KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ppreżentati fit-3 ta’ Mejju 2017 ( 1 ).
Kawża C‑701/15
Malpensa Logistica Europa S.p.A
vs
SEA -Società Esercizi Aeroportuali S.p.A,
bl-intervent ta’:
Beta-Trans S.p.A
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (qorti amministrattiva reġjonali tal-Lombardia (l-Italja)]
“Kuntratti pubbliċi — Trasport — Esplojtazzjoni ta’ żona ġeografika sabiex titqiegħed għad-dispożizzjoni tat-trasportaturi bl-ajru fl-ajruporti jew f’terminali oħra tat-trasport — Direttivi 2004/17/KE u 96/67/KE — Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedix proċedura ta’ sejħa għal offerti għall-allokazzjoni ta’ spazji fl-ajruport”
1.
Il-kwistjoni li hija s-suġġett ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari tqum fil-kuntest tar-relazzjonijiet bejn il-korp li jmexxi l-ajruport ta’ Milano-Malpensa ( 2 ) u tnejn mill-kumpanniji li jipprovdu servizzi ta’ groundhandling hemmhekk. Waħda minnhom (Malpensa Logistica Europa S.p.A.; iktar ’il quddiem, “Malpensa Logistica”) tikkontesta d-deċiżjoni ta’ SEA li tat b’mod dirett lill-kumpannija l-oħra (Beta-Trans S.p.A.; iktar ’il quddiem “Beta-Trans”) l-użu temporanju ta’ faċilità tal-ajruport partikolari, mingħajr ma saret sejħa għal offerta preċedenti.
2.
It-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (qorti amministrattiva reġjonali tal-Lombardia, l-Italja), li ġiet adita biex issolvi t-tilwima, qed taffaċċja regoli nazzjonali li jirregolaw l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi li, fil-fehma tagħha, tbiegħdu minn dawk li jirregolaw is-servizzi ta’ groundhandling fl-ajruport. Peress li t-tnejn li huma, rispettivament, huma traspożizzjoni tad-Direttivi 2004/17/KE ( 3 ) u 96/67/KE ( 4 ), hija titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tipprovdi interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni sabiex tiddetermina jekk l-allokazzjoni tal-ispazju allokat lil Beta-Trans kellhiex tingħata wara proċedura ta’ għażla suġġetta għar-regoli dwar il-kuntratti pubbliċi.
I. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
1. Id-Direttiva 2004/17
3.
Skont l-Artikolu 1 (“Definizzjonijiet”):
“1.
Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, id-definizzjonijiet dikjarati f’dan l-Artikolu għandhom japplikaw.
2.
a)
‘Kuntratti ta’ provvista, xogħlijiet u servizz’ huma kuntratti għal interess ta’ flus (pecuniary) konklużi bil-miktub bejn waħda jew aktar mill-entitajiet kontraenti riferiti fl-Artikolu 2(2), u provveditur ta’ servizz, kuntrattur jew supplent wieħed jew aktar;
[…]
d)
‘Kuntratti ta’ [għal] servizz’ huma kuntratti oħra għajr kuntratti ta’ xogħol jew ta’ provvista li għandhom bħala l-għan tagħhom il-provvediment ta’ servizzi riferiti fl-Anness XVII.
[…]
3.
[…]
b)
‘Konċessjoni ta’ [għal] servizz’ hija kuntratt ta’ l-istess tip tal-kuntratt ta’ [għal] servizz minbarra għall-fatt li l-konsiderazzjoni [korrispettiv] għall-provvediment ta’ servizzi tikkonsisti jew fid-dritt biex jiġi esplojtat is-servizz biss jew f’dak id-dritt flimkien ma’ ħlas.”
4.
Skont l-Artikolu 2(2) (“Entitajiet kontraenti”):
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal entitajiet kontraenti:
a)
li huma awtoritajiet kontraenti jew impriżi pubbliċi u li jsegwu [jwettqu] waħda mill-attivitajiet riferiti fl-Artikoli 3 sa 7;
[…]”.
5.
Skont l-Artikolu 7, bit-titolu “Esplorazzjoni għal, jew estrazzjoni ta’, żejt, gass, faħam jew karburanti solidi oħra, kif ukoll portijiet u ajruporti”
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal attivitajiet li għandhom x’jaqsmu mal-esplojtazzjoni ta’ erja ġeografika għall-għan ta’:
[…]
b)
il-provvediment ta’ ajruporti […] jew faċilitajiet ta’ terminals oħra lil ġarrara bl-ajru […]”.
6.
Fl-Artikolu 18 (“Konċessjonijiet ta’ xogħlijiet u servizz”) huwa pprovdut li:
“Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal konċessjonijiet ta’ xogħlijiet u servizz li huma mogħtija minn entitajiet kontraenti li qed iwettqu waħda jew aktar mill-attivitajiet riferiti fl-Artikoli 3 sa 7, fejn dawk il-konċessjonijiet huma mogħtija għat-twettieq ta’ dawk l-attivitajiet.”
2. Id-Direttiva 96/67
7.
Il-premessi jipprovdu li:
“(5)
[…] l-ftuħ ta’ l-aċċess għall-groundhandling għandu jgħin biex inaqqas l-ispejjeż tat-tħaddim tal-kumpaniji ta’ l-ajru u jtejjeb il-kwalità tas-servizz provdut għal dawk li jużaw l-ajruport;
(6)
[…] fid-dawl tal-prinċipju tas-sussidjarjetà huwa essenzjali li l-aċċess għas-suq tal-groundhandling għandu jseħħ f’qafas Komunitarju, waqt li jippermetti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jagħtu kont tan-natura speċifika tas-settur;
(7)
[…] fil-komunikazzjoni tagħha ta’ Ġunju 1994 intitolata ‘It-triq ’il quddiem għall-avjazzjoni ċivili fl-Ewropa’ il-Kummissjoni indikat l-intenzjoni tagħha li tieħu iniżjattiva qabel l-aħħar ta’ l-1994 biex tikseb aċċess għas-suq tal-groundhandling fl-ajruporti tal-Komunità; billi l-Kunsill, fir-riżoluzzjoni tiegħu ta’ l-24 ta’ Ottubru 1994 dwar is-sitwazzjoni fl-avjazzjoni ċivili Ewropea […], ikkonferma l-ħtieġa li jingħata kont ta’ l-imperattivi [rekwiżiti] marbuta mas-sitwazzjoni fl-ajruporti meta jinfetaħ is-suq;
[…]
(11)
[…] għal ċerti kategoriji ta’ servizzi ta’ groundhandling aċċess għas-suq u self-handling jista’ jħabbat wiċċu ma’ sigurtà, sigurezza, kapaċità u restrizzjonijiet ta’ spazju disponibbli; billi huwa għalhekk meħtieġ li jkun permess li n-numru ta’ provdituri awtorizzati ta’ dawk il-kategoriji ta’ groundhandling ikun limitat; billi għandu wkoll ikun possibbli li jkun limitat is-self-handling; billi, f’dak il-każ, il-kriterji għall-limitazzjoni għandhom ikunu relevanti, oġġettivi trasparenti u mhux diskriminatorji;
[…]
(14)
[…] f’ċerti każi dan l-irbit jista’ jkun tali li jkun jiġġustifika restrizzjonijiet dwar l-aċċess għas-suq jew dwar self-handling sal-limitu li dawk ir-restrizzjonijiet ikunu relevanti, oġġettivi, trasparenti u non-diskriminatorji;
[…]
(16)
[…] jekk kompetizzjoni effettiva u ġusta għandha tinżamm fejn in-numru ta’ fornituri ta’ servizzi ta’ ground-handling huwa limitat, huwa meħtieġ li dan ta’ l-aħħar jintagħżel skond proċedura trasparenti u imparzjali; billi dawk li jużaw l-ajruport għandhom ikunu konsultati meta jiġu biex jintagħżlu l-fornituri ta’ servizzi ta’ ground-handling, billi għandhom interess prinċipali fil-kwalità u l-prezz tas-servizzi ta’ groundhandling li jeħtieġu;
[…]
(25)
[…] l-aċċess għall-istallazzjonijiet ta’ ajruport għandu jkun garantit lill-fornituri awtorizzati li jipprovdu servizzi ta’ ground‑handling u lil dawk li jużaw l-ajruport li jmexxu huma stess, sal-limitu meħtieġ għalihom li jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom u li jippermettu kompetizzjoni ġusta u ġenwina; billi għandu jkun iżda possibbli, għal dak l-aċċess li jagħti lok għall-ġbir ta’ ħlas”.
