KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ppreżentati fil-5 ta’ Lulju 2016 ( 1 )
Kawża C‑321/15
ArcelorMittal Rodange u Schifflange SA
vs
Il-Gran Dukat tal-Lussemburgu
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali), il-Lussemburgu]
“Ambjent — Skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra — Direttiva 2003/87/KE — Artikoli 3(a), 11 u 12 — Waqfien tal-attivitajiet ta’ installazzjoni — Nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li jiġi nnotifikat it-tibdil fir-rigward ta’ installazzjoni — Allokazzjoni bi żball — Kanċellazzjoni fir-reġistri — Restituzzjoni tal-kwoti mhux użati — Assenza ta’ kumpens — Esproprjazzjoni”
1.
L-iskema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, stabbilita bid-Direttiva 2003/87/KE ( 2 ) hija l-pedament tal-inizjattiva tal-Unjoni biex tnaqqas il-preżenza fl-atmosfera ta’ gassijiet bħal dawn, meqjusa bħala responsabbli, fil-biċċa l-kbira, għat-tisħin globali. L-għoti ta’ valur ekonomiku lil dawn il-kwoti u l-fatt li jiġu reżi fi strument ta’ skambju fil-kuntest ta’ suq ġenwin huwa inċentiv sabiex jitnaqqsu l-emissjonijiet li jniġġsu. L-affidabbiltà u s-solvenza ta’ dan is-suq jirrikjedu mekkaniżmu rigoruż u korrett għall-allokazzjoni u d-distribuzzjoni ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, u l-azzjoni kkoordinata tal-Unjoni u tal-Istati Membri hija fundamentali għal dan l-għan.
2.
In-natura legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet kienet suġġett ta’ dibattitu dottrinali estensiv. Fl-assenza ta’ definizzjoni mid-dritt tal-Unjoni, ċerti Stati Membri għażlu li jipperċepuhom bħala awtorizzazzjonijiet amministrattivi, filwaqt li oħrajn ikklassifikawhom bħala beni li jistgħu jkunu is-suġġett tad-dritt għall-proprjetà.
3.
L-amministrazzjoni tal-Lussemburgu, li kienet allokat b’mod żbaljat ċerti kwoti ta’ emissjonijiet lil impriża għal perijodu speċifiku, ordnatha tirrestitwihom. Fil-kuntest tal-kawża quddiem il-qrati nazzjonali mressqa konsegwentement mill-imsemmija impriża, jiġi diskuss jekk l-aġir tal-amministrazzjoni jikkostitwixxix att ta’ esproprjazzjoni li għandu, għaldaqstant, jkun is-suġġett ta’ kumpens.
4.
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-konformità mad-Direttiva 2003/87 tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, ir-restituzzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet. Hija tistaqsi wkoll jekk dawn jistgħux jiġu kkunsidrati bħala “beni” għall-finijiet tal-garanzija kostituzzjonali tad-dritt għall-proprjetà.
5.
Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-iskema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet b’mod li jagħmilha kompatibbli mal-liġi nazzjonali inkwistjoni. Barra minn hekk, ser insostni li r-risposta għad-domanda dwar jekk dawk il-kwoti humiex “beni” jew sempliċi “awtorizzazzjonijiet amministrattivi” ma tistax titfittex fid-dritt tal-Unjoni, u li huwa biżżejjed li jiġi deċiż jekk l-allokazzjoni tagħhom u l-ordni li jiġu rrestitwiti humiex konformi mad-Direttiva 2003/87.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
1. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea
6.
Skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta, “[k]ull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
2. Id-Direttiva 2003/87
7.
Skont l-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2003/87 “tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti għall-emissjoniji tal-gassijiet serra ġewwa l-Komunità […] sabiex tippromwovi t-tnaqqis ta’ l-emissjoni tal-gassijiet serra b’manjiera effettiva rigward spejjez u effiċjenza ekonomika”.
8.
L-Artikolu 3 fih id-definizzjonijiet li ġejjin:
“a)
‘kwota ta’ emissjoni’ tfisser id-dritt ta’ emissjoni ta’ tunnellata metrika ta’ l-ekwivalenti tad-dijossidu tal-karbonju matul perjodu taż-żmien speċifikat, li għandha tkun valida biss sabiex tissodisfa l-ħtiġiet ta’ din d-Direttiva u għandha tkun trasferibbli skond id-disposizzjonijiet ta’ dan id-Direttiva;
[…]
e)
‘stallazzjoni’: tfisser unità teknika stazzjonarja fejn jitwettqu attività jew iktar elenkati fl-Anness I u kull attività oħra assoċjata direttament li jkollha konnessjoni teknika ma’ l-attivitajiet imwettqa fuq is-sit u li jista’ jkollhom effett fuq l-emissjonijiet u t-tniġġiż;
f)
‘operatur’ ifisser kull persuna li tħaddem jew tikkontrolla stallazzjoni jew, meta dan huwa pprovdut fil-leġislazzjoni nazzjonali, li lilha tkun iddelegata s-saħħa ekonomika deċisiva fuq il-funzjonament tekniku ta’ l-istallazzjoni;
[…]”.
9.
Skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/87, “[l]-L-operatur għandu jgħarraf lill-awtorità kompetenti b’kull bidla ppjanata fin-natura u l-funzjonament, jew l-estensjoni, ta’ l-istallazzjoni li jistgħu jeħtieġu l-aġġornament tal-permess ta’ l-emissjoni tal-gassijiet tas-sera. Meta xieraq, l-awtorità kompetenti għandha taġġorna l-permess. Meta jkun hemm bidla fl-identità ta’ l-operatur, l-awtorità kompetenti għandha taġġorna l-permess hekk li jinkludi l-isem u l-indirizz ta’ l-operatur il-ġdid”.
10.
L-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva, bit-titolu “Il-pjan nazzjonali ta’ l-allokazzjonijiet” (iktar ’il quddiem, il-“PNA”), jipprovdi:
“1. Għal kull perjodu taż-żmien riferit fl-Artikolu 11(1) u (2), kull wieħed mill-Istati Membri għandu jżviluppa pjan nazzjonali fejn jiddikjara l-kwantità totali tal-kwoti li jkun beħsiebu jalloka għal dan il-perjodu taż-żmien u kif jipproponi li jallokahom. Il-pjan għandu jkun imsejjes fuq kriterji oġġettivi u trasparenti, inklużi dawk elenkati fl-Anness III, filwaqt li jitqiesu l-kummenti mill-pubbliku.
[…]
3. Fi żmien tliet xhur min-notifika tal-[PNA] minn Stat Membru skond il-paragrafu 1, il-Kummissjoni tista’ tirrifjuta dan il-[PNA], jew kull aspett minnu, fuq il-bażi li ma jkunx kompatibbli mal-kriterji elenkati fl-Anness III jew ma’ l-Artikolu 10. L-Istat Membru għandu jieħu deċiżjoni biss skond l-Artikolu 11(1) jew (2) jekk l-emendi proposti jiġu aċċettati mill-Kummissjoni. Għandhom jingħataw ir-raġunijiet għal kull deċiżjoni ta’ rifjut mill-Kummissjoni.”
11.
Skont l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2003/87, “[g]ħall-perjodu taż-żmien ta’ tliet snin li jibda mill-1 ta’ Jannar 2005, l-Istati Membri għandhom jallokaw mill-inqas 95 % tal-kwotai mingħajr ħlas. Għall-perjodu taż-żmien ta’ ħames snin li jibda mill-1 ta’ Jannar 2008, l-Istati Membri għandhom jallokaw mill-inqas 90 % tal-kwoti mingħajr ħlas”.
12.
L-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/87 jipprovdi:
“[…]
2. Għall-perjodu taż-żmien ta’ tliet snin li jibda mill-1 ta’ Jannar 2005, kull Stat Membru għandu jiddeċiedi l-kwantità totali tal-kwoti li jrid jalloka għal dan il-perjodu taż-żmien u l-allokazzjoni ta’ dawn il-kwoti lill-operatur ta’ kull waħda mill-istallazzjonijiet. Din id-deċiżjoni għandha tittieħed mill-inqas tliet xhur qabel il-bidu tal-perjodu taż-żmien u għandha tkun imsejsa fuq il-[PNA] żviluppat skond l-Artikolu 9 u skond l-Artikolu 10, filwaqt li jitqiesu l-kummenti mill-pubbliku.
[…]
4. L-awtorità kompetenti għandha toħroġ porzjon mill-kwantità totali tal-kwoti għal kull sena tal-perjdu taż-żmien riferit fil-paragrafi 1 jew 2, sat‑28 ta’ Frar għal din is-sena”.
13.
L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2003/87 jipprovdi:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi l-kwoti jistgħu jiġu ttrasferiti bejn
a)
persuni ġewwa l-Komunità;
b)
persuni ġewwa l-Komunità u persuni f’pajjiżi terzi, meta dawn il-kwoti jiġu konoxxuti skond il-proċedura riferita fl-Artikolu 25 mingħajr restrizzjonijiet oħra għajr li jkunu jinsabu, jew jiġu adottati skond din id-Direttiva.
[…]
3. L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi, l-iktar tard sat-30 ta’ April ta’ kull sena, l-opertur ta’ kull waħda mill-istallazzjonijiet iċedi numru ta’ kwoti egwali għall-emissjonijiet totali minn din l-istallazzjoni matul is-sena kalendarja ta’ qabel kif verifikat skond l-Artikolui 15, u dawn jiġu sossegwentement ikkanċellati.
[…]”
14.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2003/87 jipprovdi hekk:
“1. Il-konċessonijiet għandhom ikunu validi għall-emissjonijiet matul il-perjodu taż-żmien riferit fl-Artikolu 11(1) jew (2) li għalih jinħarġu.
2. Erba’ xhur wara l-bidu ta’ l-ewwel perjodu taż-żmien ta’ ħames snin riferit fl-Artikolu [11(2)], il-konċessonijiet li ma jkunux validi iktar u li ma jkunux ġew ċeduti u kkanċellati skond l-Artikolu 12(3) għandhom jiġu kkanċellati mill-awtorità kompetenti.
L-Istati Membri għandhom joħorġu l-kwoti lill-persuni għall-perjodu korrenti taż-żmien sabiex jieħdu l-post ta’ kull kwota miżmuma minnhom li jkunu kkanċellati skond l-ewwel sub-paragrafu.
[…]”.
15.
