OPINJONI TAL-AVUKAT ĠENERALI
WATHELET
ippreżentata fid-29 ta’ Ottubru 2015 1 ( 1 )
Kawża C‑455/15 PPU
P
vs
Q
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Varbergs tingsrätt (qorti tal-ewwel istanza ta’ Varberg, l-Isvezja)]
“Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja — Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili — Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni tas‑sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal‑ġenituri — Regolament (KE) Nru 2201/2003 — Prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji — Raġuni għal nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal‑ġenituri — Artikolu 23(a) — Deċiżjoni manifestament kontra l-ordni pubbliku tal-Istat Membru fejn intalab ir‑rikonoxximent — Artikolu 24 — Projbizzjoni tal-istħarriġ tal‑ġurisdizzjoni tal-qorti tal‑Istat Membru ta’ oriġini”
I – Introduzzjoni
1.
Din id-domanda preliminari tal-25 ta’ Awwissu 2015, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-28 ta’ Awwissu 2015, tistieden lil din tal-aħħar tiddeċiedi dwar il-portata tal-Artikoli 23(a) u 24 tar-Regolament (KE) tal-Kunsill Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r‑rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 ( 2 ).
2.
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn P u Q dwar il-kustodja ta’ waħda miż-żewġt ibniet tagħhom.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
3.
L-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Id‑definizzjonijiet”, jipprevedi:
“Għall-għanijiet ta’ dan ir-Regolament:
[…]
9)
il-kliem ‘drittijiet ta’ kustodja’ għandhom jinkludu drittijiet u responsabbilitajiet dwar il-kura ta’ l-persuna ta’ l-minuri, u partikolarment id-drittijiet li jiddeterminaw il-post ta’ residenza ta’ l-minuri;
[…]”
4.
L-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Il‑Ġurisdizzjoni ġenerali”, jipprevedi:
“1. Il-qrati ta’ Stat Membru għandu jkollhom il-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar minuri li huma abitwalment residenti f’dak l-Istat Membru fiż-żmien li l-qorti tkun ħadet il-pussess.
2. Il-Paragrafu 1 għandu jkun bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal‑Artikoli 9, 10 u 12.”
5.
L-Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament, intitolat “It-Trasferiment għal qorti li tinstab f’post aħjar sabiex jinstema’ l-każ”, jistipula:
“1. B’mod ta’ eċċezzjoni, il-qrati ta’ xi Stat Membru li għandhom il‑ġurisdizzjoni dwar is-sostanza ta’ l-kwistjoni jistgħu, jekk jikkunsidraw li qorti ta’ Stat Membru ieħor, li magħha l-minuri għandu konnessjoni partikolari, u fejn dan huwa fl-aħjar interessi ghall-minuri, tkun f’posizzjoni aħjar biex jisimgħu l-każ, jew parti speċifika minnu:
a)
twaqqaf l-każ jew parti minnu fil-kwistjoni u tistieden lill-partijiet biex jippreżentaw talba quddiem il-qorti ta’ dak l-Istat Membru l-ieħor skond il-paragrafu 4; jew
b)
titlob qorti ta’ Stat Membru ieħor biex tassumi l-ġurisdizzjoni skond il-paragrafu 5.
2. Il-Paragrafu 1 għandu japplika:
a)
malli ssir l-applikazzjoni minn parti waħda; jew
b)
fuq mozzjoni proprja ta’ l-qorti: jew
c)
ma’ l-applikazzjoni minn xi qorti ta’ Stat Membru ieħor li miegħu l‑minuri għandu konnessjoni partikolari, skond il-paragrafu 3.
Trasferiment magħmul fuq mozzjoni ta’ l-qorti proprja jew b’applikazzjoni minn xi qorti ta’ Stat Membru ieħor għandu jiġi aċċettat mill-inqas minn wieħed mill-partijiet.
3. Il-minuri għanhom ikunu kkunsidrati li għandhom konnessjoni partikolari ma xi Stat Membru kif imsemmi fil-paragrafu 1, jekk dak l‑Istat Membru;
a)
ikun sar ir-residenza abitwali ta’ l-minuri wara li l-qorti msemmija fil‑paragrafu 1 tkun ħadet il-pussess; jew
b)
hija r-residenza abitwali ta’ qabel ta’ l-minuri; jew
c)
huwa l-post taċ-ċittadinanza ta’ l-minuri; jew
d)
huwa r-residenza abitwali tad-detentur tar-responsabilità bejn il‑ġenituri; jew
e)
huwa l-post fejn tinstab proprjetà ta’ l-minuri u l-każ jikkonċerna miżuri għall-protezzjoni ta’ l-minuri dwar l-amministrazzjoni, il‑konservazzjoni jew ħelsien ta’ din il-proprjetà.