8.
Skont l-Artikolu 2 (“Tifsiriet”):
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva:
[…]
ċ)
‘korp li jmexxi l-ajruport’ tfisser korp li, flimkien ma’ attivitajiet oħra jew le skond il-każ, għandu bħala l-għanijiet tiegħu taħt xi liġi jew regolament nazzjonali li jamministra u jmexxi l-infrastrutturi ta’ l-ajruport, u l-koordinazzjoni u l-kontroll tal-attivitjiet ta’ l-operaturi differenti preżenti fl-ajruport jew is-sistema ta’ ajruport konċernata;
[…]
e)
‘groundhandling’ tfisser is-servizzi provduti għal dawk li jużaw l-ajruport kif deskritti fl-Anness;
[…]
g)
‘fornitur ta’ servizzi ta’ groundhandling’ tfisser kull persuna naturali jew legali li tipprovdi lill-partijiet terzi kategorija waħda jew aktar ta’ servizzi ta’ groundhandling.”
9.
L-Artikolu 6(1) u (2) (“Groundhandling għall-partijiet terzi”), jipprovdi:
“1. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa […] biex jiżguraw aċċess ħieles għall-fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling għas-suq tal-provista ta’ servizzi ta’ groundhandling lill-partijiet terzi.
[…]
2. L-Istati Membri jistgħu jillimitaw in-numru ta’ fornituri awtorizzati li jipprovdu l-kategoriji ta’ servizzi ta’ groundhandling li ġejjin […]”.
10.
L-Artikolu 9(1) (“Eżenzjonijiet”), jipprovdi:
“Fejn f’ajruport, minħabba restrizzjonijiet speċifiċi ta’ nuqqas ta’ spazju jew kapaċità disponibbli, li toħroġ b’mod partikolari minn konġestjoni u r-rata ta’ utilizzazzjoni ta’ l-arja, jagħmluha impossibbli li jinfetaħ is-suq u/jew jiġi implimentat self-handling sal-grad li għalih tipprovdi din id-Direttiva, l-Istat Membru konċernat jista’ jiddeċiedi:
a)
li jillimita n-numru ta’ fornituri […] ta’ groundhandling […]”.
11.
Skont l-Artikolu 11(1)(b) (“Għażla ta’ fornituri”):
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa għall-organizzazzjoni tal-proċedura tal-għażla għall-fornituri awtorizzati li jipprovdu servizzi ta’ ground-handling f’ajruport fejn in-numru tagħhom huwa limitat fil-każijiet li għalihom jipprovdi l-Artikolu 6(2) jew l-Artikolu 9.
[…]
b)
Invit għall-offerta [sejħa għal offerti] għandu joħroġ u jiġi ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, li għalih kull fornitur interessat ta’ servizzi ta’ groundhandling jista’ jirrispondi.
[…]”.
12.
Skont l-Artikolu 16 (“Aċċess għal stallazzjonijiet”):
[…]
“2. L-ispazju disponibbli għall-groundhandling f’ajruport għandu jkun maqsum mal-fornituri varji tas-servizzi ta’ groundhandling […], inklużi dawk li jidħlu ġodda f’dan il-qasam, sal-limitu meħtieġ għat-twettiq tad-drittijiet tagħhom u li jippermetti kompetizzjoni effettiva u ġusta, fuq il-bażi tar-regoli u kriterji relevanti, oġġettivi, trasparenti u mhux diskriminatorji.
3. Fejn l-aċċess għall-istallazzjonijiet ta’ ajruport jagħti lok għall-ġbir ta’ ħlas [remunerazzjoni], din ta’ l-aħħar għandha tkun stabbilita skond il-kriterji relevanti, oġġettivi trasparenti u mhux diskriminatorji.”
B. Id-dritt Taljan
1. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006 ( 5 )
13.
Skont l-Artikolu 213 (“Portijiet u ajruporti”):
“Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-parti japplikaw għall-attivitajiet relatati mal-esplojtazzjoni ta’ żona ġeografika għall-finijiet tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tat-trasportaturi bl-ajru, bil-baħar jew bix-xmara, ta’ ajruporti, ta’ portijiet marittimi jew interni, jew ta’ terminals oħra tat-trasport”.
2. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999 ( 6 )
14.
L-Artikolu 4(1) jipprovdi, b’natura ordinarja, l-aċċess liberu tal-aġenti għas-suq tal-groundhandling, bl-uniċi rekwiżiti tal-Artikolu 13.
15.
L-Artikolu 4(2) jippermetti l-possibbiltà li l-aċċess liberu jkun limitat “għal raġunijiet iġġustifikati relatati mas-sigurtà, il-kapaċità jew l-ispazju disponibbli fl-ajruport”.
16.
L-Artikolu 12(1) jiddeskrivi każijiet ta’ eċċezzjoni għall-aċċess liberu, mifhuma bħala “limitazzjonijiet speċifiċi ta’ spazju jew ta’ kapaċità disponibbli, b’mod partikolari, skont il-konġestjoni u r-rata ta’ użu tal-arja, wara indikazzjoni mill-korp li jmexxi l-ajruport”.
17.
L-Artikolu 11 jimponi l-obbligu li ssir proċedura minn qabel ta’ sejħa pubblika għal offerti “fl-għażla ta’ fornituri fil-kategoriji ta’ servizzi ta’ groundhandling li l-aċċess tagħhom huwa suġġett għal limitazzjonijiet jew eċċezzjonijiet”.
II. Proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
18.
It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-31 ta’ Diċembru 2015.
19.
Saru osservazzjonijiet bil-miktub minn Malpensa Logistica, minn Beta-Trans, minn SEA u mill-Kummissjoni Ewropea.
20.
Fil-25 ta’ Mejju 2016, saret seduta pubblika, li fiha ma dehrux Malpensa Logistica u Beta-Trans. Min-naħa l-oħra, SEA u l-Kummissjoni Ewropea kienu rrappreżentati.
III. Il-fatti tal-kawża u d-domandi preliminari
21.