Skont l-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva:
“1. Il-Kummissjoni għandha tadotta linji gwida sabiex timmonitorja u tirrapporta dwar l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-attivitjiet elenkati fl-Anness I tal-gassijiet serra speċifikati f’relazzjoni ma’ dawn l-attivitajiet […] sa Settembru 2003. […].
2. L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi l-emissjonijiet jiġu mmonitorjati skond il-linji gwida.
3. L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi kull operatur ta’ stallazzjoni jirrapporta l-emissjonijiet minn din l-istallazzjoni matul kull sena kalenrja lill-awtorità kompetenti wara t-tmiem ta’ din is-sena skond il-linji gwida.”
16.
L-Artikolu 15 tad-Direttiva 2003/87 jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi r-rapporti sottomessi mill-operaturi skond l-Artikolu 14(3) jiġu vverifikati skond il-kriterji ddikjarati fl-Anness V, u li l-awtorità kompetenti tiġi mgħarrfa b’dan.
L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi operatur li r-rapport tiegħu ma jkunx ġie vverifikat bħala sodisfaċenti skond il-kriterji ddikjarati fl-Anness V sal-31 ta’ Marzu ta’ kull sena rigward l-emissjonijiet matul is-sena ta’ qabel ma jkunx jista’ jagħmel trasferimenti iktar sakemm rapport mill-operatur jiġi vverifikat sodisfaċenti.”
17.
Skont l-Artikolu 19:
“1. L-Istati Membri għandhom jipprovdu li jiġi stabbilit u miżmum uffiċċju tar-reġistrazzjonijiet sabiex jiżgura l-kontabbiltà eżatta tal-ħruġ, iż-żamma, it-trasferiment u l-kanċellazzjoni tal-kwoti. L-Istati Membri jistgħu jżommu l-uffiċċji tagħhom tar-registrazzjonijiet f’sistema konsolidata, flimkien ma’ Stat Membri ieħor jew iktar.
2. Kull persuna jista’ jkollha kwoti. L-uffiċċju tar-reġistrazzjonijiet għandu jkun aċċessibbli għall-pubbliku u għandu jkun fih kontijiet separati sabiex jirreġistra l-kwoti miżmuma minn kull wieħed mill-persuni li lilhom jew minn għandhom joħorġu jew jiġu ttrasferiti l-kwoti.
[…]”.
3. Ir-Regolament Nru 2216/2004 ( 3 )
18.
Skont l-Artikolu 34a tar-Regolament Nru 2216/2004:
“1. Jekk detentur ta’ kont jew amministratur tar-reġistru li jaġixxi f’isem id-detentur tal-kont, jibda tranżazzjoni skond l-Artikoli 52, 53, 58 jew 62(2) bi żball jew b’mod żbaljat, huwa jista’ jipproponi lill-amministratur tar-reġistru tiegħu li jwettaq riverżjoni manwali tat-tranżazzjoni fuq talba bil-miktub […]u mpustata fi żmien ħamest ijiem mill-finalizzazzjoni tat-tranżazzjoni jew id-dħul fis-seħħ ta’ dan ir-Regolament, liema minnhom ikun l-iktar tard. It-talba għandu jkun fiha dikjarazzjoni li tindika li t-tranżazzjoni nbdiet bi żball jew b’mod żbaljat.
2. L-amministratur tar-reġistru jista’ jinnotifika lillAmministratur Ċentrali bit-talba u l-ħsieb tiegħu li jwettaq intervent manwali speċifiku fid-database tiegħu sabiex ireġġa’ lura t-tranżazzjoni, fi żmien 30 jum kalendarju mid-deċiżjoni tiegħu dwar ir-riverżjoni tat-tranżazzjoni, iżda mhux iktar tard minn 60 jum kalendarju mill-finalizzazzjoni tat-tranżazzjoni jew id-dħul fis-seħħ ta’ dan ir-Regolament, liema minnhom ikun l-iktar tard.
[…]
2a. Jekk amministratur tar-reġistru mingħajr intenzjoni jew bi żball jagħti bidu għal allokazzjoni skont l-Artikolu 46 li rriżultat fl-allokazzjoni ta’ kwoti lil installazzjoni li ma kinetx għadha qed topera fiż-żmien tat-tranżazzjoni tal-allokazzjoni, l-awtorità kompetenti tista’ tinnotifika ttalba tagħha lill-Amministratur Ċentrali biex iwettaq intervent manwali sabiex jinverti t-tranżazzjoni fi ħdan il-limiti ta’ żmien stipulati fil-paragrafu 2.
[…]”
B – Id-dritt nazzjonali
19.
Skont l-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu, “[ħ] add ma jista’ jiġi mċaħħad mill-proprjetà tiegħu, ħlief fl-interess pubbliku u bi ħlas ta’ kumpens ġust, fil-każijiet u bil-mod previstmil-liġi.”
20.
Id-Direttiva 2003/87 ġiet trasposta fil-liġi tal-Lussemburgu permezz tal-Liġi emendata tat-23 Diċembru 2004 li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra (iktar ’il quddiem, il-“Liġi tal-2004”).
21.
L-Artikolu 12 tal-Liġi tal-2004 jipprovdi:
“[…]
2. Għall-perijodu ta’ ħames snin li jibda mill-1 ta’ Jannar 2008, u għal kull perijodu ta’ ħames snin sussegwenti, il-Ministru għandu jiddeċiedi l-kwantità totali ta’ kwoti ta’ emissjonijiet li għandhom jiġu allokati għal dan il-perijodu u jinizja l-proċess għall-allokazzjoni ta’ dawn il-kwoti lill-operatur ta’ kull waħda mill-installazzjonijiet. Il-Ministru għandu jadotta dawn il-mezzi mill-inqas 12-il xahar qabel il-bidu tal-perijodu rilevanti abbażi tal-[PNA] imfassal skont l-Artikolu 10.
[…]
4. Il-Ministru għandu joħroġ parti mill-kwantità totali tal-kwoti ta’ emissjonijiet għal kull sena tal-perijodu imsemmi fil-paragrafi 1 jew 2, sat‑28 ta’ Frar tas-sena inkwistjoni.”
22.
Skont l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004, “[k]ull waqfien totali jew parzjali tal-operat ta’ installazzjoni għandu jiġi nnotifikat minnufih lill-Ministru. Il-Ministru għandu jiddeċiedi dwar ir-restituzzjoni totali jew parzjali tal-kwoti ta’ emissjonijiet li ma ntużawx”.
23.
Skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2003/87, il-Lussemburgu fassal il-PNA tiegħu għall-perijodu 2008-2012, li ġie approvat bid-deċiżjonijiet adottati mill-Kummissjoni fid-29 ta’ Novembru 2006 u fit-13 ta’ Lulju 2007. Il-PNA jipprovdi li, fil-każ tal-għeluq jew tas-sospensjoni tal-attività ta’ installazzjoni, ma tingħata l-ebda kwota ta’ emissjonijiet għas-sena ta’ wara.
II – Il-fatti
24.
Fit-2 ta’ Frar 2008, il-Ministru għall-Ambjent tal-Lussemburgu alloka lil ArcelorMittal Rodange u Schifflange SA (iktar ’il quddiem, “ArcelorMittal”), bla ħlas, u għall-impjant tal-azzar tagħha Schifflange, total ta’ 405365 kwoti ( 4 ) ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, għall-perijodu bejn l-1 ta’ Jannar 2008 u l‑31 ta’ Diċembru 2012.
25.
Fid-19 ta’ Ottubru 2011, l-Assemblea Ġenerali ta’ ArcelorMittal iddeċidiet li tissospendi l-attività tal-impjant tal-azzar. Din id-deċiżjoni ma ġietx innotifikata lill-amminstrazzjoni tal-Lussemburgu.
26.
Fit-22 ta’ Frar 2012, ArcelorMittal irċeviet il-kwoti li kienu ġew allokati lilha għall-2012.
27.
Fid-19 ta’ Marzu 2012, l-Assemblea Ġenerali ta’ ArcelorMittal qablet li testendi l-waqfien tal-attività tal-impjant tal-azzar għal perijodu indefinit.
28.
Fit-23 ta’ April 2012, ArcelorMittal talbet lill-amministrazzjoni tal-Lussemburgu tissospendi l-kontrolli ambjentali, għar-raġuni li l-attivitajiet tal-impjant tal-azzar kienu sospiżi għal perijodu indefinit.
29.
Peress li ddekorrew 61 jum mid-data ta’ din l-applikazzjoni (23 ta’ April 2012) u d-data li fiha ġew irċevuti l-kwoti allokati (22 ta’ Frar 2012), l-awtoritajiet nazzjonali ma kinux f’pożizzjoni li jippreżentaw lill-Amministratur Ċentrali tar-Reġistru tat-tranżazzjonijiet l-applikazzjoni rilevanti sabiex tiġi kkanċellata l-allokazzjoni tal-kwoti inkwistjoni ( 5 ).
30.
Fil-21 ta’ Diċembru 2012, il-Ministru ddelegat għall-Iżvilupp Sostenibbli u għall-Infrastruttura (iktar ’il quddiem, il-“Ministru”) innotifika d-deċiżjoni tiegħu li: a) jemenda l-PNA b’mod retroattiv għs-snin 2008-2011 b) jitlob ir-restituzzjoni tal-kwoti mogħtija għall-2012 ( 6 ).
31.
Permezz ta’ digriet tas-6 ta’ Ġunju 2013, il-Ministru talab lil ArcelorMittal ir-restituzzjoni ta’ 80922 kwota ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra qabel il‑31 ta’ Lulju 2013.
32.
ArcelorMittal appellat kontra dan id-digriet quddiem it-Tribunal Administratif (qorti amministrattiva, il-Lussemburgu).
33.
Permezz ta’ deċiżjoni tas-17 ta’ Diċembru 2014, it-Tribunal Administratif (qorti amministrattiva) ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) tal-Lussemburgu, rigward il-kostituzzjonalità tal-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004, sa fejn din id-dispożizzjoni tippermetti l-ordni tar-restituzzjoni totali jew parzjali, mingħajr kumpens, tal-kwoti ta’ emissjonijiet allokati iżda mhux użati.
34.
Matul il-proċedura ta’ antikostituzzjonalità, il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) ressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
III – Id-domanda preliminari
35.
