiedi li s-sentenzi ċċitati minnha jirrigwardaw eżattament l-istess kwistjonijiet bħal dawk inkwistjoni f’dan il-każ. Il‑Kummissjoni pjuttost tipprova sempliċement tagħmel parallel ma’ dawn is-sentenzi, kif huwa suffiċjentement ċar mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni ( 55 ). Dwar jekk il-konklużjonijiet li l‑Kummissjoni waslet għalihom mill-ġurisprudenza humiex fondati, din hija kwistjoni sostantiva li ma għandhiex x’taqsam mal-osservanza tal-obbligu ta’ motivazzjoni inkwantu rekwiżit formali ( 56 ).

iii) Konklużjoni intermedja

106.

Kollox ma’ kollox, għaldaqstant, l-eżami tad-domandi preliminari fid-dawl tal-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE u fid-dawl tal-obbligu ta’ motivazzjoni ma żvela l-ebda element li jista’ jaffettwa l-validità tad-Deċiżjoni 2014/686.

107.

Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja żżomm ma’ din l-idea, is-sentenza tagħha f’dan il-punt ma toħloq l-ebda saħħa vinkolanti formali għall-qorti tal-Unjoni Ewropea fil-kawżi pendenti T‑664/14 u T‑711/14, għalkemm, madankollu, ċertament de facto, dan il-każ jirrappreżenta każ ta’ preċedenza li ma għandux jiġi injorat għall-eżitu ta’ din il-proċedura. Minn punti oħra, mhux diskussi f’din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-possibbiltà għall-qorti li tannulla d-Deċiżjoni 2014/686 tibqa’ mhux affettwata.

b) Fuq l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat ġdida (it-tielet domanda)

108.

It-tielet domanda tal-qorti tar-rinviju, bħat-tieni waħda, tittratta mill-ġdid il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat ġdida fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE u tal-Artikolu 108(3) TFUE. Hija saret biss fil-każ li t-tieni domanda tingħata risposta fin-negattiv.

109.

Jekk ir-risposta għat-tieni domanda tingħata skont kif nissuġġerixxi ( 57 ), il-qorti kostituzzjonali għandha tqis id-Deċiżjoni 2014/686 bħala valida u għandha tittratta l-garanzija ARCO, kif stabbilit mill-Kummissjoni, bħala għajnuna mill-Istat ġdida. Konsegwentement, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tielet domanda.

c) Fuq l-obbligi tal-Istati Membri skont l-Artikolu 108(3) TFUE (ir-raba’ sas-sitt domandi)

110.

Bir-raba’, bil-ħames u bis-sitt domandi tagħha, li jistgħu jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk skema ta’ garanzija bħal dik inkwistjoni hawnhekk tmurx kontra l-Artikolu 108(3) TFUE.

i) Fuq l-obbligi tal-awtoritajiet nazzjonali fid-dawl tal-kronoloġija tal-avvenimenti

111.

Huwa minnu li l-qorti tar-rinviju, f’kull waħda minn dawn id-domandi, tqis il-fatti tal-kawża prinċipali fir-rigward ta’ dati differenti, li fihom l-awtoritajiet nazzjonali adottaw, rispettivament, azzjonijiet speċifiċi sabiex jimplementaw l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża, mis-sempliċi tħabbir tal-awtorizzazzjoni legali fl-Artikolu 36/24 § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal- liġi dwar il-Bank Nazzjonali sal-implementazzjoni konkreta permezz ta’ digriet Irjali. Fl-aħħar mill-aħħar, madankollu, fit-tliet domandi l-kwistjoni tiddependi biss fuq jekk din l-iskema ta’ garanzija ġietx implementata mill-Istat Belġjan bi ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE jew le.

112.

Fir-rigward tal-għajnuna mill-Istat ġdida, l-Artikolu 108(3) TFUE jimponi fuq l-Istati Membri obbligu doppju. Minn naħa, huma għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni b’kull pjan ta’ għoti jew ta’ modifika ta’ għajnuna mill-Istat f’ħin opportun sabiex din tkun tista’ tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha [obbligu ta’ notifika, ara l-ewwel sentenza tal-Artikolu 108(3)]. Min-naħa l-oħra, huma għandhom jibqgħu lura milli jeżegwixxu l-miżuri ppjanati qabel ma l-Kummissjoni tkun ħadet deċiżjoni finali [projbizzjoni ta’ eżekuzzjoni jew obbligu ta’ standstill, ara t-tielet sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE]. Iż-żewġ obbligi huma espressjoni tal-kontroll preventiv ta’ għajnuna mill-Istat ġdida mwettaq mill-Kummissjoni, li huwa essenzjali sabiex jiġi żgurat il-funzjonament tas-suq intern ( 58 ).