SEA, bħala l-korp li jmexxi l-ajruport ta’ Milano-Malpensa, tat lil Beta-Trans ħangar ta’ dan l-ajruport, ta’ madwar 1000 metru kwadru, għall-provvista ta’ servizzi ta’ groundhandling.
22.
Mill-osservazzjonijiet bil-miktub u mill-informazzjoni pprovduti fl-att tas-seduta, jidher li, qabel ma tat il-ħangar lil Beta-Trans, kienet sejħet proċedura ta’ kompetizzjoni sabiex tagħti ċerti spazji fl-ajruport lill-operaturi tal-groundhandling. F’din is-sejħa għal offerti dehru kemm Beta-Trans kif ukoll Malpensa Logistica, it-tnejn li huma awtorizzati sabiex iwettqu attivitajiet ta’ tmexxija fiżika (handling) fl-istess ajruport, u rebħet l-ewwel waħda.
23.
Peress li Beta-Trans ma setgħetx tokkupa l-ispazju li ġie assenjat lilha, minħabba li ma kienx għadu ma ġiex ippreparat b’mod xieraq, inkwantu kien jeħtieġ xogħlijiet ta’ rinnovazzjoni, SEA ppermettitilha tuża b’mod temporanju ħangar ta’ 1000 metru kwadru, sabiex tkun tista’ tibda immedjatament twettaq l-attivitajiet ta’ groundhandling tagħha. Dan l-għoti, għalhekk, kien ta’ natura temporanja biss sakemm l-“ispazju finali” ikun lest biex jintuża (skedat għal Lulju 2017).
24.
Fit-18 ta’ April 2015, Malpensa Logistica talbet l-annullament tad-deċiżjoni tal-għoti tal-ħangar lil Beta-Trans. Hija sostniet li anki hija kellha bżonn iktar spazju, bl-istess mod bħal Beta-Trans, u għalhekk it-tnejn li huma kellhom jiġu ttrattati fuq bażi ugwali, fi ħdan proċedura ta’ sejħa pubblika għal offerti.
25.
Il-qorti li għandha ssolvi t-tilwima tiddikjara li, bħala prinċipju, huwa applikabbli d-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, peress li, skont il-ġurisprudenza tal-Consiglio di Stato (kunsill tal-istat, l-Italja) ( 7 ), il-leġiżlazzjoni interna dwar il-kuntratti pubbliċi tirregola l-konċessjonijiet ta’ żoni ta’ ajruporti għall-provvista ta’ servizzi ta’ groundhandling. L-għoti tal-ispazji jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tar-regoli dwar is-setturi speċjali u jeħtieġ, għalhekk, li tinfetaħ proċedura ta’ sejħa pubblika għal offerti.
26.
Madankollu, il-qorti a quo ssib li regola interna oħra (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999, li jirregola s-servizzi ta’ groundhandling f’ajruport) tasal għal soluzzjoni differenti, peress li ma timponix il-ftuħ ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti.
27.
Sa fejn iż-żewġ leġiżlazzjonijiet Taljani jittrasponu, rispettivament, id-Direttivi 2004/17 u 96/67, it-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (qorti amministrattiva reġjonali tal-Lombardia) tqis li huwa meħtieġ li ssir id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti [għoti ta’ kuntratti] ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali, sa fejn dan jissuġġetta l-attivitajiet ta’ esplojtazzjoni ta’ żona ġeografika għar-regoli li jirregolaw l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi Komunitarji bil-għan tat-tqegħid ta’ ajruporti għad-dispożizzjoni tat-trasportaturi bl-ajru, hekk kif iddefiniti mill-ġurisprudenza nazzjonali mfakkra fil-punti 6.4 u 6.5, jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik imsemmija fl-Artikoli 4 u 11 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999, li ma tipprevedix proċedura minn qabel ta’ sejħa pubblika għal offerti għal kull għoti, inkluż temporanju, ta’ spazji intiżi għal dan il-għan?”.
IV. Sintesi tal-argumenti tal-partijiet
28.
Fil-fehma ta’ Malpensa Logistica, id-Direttiva 96/67 kienet ispirata mill-bżonn li s-servizzi ta’ groundhandling jinfetħu għas-suq, u jitneħħew mill-influwenza monopolistika tal-korpi li jmexxu l-ajruporti fi żmien meta l-allokazzjoni ta’ spazji fl-ajruport minn dawn il-korpi li jmexxu l-ajruport taqa’ taħt il-qasam ta’ “setturi speċjali” inklużi fil-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi.
29.
Id-Direttiva 2004/17, adottata sussegwentement, tirregola l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti fis-setturi speċjali u tiddetermina li l-prinċipji tagħha jiġu applikati għall-kuntratti relatati mal-provvediment tal-ajruporti (Artikolu 7) b’għanijiet marbuta direttament mat-twettiq ta’ attività f’ajruport (Artikolu 20). B’mod iktar preċiż, l-Artikolu 10 tagħha jimponi fuq l-awtoritajiet kontraenti l-obbligu li jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi b’mod nondiskriminatorju u ugwali; u l-Artikolu 31 jistipula li l-kuntratti għas-servizzi elenkati fl-Anness XVII A għandhom jingħataw skont l-Artikoli 34 sa 59
30.
Fl-Italja, il-ħidma ta’ għoti ta’ kuntratti hija responsabbiltà tal-kumpanniji detenturi ta’ konċessjonijiet tal-ajruporti u dawk il-kuntratti huma marbutin direttament mal-attività tal-korp li jmexxi l-ajruport. SEA għalhekk, hija obbligata li talloka l-ispazji meħtieġa għall-operat tas-servizzi relatati mal-ġestjoni tal-ajruport permezz tal-proċeduri tad-Direttiva 2004/17.
31.
Din is-sistema, skont Malpensa Logistica, tinsab fuq livell differenti minn dak tad-Direttiva 96/67, li l-għan tagħha ma kienx biss it-tneħħija tal-monopolju tal-korpi li jmexxu l-ajruporti, iżda wkoll l-istabbiliment ta’ trattament ugwali għall-operaturi kollha li jaspiraw li jużaw spazju fl-ajruport. B’mod konformi mal-prinċipji Komunitarji, din l-ugwaljanza hija ggarantita permezz ta’ proċeduri ta’ għażla miftuħin għall-kompetizzjoni.
32.
Skont Malpensa Logistica, ma hemmx kontradizzjoni bejn id-Direttivi 96/67 u 2004/17, li l-oqsma ta’ applikazzjoni tagħhom huma differenti. Wara d-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2004/17 u tar-regoli ta’ traspożizzjoni tagħha, il-fornituri ta’ servizzi marbutin direttament mal-attività tal-ajruport għandu jkollhom aċċess għall-esplojtazzjoni taż-żoni li jiġu assenjati lilhom permezz ta’ proċeduri tal-għażla miftuħin u trasparenti.
33.
Fl-aħħar nett, Malpensa Logistica tqis li huwa irrilevanti li l-għotja kkontestata hija biss temporanja, għaliex hija stess ukoll kellha interess fl-allokazzjoni temporanja tal-ispazju inkwistjoni, li kellu jiġi allokat permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti.
34.
Beta-Trans tinnota, l-ewwel nett, li l-ħangar tqiegħed għad-dispożizzjoni tagħha peress li preċedentement kienet l-offerent rebbieħ, permezz ta’ proċedura ta’ kompetizzjoni, ta’ faċilità simili oħra li għadha taħt kostruzzjoni. L-allokazzjoni inkwistjoni kienet għal żmien limitat, sakemm tkun tista’ tuża dik il-faċilità.