Il-kliem tad-domanda preliminari, ippreżentata fid-29 ta’ Ġunju 2015, huwa kif ġej:
“L-Artikolu 13(6) tal-liġi emendata, tat-23 ta’ Diċembru 2004, li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, sa fejn jippermetti lill-Ministru kompetenti jeżiġi r-restituzzjoni mingħajr kumpens totali jew parzjali tal-kwoti maħruġa skont l-Artikolu 12(2) u (4) tal-istess liġi, iżda mhux użati, huwa konformi mad-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ottubru 2003 li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva 96/61/KE, b’mod partikolari mal-istruttura tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti prevista fiha, fejn din id-domanda testendi għal dik tal-eżistenza effettiva, jew anki, fl-affermativ, tal-klassifikazzjoni tar-restituzzjoni ta’ kwoti maħruġa, iżda mhux użati, kif ukoll għal dik tal-klassifikazzjoni possibbli ta’ tali kwoti bħala beni?”
36.
Skont il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali), sabiex jiġi deċiż jekk l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 huwiex konformi mal-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu, għandhom jiġu kklassifikati legalment il-kwoti ta’ emissjonijiet maħruġa u mhux użati, kif ukoll ir-restituzzjoni prevista mil-leġiżlatur nazzjonali, li jippermetti li jiġi deċiż jekk kinux is-suġġett, inkwantu beni, ta’ esproprjazzjoni fis-sens tal-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni.
37.
Fil-fehma tal-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali), risposta utli lit-Tribunal administratif (qorti amministrattiva) teħtieġ li l-ewwel jiġi ddeterminat jekk il-Liġi li l-kostituzzjonalità tagħha qed tiġi kkontestata hijiex konformi mad-dritt tal-Unjoni u, speċifikament, mad-Direttiva 2003/87, li hija tittrasponi.
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u l-argumenti tal-partijiet
38.
Fil-proċedura dehru u ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub ArcelorMittal, il-Gvern tal-Lussemburgu u l-Kummissjoni. L-ebda waħda minn dawn il-partijiet ma talbet smigħ pubbliku.
39.
ArcelorMittal issostni li l-kwoti ta’ emissjonijiet għandhom jiġu kkunsidrati bħala beni u mhux bħala awtorizzazzjonijiet amministrattivi. Minn dan isegwi li, skont id-Direttiva 2003/87, huma strumenti liberament trasferibbli u negozjabbli, li huma, barra minn hekk, identifikabbli u disponibbli fi kwantitajiet limitati. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, ArcelorMittal tqis li l-kwoti ta’ emissjonijiet isiru proprjetà tal-operatur mill-ħruġ tagħhom u mill-inklużjoni tagħhom fir-reġistru. Ir-restituzzjoni prevista fl-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 tipproduċi l-effetti ta’ esproprjazzjoni bi ksur tal-Artikolu 17 tal-Karta u tikser ukoll id-Direttiva 2003/87, sa fejn: a) l-unika restituzzjoni ta’ kwoti awtorizzata minn din id-direttiva hija dik imsemmija fl-Artikolu 12(3) u b) ir-restituzzjoni “forzata” tal-kwoti mhux użati tipprekludi lill-operaturi jżommuhom bħala riżerva sabiex jiskambjawhom iktar tard.
40.
Il-Gvern tal-Lussemburgu jqis li l-kwoti ta’ emissjonijiet allokati lil ArcelorMittal għall-2012 ġew allokati biss minħabba li din il-kumpannija ma kinitx informat lill-awtoritajiet kompetenti, fiż-żmien xieraq, dwar is-sospensjoni tal-attivitajiet tagħha fl-impjant ta’ Schifflange fl-aħħar tal-2011. Anki jekk jingħad li d-Direttiva 2003/87 ma tippermettix li tintalab ir-restituzzjoni tal-kwoti diġà allokati għas-sempliċi fatt li l-operatur ikun għażel iktar tard li jnaqqas l-attivitajiet tiegħu, il-Gvern tal-Lussemburgu jikkunsidra li l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu jirreaġixxu f’sitwazzjoni fejn il-kwoti ġew allokati b’mod indebitu. Id-Direttiva 2003/87 ma tipprekludix l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004, jekk tiġi interpretata fis-sens li r-restituzzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet allokati u rreġistrati b’mod definittiv tista’ tintalab meta l-waqfien, totali jew parzjali, tal-attivitajiet ta’ installazzjoni jkun ġie deċiż qabel l-allokazzjoni ta’ tali kwoti għas-sena kurrenti.
41.
Il-Gvern tal-Lussemburgu jikkunsidra, fir-rigward tat-tieni parti tad-domanda, li l-klassifikazzjoni legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet, għall-finijiet tal-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu, timplika li għandu jiġi interpretat id-dritt nazzjonali, u mhux dak tal-Unjoni, b’tali mod li r-risposta għaliha ma taqax taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
42.
Il-Kummissjoni taqbel mal-Gvern Lussemburgiż li l-Liġi tal-2004 hija konformi mad-Direttiva 2003/87. Il-PNA tal-Lussemburgu — li ġie approvat mill-Kummissjoni — jipprovdi li, għal kull sena tal-perijodu 2008-2012, l-allokazzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet hija suġġetta għall-kundizzjoni li l-installazzjoni tkun qed tiffunzjona. L-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 huwa bbażat fuq din ir-regola u, skont il-Kummissjoni, dan ma jmurx kontra d-Direttiva 2003/87. Jekk l-Artikolu 11(4) tad-Direttiva jipprovdi li l-allokazzjoni tal-kwoti għandha ssir sa mhux iktar tard mit-28 ta’ Frar ta’ kull sena tal-perijodu inkwistjoni, dan huwa preċiżament sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni l-possibbiltà ta’ waqfien tal-attivitajiet wara l-allokazzjoni. Barra minn hekk, il-konformità mal-kundizzjonijiet ta’ allokazzjoni tal-kwoti tikkostitwixxi r-raġuni wara l-obbligu, impost fuq l-operatur, li jinforma lill-awtorità kompetenti dwar bidliet li jseħħu fin-natura, fil-funzjonament jew fl-estensjoni tal-installazzjoni.
43.
Il-Kummissjoni ssostni li l-Artikolu 12(3) tad-Direttiva 2003/87 ma jipprekludix li Stat Membru jista’ jeżiġi r-restituzzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet f’kuntest bħal dak tal-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004. Tabilħaqq, din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 2003/87 tipprevedi li l-kwoti rrestitwiti huma dawk li jikkorrispondu għall-emissjonijiet ivverifikati; madankollu, it-terminu “restituzzjoni” użat fid-Direttiva ma għandux l-istess tifsira bħal dik tad-dispożizzjoni nazzjonali. Għalhekk, filwaqt li din tal-aħħar tirreferi għall-kwoti mhux użati, dawk imsemmija fl-Artikolu 12(3) tad-Direttiva jiġu rrestitwiti sabiex jiġu kkanċellati u, għaldaqstant, ġew neċessarjament użati.
44.
Fir-rigward tat-tieni parti tad-domanda preliminari, il-Kummissjoni taqbel mal-Gvern tal-Lussemburgu: il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar il-konformità tal-obbligu ta’ restituzzjoni mal-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu. Madankollu, u minkejja li, fil-fehma tal-Kummissjoni, ir-restituzzjoni tal-kwoti mhux użati prevista fil-Liġi 2004 ma tikkostitwixxix każ ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Kummissjoni tissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu din l-opportunità ta’ dan ir-rinviju sabiex tiċċara n-natura legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet.
V – Evalwazzjoni
45.
Id-dubju mqajjem mill-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) huwa maqsum f’żewġ domandi li għandhom jingħataw, kull waħda, risposta separata. L-ewwel waħda tikkonċerna l-kompatibbiltà tal-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 mad-Direttiva 2003/87. Jekk ir-risposta mogħtija għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, it-tieni waħda tirrigwarda l-“klassifikazzjoni” tal-kwoti ta’ emissjonijiet.
A – L-ewwel domanda preliminari
46.
Il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) tistaqsi, fl-ewwel lok, jekk l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 huwiex konformi mad-Direttiva 2003/87, “b’mod partikolari mal-istruttura tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti prevista fiha”.
47.
Il-qorti tar-rinviju ma tidentifikax espressament id-dispożizzjonijiet speċifiċi tad-Direttiva 2003/87 li jqajmu dubji dwar il-kompatibbiltà tagħhom mal-Artikolu 13(6) tal-Liġi 2004. Madankollu, peress li din id-dispożizzjoni tagħti s-setgħa lill-Ministru jiddeċiedi “fuq ir-restituzzjoni totali jew parzjali tal-kwoti mhux użati” fil-każ tal-waqfien totali jew parzjali tal-operat tal-installazzjoni li jkunu inħarġu għaliha, għandu jiġi mifhum li r-regoli tad-Direttiva 2003/87 inkwistjoni hawnhekk huma, essenzjalment, dawk li jirregolaw is-sistema ta’ allokazzjoni, ta’ trasferiment, ta’ restituzzjoni u ta’ kanċellazzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet (Artikoli 9, 11 u 12 tad-Direttiva 2003/87) u l-kundizzjonijiet għall-validità tagħhom (Artikolu 13 tal-imsemmija direttiva).
48.
Għalkemm ma huwiex meħtieġ li tiġi eżaminata l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet fl-intier tagħha ( 7 ), ma naħsibx li huwa superfluwu li jingħataw ir-raġunijiet fil-qosor għall-ħolqien tagħha kif ukoll l-għanijiet li hija ssegwi u l-għanijiet li jsegwu. Fl-ispirtu ta’ din l-iskema hemm loġika ekonomika li tispjega l-valur kummerċjali tal-kwoti u hija, fl-istess waqt, fl-oriġini tad-dibattitu dwar in-natura legali tagħhom ( 8 ).
1. L-iskambju tal-kwoti ta’ emissjonijiet bħala strument tas-suq fil-ġlieda kontra t-tniġġis
49.
Fil-kuntest tal-Protokoll ta’ Kyoto ( 9 ), l-Unjoni u l-Istati Membri impenjaw ruħhom li jnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra tagħhom bi 8 %, bejn l-2008 u l-2012, meta mqabbla mal-livelli tal-1990. Għal dan il-għan, f’Ottubru 2003 ġiet adottata l-iskema ta’ skambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, maħsuba bħala skema “cap-and-trade” li fiha kull Stat Membru jiġi allokat limitu massimu (cap) ta’ emissjonijiet ta’ dawn il-gassijiet ( 10 ), li huwa għandu jqassam bejn l-installazzjonijiet nazzjonali li jiġġenerawhom. It-tqassim isir billi permezz tal-allokazzjoni tal-hekk imsejħa “kwoti” ( 11 ), iddefiniti fl-Artikolu 3(a) tad-Direttiva 2003/87 bħala kwoti “ta’ emissjoni ta’ tunnellata metrika ta’ l-ekwivalenti tad-dijossidu tal-karbonju matul perjodu taż-żmien speċifikat”.