113.

F’dan il-każ huwa ċar li l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża ġiet innotifikata lill-Kummissjoni biss fis-7 ta’ Novembru 2011, jiġifieri fil-jum li fih it-tliet kooperattivi finanzjarji ARCO ġew ammessi formalment fl-iskema Belġjana ta’ garanzija għal depożiti permezz ta’ digriet Irjali.

114.

Bil-kontra tal-fehma tal-Belġju, notifika f’din id-data tardiva qatt ma tista’ titqies li saret f’ħin opportun fis-sens tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE.

115.

Jista’ jkun li l-fondi tal-garanzija għal depożiti Belġjana għadhom ma għamlu, sal-ġurnata tal-lum, l-ebda pagament effettiv lill-azzjonisti privati tal-kooperattivi finanzjarji awtorizzati. Madankollu, kif enfasizzat ġustament il‑Kummissjoni, teżisti għajnuna mill-Istat mhux biss meta din tkun “stabbilita” jew “imwettqa” u għaldaqstant implementata fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE fil-ħin li jingħataw effettivament fondi Statali jew fondi li ġejjin minn riżorsi Statali, iżda diġà meta jkun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE jew theddida ta’ tali distorsjoni, marbuta mal-għajnuna. Dan għaliex il-projbizzjoni ta’ eżekuzzjoni għandha tiggarantixxi li l-effetti ta’ skema ta’ għajnuna ma jidħlux fis-seħħ qabel ma l‑Kummissjoni tkun setgħet – f’terminu raġonevoli – teżamina u tiddeċiedi fuq tali skema ( 59 ).

116.

Il-mument preċiż li fih, f’dan il-każ, seħħet tali distorsjoni tal-kompetizzjoni jew kien hemm theddida ta’ tali distorsjoni ma jistax jiġi deċiż mingħajr eżami fid-dettall. Abbażi tal-informazzjoni li ġiet ikkomunikata lill-Qorti tal-Ġustizzja fid-deċiżjoni tar-rinviju, hemm ħafna li jindika, u f’kull każ ma hemm xejn li jeskludi, li l-Istat Belġjan kien diġà ħabbar, bl-ewwel notifika tal-Gvern tal-10 ta’ Ottubru 2008, b’mod suffiċjentement konkret il-miżura ta’ għajnuna ppjanata u b’dan il-mod diġà kien eżerċita influwenza kunsiderevoli fuq ir-relazzjonijiet ta’ kompetizzjoni ( 60 ). Bil-kontra, fid-dawl tan-nervożità fis-swieq fil-quċċata tal-kriżi globali ekonomika u finanzjarja li feġġet fl-2008, hemm ħafna li jindika li din in-notifika tal-Gvern – kif tistabbilixxi, barra minn hekk, il‑Kummissjoni fid-Deċiżjoni 2014/686 ( 61 ) – kellha sserraħ moħħ l-azzjonisti tal-kooperattivi finanzjarji bħal dawk tal-grupp ARCO u b’dan il-mod issaħħaħ is-sitwazzjoni kompetittiva ta’ dawn l-impriżi. Għaldaqstant, din in-notifika tal-Gvern, fir-rigward tal-effetti tagħha fuq is-suq, minkejja d-differenzi kollha fir-rigward tal-forma legali, ma hijiex mhux simili għal garanzija ( 62 ).

117.

Fl-aħħar nett, ma huwiex rilevanti, għall-finijiet ta’ din il-proċedura, jekk l-għajnuna mill-Istat ġietx implementata diġà bl-ewwel tħabbir tagħha permezz tan-notifika tal-Gvern tal-10 ta’ Ottubru 2008 jew inkella biss permezz tad-digriet Irjali tas-7 ta’ Novembru 2011 jew inkella f’wieħed mill-jiem imsemmija mill-qorti tar-rinviju bejn dawn iż-żewġ dati. Fil-fatt, kif il‑Kummissjoni enfasizzat ġustament fid-Deċiżjoni tagħha 2014/686 ( 63 ), it-tħabbir tal-iskema ta’ garanzija u l-istadji legali individwali għat-twettiq tagħha għandhom jitqiesu bħala unità waħda ( 64 ). Mhux iktar tard mid-digriet Irjali tas-7 ta’ Novembru 2011, il-benefiċjarji tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża kienu kisbu dritt għal ammissjoni fl-iskema nazzjonali ta’ garanzija għal depożiti, b’tali mod li l-għajnuna mill-Istat ma kinitx għadha fl-istadju ta’ abbozz ( 65 ), iżda kellha titqies bħala mogħtija ( 66 ) u għaldaqstant “stabbilita” jew “imwettqa” fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE.