35.
Beta-Trans tiddeskrivi l-kuntest kummerċjali tar-relazzjonijiet bejnha, bejn Malpensa Logistica u bejn il-klijent antik ta’ din (Nippon Cargo Airlines) sabiex tipprovdi li, għalkemm Malpensa Logistica kienet tgawdi arja bil-wisq ikbar ta’ spazju fl-ajruport, Beta-Trans kien irnexxielha tistabbilixxi rabta kummerċjali ma’ Nippon Cargo Airlines, li ma kienx ikun possibbli mingħajr l-għotja kkontestata. Fil-fehma tagħha, il-mod ta’ azzjoni ta’ SEA jiggarantixxi aċċess għas-suq lil operaturi ġodda, kif ukoll kompetizzjoni effettiva u reali, peress li terzi jistgħu jagħżlu liberament bejn diversi aġenti tal-ajruporti. Hija tenfasizza, għal dan il-għan, l-importanza tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 96/67, li jiffavorixxi l-ftuħ tas-suq għal operaturi li bħalha huma ġodda.
36.
Fl-aħħar nett, Beta-Trans tibbaża l-analiżi tagħha fuq id-Direttiva 96/67 u fuq id-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999, li jittrasponiha fid-dritt Taljan, sabiex tenfasizza li hemm eċċezzjonijiet għar-regola ġenerali ta’ aċċess liberu (inter alia, raġunijiet għal nuqqas ta’ spazju) li jistgħu jiġġustifikaw limitazzjoni tan-numru ta’ fornituri tas-servizzi, u dawn huma magħżula permezz ta’ proċeduri ta’ għażla kompetittivi.
37.
Skont SEA, id-Direttiva 2004/17 ma hijiex applikabbli f’dan il-każ, li huwa rregolat mid-Direttiva 96/67, skont il-prinċipju ta’ speċjalità. Hija targumenta li, meta d-direttiva msemmija l-aħħar ġiet adottata, setturi bħal dak tat-trasport bl-ajru kienu diġà rregolati mid-Direttiva 531/90/KEE ( 8 ), li mbagħad ġiet issostitwita bid-Direttiva 2004/17 b’kontenut sostanzjalment identiku f’dak li jirrigwarda l-kamp ta’ applikazzjoni. Għalhekk, permezz tal-adozzjoni tad-Direttiva 96/67, il-leġiżlatur Komunitarju kien konxju tal-eżistenza ta’ tali leġiżlazzjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fis-setturi speċjali, u minkejja dan introduċa sistema speċifika għas-servizzi ta’ groundhandling fl-ajruport.
38.
Minn perspettiva oħra, SEA tqis li d-Direttiva 2004/17 tippresupponi neċessarjament in-natura oneruża tal-kuntratt konkluż bejn l-entità kontraenti u l-kuntrattur ( 9 ), fejn dik tal-ewwel tagħti remunerazzjoni lit-tieni wieħed, bi ħlas għas-servizz li tirċievi. Dan l-element huwa nieqes fil-każ preżenti, fejn huwa l-kuntrattur dak li jagħti ħlas lill-parti l-oħra, bħala korrispettiv għall-okkupazzjoni tal-ispazju pubbliku. Id-Direttiva 2004/17, għaldaqstant, ma tapplikax għall-kawża.
39.
Imbagħad, SEA tpoġġi enfasi fuq il-possibbiltà, permessa mid-Direttiva 96/67, li jiġu stabbiliti limitazzjonijiet għall-aċċess ta’ aġenti ta’ groundhandling u li, f’każ bħal dan, għandha tinfetaħ proċedura pubblika ta’ għażla. Hija tenfasizza li tali għażla ma tfissirx neċessarjament li għandu jsir proċess ta’ għażla għall-allokazzjoni ta’ spazji intiżi għal din l-attività.
40.
Il-Kummissjoni, bi qbil ma’ SEA, temmen li d-Direttiva 2004/17 ma hijiex applikabbli, sa fejn ma tingħatax in-natura oneruża meħtieġa, skont l-Artikolu 1(2)(c) u (d), peress li ma teżistix remunerazzjoni mill-awtorità kontraenti lill-kuntrattur, bħala korrispettiv għall-provvista ta’ servizz minn naħa tiegħu. Ir-relazzjoni bejniethom taqa’ fi ħdan l-għoti ta’ servizzi, esklużi bl-Artikolu 18 tad-Direttiva 2004/17 mill-ambitu tagħha.
41.
Anki jekk jiġi aċċettat li l-konċessjoni ta’ spazju fl-ajruport għandha tkun irregolata mid-Direttiva 2004/17, din taqa’ taħt il-kategorija pprovduta fin-numru 20 tal-Anness XVII B, b’tali mod li l-korp li jmexxi l-ajruport ma jkollu ebda obbligu li jorganizza proċedura ta’sejħa għal offerti.
42.
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni tiddikjara li d-Direttiva 96/67 hija l-punt ta’ riferiment u li minnha jirriżulta biss li l-korp li jmexxi l-ajruport għandu jqassam l-ispazji disponibbli bejn id-diversi operaturi, sal-limitu meħtieġ għat-twettiq tad-drittijiet tagħhom li jippermetti kompetizzjoni effettiva u ġusta f’termini ta’ standards u ta’ kriterji rilevanti, oġġettivi, trasparenti u imparzjali. Il-qorti nazzjonali għandha tivverifika jekk, f’dan il-każ partikolari, ġewx irrispettati dawn il-kriterji, anki fin-nuqqas ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti.
V. L-evalwazzjoni
43.
Bħala osservazzjoni preliminari, naħseb li għandu jiġi nnotat li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja lill-qorti nazzjonali a quo ma tistax tidħol fid-dibattitu dwar l-interpretazzjoni tar-regoli interni li, skont din tal-aħħar, jistgħu jintużaw “b’mod astratt” ( 10 ) sabiex tinstab soluzzjoni għat-tilwima.
44.
Tabilħaqq, hija l-qorti tar-rinviju (u eventwalment, il-qorti li jkollha teżamina l-appell mis-sentenza tagħha) li għandha tiċċara jekk id-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006 (dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi) japplikax, inkwantu regola ġenerali, bi preċedenza fuq id-dispożizzjonijiet tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999 (li jirregola s-servizzi ta’ groundhandling fl-ajruport) sabiex tiddetermina jekk, fid-dritt Taljan u skont dawn it-testi legali, l-allokazzjoni ta’ spazji fl-ajruport għandhiex tkun ippreċeduta minn proċedura ta’ sejħa pubblika għal offerti.
45.
Il-fatt li ż-żewġ dispożizzjonijiet nazzjonali “jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni”, kif iddikjarat mill-qorti tar-rinviju ( 11 ), ma jimpedixxix lil-leġiżlatur Taljan milli jissuġġetta l-allokazzjonijiet ta’ spazji fl-ajruport, bħal dawk inkwistjoni f’dan il-każ, għal proċeduri ta’ sejħa pubblika għal offerti, allokazzjonijiet li, kif ser nargumenta iktar ’il quddiem, ma humiex koperti mid-Direttiva 2004/17. Din tal-aħħar teħtieġ, għaldaqstant, li l-għoti tal-kuntratti pprovduti fiha jkun konformi mad-dispożizzjonijiet tagħha, iżda ma hemm xejn li jwaqqaf lil Stat Membru milli jiddeċiedi, fuq l-inizjattiva tiegħu stess, li jestendi din l-istess sistema għal tranżazzjonijiet legali oħra.