4. Il-qrati ta’ l-Istat Membru li għandu l-ġurisdizzjoni dwar is-sostanza ta’ l-kwistjoni għandhom jiffissaw żmien limitat b’liema l-qrati ta’ dak l-Istat Membru l-ieħor għandhom jieħdu l-pussess skond il-paragrafu 1.
Jekk il-qrati ma jkunux ħadu pussess f’dak iż-żmien, il-qorti li kellha l‑pussess għandha tkompli teżerċita l-ġurisdizzjoni skond l-Artikolu 8 sa 14.
5. Il-qrati ta’ dak l-Istat Membru l-ieħor jistgħu, fejn minħabba għall-cirkustanzi speċifiċi ta l-każ, dan ikun fl-aħjar interess għall‑minuri, jaċċettaw il‑ġurisdizzjoni fi żmien sitt ġimgħat mill‑pussess tagħhom skond il-paragrafu 1(a) jew 1(b). F’dan il-każ, il‑qorti li ħadet il-pussess l-ewwel għandha tirrinunzja għall‑ġurisdizzjoni. Inkella, il-qorti li ħadet il-pussess l-ewwel għandha tkompli teżerċita l-ġurisdizzjoni skond l-Artikoli 8 sa 14.
6. Il-qrati għandhom jikkoperaw għar-raġunijiet ta’ dan l-Artikolu, direttament jew permezz ta’ l-awtoritajiet ċentrali maħtura skond l‑Artikolu 53.”
6.
L-Artikolu 20 tal-imsemmi regolament, intitolat “Il-Miżuri provviżorji, inklużi dawk protettivi”, jistipula:
“1. F’każijiet urgenti, id-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament mhux se jħallu l-qrati ta’ Stat Membru milli jieħu dawk il-miżuri provviżorji, inkluzi dawk protettivi fir-rigward ta’ persuni jew assi f’dak l-Istat kif huma disponibbli taħt il-liġi ta’ dak l-Istat Membru, anke jekk, taħt dan ir-Regolament, il-qorti ta’ Stat Membru ieħor għandha l-ġurisdizzjoni nkwantu għas-sustanza ta’ l-kwistjoni.
2. Il-miżuri msemmija fil-paragrafu 1 m’għandhomx jibqgħu japplikaw meta l-qorti ta’ l-Istat Membru li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir‑Regolament nkwantu għas-sustanza ta’ l-kwistjoni, ħadet il-miżuri li dehrilha xierqa.”
7.
L-Artikolu 21(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Ir‑Rikonoxximent ta’ sentenza” jistipula:
“Sentenza mogħtija fi Stat Membru għandha tiġi rikonoxxuta fl-Istati Membri l-oħra mingħajr il-bżonn ta’ ebda proċedura speċjali.”
8.
L-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 2201/2003, intitolat “Ir‑Raġunijiet għan-nuqqas ta’ rikonoxximent tas-sentenzi dwar ir‑responsabbilità ta’ l-ġenituri”, jipprevedi:
“Sentenza dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri m’għandhiex tiġi rikonoxxuta:
a)
Jekk l-imsemmi rikonoxximent jidħer ċar li huwa kuntrarju għall-politika pubblika [ordni pubbliku] ta’ l-Istat Membru li fih r-rikonoxximent qiegħed jiġi mitlub wara li jiġu kkunsidrati l-aħjar interessi ta’ l-minuri;
[...]”
9.
L-Artikolu 24 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Il-Projbizzjoni ta’reviżjoni ta’ ġurisdizzjoni fil-qrati ta’ l-oriġini” jipprevedi:
“Il-ġurisdizzjoni ta’ l-qorti ta’ l-Istat Membru ta’ l-oriġini ma tistax tiġi riveduta. Il-prova ta’ l-politika pubblika [ordni pubbliku] imsemmija fl-Artikoli 22(a) u 23(a) ma tistax ssir fuq ir-regoli dwar il-ġurisdizzjoni imsemmija fl‑Artikolu 3 sa 14.”
10.
L-Artikolu 26 tal-imsemmi regolament, intitolat “In-nuqqas ta’ reviżjoni nkwantu għas-sustanza”, jipprevedi:
“Taħt l-ebda ċirkustanzi m’għandha sentenza tiġi riveduta nkwantu għas-sustanza tagħha.”