118.

In-notifika tal-iskema ta’ garanzija lill-Kummissjoni f’dak il-jum, is-7 ta’ Novembru 2011, kienet għaldaqstant, f’kull każ, tardiva. Fil-fatt, din ma saritx f’ħin opportun qabel l-istabbiliment previst tal-iskema ta’ garanzija iżda, mill-iktar tard, fl-istess żmien tiegħu, b’tali mod li l-prinċipju ta’ kontroll preventiv mill-Kummissjoni ġie miksur ( 67 ). Anki jekk jingħad li ċerti miżuri għall-ġlieda kontra l-kriżi ekonomika u finanzjarja tal-2008 kienu partikolarment urġenti, bejn l-2008 u l-2011 kien hemm, mingħajr dubju, opportunitajiet suffiċjenti sabiex issir notifika f’ħin opportun lill-Kummissjoni tal-proġetti ta’ għajnuna.

119.

Kollox ma’ kollox, bin-notifika fis-7 ta’ Novembru 2011 tal-iskema ta’ garanzija kontenzjuża, il-Belġju kiser l-obbligu tiegħu ta’ notifika skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE kif ukoll il-projbizzjoni ta’ eżekuzzjoni skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE, u għaldaqstant ta għajnuna mill-Istat illegali.

ii) Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-validità tad-Deċiżjoni 2014/686 fid-dawl tal-Artikolu 108(3) TFUE (ir-raba’ domanda)

120.

Barra minn hekk, fil-kuntest tal-Artikolu 108(3) TFUE, għandhom jiġu eżaminati aspetti oħra li l-qorti tar-rinviju tittratta bir-raba’ domanda tagħha: il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiċċara jekk il‑Kummissjoni żbaljatx fid-Deċiżjoni tagħha 2014/686 fir-rigward tad-data tal-eżekuzzjoni tal-għajnuna mill-Istat, li tirriżulta mill-iskema ta’ garanzija kontenzjuża.

121.

Din id-domanda qed issir biss fil-każ li t-tieni domanda tingħata risposta fl-affermattiv. Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest ta’ din it-tieni domanda, u b’mod korrispondenti mal-opinjoni tiegħi ( 68 ), tasal għall-konklużjoni li d-Deċiżjoni 2014/686 la tikser l-Artikolu 107(1) TFUE u lanqas it-tieni paragrafu tal-Artikolu 296 TFUE, hija għandha, fil-kuntest tar-raba’ domanda, teżamina l-validità tad-Deċiżjoni 2014/686 fir-rigward ta’ eventwali ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE.

122.

Il-kuntest ta’ din id-domanda huwa, milli jidher, il-fatt li l-qorti kostituzzjonali tqis li d-Deċiżjoni 2014/686, li fiha l-Kummissjoni stabbilixxiet b’mod espliċitu ksur mill-Belġju tal-Artikolu 108(3) TFUE ( 69 ), ma hijiex għal kollox ċara fir-rigward tad-data kkunsidrata mill-Kummissjoni bħala dik tal-eżekuzzjoni tal-għajnuna mill-Istat. Il-qorti kostituzzjonali donnha tiddubita jekk il‑Kummissjoni tikkunsidrax l-għajnuna mill-Istat bħala eżegwita qabel jew wara l-adozzjoni tal-Artikolu 36/24 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali. Fil-fatt, ir-riferiment huwa preċiżament għal dawn iż-żewġ dati msemmija fir-raba’ domanda mill-qorti kostituzzjonali: fit-3 ta’ Marzu 2011, permezz ta’ digriet Irjali, ġie inkluż l-Artikolu 36/24 fil-liġi dwar il-Bank Nazzjonali, u fl-1 ta’ April 2011 id-dispożizzjoni l-ġdida daħlet fis-seħħ.

123.

Fit-tieni sentenza tal-premessa 110 tad-Deċiżjoni 2014/686, il‑Kummissjoni tosserva li l-karatteristiċi li jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat kienu “preżenti sa mhux aktar tard minn meta ġie adottat id-Digriet Irjali tal-10 ta’ Ottubru 2011”. Hija żżid tgħid li: “l-vantaġġ maħluq mill-miżura kien jeżisti diġà minn meta l-awtoritajiet Belġjani ħabbru, fl-10 ta’ Ottubru 2008, il-ħolqien ta’ tali miżura”.

124.