46.
Għalhekk, apparti l-ġurisdizzjoni innegabbli tal-qrati Taljani sabiex jiddeterminaw jekk, skont id-dritt tagħhom, l-għoti ta’ spazji fl-ajruporti għandux isir fuq sejħa pubblika għal offerti, ser nillimita ruħi sabiex nipprovdi linji gwida interpretattivi taż-żewġ direttivi inkwistjoni. Wara li nidentifika dik li, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, nikkunsidra li hija applikabbli, għandu jiġi analizzat jekk hemmx xi sinjal ta’ nuqqas ta’ konformità tad-dritt Taljan magħha.
A. Fuq l-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/17
47.
L-ewwel punt li għandu jiġi indirizzat huwa dak tal-klassifikazzjoni tar-relazzjoni bejn il-korp li jmexxi l-ajruport u l-fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling, sabiex jiġi vverifikat jekk għandniex kuntratt pubbliku għal servizzi jew konċessjoni għal servizzi, b’komponent ta’ dominju pubbliku. Fil-każ imsemmi l-aħħar, id-Direttiva 2004/17 ma tkunx applikabbli, skont l-Artikolu 18 tagħha.
48.
Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 12 ) stabbilixxiet il-bażijiet għad-distinzjoni bejn iż-żewġ kategoriji. Għalkemm id-deċiżjonijiet tagħha kienu fir-rigward tal-interpretazzjoni tad-Direttiva 2004/18/KE ( 13 ), nemmen li dawn jistgħu jiġu estiżi għad-Direttiva 2004/17, minħabba l-parallelliżmu tad-dispożizzjonijiet ta’ riferiment previsti fihom.
49.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi li “mill-paragun bejn id-definizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi u konċessjoni għal servizzi, ipprovduti, rispettivament, mill-Artikolu 1(2)(a) u (d) u mill-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 2004/18 [li jikkorrispondu għall-Artikolu 1(2)(a) u (d) u 3(b), tad-Direttiva 2004/17], jirriżulta li d-differenza bejn kuntratt għal servizzi u konċessjoni għal servizzi tinsab fil-korrispettiv tal-provvista ta’ servizzi. Il-kuntratt għal servizzi jinvolvi korrispettiv, li ma huwiex l-uniku, li jitħallas direttament mill-awtorità kontraenti lill-fornitur ta’ servizzi, filwaqt li, fil-każ ta’ konċessjoni għal servizzi, il-korrispettiv tal-provvista ta’ servizzi jikkonsisti fid-dritt tal-operat tas-servizz, jew waħdu, jew flimkien ma’ ħlas” ( 14 ).
50.
Hija żżid li l-klassifikazzjoni ta’ relazzjoni bħall-konċessjoni għal servizzi “timplika li l-konċessjonarju jassumi r-riskju marbut mat-twettiq tas-servizzi inkwistjoni u li n-nuqqas ta’ trasferiment lill-fornitur tar-riskju marbut mal-provvista ta’ servizzi jindika li t-tranżazzjoni msemmija tikkostitwixxi kuntratt pubbliku għal servizzi u mhux konċessjoni għal servizzi” ( 15 ).
51.
Fil-kuntest tas-servizzi ta’ groundhandling, ir-rabta bejn il-korp li jmexxi l-ajruport u l-fornitur ta’ tali servizzi lill-kumpanniji tal-ajru tikkonkretizza ruħha fit-trasferiment, li l-ewwel wieħed jagħmel favur it-tieni wieħed, tal-art u l-faċilitajiet inkwistjoni tal-ajruport. Il-korp li jmexxi l-ajruport jirċievi, bħala korrispettiv għal dan il-provvediment ta’ proprjetà pubblika, ħlas ta’ remunerazzjoni (normalment fil-forma ta’ miżata) mill-operatur. Dan, min-naħa tiegħu, juża l-ispazji mogħtija fir-relazzjonijiet kummerċjali tiegħu ma’ terzi, jiġifieri, mal-utenti li huma obbligati li jħallsuh għas-servizzi mwettqa ( 16 ). L-operatur iġorr ir-riskju kummerċjali inerenti għall-operat tal-kumpannija tiegħu.
52.
Matul is-seduta ġie kkonfermat li din l-iskema bażika hija, preċiżament, dik applikata fl-ajruport ta’ Milano-Malpensa. Il-fornituri tas-servizzi ta’ groundhandling iħallsu lil SEA, bħala korp li jmexxi l-ajruport, miżata annwali bbażata fuq il-metri kwadri tal-faċilitajiet okkupati. Din ir-remunerazzjoni hija stabbilita bħala korrispettiv għall-użu tal-ispazji tal-ajruport u hija bbażata fuq l-Artikolu 16(3) tad-Direttiva 96/67 ( 17 ).
53.
Konċessjoni ta’ faċilitajiet tal-ajruport favur fornitur sabiex dan joffri servizzi ta’ groundhandling lil terzi ma tistax tiġi kklassifikata bħala kuntratt pubbliku għal servizzi fis-sens tal-Artikolu 1(2)(a) u (d) tad-Direttiva 2004/17 u, għalhekk, ir-relazzjoni msemmija fil-kawża prinċipali taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
54.
Fl-aħħar nett, hekk kif tindika l-Kummissjoni, jekk jiġi aċċettat li l-għoti ta’ dan it-tip ta’ faċilitajiet, li jipprovdu servizzi ta’ groundhandling, għandu jkun suġġett għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/17, dan ikun ifisser li dan jifforma parti mis-servizzi tat-trasport supplimentari u awżiljarju (kategorija 20 tal-Anness XVII B tad-Direttiva 2004/17). Madankollu, l-Artikolu 32 ta’ din id-Direttiva 2004/17 jipprovdi li l-għoti tal-kuntratti ta’ din il-kategorija ta’ servizzi “għandhom jiġu regolati [għandu jiġi rregolat biss] biss mill-Artikoli 34 u 43” (speċifikazzjonijiet tekniċi u avviżi ta’ kuntratt diġà allokati, rispettivament), jiġifieri, mhux għar-regoli ġenerali l-oħra.
B. Dwar l-eventwali konkomitanza tad-Direttivi 2004/17 u 96/67
55.
Jekk, ipotetikament, l-għoti tal-ispazji fl-ajruport lill-fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling ikollu n-natura ta’ kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi (quod non), kemm id-Direttiva 2004/17 kif ukoll id-Direttiva 96/67 ikunu applikabbli għall-istess fatt. L-ewwel waħda tipprovdi li l-għoti jiġi wara proċedura ta’ sejħa għal offerti standardizzata u t-tieni waħda ma teħtieġx li jsir dan, bil-konsegwenza li l-kunflitt ikun evidenti.
56.