11.
L-Artikolu 27 tal-istess regolament, intitolat “Il‑Waqfien ta’ l‑proċedimenti”, jipprevedi:
“1. Qorti ta’ Stat Membru li fih huwa mitlub ir-rikonoxximent ta’ sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor tista’ twaqqaf il-proċedimenti jekk jiġi ppreżentat appell ordinarju kontra s-sentenzappreżentat.
[…]”
B – Il-Konvenzjoni ta ’ Den Haag tal-1980
12.
L-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag, dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali tat-tfal, konkluża fil-25 ta’ Ottubru 1980 f’Den Haag (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Den Haag”), jipprevedi:
“Minkejja d-disposizzjonijiet tal-artikolu ta’ qabel, l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tal-Istat mitlub ma hijiex marbuta li tordna r-ritorn tal-wild jekk il-persuna, l-istituzzjoni jew l-entità li topponi r-ritorn tiegħu iġġib prova li:
il-persuna, l-istituzzjoni jew l-entità li jkunu vestiti bil-kura tal-persuna tal-wild ma kinux attwalment qegħdin jeżerċitaw id-dritt tal-kustodja fiż-żmien meta jkun tneħħa jew inżamm il-wild jew taw il-kunsens tagħhom jew sussegwentement baqgħu siekta għat-tneħħija jew għaż-żamma tal-wild; jew
ikun hemm riskju kbir li r-ritorn tal-wild ser jesponih għal dannu fiżiku jew psikoloġiku jew inkella jqiegħed lill-wild f’sitwazzjoni intollerabbli.
L-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tista’ wkoll tirrifjuta li tordna r-ritorn tal-wild jekk issib li l-wild joġġezzjona għar-ritorn tiegħu u jkun laħaq età u livell ta’ maturità li jkun tajjeb li wieħed jagħti każ tal-fehmiet tiegħu.
Fl-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi msemmija f’dan l-artiklu, l-awtoritajiet ġudizzjarji u amministrattivi għandhom iqisu l-informazzjoni li jkollha x’taqsam mal-isfond soċjali tal-wild kif pprovduta mill-awtorità ċentrali jew minn xi awtorità kompetenti oħra tal-Istat tar-residenza abitwali tal-wild.” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
III – Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
13.
P u Q kellhom żewġt itfal flimkien, l-ewwel wieħed, V, imwieled fl-2000 u t-tieni, S, imwieled fl-2009.
14.
Filwaqt li l-koppja ngħaqdet fl-1997, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė, il-Litwanja) temmet iż-żwieġ ta’ P u Q fis-6 ta’ Frar 2006 ( 3 ) filwaqt li ddeċidiet li l-wild V għandu jgħix ma’ ommu, bid-dritt tal-kustodja li jinqasam bejn iż-żewġ ġenituri.
15.
Sadattant, il-familja kienet telqet mil-Litwanja sa mill-2005 sabiex tgħix fl-Isvezja, fejn fl-2006 il-ġenituri u l-wild kienu rreġistrati fir‑reġistru tal‑popolazzjoni. Kien fl-Isvezja li twieled il-wild S fl-2009. Iż‑żewġt itfal jitkellmu l-Isvediż u marru l-iskola f’Falkenberg fl‑Isvezja, fejn huma residenti l-parti l-kbira ta’ dawk li huma jiffrekwentaw.
16.
Fis-27 ta’ Novembru 2013, P skopra li Q u ż-żewġ ulied kienu sparixxew. Fil-kuntest ta’ kuntatt mas-servizzi soċjali tal-muniċipalità ta’ Falkenberg, li fetħu investigazzjoni, Q allegat li hija stess u t-tfal kienu vittmi ta’ reati mwettqa minn P. Filwaqt li r-reati inkwistjoni ġew irrapportati lill-pulizija, Q u t-tfal tqiegħdu f’dar ta’ kenn. Xi xhur wara, l-investigazzjoni preliminari kontra P twaqqfet, iżda bi projbizzjoni li jkollu kuntatti mat-tfal.
17.
Fid-29 ta’ Marzu 2014, Q ħadet liż-żewġ uliedha l-Litwanja. P u Q dak iż-żmien kienu jaqsmu bejniethom id-dritt tal-kustodja taż-żewġ ulied ( 4 ), li, fil-31 ta’ Marzu 2014, ġew irreġistrati fir-reġistru tal-popolazzjoni tal‑muniċipalità ta’ Šilutė fil-Litwanja.