Huwa minnu li din il-formulazzjoni ma tispeċifikax b’mod ċar jekk il-Kummissjoni tikkunsidrax l-iskema ta’ garanzija bħala “stabbilita” jew “imwettqa” fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE diġà fl-10 ta’ Ottubru 2008 jew biss fl-10 ta’ Ottubru 2011. Il-formulazzjoni tad-Deċiżjoni 2014/686 ma hijiex, f’dan ir-rigward, mudell ta’ ċarezza, minkejja li r-riferiment għal “vantaġġ” eżistenti diġà mal-ewwel tħabbir jindika li l-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq l-ewwel waħda minn dawn id-dati – jiġifieri l-10 ta’ Ottubru 2008.

125.

Għall-għanijiet ta’ din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, madankollu, ma huwiex rilevanti jekk il‑Kummissjoni kkunsidratx fid-deċiżjoni tagħha l-ewwel data jew it-tieni data bħala dik rilevanti. Fil-fatt, il-konstatazzjoni magħmula mill-Kummissjoni fil-premessa 143 tad-Deċiżjoni 2014/686 li l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża ġiet “implimentata b’mod illeċitu mill-Belġju, bi ksur tal-Artikolu 108(3) [TFUE]”, tapplika indipendentement minn jekk l-għajnuna mill-Istat titqiesx li ġiet “stabbilita” jew “imwettqa” fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE qabel jew wara. Dak li huwa determinanti huwa li l-eżekuzzjoni f’kull każ kienet seħħet fid-data tan-notifika lill-Kummissjoni fis-7 ta’ Novembru 2011, b’tali mod li din in-notifika bl-ebda mod ma saret f’ħin opportun u, diġà għal din ir-raġuni biss, l-għajnuna mill-Istat għandha titqies li hija illegali.

126.

Għaldaqstant, l-eżami tar-raba’ domanda preliminari lanqas ma żvela xejn li jindika applikazzjoni żbaljata mill-Kummissjoni tal-Artikolu 108(3) TFUE u li b’dan il-mod jaffettwa l-validità tad-Deċiżjoni 2014/686.

iii) Konklużjoni intermedja

127.

Fil-qosor, fir-rigward tat-tieni sas-sitt domandi preliminari, għandu jiġi kkonstatat li skema ta’ garanzija bħal dik Belġjana inkwistjoni hawnhekk tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat ġdida. Fil-każ li tali miżura ma tiġix innotifika lill-Kummissjoni, f’ħin opportun qabel id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE jew theddida ta’ tali distorsjoni, marbuta mal-għajnuna, hija għandha titqies li ġiet eżegwita illegalment fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE.

VI – Konklużjoni

128.

Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari tal-qorti kostituzzjonali tal-Belġju kif ġej:

1)

Id-Direttiva 94/19/KE għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tobbligax lill-Istati Membri, iżda lanqas ma tipprekludihom, milli jinkludu l-ishma ta’ persuni fiżiċi f’kooperattivi finanzjarji awtorizzati bħal dawk fil-kawża prinċipali fl-iskemi nazzjonali rispettivi tagħhom ta’ garanzija għal depożiti, sakemm b’dan il-mod ma tiġix ippreġudikata l-effettività tal-garanzija għal depożiti u sakemm ma jinkisrux rekwiżiti oħra tad-dritt tal-Unjoni.

2)

L-eżami tad-domandi preliminari ma żvela l-ebda element li jista’ jaffettwa l-validità tad-Direttiva 2014/686/UE.

3)

Skema ta’ garanzija bħal dik awtorizzata fl-Artikolu 36/24, § 1, paragrafu 1, Nru 3 tal-liġi Belġjana dwar il-Bank Nazzjonali, tikkostitwixxa għajnuna mill-Istat ġdida. Fil-każ li tali skema ta’ garanziija ma tiġix innotifika lill-Kummissjoni Ewropea, f’ħin opportun qabel id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE jew theddida ta’ tali distorsjoni, marbuta mal-għajnuna, hija għandha titqies li ġiet eżegwita illegalment fis-sens tal-Artikolu 108(3) TFUE.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.

( 2 ) Sentenzi Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756) u Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400).

( 3 ) Iktar ’il quddiem – abbażi tal-użu lingwistiku tal-Kummissjoni Ewropea f’dan il-każ – indikata wkoll bħala “privata”, “persuna privata” jew “azzjonist privat”.