Kif enfasizzat mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u kif fakkret fis-seduta, il-korpi li jmexxu l-ajruport, li jinkludu s-SEA, għandhom konfigurazzjoni partikolari li tippermettilhom li jaġixxu kemm bħala awtoritajiet kontraenti, taħt il-kopertura tad-Direttiva 2004/17, kif ukoll bħala amministraturi tal-infrastrutturi tal-ajruport, titolu li, skont id-Direttiva 96/67, jawtorizzahom sabiex jikkoordinaw u jikkontrollaw l-attivitajiet tad-diversi operaturi li jinsabu fl-ajruport. Dawn ir-rwoli doppji jirrikjedu eżaminazzjoni ta’ liema kompiti għandhom jitwettqu f’kull każ.
57.
Għotjiet bħal dik inkwistjoni fil-kawża jaqgħu taħt it-tieni kategorija ta’ funzjonijiet irregolati mid-Direttiva 96/67, mingħajr ma jkunu suġġetti għal proċeduri rregolati mid-Direttiva 2004/17, kif għadni kif indikajt. Din is-soluzzjoni tintlaħaq, fil-fehma tiegħi, billi jitqiesu biss il-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi, mingħajr ma jkun hemm bżonn li jitqiesu l-kriterji ermenewtiċi bbażati fuq il-binomju lex generalis/lex specialis.
58.
Kieku kellha tuża dawn il-kriterji, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi soluzzjoni tal-kunflitt bejn iż-żewġ regolamenti. F’dawk il-każijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja neħħiet il-frizzjoni bejn ir-regoli billi użat il-prinċipju ta’ speċjalità, marbut maċ-ċertezza legali li “jeħtieġ li r-regoli tad-dritt ikunu ċari, preċiżi u prevedibbli fl-effetti tagħhom, sabiex il-persuni interessati jkunu jistgħu jorjentaw ruħhom f’sitwazzjonijiet u f’relazzjonijiet legali li jagħmlu parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni” ( 18 ).
59.
Huwa partikolarment xieraq li jsir riferiment għas-sentenza reċenti tas‑27 ta’ Ottubru 2016, Hörmann Reisen ( 19 ), li fiha s-sovrapożizzjoni evidenti seħħet, ukoll fil-qasam tat-trasport, bejn ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 ( 20 ) u d-direttivi dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ( 21 ).
60.
F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala premessa tas-sentenza tagħha, tipprovdi li “d-Direttiva 2004/18 […] hija ta’ applikazzjoni ġenerali, filwaqt li r-Regolament Nru 1370/2007 japplika biss għal servizzi pubbliċi ta’ trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq.” Minn din il-konstatazzjoni, meta wieħed iqis li kemm ir-Regolament Nru 1370/2007 kif ukoll id-Direttiva 2004/18 “jinkludu regoli dwar is-subappalt, għandu jitqies li l-ewwel dispożizzjoni hija regola speċjali meta mqabbla ma dawk previsti fit-tieni dispożizzjoni u, bħala lex specialis, tipprevali fuq dawn tal-aħħar.”
61.
Malpensa Logistica targumenta, madankollu, li d-Direttiva 2004/17 hija applikabbli, minħabba li ġiet wara d-Direttiva 96/67. Iżda l-analiżi tas-sekwenza tal-ħin twassal, pjuttost, għall-konklużjoni opposta, minħabba li l-formulazzjoni tad-Direttiva 2004/17 taqbel, f’dan il-punt, ma’ dik tal-predeċessur tagħha, id-Direttiva 90/531/KEE ( 22 ), li diġà kienet tinkludi l-ajruporti fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha [l-Artikolu 2(2)(b)(ii)], bl-istess termini bħall-Artikolu 7(b) tad-Direttiva 2004/17. Għalhekk il-leġiżlatur Komunitarju, meta adotta d-Direttiva 96/67, kellu għarfien sħiħ tal-ispeċifiċità li kienet tistabbilixxi, differenti minn dik li tinsab fid-Direttiva dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fis-setturi speċjali.
62.
L-uniċità tal-leġiżlazzjoni dwar l-ajruporti hija ġġustifikata mid-Direttiva 96/67, kif enfasizzat fil-premessi tagħha ( 23 ) li l-objettivi tagħha huma li tikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-ispejjeż operattivi tal-kumpanniji tal-ajru u li ttejjeb il-kwalità tas-servizzi offruti lill-utenti permezz tal-ftuħ tal-aċċess għas-suq tal-groundhandling ( 24 ), filwaqt li tirrikonoxxi l-possibbiltà li l-Istati jqisu l-partikolarità tas-settur u l-ħtieġa li jiġu kkunsidrati l-ħtiġiet relatati mas-sitwazzjoni tal-ajruporti li jwettqu dan il-ftuħ.
63.
Minn din il-perspettiva, għalhekk, l-applikazzjoni tad-Direttiva 2004/17 hija wkoll eskluża favur l-applikazzjoni tad-Direttiva 96/67.
C. Ir-riżultat ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet fuq ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda preliminari
64.
Id-domanda tal-qorti a quo hija limitata biss sabiex jiġi stabbilit jekk l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/17 “jipprekludix” regoli nazzjonali (Artikoli 4 u 11 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999) li ma jipprevedux proċedura minn qabel ta’ sejħa pubblika għal offerti għall-għoti tal-ispazji tal-ajruport.
65.
Minn dak li esponejt sa issa nikkonkludi li r-risposta għal din id-domanda, kif ifformulata, għandha tkun negattiva. Għal dan il-għan, huwa suffiċjenti li jiġi spjegat li d-Direttiva 2004/17 ma tapplikax għal dan it-tip ta’ għotjiet, bla ħsara għall-fatt li l-leġiżlatur nazzjonali jista’ jissuġġettahom, jekk iqis li dan ikun xieraq u fuq l-awtorità tiegħu stess, għal linji gwida simili għal dawk li japplikaw għall-kuntratti pubbliċi fis-setturi speċjali. Sa fejn id-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999 ma jipprevedix is-sistema rregolata ta’ sejħa għal offerti sabiex jingħata l-użu ta’ dawk l-ispazji, dan ma jmurx kontra d-Direttiva 2004/17.
66.
Madankollu, din ir-risposta tista’ ma tkunx suffiċjenti, u tnaqqas il-valur għad-djalogu preliminari, peress li l-qorti tar-rinviju fil-preżentazzjoni ddettaljata tal-liġi applikabbli, semmiet ukoll id-Direttiva 96/67 u l-leġiżlazzjoni li tittrasponiha fid-dritt Taljan. Risposta li ma teżaminax l-impatt ta’ dik id-direttiva fil-kawża prinċipali, fil-fehma tiegħi, ma tkunx kompluta.
67.
Barra minn hekk, kif ripetutament sostniet il-Qorti tal-Ġustizzja, “l-fatt li qorti tar-rinviju fformulat domanda preliminari billi rreferiet għal ċerti dispożizzjonijiet biss tad-dritt tal-Unjoni ma huwiex ta’ ostakolu sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi lil din il-qorti l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jistgħu jkunu utli għad-deċiżjoni tal-kawża li għandha quddiemha, kemm jekk hija rreferiet għalihom jew le meta ressqet id-domandi tagħha” ( 25 ).
68.
Jidher xieraq, għalhekk, li jiġu indirizzati l-problemi mqajma fid-deċiżjoni tar-rinviju wkoll mill-perspettiva tad-Direttiva 96/67.
D. L-allokazzjoni ta’ spazji tal-ajruport fid-Direttiva 96/67
69.