50.
Sa fejn l-emissjonijiet li ma jkunux sostnuti minn kwoti ta’ emissjonijiet huma penalizzati ( 12 ), u peress li hemm l-għan li jitnaqqas progressivament il-limitu massimu tal-emissjonijiet awtorizzati ( 13 ), il-mekkaniżmu jipprovdi inċentiv sabiex l-istallazzjonijiet inaqqsu l-attivitajiet tagħhom li jniġġsu.
51.
Kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja, “[g]ħalkemm l-għan aħħari tal-iskema ta’ skambju ta’ kwoti huwa l-protezzjoni tal-ambjent permezz ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, din l-iskema ma tnaqqasx minnha nfisha dawn l-emissjonijiet, iżda tħeġġeġ u tiffavorixxi t-twettiq tal-inqas spejjeż sabiex jinkiseb tnaqqis fl-imsemmija emissjonijiet fuq livell speċifiku” ( 14 ) Il-vantaġġi għall-ambjent ta’ din l-iskema jiddependu “minn kemm hija stretta l-kwantità totali li tiġi stabbilita għall-kwoti mogħtija, li tikkostitwixxi l-limitu globali tal-emissjonijiet awtorizzati mill-imsemmija skema” ( 15 ).
52.
Il-kwoti ta’ emissjonijiet, minbarra li qed isiru dejjem iktar skarsi, gradwalment ma humiex se jibqgħu jkunu bla ħlas ( 16 ), b’tali mod li, sabiex jiġu koperti l-emissjonijiet attwali kollha ta’ installazzjoni, huwa neċessarju jew li jintużaw il-kwoti ta’ emissjonijiet tagħhom li ma ntużawx fis-snin ta’ qabel, jew li jiġu akkwistati kwoti ta’ emissjonijiet addizzjonali, offruti minn operaturi oħra. Hawnhekk tinsab id-dimensjoni kummerċjali (trade) tal-iskema, minħabba li l-kwoti ta’ emissjonijiet huma “trasferibbli”, skont l-Artikolu 3(a) tad-Direttiva 2003/87, li jagħtihom valur ekonomiku, fid-dawl tal-iskarsezza tagħhom.
53.
Il-valur ekonomiku tal-kwoti ta’ emissjonijiet huwa stimolu notevoli għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ( 17 ), għaliex, minn naħa, l-installazzjoni li jirnexxielha tnaqqashom tista’ tbigħ il-kwoti li jifdal; min-naħa l-oħra, dawk li, l-ewwel, jippreferu jixtru kwoti addizzjonali sabiex jissodisfaw il-bżonnijiet tagħhom, eventwalment ser isibu iktar profittabbli, skont il-iż-żieda progressiva tagħhom ( 18 ), l-investiment f’teknoloġiji iktar effiċjenti mil-lat ekoloġiku jew il-migrazzjoni lejn sorsi tal-enerġija li jipproduċu gassijiet li jniġġsu inqas.
54.
Kif fakkret il-Kummissjoni fil-Green Paper dwar l-iskambju ta’ emissjoni tal-gassijiet ġewwa l-Unjoni Ewropea ( 19 ), minkejja li fl-2000 il-kwoti skambjabbli kellhom ftit applikazzjoni fil-politika ambjentali tal-Unjoni, dan il-kunċett ma kienx kompletament mhux magħruf. Diġà kien hemm eżempji ta’ mekkaniżmi ta’ kwoti parzjalment trasferibbli, bħall-kwoti stabbiliti taħt il-Protokoll ta’ Montreal ( 20 )għas-sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu u l-kwoti tal-politika komuni tas-sajd ( 21 ) kif ukoll il-kwoti tal-ħalib stabbiliti mill-politika agrikola komuni ( 22 ). L-esperjenza ta’ strumenti ta’ politika ambjentali bbażati fuq is-suq, skarsa ħafna dak iż-żmien ( 23 ), (li hija r-raġuni għaliex l-iskema tad-Direttiva 2003/87 kienet meqjusa fil-bidu bħala esperiment riskjuż) ġiet estiża u, wara ftit snin ta’ operazzjoni, finalment saret ix-“xempju” tal-politika tal-Unjoni fil-qasam tal-klima ( 24 ).
55.
F’dan il-kuntest l-importanza tal-proċedura għall-allokazzjoni ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, li saru l-“munita” ta’ suq ta’ daqs formidabbli hija partikolarment notevoli. Issa ser nindirizza din il-proċedura, filwaqt li nuri l-kundizzjonijiet li fihom, skont id-Direttiva 2003/87, għandhom jiġu allokati l-kwoti, jistgħu jiġu ttrasferiti u għandhom jiġu rrestitwiti jew ikkanċellati.
2. L-iskema tal-kwoti ta’ emissjonijiet fid-Direttiva 2003/87
56.
L-allokazzjoni ta’ kwoti ta’ emissjonijiet għandha ssir fuq il-bażi ta’ pjan (PNA), imfassal minn kull Stat Membru għal kull wieħed miż-żewġ perijodi inizjalment koperti mid-Direttiva 2003/87 (2005 sa 2007 u 2008 sa 2012). Il-PNA għandu jindika l-kwantità totali ta’ kwoti li l-Istat Membru għandu l-intenzjoni li jalloka matul il-perijodu rispettiv, kif ukoll il-mod kif jipproponi li jallokahom.
57.
Il-PNA, li għandu jkun ibbażat fuq kriterji oġġettivi u trasparenti u jieħu inkunsiderazzjoni l-kummenti mill-pubbliku [l-Artikolu 9(1)] għandu jiġi nnotifikat lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri l-oħra qabel il-bidu tal-perijodu kkonċernat (ibidem) ( 25 ). Il-Kummissjoni tista’ tiċħdu, totalment jew parzjalment, billi timmotiva d-deċiżjoni tagħha, fi żmien tliet xhur min-notifika tiegħu, għar-raġuni li huwa inkompatibbli mal-kriterji li jinsabu fl-Anness III tad-Direttiva stess jew mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10, fir-rigward tal-perċentwal ta’ kwoti ta’ emissjonijiet li għandhom jiġu allokati bla ħlas [Artikolu 9(3)].
58.
L-applikazzjonijiet għal permessi ta’ emissjonijiet għandhom jiġu indirizzati lill-awtorità kompetenti stabbilita mill-Istat Membru u għandhom jinkludu deskrizzjoni tal-installazzjoni u tal-attivitajiet tagħha, il-materjali li l-użu tagħhom jista’ jwassal għal emissjonijiet ta’ gassijiet serra, is-sorsi ta’ emissjonijiet eżistenti fl-installazzjoni u l-miżuri ppjanati għall-monitoraġġ u r-rapportar tal-emissjonijiet (l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/87).
59.
Jekk l-awtorità kompetenti tqis li l-operatur ikun jista’ jiżgura l-monitoraġġ u r-rapportar tal-emissjonijiet, hija “għandha toħroġ permess għall-emissjoni tal-gassijiet serra li jagħti awtorizzazzjoni għall-emissjoni tal-gassijiet” ta’ din in-natura, “minn stallazzjoni fl-intier tagħha jew f’parti minnha” [l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2003/87]. Tali permess għandu jkun fih, fost indikazzjonijiet oħra, “obbligu li jiġu ċeduti l-kwoti ekwivalenti għall-emissjonijiet totali ta’ l-istallazzjoni kull sena kalendarja, kif ivverifikati skond l-Artikolu 15, fi żmien erba’ xhur mit-tmiem ta’ din is-sena”, ivverifikati kif xieraq [l-Artikolu 6(2)(e) tad-Direttiva 2003/87].
60.
Fi kwalunkwe każ, il-detentur tal-permess huwa obbligat li jinforma lill-awtorità kompetenti b’kull tibdil li jista’ jeħtieġ l-aġġornament tal-imsemmi permess, inkluż it-tibdil tal-identità tal-operatur tal-installazzjoni [l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/87].
61.
Il-kwoti ta’ emissjonijiet, li huma validi għall-emissjonijiet magħmula matul il-perijodu li għalih ikunu nħarġu [l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2003/87], jistgħu jiġu ttrasferiti ġewwa l-Unjoni u bejn persuni ġewwa l-Unjoni u f’pajjiżi terzi fejn dawn il-kwoti huma rrikonoxxuti [Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2003/87].
62.
Id-Direttiva 2003/87 tipprevedi l-kanċellazzjoni tal-kwoti ta’ emissjoni: a) meta l-operatur jirrestitwixxi numru ta’ kwoti ugwali għall-emissjonijiet li jkunu saru [l-Artikolu 12(3) tad-Direttiva 2003/87] u b) meta d-drittijiet ma jkunux għandhom validi (peress li ma jkunux intużaw waqt il-perijodu li għalih ikunu nħarġu) u ma jkunux ġew irrestitwiti. Fl-ewwel każ, il-kanċellazzjoni issir wara ċ-ċediment; fit-tieni, wara erba’ xhur mill-bidu tal-perijodu 2008-2012 jew tal-perijodi sussegwenti (l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2003/87).
63.
Huwa ta’ importanza kbira għas-suq stabbilit mid-Direttiva 2003/87 li l-operaturi tiegħu jkollhom ċertezza sħiħa dwar il-kwoti ta’ emissjonijiet li jkunu qed isiru, kemm f’kull Stat Membru kif ukoll fir-rigward tal-Istati Membri l-oħra tal-Unjoni. Skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2003/87, dawn “għandhom jiżguraw illi l-kwoti maħruġa minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru ieħor jiġu konoxxuti bil-għan li jissodisfaw l-obbligi ta’ operatur” f’dak li jirrigwarda r-restituzzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet użati.
64.
Huwa għalhekk l-Artikolu 19(1) tad-Direttiva 2003/87 jobbliga lill-Istati Membri jipprovdu “li jiġi stabbilit u miżmum uffiċċju tar-reġistrazzjonijiet sabiex jiżgura l-kontabbiltà eżatta tal-ħruġ, iż-żamma, it-trasferiment u l-kanċellazzjoni tal-kwoti” ( 26 ). Għall-istess għan, l-Artikolu 20(1) tad-Direttiva 2003/87 jipprevedi li l-Kummissjoni għandha tinnomina “Amministratur Ċentrali sabiex iżomm reġistru indipendenti tat-transazzjonijiet li jirreġistra l-ħruġ, it-trasferiment u l-kanċellazzjoni tal-kwoti” ( 27 ).