( 4 ) Il-grupp ARCO huwa magħmul minn diversi kooperattivi, li għandhom l-oriġini tagħhom fil-Moviment tal-Ħaddiema Kristjani Belġjan tas-snin 1930ijiet, b’mod partikolari fl-Assoċjazzjoni Ġenerali tal-Ħaddiema Kristjani (ACW) u fil-Moviment tal-Ħaddiema Kristjani (MOC). Skont l-informazzjoni mressqa minn ARCO quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, madwar 7 % tal-popolazzjoni Belġjana llum tagħmel parti mill-kooperattivi finanzjarji ta’ ARCO, li 99 % mill-ishma tagħhom huma miżmuma minn persuni privati. Il-qorti tar-rinviju tifformula dan b’mod simili. Madwar 800000 persuna privata huma affettwati. Sa mill-aħħar tas-sena 2011, it-tliet kooperattivi finanzjarji ta’ ARCO, jiġifieri Arcopar, Arcofin u Arcoplus, jinsabu f’likwidazzjoni.

( 5 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tat-3 ta’ Lulju 2014, dwar l-għajnuna mill-Istat SA.33927 (12/C) (ex 11/NN) implimentata mill-Belġju - Skema ta’ garanzija li tipproteġi l-ishma ta’ membri individwali ta’ kooperattivi finanzjarji (notifikata bid-dokument C(2014) 1021) (ĠU 2014, L 284, p. 53).

( 6 ) Kawżi Il-Belġju vs Il‑Kummissjoni (T‑664/14) u Arcofin et vs Il-Kummissjoni (T‑711/14).

( 7 ) Direttiva 94/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-30 ta’ Mejju 1994, dwar skemi ta’ garanzija għal depożiti (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 252).

( 8 ) Id-Direttiva 94/19 sadattant tħassret u ġiet issostitwita b’verżjoni ġdida, li madankollu ser tidħol fis-seħħ biss mill-4 ta’ Lulju 2019 (ara l-Artikolu 21 tad-Direttiva 2014/49/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ April 2014, dwar skemi ta’ garanzija tad-depożiti (ĠU 2014, L 173, p. 149). Għaldaqstant, għal dan il-każ, hija biss id-Direttiva 94/19 li tkompli tapplika.

( 9 ) L-Artikolu 36/24 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali ddaħħal permezz tal-Artikolu 195 tal-imsemmi digriet Irjali. Dan id-digriet Irjali għandu s-saħħa tal-liġi, kif ġie kkonfermat permezz tal-Artikolu 298 tal-Liġi tat-3 ta’ Awwissu 2012 dwar ċerti forom ta’ ġestjoni kollettiva ta’ portafolji ta’ investiment b’effett retroattiv għad-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu.

( 10 ) Kontroll ta’ flus essenzjalment identiku għal uħud mid-dispożizzjonijiet iċċitati tal-Artikolu 36/24 § 1 tal-liġi dwar il-Bank Nazzjonali kienet ikkonstatata sa mill-2009 inizjalment fl-Artikolu 117a tal-Liġi tat-2 ta’ Awwissu 2002 dwar il-kontroll tas-settur finanzjarju u s-servizzi finanzjarji, u mbagħad fl-Artikolu 105 tal-istess liġi.

( 11 ) Din kienet stqarrija għall-istampa mill-Ministru tal-Finanzi tal-10 ta’ Ottubru 2008 kif ukoll stqarrija għall-istampa tal-Prim Ministru u tal-Ministru tal-Finanzi tal-21 ta’ Jannar 2009.

( 12 ) Premessa 1 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 13 ) Sentenza Nru 15/2015, fuq il-paġna internet tal-qorti kostituzzjonali tal-Belġju disponibbli fuq: (ikkonsultata l-aħħar fit-22 ta’ Marzu 2016).

( 14 ) Sentenza Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 25); ara wkoll is-sentenzi British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, punti 34 u 35), Afton Chemical (C‑343/09, EU:C:2010:419, punti 13 u 14) u Association Kokopelli (C‑59/11, EU:C:2012:447, punti 28 u 29); dwar il-preżunzjoni tar-rilevanza ara wkoll is-sentenza Beck u Bergdorf (C‑355/97, EU:C:1999:391, punt 22).

( 15 ) Sentenzi Akzo Nobel Chemicals u Akcros Chemicals vs Il-Kummissjoni (C‑550/07 P, EU:C:2010:512, punt 54) u Sky Italia (C‑234/12, EU:C:2013:496, punt 15); fl-istess sens, ara s-sentenza Ruckdeschel et (117/76 u 16/77, EU:C:1977:160,punt 7).

( 16 ) Sentenzi Arcelor Atlantique u Lorraine et (C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 23), S.P.C.M. et (C‑558/07, EU:C:2009:430, punt 74), Akzo Nobel Chemicals u Akcros Chemicals vs Il‑Kummissjoni (C‑550/07 P, EU:C:2010:512, punt 55), Sky Italia (C‑234/12, EU:C:2013:496, punt 15) kif ukoll P u S (C‑579/13, EU:C:2015:369, punt 41).