Skont id-Direttiva 96/67, l-aċċess tal-fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling għas-suq sabiex jiġu pprovduti servizzi lil terzi fl-ajruporti huwa ħieles (Artikolu 6). Madankollu, skont il-premessi tagħha ( 26 ), din id-direttiva tippermetti, f’ċirkustanzi partikolari, li l-Istati Membri jnaqqsu n-numru ta’ fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling awtorizzati (Artikolu 6(2) flimkien mal-Artikolu 9). F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandha tinfetaħ proċedura ta’ għażla għall-operaturi, f’kompetizzjoni, irregolata mid-Direttiva nnifisha (Artikolu 11).
70.
Fi kwalunkwe wieħed miż-żewġ xenarji (aċċess mhux ristrett jew aċċess selettiv) ( 27 ), il-fornituri awtorizzati għandhom igawdu, loġikament, aċċess għall-faċilitajiet tal-ajruport mogħti lilhom mill-korp li jmexxi l-ajruport. Ukoll, skont l-Artikolu 16(2) tad-Direttiva 96/67, id-distribuzzjoni tal-ispazji disponibbli tal-ajruport għall-groundhandling bejn id-diversi fornituri għandha ssir “sal-limitu meħtieġ għat-twettiq tad-drittijiet tagħhom u li jippermetti kompetizzjoni effettiva u ġusta, fuq il-bażi tar-regoli u kriterji rilevanti, oġġettivi, trasparenti u mhux diskriminatorji”.
71.
Id-dispożizzjoni tirrikjedi, għalhekk, li l-korp li jmexxi l-ajruport jirrispetta, billi jattribwixxi l-ispazji jew faċilitajiet tal-ajruport, l-hekk imsejħa “regoli u kriterji relevanti, oġġettivi, trasparenti u mhux diskriminatorji”, iżda ma timponix li ssir proċedura standardizzata ta’ sejħa pubblika għal offerti, simili għal dik li tirregola l-għoti ta’ kuntratti koperti bid-Direttiva 2004/17.
72.
Il-fatt li d-Direttiva 96/67 ma tobbligax lill-korp li jmexxi l-ajruport biex jiftaħ proċedura ta’ sejħa għal offerti sabiex jagħti lill-fornituri l-ispazji tal-ajruport, naturalment, ma jfissirx li din ma tistax issir. Barra minn hekk, is-sejħa għal offerti miftuħa bejn l-operaturi awtorizzati tista’ tkun, mingħajr dubju, waħda (mhux bilfors l-unika waħda) minn mekkaniżmi adattati għad-distribuzzjoni, jekk dawn isiru taħt il-linji gwida ta’ oġġettività, trasparenza u nondiskriminazzjoni li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 16(2) tal-imsemmija Direttiva.
73.
Fil-fatt, skont l-informazzjoni fil-kawża u dik ipprovduta fis-seduta, SEA tat lil Beta-Trans il-faċilità tal-ajruport b’mod permanenti bħala riżultat ta’ sejħa għal offerti li pparteċipat fiha wkoll Malpensa Logistica, taħt sistema ta’ kompetizzjoni ( 28 ) L-allokazzjoni tal-ħangar temporanju, li huwa l-unika ħaġa inkwistjoni, kienet dovuta, kif diġà ntqal, għall-fatt li l-ħangar mogħti ma kienx ippreparat.
74.
Dawn iċ-ċirkustanzi (it-temporanjetà u l-eżistenza minn qabel ta’ proċedura ta’ kompetizzjoni) jistgħu jkunu fattur rilevanti sabiex jiġi kkunsidrat jekk SEA kkonformatx ruħha mal-Artikolu 16(2) tad-Direttiva 96/67. Peress li din id-dispożizzjoni tagħti setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-korp li jmexxi l-ajruport, fil-limiti msemmija hawn fuq, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa dan.
75.
Ma għandux jintesa, madankollu li, fost l-għanijiet tad-Direttiva 96/67, hemm dak li tiġi promossa l-preżenza ta’ fornituri ġodda ta’ servizzi ta’ groundhandling u li, bħala kriterju għall-allokazzjoni tal-ispazji disponibbli fl-ajruport, hemm dak li jkun hemm kompetizzjoni “effettiva u ġusta” bejniethom kollha, “inklużi dawk li jidħlu ġodda”. Il-kompetizzjoni effettiva teħtieġ, preċiżament, it-tneħħija ta’ ostakoli għad-dħul għall-operaturi ġodda. Minn din il-perspettiva, allura, il-prinċipji ta’ oġġettività, trasparenza u nondiskriminazzjoni jistgħu jippermettu deċiżjonijiet ta’ allokazzjoni ta’ spazji li jieħdu inkunsiderazzjoni is-sitwazzjoni tal-fornituri diġà installati u l-pożizzjoni eventwali tagħhom ta’ dominanza fil-forniment ta’ dawk is-servizzi f’ajruport partikolari ( 29 ).
76.
Għalhekk, nissuġġerixxi risposta doppja għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti a quo:
—
Minn naħa, għandha tiġi rrikonoxxuta l-kompatibbiltà tal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/17 mar-regola nazzjonali li ma tipprevedix sejħa pubblika għal offerti minn qabel fil-każijiet kollha ta’ għoti, anki temporanju, ta’ spazji għal servizzi ta’ groundhandling f’ajruport (Artikoli 4 u 11 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999).
—
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi indikat lill-qorti tar-rinviju li l-Artikolu 16(2) tad-Direttiva 96/67 jeħtieġ li l-korp li jmexxi l-ajruport iqassam l-ispazji disponibbli fit-termini li ġew analizzati qabel.
VI. Konklużjoni
77.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (qorti amministrattiva reġjonali tal-Lombardia, l-Italja) kif ġej:
“1)
L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti [għoti ta’ kuntratti] ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali, għandu jiġi interpretat fis sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik imsemmija fl-Artikoli 4 u 11 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 18/1999, li ma tipprevedix proċedura minn qabel ta’ sejħa pubblika għal offerti għal kull għoti, inkluż temporanju, ta’ spazji intiżi għal servizzi ta’ groundhandling fl-ajruport.
2)
L-għoti għandu jsir f’konformità mal-Artikolu 16(2), tad-Direttiva 96/67/KE, tal-15 ta’ Ottubru 1996, dwar l-aċċess għas-suq tal-groundhandling fl-ajruporti tal-Komunità, sabiex dawk l-ispazji jkunu mqassma fost id-diversi fornituri ta’ servizzi ta’ groundhandling, inklużi dawk li jkunu ġodda, sa fejn ikun meħtieġ għat-twettiq tad-drittijiet tagħhom u sabiex tkun permessa kompetizzjoni effettiva u ġusta, skont ir-regoli u l-kriterji rilevanti, oġġettivi, trasparenti u mhux diskriminatorji, li għandu jiġi evalwat mill-qorti nazzjonali”.
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
( 2 ) Società Esercizi Aeroportuali S.p.A. (iktar ’il quddiem, “SEA”)
( 3 ) Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti [għoti ta’ kuntratti] ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19).
( 4 ) Id-Direttiva tal-Kunsill, tal-15 ta’ Ottubru 1996, dwar l-aċċess għas-suq tal-groundhandling fl-ajruporti tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 2, p. 496).
( 5 ) Għat-traspożizzjoni fil-liġi Taljana tad-Direttivi 2004/17 u 2004/18/KE [Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE (GURI Nru 100 tat-2 ta’ Mejju 2006)].