65.
It-tħassib dwar l-eżattezza tal-kwantità u taċ-ċirkustanzi tal-kwoti ta’ emissjonijiet jirrifletti l-aspirazzjoni tal-Unjoni biex ittejjeb il-funzjonament tas-suq, filwaqt li tevita d-distorsjonijiet li jirriżultaw minn kwalunkwe inċertezza dwar il-validità u l-effettività tal-kwoti, fid-dawl tar-rwol tagħhom bħala unità ta’ kambju f’dan is-suq. Barra minn hekk, minbarra l-interess purament ekonomiku jew kummerċjali fiż-żamma tal-affidabbiltà u s-solvenza tiegħu, hemm l-għan tas-suq innifsu, jiġifieri, ir-rwol tiegħu bħala strument fil-ġlieda kontra t-tniġġis. Il-korrispondenza bejn l-emissjonijiet attwali u dawk awtorizzati permezz tal-kwoti ta’ emissjonijiet, għal din ir-raġuni, hija prijorità essenzjali tal-iskema fl-intier tagħha.
3. Id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Lussemburgu u l-kompatibbiltà tagħhom mad-Direttiva 2003/87
66.
Id-Direttiva 2003/87 ġiet trasposta fid-dritt tal-Lussemburgu permezz tal-Liġi tal-2004. Sa fejn huwa rilevanti hawnhekk, l-Artikolu 12(2) ta’ din il-liġi ta lill-Ministru l-kompetenza sabiex jiddetermina l-ammont totali ta’ kwoti ta’ emissjonijiet li għandhom jiġu allokati għall-perijodu 2008-2012 u sabiex jibda l-proċess ta’ allokazzjoni ta’ dawn il-kwoti. Iż-żewġ miżuri għandhom jiġu adottati b’mod konformi mal-PNA mill-inqas tnax-il xahar qabel il-bidu tal-perijodu kkonċernat ( 28 ).
67.
Fir-rigward tal-ħruġ tal-kwoti ta’ emissjonijiet attribwibbli għal kull sena tal-perijodu ta’ ħames snin, l-Artikolu 12(4) tal-Liġi tal-2004 kien jipprovdi — għal darb’oħra skont kif preskritt mill-Artikolu 11(4) tad-Direttiva 2003/87 — li parti mill-kwantità totali ta’ kwoti kellha tinħareġ, mhux iktar tard mit-28 ta’ Frar tas-sena inkwistjoni.
68.
B’mod konformi mal-obbligi tiegħu skont id-Direttiva 2003/87 u l-Liġi tal-2004, il-Lussemburgu fassal fi żmien xieraq il-PNA tiegħu għall-2008-2012, li kiseb l-approvazzjoni meħtieġa mill-Kummissjoni. Dak il-PNA jipprovdi li, fil-każ ta’ waqfien jew ta’ sospensjoni tal-attività ta’ installazzjoni, ma għandhom jiġu allokati ebda kwoti ta’ emissjonijiet għas-sena ta’ wara.
69.
Kif meħtieġ mill-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004, il-waqfien totali jew parzjali tal-operazzjoni ta’ installazzjoni għandu jiġi nnotifikat lill-Ministru immedjatament. Dan ir-rekwiżit jikkorrispondi, għal darb’oħra, għall-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/87, skont liema l-awtorità kompetenti għandha tiġi nnotifikata immedjatament dwar kwalunkwe tibdil li jista’ jkun jeħtieġ l-aġġornament tal-permess ta’ emissjonijiet.
70.
Sa issa jidhirli li l-leġiżlazzjoni nazzjonali hija konformi b’mod metikoluż mad-Direttiva 2003/87. B’mod iktar partikolari, hija konformi mad-Direttiva, kif indikat fil-PNA, fil-każ tal-waqfien jew tas-sospensjoni tal-attività ta’ installazzjoni, ma jiġux allokati kwoti ta’ emissjonijiet għas-sena ta’ wara. Fil-fehma tiegħi, bi qbil ma’ dik tal-Kummissjoni, l-Istati Membri jikkonformaw mad-Direttiva 2003/87 jekk jissuġġettaw l-allokazzjoni ta’ dawn il-kwoti għall-kundizzjoni li l-installazzjoni ta’ benefiċjarja tkun qed tiffunzjona. Barra minn hekk, tali rekwiżit li jirriżulta b’mod impliċitu mid-Direttiva 2003/87. Jekk ir-raġunament tal-iskema huwa li tiġi żgurata l-ekwivalenza bejn l-emissjonijiet awtorizzati u l-emissjonijiet attwalment prodotti, il-volum tal-ewwel għandu jiġi kkalkolat mill-previżjonijiet marbuta ma’ dawk tal-aħħar, u din iċ-ċifra għandha titnaqqas mill-istallazzjonijiet li huma preżunti attivi matul is-sena li għaliha għandhom jiġu allokati l-kwoti.
71.
Madankollu, l-eventwali inkompatibbiltà bejn il-leġiżlazzjoni tal-Lussemburgu u d-Direttiva 2003/87, imsemmija mill-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali), tirrisjedi fis-soluzzjoni adottata mil-leġiżlatur nazzjonali fil-każ li, wara li jiġi nnotifikat il-waqfien totali jew parzjali tal-operat ta’ installazzjoni, jeżistu kwoti ta’ emissjonijiet mhux użati. Dik hija s-sitwazzjoni prevista, b’mod astratt, fl-Artikolu 13(6) tal-Liġi 2004 u li, b’mod konkret, wasslet għall-proċedura prinċipali.
72.
Għalhekk, ma hemmx lok li jiġi eżaminat jekk huwiex kompatibbli jew le mad-Direttiva 2003/87 il-fatt li, skont il-leġiżlatur nazzjonali, l-istallazzjonijiet li jingħataw kwoti ta’ emissjonijiet għandhom ikunu attivi. Fl-opinjoni tiegħi, nirrepeti, din hija kundizzjoni li ma hijiex oġġezzjonabbli mill-perspettiva tad-Direttiva, u saħansitra ma hija impliċitament mitluba minnha. Il-kwistjoni hija, pjuttost, jekk ladarba kwoti allokati lil installazzjoni li l-waqfien tal-attività tagħha jiġi żvelat iktar tard, l-awtorità kompetenti tistax tordna restituzzjoni tagħhom, inkwantu kwoti mhux użati.
73.
Għalhekk, dan il-każ ma jirrigwardax applikazzjoni għal kwoti li ġiet miċħuda minħabba li tikkonċerna installazzjonijiet mhux attivi, iżda wieħed ta’ kwoti li effettivament ġew allokati lil impjant tal-azzar li ma kellux jirċevihom minħabba li ma kienx attiv. B’mod iktar preċiż, l-allokazzjoni indebita tirriżulta minn żball dwar is-sitwazzjoni tal-impjant tal-azzar li l-operatur tagħha kien ArcelorMittal; żball attribwibbli lill-kumpannija msemmija l-aħħar, li naqset mill-obbligu tagħha li tinnotifika lill-awtorità kompetenti li kienet waqqfet il-produzzjoni tagħha.
74.
F’sitwazzjoni bħal din, l-Artikolu 13(6) tal-Liġi 2004 jipprovdi li “[i]l-Ministru għandu jiddeċiedi dwar ir-restituzzjoni totali jew parzjali tal-woti ta’ emissjonijiet li ma ntużawx”. Il-problema hija, għalhekk, biex jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet il-Ministru jista’ jiddeċiedi dwar ir-restituzzjoni ta’ dawn il-kwoti u, b’mod iktar speċifiku, biex jiġi deċiż jekk id-deċiżjoni adottata (il-Ministru għażel biex jitlob lil ArcelorMittal tirrestitwixxi l-kwoti ta’ emissjonijiet mhux użati, minħabba li ma kienx possibbli, ratione temporis, li ssir il-kanċellazzjoni tal-allokazzjoni tal-kwoti fir-reġistru miżmum mill-Amministratur Ċentrali tal-iskema) kinitx konformi mad-Direttiva 2003/87.
75.
Jiena naħseb li d-deċiżjoni tal-Ministru li japplika dak li huwa previst fil-Liġi tal-2004 ma tiksirx id-Direttiva 2003/87. Ladarba ArcelorMittal kienet issospendiet l-attività tal-impjant tal-azzar ta’ Schifflange fid-19 ta’ Ottubru 2011, hija kienet obbligata, skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/87 u l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004, li tinnotifika b’dan lill-awtorità kompetenti. Kieku għamlet hekk, skont il-PNA tal-Lussemburgu, ma kinux jiġu allokati kwoti ta’ emissjonijiet (lil din l-istallazzjoni) għall-2012. Madankollu, ġew allokati kwoti lilha fit-22 ta’ Frar 2012, peress li l-awtorità kompetenti ma kinitx taf dwar il-waqfien tal-attività sakemm, fit-23 ta’ April 2012, ArcelorMittal talbet is-sospensjoni tal-monitoraġġ ambjentali, peress li l-attività tal-impjant tal-azzar kienet wieqfa.
76.
Kieku dan il-waqfien ġie nnotifikat fiż-żmien dovut, l-awtorità kompetenti kienet tkun tista’ tevita l-iżball li talloka kwoti ta’ emissjonijiet li manifestament ma kellhomx jingħataw. U jekk, ladarba għamlet l-iżball, kellha tkun innotifikata dwar il-waqfien qabel l-iskadenza ta’ sittin jum kalendarju, hija kienet tkun tista’ titlob lill-Amministratur Ċentrali l-annullament tat-“tranżazzjoni” ( 29 ), peress li din hija s-soluzzjoni prevista għal tali sitwazzjonijiet fl-Artikolu 34a(2a) tar-Regolament 2216/2004.
77.
Ma narax inkompatibbiltà bejn id-Direttiva 2003/87 u l-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 jekk il-Ministru, meta jirċievi notifikazzjoni tardiva dwar il-waqfien tal-operat ta’ installazzjoni, jitlob lill-Amministratur Ċentrali biex tannulla t-“tranżazzjoni” li abbażi tagħha ġew allokati l-kwoti ta’ emissjonijiet. X’jiġri jekk dan l-annullament kien impossibbli, minħabba li nqabżu t-termini ta’ żmien stabbiliti fid-dispożizzjonijiet li jirregolaw ir-reġistru? Fil-fehma tiegħi, li għal darb’oħra taqbel ma’ dik tal-Kummissjoni, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Ministru jista’ jeżiġi r-restituzzjoni tal-kwoti allokati b’mod żbaljat.