( 17 ) Ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, il-punti 39 sa 41 u 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 18 ) Ara f’dan is-sens il-punti 39 sa 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 19 ) Ara hawn fuq, punt 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 20 ) F’dan is-sens, il-premessi 8, 16 u 17 tad-Direttiva 94/19.

( 21 ) Premessa 1 tad-Direttiva 94/19.

( 22 ) Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, il-parteċipazzjoni tal-kooperattivi finanzjarji fl-iskema ta’ garanzija tad-depożiti kienet volontarja, u għall-benefiċċju tal-garanzija kien hemm biss id-detenturi ta’ ishma li kienu nħarġu qabel l-2011 – jiġifieri qabel l-inklużjoni tagħhom fl-iskema.

( 23 ) Ara f’dan is-sens l-osservazzjonijiet tiegħi dwar it-tieni sas-sitt domandi preliminari fil-punti 61 sa 126 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 24 ) Dwar ir-rabta ta’ qorti nazzjonali mad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni fil-qasam tad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat, ara s-sentenza Deutsche Lufthansa (C‑284/12, EU:C:2013:755, b’mod partikolari l-punt 41, l-aħħar sentenza) u d-digriet Flughafen Lübeck (C‑27/13, EU:C:2014:240, b’mod partikolari l-punt 24, l-aħħar sentenza); fl-istess sens ara s-sentenza Masterfoods u HB (C‑344/98, EU:C:2000:689, punti 49 sa 52) mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni dwar l-akkordji (fil-preżent l-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE).

( 25 ) Kawża pendenti Arcofin et vs Il‑Kummissjoni (T‑711/14); ara wkoll il-kawża pendenti Il-Belġju vs Il‑Kummissjoni (T‑664/14).

( 26 ) B’mod korrispondenti, is-Sitt Awla tal-Qorti Ġenerali ddeċidiet, f’Ottubru 2015, li tissospendi l-proċeduri fil-Kawżi T‑664/14 u T‑711/14 sakemm l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti d-deċiżjoni tagħha f’din il-kawża.

( 27 ) Ara s-sentenzi Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 74), Il‑Kummissjoni vs Deutsche Post (C‑399/08 P, EU:C:2010:481, punt 38), Libert et (C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punt 74), Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 45) u BVVG (C‑39/14, EU:C:2015:470, punt 23).

( 28 ) Ara s-sentenzi Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 75), Libert et (C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punt 74), BVVG (C‑39/14, EU:C:2015:470, punt 24) u EasyPay u Finance Engineering (C‑185/14, EU:C:2015:716, punt 35).

( 29 ) Ara s-sentenzi Heiser (C‑172/03, EU:C:2005:130, punt 46), France Télécom vs Il‑Kummissjoni (C‑81/10 P, EU:C:2011:811, punt 17) u BVVG (C‑39/14, EU:C:2015:470, punt 52); b’mod simili, is-sentenza Bouygues u Bouygues Télécom vs Il‑Kummissjoni (C‑399/10 P u C‑401/10 P, EU:C:2013:175, punt 102).

( 30 ) Min-naħa l-oħra, skont id-deċiżjoni tar-rinviju, fil-kawża prinċipali ma huwiex ikkontestat li l-iskema ta’ garanzija kontenzjuża hija imputabbli lill-Istat u li ntużaw riżorsi tal-Istat għaliha [l-ewwel kundizzjoni tal-Artikolu 107(1) TFUE].

( 31 ) Ara s-sentenzi Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 84), Libert et (C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punt 83) u Frankreich vs Il‑Kummissjoni (C‑559/12 P, EU:C:2014:217, punt 94); fl-istess sens ara s-sentenza Costa vs ENEL (6/64, EU:C:1964:66, Ġabra 1964, 1253, 1272).

( 32 ) Ara f’dan is-sens ukoll il-premessa 100 tad-Deċiżjoni 2014/686 (“[…]F’dan il-każ partikolari, il-miżura għenet lill-[…] [ARCO jżomm] l-kapital eżistenti [tiegħu], filwaqt li kkonvinċiet lill-azzjonisti tal-kooperattivi eżistenti ma jirtirawx minn dawk il-kooperattivi finanzjarji […], u dan ikkostitwixxa vantaġġ partikolarment sinifikanti meta wieħed jikkunsidra t-tensjoni li kien hemm fis-suq tul il-perjodu li ġie immedjatament wara l-falliment tal-Lehman Brothers […]”). Ma’ dan inżid li l-possibbiltà li jiġi limitat l-irtirar ta’ soċji għal 10 % tal-kapital tal-kooperattiva fis-sena bl-ebda mod ma jissuġġerixxi li ARCO ma jitqiegħedx f’vantaġġ permezz tal-iskema ta’ garanzija; l-iktar l-iktar din il-possibbiltà tillimita l-ammont tal-benefiċċju riċevut minn ARCO.