( 6 ) Għat-traspożizzjoni fil-liġi Taljana tad-Direttiva 96/67 [Attuazione della direttiva 96/67/CE relativa al libero accesso al mercato dei servizi di assistenza a terra negli aeroporti della Comunità (GURI Nru 28 tal-4 ta’ Frar 1999)].
( 7 ) Skont il-ġurisprudenza tal-Consiglio di Stato (kunsill tal-istat), iċċitata mill-qorti tar-rinviju (sentenzi Nru 4934/2013 u Nru 2026/2014), l-Artikolu 213 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006, ma jkoprix biss l-operazzjonijiet ta’ tluq, inżul u r-regolazzjoni tal-ajruplani kollha, iżda wkoll l-attivitajiet relatati mat-transitu u s-sigurtà tal-passiġġieri, issortjar tal-bagalji u, b’mod ġenerali, kwalunkwe servizz li normalment jissupplimentahom. Hija żżid li l-konċessjoni ta’ żoni fl-ajruport għall-provvista ta’ servizzi ta’ groundhandling, bħala forma ta’ esplojtazzjoni ta’ spazji tal-ajruport fir-rigward ta’ attivitajiet ġeneralment imwettqa minn trasportaturi bl-ajru, taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tar-regoli dwar is-setturi speċjali.
( 8 ) Id-Direttiva tal-Kunsill, tas-17 ta’ Settembru 1990, dwar il-proċeduri ta’ akkwist [għoti ta’ kuntratti] ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjoni (ĠU 1990, L 297, p. 1).
( 9 ) Issir distinzjoni bejn kuntratti pubbliċi passivi (inklużi dawk irregolati mid-Direttiva 2004/17), li jirrappreżentaw sors ta’ nefqa għall-entità rebbieħa li takkwista prodotti jew servizzi, u l-kuntratti pubbliċi attivi, li jinkludu l-għoti ta’ oġġetti ta’ dominju pubbliku, li l-Awtorità tirċievi dħul għalihom.
( 10 ) Deċiżjoni tar-rinviju, it-Taqsima 6.2.
( 11 ) Ibidem.
( 12 ) Sentenza tal-10 ta’ Marzu 2011, Privater Rettungsdienst und Krankentransport Stadler (C‑274/09, EU:C:2011:130), punti 24 u 26; u s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2016, Politanò (C‑225/15, EU:C:2016:645), punti 29 sa 31.
( 13 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, dwar il-kordinazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti ta’ xogħlijiet pubbliċi, kuntratti ta’ provvista pubbliċi u kuntratti ta’ servizz pubbliku [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132).
( 14 ) Sentenza tat-8 ta’ Settembru 2016, Politanò (C‑225/15, EU:C:2016:645), punt 30.
( 15 ) Ibidem, punt 31. Dawn l-elementi li jidentifikaw l-għoti tas-servizzi ġew inkorporati mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 5(1)(b) tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Frar 2014, dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni. (ĠU 2014, L 94, p. 1).
( 16 ) Il-kontenut ekonomiku tar-relazzjoni bejn il-partijiet involuti huwa stabbilit, f’xi pajjiżi, f’dokument li japprova l-korp li jmexxi ajruport. Normalment dan ikun fih l-ammont tal-miżata (jew obbligu finanzjarju simili, ta’ natura pubblika) li għandha titħallas mill-operatur, fil-proporzjon tal-ispazju allokat u, fejn xieraq, tat-tipi differenti ta’ servizzi offruti. Tista’ tiġi stabbilita wkoll ir-rata, jew il-prezz massimu, li l-operatur għandu jitlob mingħand il-klijenti tiegħu, skont in-natura tas-servizzi li jeħtieġu, inklużi dawk ta’ handling.
( 17 ) Fis-sentenza tas-16 ta’ Ottubru 2003, Flughafen Hannover-Langenhagen (C‑363/01, EU:C:2003:548), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-Artikolu 16(3) tad-Direttiva 96/67 jippermetti li l-korp li jmexxi l-ajruport jitlob miżata għall-użu tal-faċilitajiet tal-ajruport, li tkun tieħu inkunsiderazzjoni l-interessi ta’ dak il-korp li jagħmel profitt, u li l-ammont tagħha għandu jkun ikkalkulat skont il-kriterji stabbiliti f’dak l-artikolu.
( 18 ) Sentenza tat-12 ta’ Frar 2015, Il-Parlament vs Il-Kunsill (C‑48/14, EU:C:2015:91), punt 45, li tagħmel riferiment għas-sentenzi tat-8 ta’ Diċembru 2011, France Télécom vs Il-Kummissjoni (C‑81/10 P, EU:C:2011:811), punt 100; u tal-31 ta’ Jannar 2013, LVK-56 (C‑643/11, EU:C:2013:55), punt 51.
( 19 ) Kawża C‑292/15, EU:C:2016:817.
( 20 ) Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Ottubru 2007, dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70 (ĠU 2007, L 315, p. 1).
( 21 ) Il-problema qamet mill-portata differenti ta’ subappalt, skont l-applikabbiltà tad-Direttiva 2004/18 jew tar-Regolament Nru 1370/2007.
( 22 ) Id-Direttiva tal-Kunsill, tas-17 ta’ Settembru 1990, dwar il-proċeduri ta’ akkwist [għoti ta’ kuntratti] ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjoni (ĠU 1990, L 297, p. 1).
( 23 ) Il-premessi 5 sa 7, traskritti fil-punt 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
( 24 ) Dan l-għan huwa enfasizzat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C‑277/13, EU:C:2014:2208), punt 48.
( 25 ) Sentenza tat-22 ta’ Ottubru 2015, Impresa Edilux u SICEF (C‑425/14, EU:C:2015:721), punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata.
( 26 ) Il-premessi 11, 14 u 16 jipprovdu għal-limitu tan-numru ta’ operaturi għal raġunijiet ta’ sigurtà, sigurezza, kapaċità u restrizzjonijiet ta’ spazju disponibbli, sakemm ir-restrizzjonijiet ikunu rilevanti, oġġettivi, trasparenti u nondiskriminatorji, filwaqt li f’dan il-każ ikun meħtieġ li l-aġenti jintgħażlu permezz ta’ proċedura trasparenti u imparzjali.
( 27 ) Skont l-informazzjoni pprovduta minn SEA fis-seduta, l-aċċess tal-fornituri tas-servizzi ta’ groundhandling għall-ajruport ta’ Milano-Malpensa ma huwiex suġġett għal għażla minn qabel.
( 28 ) Ma jidhirx li Malpensa Logistica ser tikkontesta l-għoti.
( 29 ) Skont id-digriet tar-rinviju (paragrafu 3), SEA u Beta-Trans argumentaw li Malpensa Logistica diġà kienet tgawdi minn 18000 metru kwadru ta’ żoni għall-ħżin, kif ukoll 2700 metru kwadru ieħor ta’ spazju kopert, u li l-korp li jmexxi l-ajruport, sabiex jissodisfa t-talbiet ta’ Malpensa Logistica, kien ordnat il-kostruzzjoni ta’ spazju kopert addizzjonali ta’ 3327 metru kwadru għad-depożitu tat-tagħbija b’“kenn mit-temp”.
Full & Egal Universal Law Academy