78.
Huwa minnu li d-Direttiva 2003/87 tittratta biss iċ-“ċediment [ir-restituzzjoni]” tal-kwoti ta’ emissjonijiet li jikkorrispondu għall-emissjonijiet magħmula [Artikolu 6(2)(e), u l-Artikolu 12(3) tad-Direttiva]. L-arkitettura tal-iskema ma tidhirx kompatibbli, fil-prinċipju, mal-emenda a posteriori tal-volum totali ta’ kwoti allokati jew tan-numru ta’ kwoti maħruġa lil kull installazzjoni ( 30 ). Madankollu, is-sitwazzjoni f’dan il-każ hija ta’ restituzzjoni ta’ kwoti ta’ emissjoni li qatt ma kellhom jiġu allokati, peress li ma kinux issodisfatti l-kundizzjonijiet tal-PNA fil-kuntest tad-Direttiva 2003/87. Għaldaqstant, dan ma huwiex każ ta’ aġġustament sabiex jiġi kkoreġut sempliċi żball fil-kalkolu tad-determinazzjoni tal-volum tal-kwoti ta’ emissjonijiet (dan huwa l-każ li għalih tirreferi l-Kummissjoni fil-komunikazzjoni tagħha COM(2006) 725 finali) ( 31 ), iżda huwa każ ta’ applikazzjoni tar-regoli ta’ funzjonament tal-iskema, sabiex tiġi evitata distorsjoni fis-suq u sabiex jiġi ffaċilitat, indirettament, l-għan tal-ħarsien tal-ambjent segwit minn dan is-suq.
79.
Fil-qosor, nemmen li d-Direttiva 2003/87 ma tipprekludix il-Liġi tal-2004 sa fejn din tal-aħħar li jiġu rrestitiwiti l-kwoti allokati indebitament bħala riżultat ta’ nuqqas ta’ osservanza, mill-operatur tal-installazzjoni benefiċjarja, tal-obbligu tiegħu li jinnotifika lill-awtorità kompetenti, fiż-żmien xieraq, bil-waqfien tal-operat. L-ordni ta’ restituzzjoni hija leġittima jekk, mill-perspettiva kronoloġika, ma jkunx għadu possibbli li tintalab il-kanċellazzjoni tal-allokazzjoni lill-Amministratur Ċentrali, minħabba li jkun skada t-terminu previst fir-regoli rigward ir-reġistru tat-tranżazzjonijiet, u dan għandu jiġi stabbilit mill-qorti nazzjonali.
B – It-tieni domanda preliminari
1. Kunsiderazzjonijiet preliminari dwar l-ammissibbiltà tagħha
80.
It-tieni domanda preliminari tal-qorti tar-rinviju tikkonċerna n-natura jew il-klassifikazzjoni legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet. Din il-kwistjoni hija ta’ interess partikolari għall-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali), għaliex is-soluzzjoni tista’ twassal għall-possibbiltà li l-ordni li jiġu rrestitwiti l-kwoti tiġi ttrattata, skont il-liġi tal-Lussemburgu, bħala esproprjazzjoni.
81.
Kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-Gvern tal-Lussemburgu joġġezzjonaw għall-ammissibbiltà ta’ din it-tieni domanda. Il-Kummissjoni ssostni li l-obbligu ta’ restituzzjoni jikkorrispondi għal regola stabbilita mil-Lussemburgu fl-eżerċizzju tas-setgħa li japprova l-PNA tiegħu, mingħajr ma huwa obbligu impost mid-dritt tal-Unjoni u lanqas, għalhekk, każ ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt.
82.
Il-Gvern tal-Lussemburgu jsostni, bl-istess mod, li d-domanda ma tinvolvix interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/87, iżda dik tad-dritt nazzjonali; b’mod speċifiku, hija kwistjoni tad-dritt nazzjonali (kostituzzjonali) imressqa quddiem il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) u li tista’ tingħata risposta biss minn din il-qorti fil-limiti tal-ġurisdizzjoni tagħha. Fil-fehma tal-Gvern tal-Lussemburgu, il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) għandha tillimita ruħha għall-eżami tal-konformità tal-liġijiet tal-Lussemburgu mal-Kostituzzjoni nazzjonali, mingħajr possibbiltà, għaldaqstant li dan jiġi estiż għall-konformità ta’ dawn il-liġijiet mal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali u lanqas mal-Karta, kompitu li huwa esklużivament fil-ġurisdizzjoni tal-qrati ordinarji.
83.
Il-Kummissjoni tammetti li, minkejja d-dritt tal-Unjoni ma huwiex applikabbli għas-suġġett tad-domanda, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiċċara x’inhuma l-karatteristiċi tal-kwoti ta’ emissjonijiet kif jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, “sabiex tippermetti lill-qorti tar-rinviju tasal għall-konklużjonijiet tagħha stess” ( 32 ). Il-Gvern tal-Lussemburgu, għall-kuntrarju, huwa kategoriku fir-rifjut tiegħu li jaċċetta l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq it-tieni domanda, b’tali mod li ma għamilx osservazzjonijiet fir-rigward ta’ din.
84.
L-oġġezzjoni tal-Gvern tal-Lussemburgu tirrigwarda l-(eventwali) inkompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba n-nuqqas ta’ rabta bejn is-suġġett tad-domanda u d-dritt tal-Unjoni. Iżda hija tirrigwarda wkoll, u b’mod preliminari, l-inkompetenza (għal darb’oħra, eventwali) tal-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) sabiex tiddeċiedi dwar it-tilwima lil hinn mil-limiti tal-ġurisdizzjoni tagħha.
2. Dwar il-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju biex tagħmel id-domanda
85.
L-awtorità tal-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) biex tissottometti domandi preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE tirriżulta mill-istatus ċert tagħha bħala qorti. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, u fid-dawl tal-pożizzjoni adottata mill-Gvern tal-Lussemburgu, il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) ikkunsidrat li kien rilevanti li tirreferi għall-Qorti tal-Ġustizzja, peress li, sabiex tiddeċiedi dwar il-konformità tal-Artikolu 13(6) tal-Liġi tal-2004 mal-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni — jiġifieri, sabiex tiddeċiedi fuq kwistjoni ta’ natura, mingħajr dubju, kostituzzjonali — l-ewwel għandha tiddetermina n-natura legali tal-kwoti fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni.
86.
Fl-opinjoni tiegħi, meta l-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) tiddikjara li, sabiex tintegra l-kontenut ta’ dispożizzjoni nazzjonali (f’dan il-każ, l-Artikolu 16 tal-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu, meħud bħala kriterju ta’ validità tal-Liġi tal-2004), għandha ssolvi d-dubji tagħha dwar il-klassifikazzjoni bħala “beni” tal-kwoti ta’ emissjonijiet fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, tista’ — u għandha, skont it-termini tal-Artikolu 267 TFUE —, tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja talba għal deċiżjoni preliminari. Il-kwistjoni dwar jekk huwiex essenzjali jew le li tirrikorri għal dispożizzjonijiet oħra għajr dawk tal-Kostituzzjoni, tqajjem problema ta’ dritt nazzjonali li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tintervjeni. Din għandha biss tivverifika n-natura ġudizzjarja tal-qorti tar-rinviju u tirrispondi d-domandi tagħha, fuq il-bażi tal-prinċipju li hija l-qorti nazzjonali — li hija dik adita bil-kawża inkwistjoni u li għandha tieħu responsabbiltà biex issolviha — li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-kawża, għandha tiddeċiedi kemm dwar il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari, kif ukoll dwar ir-rilevanza tad-domandi li hija tqajjem quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ( 33 ).
3. Dwar il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
87.
Kif huwa magħruf, dak li ntqal hawn fuq ma huwiex biżżejjed sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun obbligata tirrispondi d-domandi magħmula lilha. Huwa importanti wkoll li d-domanda tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni li tkun rilevanti għall-finijiet tas-soluzzjoni għat-tilwima fil-proċedura prinċipali ( 34 ).
88.
Kemm il-Gvern Lussemburgiż kif ukoll il-Kummissjoni jaqblu li fil-każ preżenti din iċ-ċirkustanza ma hijiex issodisfatta, iżda jien ma naqbilx magħhom.
89.
Kif diġà spjegajt meta ssuġġerejt ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari, ir-regoli fil-qasam tal-kwoti ta’ emissjonijiet tad-Direttiva 2003/87, f’każ bħal dan, iwasslu għar-restituzzjoni ta’ kwoti li jkunu ġew allokati b’mod żbaljat.
90.
Madankollu, huwa minnu li d-dritt tal-Unjoni ma jipprovdix b’mod inekwivoku liema hija n-natura legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet u huma l-Istati Membri, skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà, li għandhom jiddefinixxu din. Is-soluzzjonijiet adottati huma eteroġenji ħafna: mill-klassifikazzjonijiet tagħhom bħala awtorizzazzjonijiet amministrattivi (kwoti allokati, liċenzji, permessi, konċessjonijiet) sal-klassifikazzjoni tagħhom bħala beni li jistgħu jiġu akkwistati (f’pussess assolut, jew permezz ta’ drittijiet għall-użu jew jura in re atipiċi oħrajn) jew bħala sempliċi strumenti finanzjarji, kważi fil-każijiet kollha bi prudenza u prekawzjoni kbira ( 35 ).
91.
Madankollu, qabel ma jiġu kklassifikati legalment (inter alia, bħala beni, awtorizzazzjonijiet amministrattivi jew strumenti finanzjarji,) għandha tiġi indirizzata mistoqsija preċedenti, dik dwar il-kostituzzjoni valida tagħhom bħala “kwoti ta’ emissjonijiet” fis-sens tad-Direttiva 2003/87.
92.
Indipendentement, għalhekk, min-natura legali mogħtija lill-kwoti mil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali rispettivi, dawn il-kwoti jistgħu jiġu allokati jew mogħtija biss skont ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni. F’din il-kawża, il-problema mqajma quddiem il-qrati nazzjonali tirrigwarda, kif intqal diġà, ir-restituzzjoni ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, meħtieġa meta nstab li dawk ġew allokati indebitament. Peress li, sabiex tittieħed deċiżjoni dwar ir-rilevanza tar-restituzzjoni, wieħed għandu jirreferi għad-Direttiva 2003/87, dan huwa każ ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u, għaldaqstant, huwa jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
93.