( 33 ) Sentenza Eventech (C‑518/13, EU:C:2015:9, punt 54).

( 34 ) Sentenzi Heiser (C‑172/03, EU:C:2005:130, punt 40) u Eventech (C‑518/13, EU:C:2015:9, punt 55); fl-istess sens ara s-sentenza Adria-Wien Pipeline u Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke (C‑143/99, EU:C:2001:598, punt 41).

( 35 ) Ara b’mod partikolari l-premessa 101, l-ewwel sentenza, tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 36 ) Ara iktar ’il fuq, b’mod partikolari l-punti 39 sa 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 37 ) Ara iktar ’il fuq, punt 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 38 ) Sentenza Paint Graphos (C‑78/08 sa C‑80/08, EU:C:2011:550).

( 39 ) Sentenza Paint Graphos (C‑78/08 sa C‑80/08, EU:C:2011:550, b’mod partikolari l-punt 49; ara wkoll il-punt 65); dikjarazzjonijiet simili jinstabu f’partijiet oħra b’mod abbundanti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ara pereżempju s-sentenzi Adria-Wien Pipeline u Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke (C‑143/99, EU:C:2001:598, punti 41 u 42), Il-Portugall vs Il‑Kummissjoni (C‑88/03, EU:C:2006:511, punti 54 u 56), Il‑Kummissjoni vs Government of Gibraltar u Ir-Renju Unit (C‑106/09 P u C‑107/09 P, EU:C:2011:732, punti 73 u 75) u P (C‑6/12, EU:C:2013:525, punt 22).

( 40 ) Il-“karatteristiċi partikolari speċifiċi tal-kooperattivi” huma rrikonoxxuti definittivament ukoll mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Paint Graphos (C‑78/08 sa C‑80/08, EU:C:2011:550 punt 61). Bil-kontra tal-opinjoni ta’ ARCO, din l-indikazzjoni ma għandhiex tinftiehem ħażin fis-sens li kooperattivi huma dejjem u mingħajr eċċezzjoni f’sitwazzjoni differenti minn dik ta’ kumpanniji kummerċjali. Dan jiddependi pjuttost minn jekk l-operaturi ekonomiċi “fid-dawl tal-għan segwit permezz tal-miżura kkonċernata jinsab[u]x f’sitwazzjoni ta’ fatt u ta’ liġi komparabbli” (ara wkoll, mill-ġdid, il-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 39).

( 41 ) Ara wkoll, għal darb’oħra, il-ġurisprudenza li għadni kemm iċċitajt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 39.

( 42 ) Ara b’mod partikolari l-punti 39 sa 41, 44, 79 u 83 sa 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 43 ) Sentenzi Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8, punt 140), Libert et (C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punt 76), Eventech (C‑518/13, EU:C:2015:9, punt 65) u Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punti 46 u 49).

( 44 ) Premessa 108 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 45 ) Sentenzi Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8, punti 141 sa 143), Libert et (C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punti 77 u 78) u Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 51).

( 46 ) F’dan is-sens – b’mod partikolari fir-rigward tal-effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri – sentenzi Il-Belġju vs Il‑Kummissjoni (C‑142/87, EU:C:1990:125, punt 43), Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 81) u Eventech (C‑518/13, EU:C:2015:9, punt 81).

( 47 ) Premessa 110 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 48 ) Rigward dawn l-erba’ kundizzjonijiet, ara hawn fuq, il-punti 67 u 68 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 49 ) Sentenza Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 45).

( 50 ) Premessi 91 sa 110 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 51 ) Sentenzi Il‑Kummissjoni vs Sytraval u Brink’s France (C‑367/95 P, EU:C:1998:154, punt 63), L-Italja vs Il‑Kummissjoni (C‑66/02, EU:C:2005:768, punt 26), Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 44) u Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punti 93 u 94).

( 52 ) Sentenzi Kommission vs Sytraval u Brink’s France (C-367/95 P, EU:C:1998:154, punt 63), L-Italja vs Il‑Kummissjoni (C‑66/02, EU:C:2005:768, punt 26) u Dole Food u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑286/13 P, EU:C:2015:184, punti 93 u 94).