Fi kliem ieħor, qabel jiġi ddeterminat jekk, fl-ordinament ġurdiku tal-Lussemburgu, il-kwoti ta’ emissjonijiet humiex beni jew awtorizzazzjonijiet amministrattivi — li għandu jiġi deċiż mill-qorti nazzjonali skont ir-regoli nazzjonali tagħha— għandu jiġi vverifikat jekk, f’dan il-każ, kienx hemm l-oġġett li tiegħu għandha ssir l-klassifikazzjoni legali. Din il-verifika għandha ssir b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja.
4. Fuq il-mertu
94.
Il-ħolqien tal-kwoti ta’ emissjonijiet — l-ewwel— u l-konfigurazzjoni tagħhom bħala beni jew bħala awtorizzazzjonijiet amministrattivi —wara — jikkostitwixxu żewġ proċessi differenti, kull wieħed minnhom kopert minn sfera leġiżlattiva differenti: id-dritt tal-Unjoni, fir-rigward tal-ewwel stadju; id-drittijiet nazzjonali, fir-rigward tat-tieni stadju.
95.
Jekk, fi Stat Membru, il-kwoti ta’ emissjonijiet huma ddefiniti bħala beni suxxettibbli għall-pussess (drittijiet ta’ proprjetà jew drittijiet relatati) mill-operaturi tagħhom, it-tneħħija tagħhom mill-awtoritajiet pubbliċi, eventwalment, tista’ tikkostitwixxi każ ta’ esproprjazzjoni, jekk jiddeċiedu hekk il-qrati kkonċernati. Għall-kuntrarju, jekk dawn il-kwoti jiġu kklassifikati bħala sempliċi liċenzji jew awtorizzazzjonijiet amministrattivi, ir-revoka tagħhom ċertament tkun is-suġġett ta’ trattament differenti: mill-ġdid it-trattament previst mid-dritt nazzjonali, kif interpretat mill-qrati tal-Istat Membru inkwistjoni.
96.
It-tilwima quddiem il-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) tikkonċerna l-ħolqien tal-kwoti ta’ emissjonijiet, fil-kuntest tad-Direttiva 2003/87. Għalhekk, hija tinvolvi stadju preċedenti għall-klassifikazzjoni legali ta’ dawn il-kwoti, iżda wara li jkunu ġew ikkostitwiti bħala tali. F’dan l-istadju, wieħed ma jkunx jista’ jitkellem, strettament, dwar beni li jista’ jkun hemm pussess tiegħu u lanqas dwar awtorizzazzjoni amministrattiva valida, b’tali mod li r-restituzzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet allokati indebitament ma tistax tiġi kklassifikata bħala esproprjazzjoni jew tneħħija irregolari ta’ att amministrattiv. Sempliċiment peress li, skont ir-regoli tal-Unjoni — li huwa l-ordinament ġuridiku li fih għandha tiftittex ir-risposta għal din ir-restituzzjoni — il-kwoti ta’ emissjonijiet ma jikkostitwixxux neċessarjament beni u lanqas awtorizzazzjoni, iżda biss il-prerekwiżit ta’ xi ħaġa li tista’ ssir, ulterjorment, wieħed jew ieħor (jew xi ħaġa oħra) f’kull Stat Membru.
97.
Ir-restituzzjoni ta’ kwota ta’ emissjoni mhux użata, ibbażata fuq il-fatt li l-allokazzjoni tagħha kienet ir-riżultat ta’ żball ikkawżat mill-operatur tagħha u li ma jistax jiġi rrimedjat permezz tal-kanċellazzjoni mir-reġistru (jiġifieri, ir-restituzzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali) hija konsegwenza li tirriżulta mid-Direttiva 2003/87. Hija tippermetti li jiġi ggarantit il-funzjonament tajjeb tal-iskema ta’ skambju tal-kwoti ta’ emissjonijiet stabbilita mill-Unjoni bħala strument ewlieni tal-politika tagħha għall-ħarsien tal-ambjent. Għalhekk inqis li l-Artikolu 17 tal-Karta ma huwiex applikabbli għar-restituzzjoni, peress li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, hija ma timplikax l-esproprjazzjoni ta’ beni diġà integrat fl-assi tal-operatur, iżda r-revoka tal-att ta’ allokazzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet, minħabba li ma ġewx issodisfatti r-rekwiżiti li din l-allokazzjoni għandha tissodisfa skont id-Direttiva 2003/87.
98.
Għaldaqstant, nissuġġerixxi li r-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-kwoti ta’ emissjonijiet allokati bi ksur tad-Direttiva 2003/87 ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala beni li jagħmel parti integrali mill-assi tal-operaturi, fir-rigward tal-garanziji inerenti fid-dritt fundamentali għall-proprjetà rrikonoxxut fl-Artikolu 17 tal-Karta.
VI – Konklużjoni
99.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari tal-Cour constitutionnelle (qorti kostituzzjonali) tal-Lussemburgu kif ġej:
“1)
Id-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑13 ta’ Ottubru 2003, li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva 96/61/KE, ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik applikabbli fil-kawża prinċipali, li timponi l-obbligu li jiġu rrestitwiti l-kwoti ta’ emissjonijiet allokati abbażi ta’ żball attribwibbli lill-operatur tal-installazzjoni, meta ma jkunx għadu possibbli li tintalab l-kanċellazzjoni ta’ din l-allokazzjoni lill-Amministratur Ċentrali tar-reġistru, u dan għandu jiġi ddeterminat mill-qorti nazzjonali.
2)
Il-kwoti ta’ emissjonijiet allokati bi ksur tal-kundizzjonijiet stabbiliti mid-Direttiva 2003/87 ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala beni li jagħmel parti integrali mill-assi tal-operaturi, fir-rigward tal-garanziji inerenti fid-dritt fundamentali għall-proprjetà rrikonoxxut fl-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.”
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Ottubru 2003, li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva Nru 96/61/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 7, p. 631). Il-kawża prinċipali tirrigwarda t-tieni perijodu tal-iskema għall-iskambju ta’ kwoti, b’tali mod li l-verżjoni applikabbli ta’ din id-direttiva hija dik li ġiet qabel l-emenda li tirriżulta mid-Direttiva 2009/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ April 2009, li temenda d-Direttiva 2003/87/KE għat-titjib u l-estensjoni tal-iskema Komunitarja għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra (ĠU 2009, L 140, p. 63).
( 3 ) Regolament tal-Kummissjoni (KE), tal-21 ta’ Diċembru 2004, għal sistema standardizzata u sikura ta’ reġistri skont id-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Deċiżjoni 280/2004/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2004, L 386, p. 1), emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 916/2007 tal-31 ta’ Lulju 2007 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 2216/2004 għal sistema standardizzata u sikura ta’ reġistri skond id-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Deċiżjoni Nru 280/2004/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2007, L 200, p. 5), u bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 920/2010, tas-7 ta’ Ottubru 2010, għal sistema standardizzata u sigura ta’ reġistri skont id-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Deċiżjoni No 280/2004/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2011, L 270, p. 1).
( 4 ) It-terminu “kwoti” jintuża mill-amministrazzjoni u mill-qrati Lussemburgiżi. Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 11.
( 5 ) Skont l-Artikolu 34a(2) tar-Regolament Nru 2216/2004, dispożizzjoni introdotta permezz tar-Regolament Nru 916/2007, applikazzjoni bħal din għandha tiġi sottomessa “mhux iktar tard minn 60 jum kalendarju mill-finalizzazzjoni tat-tranżazzjoni”.
( 6 ) Il-kont li fuqu ArcelorMittal ġiet ordnata tirrestitwixxi l-kwoti ma kienx dak previst għar-restituzzjoni ta’ kwoti għall-finijiet tal-annullament tagħhom, iżda wieħed differenti miftuħ f’isem l-amministrazzjoni.
( 7 ) Għal approċċ ġenerali dwar is-suġġett, ara Pâques, M.: “La directive 2003/87/CE et le système d’échange de quotas d’émission de gaz à effet de serre dans la Communauté européenne”, Revue trimestrielle de droit européen 40 (2), 2004, p. 249 sa 282.
( 8 ) Għal preżentazzjoni aġġornata tal-pożizzjonijiet dottrinali differenti, ara Rotoullié, J.C.: L’utilisation de la technique de marché en droit de l’environnement. L’exemple du système européen d’échange des quotas d’émission de gaz à effet de serre, Thèse de doctorat, Université Panthéon Assas, 2015, p. 136 sa 153.
( 9 ) Approvat bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/358/KE tal-25 ta’ April 2002 dwar l-approvazzjoni f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll ta’ Kyoto għall-Konvenzjoni Kwadru tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima u t-twettiq konġunt ta’ l-obbligi tiegħu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 42, p. 24). Fuq l-isfond u l-proċess tan-negozjar tal-Protokoll ta’ Kjoto, kif ukoll il-mekkaniżmu tiegħu, tista’ tara Freestone, D.: “The International Climate Change Legal and Institutional Framework: An Overview”, fi Freestone, D. u Streck, C.: Legal Aspects of Carbon Trading, Oxford University Press, Nueva York, 2009, p. 3 sa 32.
( 10 ) Il-gassijiet ta’ din in-natura elenkati fl-Anness II tad-Direttiva 2003/87 huma d-dijossidu tal-karbonju (CO2), il-metan (CH4), l-ossidu nitriku (N2O), l-idrofluworokarburi (HFCs), il-perflworokarburi (PFCs) u l-eżafluworur tal-kubrit (SF6). Is-sistema tkopri l-emissjonijiet minn impjanti tal-elettriku, minn spettru wiesgħa ta’ industriji b’konsum ta’ enerġija intensiv u l-linji tal-ajru kummerċjali (Kummissjoni Ewropea: L-iskema tal-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet fl-UE (ETS), Ottubru 2013: fuq: ).
( 11 ) Filwaqt li ma hemm ċertezza dwar jekk hijiex il-kawża jew l-effett tagħha, il-fatt huwa li l-eteroġeneità tas-soluzzjonijiet nazzjonali rigward in-natura legali tal-kwoti ta’ emissjonijiet tinstab fid-diversità tal-ismijiet użati fil-varji verżjonijiet lingwistiċi tad-Direttiva 2003/87 sabiex nirreferu għalihom. Filwaqt li, pereżempju, l-verżjoni Spanjola u dik Olandiża jużaw, rispettivament, l-espressjonijiet “derechos de emisión” u “emissierecht”, dik Taljana u dik Franċiża jużaw “quotta di emissioni” u “quota”, l-Ingliża tippreferi t-terminu “allowance”, il-verżjoni Ġermaniża t-terminu “Zertifikat” u l-verżjoni Portugiża, finalment, tagħżel “licença de emissão”.
( 12 ) L-Artikolu 16(3) tad-Direttiva 2003/87 jipprevedi multa fuq l-emissjonijiet żejda, stabbilita għal EUR 100 għal kull tunnellata ta’ dijossidu tal-karbonju maħruġ mill-impjant li għalih l-operatur ma jkunx irrestitwixxa kwoti ta’ emissjonijiet.
( 13 ) Mill-2013 il-limitu massimu tal-emissjonijiet minn impjanti tal-elettriku u impjanti oħrajn tnaqqas b’1.74 % fis-sena (l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2003/87 kif emendata bid-Direttiva 2009/29), li jfisser li fl-2020 dawn l-emissjonijiet għandhom ikunu 20 % iktar baxxi milli fl-1990. F’dan ir-rigward ara, reċentement, is-sentenza tat-28 ta’ April 2016, Borealis Polyolefine et (C‑191/14, C‑192/14, C‑295/14, C‑389/14 u C‑391/14 sa C‑393/14, EU:C:2016:311, punt 81). Fil-qasam tal-avjazzjoni, l-ammonti huma differenti.
( 14 ) Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine et (C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 31).
( 15 ) Ibidem.
( 16 ) Skont l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2003/87, għall-perijodu ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mill‑1 ta’ Jannar 2005, l-Istati Membri kellhom jallokaw mill-inqas 95 % tal-kwoti ta’ emissjonijiet bla ħlas, li jonqos għal 90 % fil-perijodu 2008-2012, Mill-perijodu li jibda jiddekorri fl-2013, il-metodu ewlieni ta’ allokazzjoni huwa dak tal-irkant. Preżentazzjoni fil-qosor tal-fażijiet differenti tal-iskema f’dan ir-rigward tinsab fid-dokument Il-Kummissjoni Ewropea: L-iskema tal-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjoni fl-UE (ETS), iċċitat, p. 3 u 4. Għandu jiġi nnotat li, fi kwalunkwe każ, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “l-allokazzjoni mingħajr ħlas ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, prevista fl-Artikolu 10 tad-Direttiva 2003/87, kienet intiża mhux sabiex jingħataw sussidji lill-produtturi kkonċernati, iżda sabiex tnaqqas l-impatt ekonomiku tal-introduzzjoni immedjata u unilaterali mill-Unjoni Ewropea ta’ suq ta’ kwoti ta’ emissjonijiet, u b’hekk jiġi evitat telf ta’ kompetittività ta’ ċerti setturi ta’ produzzjoni li jaqgħu taħt din id-direttiva” (sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, Iberdrola et, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 u C‑640/11, EU:C:2013:660, punt 39). Il-fatt li l-pressjoni kompetittiva ma kinitx biżżejjed “sabiex jiġi limitat l-effett tal-valur tal-kwoti ta’ emissjonijiet fuq il-prezzijiet tal-elettriku” wassal sabiex il-produtturi tal-enerġija jagħmlu profitti mhux mistennija, u kien sabiex dawn jiġu esklużi li, mill-2013, ġiet stabbilita l-allokazzjoni ta’ kwoti ta’ emissjoni permezz ta’ mekkaniżmu ta’ bejgħ sħiħ bl-irkant (sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, Iberdrola et, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 u C‑640/11, EU:C:2013:660, punt 40).
( 17 ) Kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Arcelor Atlantique et Lorraine et (sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2008, C‑127/07, EU:C:2008:728), punt 32, il-loġika ekonomika tal-iskema hija li t-tnaqqis tal-emissjonijiet iseħħ bl-inqas spiża possibbli, “b’mod partikolari, billi tippermetti l-bejgħ tal-kwoti allokati, din l-iskema hija intiża sabiex tħeġġeġ lil kull parteċipant fl-imsemmija skema jemetti kwantità ta’ gassijiet serra li hija inqas mill-kwoti li ġew inizjalment mogħtija lilu, sabiex iċedi l-bqija tagħhom lil parteċipant ieħor li jkun ipproduċa kwantità ta’ emissjonijiet li taqbeż il-kwoti allokati”. F’dan is-sens, ara wkoll is-sentenza tas‑7 ta’ April 2016, Holcim (Ir-Rumanija) vs Il‑Kummissjoni (C‑556/14 P, EU:C:2016:207), punt 65.
( 18 ) Għaxar snin wara d-dħul fis-seħħ tal-iskema, il-kontroversja dwar l-effettività tal-iskambju tal-kwoti ta’ emissjonijiet tkompli, instigata mill-prezzijiet baxxi sa mill-2008. Għal sommarju tal-kontroversja, ara Schrödinger’s emissions trading system. Europe’s carbon-trading system is better than thought, and could be better still, disponibbbli fuq .
( 19 ) COM(2000) 87 finali, punt 3 in fine.
( 20 ) Il-leġiżlazzjoni rilevanti kienet tikkonsisti dak iż-żmien mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 594/91 tal-4 ta’ Marzu 1991, dwar sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu (ĠU 1991 L 67, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill, (KEE) Nru 3952/92, tat-30 ta’ Diċembru, 1992 (ĠU 1992 L 405, p. 41), u bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 3093/94 tal‑15 ta’ Diċembru 1994 dwar sostanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu (ĠU 1994, L 333, p. 1).
( 21 ) Il-qafas leġiżlattiv bażiku ta’ dak iż-żmien kien ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3760/92 tal-20 ta Diċembru 1992, li jistabbilixxi sistema Komunitarja għas-sajd u l-akkwakultura (ĠU 1992 L 389, p. 1).
( 22 ) Il-komponenti leġiżlattivi prinċipali ta’ dak iż-żmien kienu r-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 856/84, tal-31 ta’ Marzu 1984 li jemenda r-Regolament (KEE) Nru 804/68 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-suq fis-settur tal-ħalib u l-prodotti tal-ħalib (ĠU 1984 L 90, p. 10), ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3950/92, tat-28 ta’ Diċembru 1992, li jistabbilixxi imposta addizzjonali fis-settur tal-ħalib u prodotti tal-ħalib (ĠU 1992 L 405, p. 1), u r-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 536/93, tad-9 ta’ Marzu 1993, li jistabbilixxi regoli għall-applikazzjoni tal-imposta addizzjonali fis-settur tal-ħalib u prodotti tal-ħalib (ĠU 1993, L 57, p. 12).
( 23 ) Għandu kif ġie mnaqqas skont il-US Clean Air Act tal-1990 u l-Californian Regional Clean Act Incentives Market de 1994.
( 24 ) L-espressjoni hija ta’ Pohlmann, M.: “The European Union Emissions Trading Scheme”, fi Freestone, D. u Streck, C.: Legal Aspects of Carbon Trading, iċċitat, p. 339.
( 25 ) Mhux iktar tard mill-31 ta’ Marzu 2004 għall-pjanijiet marbuta mal-perijodu 2005-2007, u mill-inqas tmintax-il xahar qabel il-bidu tal-perijodu 2008-2012 u tal-perijodi sussegwenti.
( 26 ) Enfasi miżjuda.
( 27 ) B’mod ġenerali, dwar din is-sistema ta’ reġistrazzjoni, ara Molina Hernández, C.: “El registro de derechos de emisión de los gases de efecto invernadero de la Unión Europea”, f’Revista de Derecho Comunitario Europeo, Nru 56, 2016, p. 157 sa 197.
( 28 ) Il-Liġi tal-2004 kienet konformi, għalhekk mal-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 2003/87.
( 29 ) Skont l-Artikolu 2(v) tar-Regolament Nru 2216/2004, tranżazzjoni tfisser “tfisser il-ħruġ, it-trasferiment, l-akkwist, ir-rinunzja, il-kanċellazzjoni u s-sostituzzjoni tal-kwoti u l-ħruġ, it-trasferiment, l-akkwist, il-kanċellazzjoni u l-irtirar ta’ ERUs, CERs, AAUs u RMUs u t-trasferiment ’il quddiem ta’ ERUs, CERs u AAUs”.
( 30 ) Fil-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar l-analiżi tal-[PNA] għall-allokazzjoni ta’ kwoti għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra fit-tieni perijodu tal-iskema tal-UE għall-Iskambju tal-Kwoti tal-Emissjonijiet li jakkumpanjaw Deċiżjonijiet tad-29 ta’ Novembru 2006 dwar il-pjanijiet nazzjonali ta’ allokazzjoni tal-Ġermanja, il-Greċja, l-Irlanda, il-Latvja, il-Litwanja, il-Lussemburgu, Malta, is-Slovakkja, l-Iżvezja u r-Renju Unit skond id-Direttiva 2003/87/KE [COM(2006) 725 finali], is-Sezzjoni 2, punt 2.2 jispjega li tali “aġġustamenti ex-post jikkontradixxu l-kunċett essenzjali ta’ sistema ta’ ‘livellar u skambju’ kif konċeputa mid-Direttiva” u ma hemm l-ebda “bżonn amministrattiv jew kwalunkwe ġustifikazzjoni oħra għall-aġġustamenti ex-post”, peress li l-Istati Membri huma obbligati “jużaw l-aħjar data disponibbli meta jkunu jridu jiddeċiedu mill-bidunett dwar allokazzjonijiet”.
( 31 ) Huwa meqjus bħala wieħed mill-każijiet fejn, minkejja kollox, huwa permess aġġustament a posteriori tal-għeluq ta’ impjant matul il-perijodu attwali, fil-każ fejn “m’għadx hemm operatur li għalih se jibqgħu jinħarġu kwoti” (ibidem).
( 32 ) Punt 49 tal-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni.
( 33 ) F’dan is-sens, ara, fost bosta oħra, is-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreux francophones et germanophone et (C‑305/05, EU:C:2007:383, punt 18).
( 34 ) Pereżempju, sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, Cicala (C‑482/10, EU:C:2011:868, punti 16 sa 19).
( 35 ) Ara, fuq dan il-punt, La régulation des marchés du CO2 , Rapport de la mission confiée à Michel Prada, 2010, p. 60 sa 61, disponibbli fuq
Full & Egal Universal Law Academy