( 53 ) Ara, f’dan ir-rigward, il-premessi 55 sa 57 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 54 ) Jiġifieri s-sentenzi Il-Ġermanja vs Il‑Kummissjoni (C‑156/98, EU:C:2000:467), Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni (C‑382/99, EU:C:2002:363) u Associazione italiana del risparmio gestito u Fineco Asset Management vs Il‑Kummissjoni (T‑445/05, EU:T:2009:50).

( 55 ) Ara, f’dan ir-rigward, il-premessa 100 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 56 ) Sentenzi L-Italja vs Il‑Kummissjoni (C‑66/02, EU:C:2005:768, punti 26 u 55), Régie Networks (C‑333/07, EU:C:2008:764, punt 71), Il‑Kummissjoni vs L-Italja u Wam (C‑494/06 P, EU:C:2009:272, punt 33), Gascogne Sack Deutschland vs Il‑Kummissjoni (C‑40/12 P, EU:C:2013:768, punt 46) u Total vs Il‑Kummissjoni (C‑597/13 P, EU:C:2015:613, punt 18).

( 57 ) Ara, f’dan ir-rigward, iktar ’il fuq, punt 105 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 58 ) Sentenzi Franza vs Il‑Kummissjoni (C‑301/87, EU:C:1990:67, punt 17), Centre d’exportation du livre français (C‑199/06, EU:C:2008:79, punti 36 u 37), Deutsche Lufthansa (C‑284/12, EU:C:2013:755, punti 25 u 26) u Klausner Holz Niedersachsen (C‑505/14, EU:C:2015:742, punti 18 u 19).

( 59 ) Sentenzi Franza vs Il‑Kummissjoni (C‑301/87, EU:C:1990:67, punt 17), Centre d’exportation du livre français (C‑199/06, EU:C:2008:79, punt 36) u Banco Privado Português u Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, punt 57).

( 60 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet diġà tistabbilixxi f’kuntesti oħra dwar kemm huma sinjifikattivi l-istqarrijiet għall-istampa jew anki biss id-dikjarazzjonijiet orali ta’ awtoritajiet u ta’ istituzzjonijiet pubbliċi għall-iżvilupp fis-swieq finanzjarji; ara, pereżempju, is-sentenzi Bouygues u Bouygues Télécom vs Il‑Kummissjoni (C‑399/10 P u C‑401/10 P, EU:C:2013:175, b’mod partikolari l-punti 131 u 132) u Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400).

( 61 ) Premessi 100 u 108 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 62 ) Dwar il-klassifikazzjoni ta’ garanzija bħala vantaġġ fis-sens tad-dritt dwar l-għajnuna mill-Istat, ara s-sentenzi Residex Capital IV (C‑275/10, EU:C:2011:814, punt 39) u Franza vs Il‑Kummissjoni (C‑559/12 P, EU:C:2014:217, punt 96).

( 63 ) Premessi 85 sa 90 tad-Deċiżjoni 2014/686.

( 64 ) Dwar il-possibbiltà li diversi miżuri tal-Istat suċċessivi jitqiesu bħala miżura waħda għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 107(1) TFUE, ara s-sentenza Bouygues u Bouygues Télécom vs Il‑Kummissjoni (C‑399/10 P u C‑401/10 P, EU:C:2013:175, punti 103 u 104).

( 65 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi Waterleiding Maatschappij vs Il‑Kummissjoni (T‑188/95, EU:T:1998:217, punt 118) u ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni vs Il‑Kummissjoni (T‑62/08, EU:T:2010:268, punt 235).

( 66 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Magdeburger Mühlenwerke (C‑129/12, EU:C:2013:200, punt 40) u Diputación Foral de Álava et vs Il‑Kummissjoni (T‑227/01 sa T‑229/01, T‑265/01, T‑266/01 u T‑270/01, EU:T:2009:315, punt 172).

( 67 ) Fl-istess sens, ara s-sentenza Il‑Kummissjoni vs L-Italja (169/82, EU:C:1984:126, punt 11), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat ksur mir-Repubblika Taljana tal-obbligi tagħha taħt mill-Artikolu 93(3) tat-Trattat KEE [fil-preżent, l-Artikolu 108(3) TFUE], għaliex hija nnotifikat l-abbozzi tal-liġijiet inkwistjoni f’dak iż-żmien biss wara l-adozzjoni tagħhom. Ara, barra minn hekk, is-sentenza ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni vs Il‑Kummissjoni (T‑62/08, EU:T:2010:268, punti 235 u 236).

( 68 ) Ara, f’dan ir-rigward, iktar ’il fuq l-osservazzjonijiet tiegħi dwar it-tieni domanda preliminari fil-punti 63 sa 105 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 69 ) Premessa 143 tad-Deċiżjoni 2014/686.

Full & Egal Universal Law Academy