18.
Fit-8 ta’ April 2014, Q ippreżentat rikors kontra P quddiem is‑Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) li fih talbet li din il-qorti tieħu deċiżjoni provviżorja fuq id-domiċilju u l‑kustodja esklużiva tal-wild S ( 5 ) u deċiżjoni li tagħtiha manteniment għaż‑żewġ ulied.
19.
Fil-11 ta’ April 2014, P ippreżenta rikors kontra Q quddiem il-qorti tar-rinviju, il‑Varbergs tingsrätt (qorti tal-ewwel istanza ta’ Varberg) sabiex huwa jingħata, b’mod provviżorju, il-kustodja esklużiva taż-żewġ uliedu.
20.
Fl-istess jum, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ordnat, b’titolu provviżorju, li l-wild S jgħix għand ommu.
21.
Fix-xahar ta’ Ġunju 2014, P ressaq talba quddiem l‑Utrikesdepartementet tar-Renju tal-Isvezja (Ministeru tal-Affarijiet Barranin) għar-ritorn tat-tfal fis-sens tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal‑1980.
22.
Fit-30 ta’ Lulju 2014, P ippreżenta rikors quddiem is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė), li permezz tiegħu huwa talab b’mod partikolari li jingħata l-kustodja esklużiva tal‑wild V ( 6 ). Dan ir-rikors ingħaqad mal-kawża miftuħa minn Q fit-8 ta’ April 2014.
23.
Fit-2 ta’ Settembru 2014, Q talbet li r-rikors ta’ P jiġi miċħud filwaqt li ppreżentat risposta għar-rikors ta’ P, li minnha rriżulta li l‑wild V kien rikoverat fi stabbiliment mediku fi Klaipėda (il-Litwanja) minħabba stress post-trawmatiku u li rapporti mediċi kienu juru reazzjoni negattiva ta’ dan il-wild għal kull kuntatt ma’ missieru, P.
24.
Fid-29 ta’ Settembru 2014, P talab lill-istess qorti sabiex ma teżaminax ir-rikors ta’ Q li fih intalbet il-kustodja tal-wild S, peress li, fl-opinjoni tiegħu, din il-qorti ma kellhiex ġurisdizzjoni.
25.
Fl-1 ta’ Awwissu 2014, P ressaq talba quddiem il-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius, il-Litwanja) li fiha talab b’mod partikolari r-ritorn tal-wild S fl‑Istat ta’ residenza abitwali tiegħu, jiġifieri, fl-Isvezja. Fit-18 ta’ Awwissu 2014, Q ippreżentat risposta għal din it-talba quddiem l-istess qorti li fiha kkontestat li t-tluq tal-wild S għal-Litwanja kien illegali, filwaqt li enfasizzat l-aġir intollerabli tal-missier ma’ uliedu minuri u talbet li t-talba ta’ P tiġi miċħuda.
26.
Fl-4 ta’ Settembru 2014, il-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) ċaħdet it-talba għar-ritorn tal-wild imressqa minn P u fil-21 ta’ Ottubru 2014, il-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal‑appell tal-Litwanja, il-Litwanja) ikkonfermat din id-deċiżjoni, li kienet ibbażata fuq l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.
27.
Wara din l-aħħar deċiżjoni, intbagħtu xi dokumenti lill-qorti tar‑rinviju, skont l-Arikolu 11(6) tar-Regolament Nru 2201/2003, permezz tal-awtorità ċentrali Svediża, jiġifieri, il-Ministeru tal‑Affarijiet Barranin ( 7 ).
28.
Fit-18 Ottubru 2014, wara proċedura orali li saret fl-assenza ta’ Q, il-qorti tar-rinviju ordnat b’titolu provviżorju li P jingħata d-dritt tal‑kustodja esklużiva tal-wild S.
29.
Fit-18 ta’ Frar 2015, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ordnat li l-wild S jgħix ma’ Q u li P iħallas manteniment għaż-żewġ ulied (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”). Minn din id-deċiżjoni jirriżulta li P kien irtira t-talba tiegħu tat-30 ta’ Lulju 2014 intiża sabiex jingħata l-kustodja tal-wild V.
30.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-ġurisdizzjoni tagħha hija bbażata fuq l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, peress li, fil-mument tal-preżentata tar-rikors quddiem is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) fit-8 ta’ April 2014 u quddiemha stess fil-11 ta’ April 2014, iż-żewġt itfal kellhom ir-residenza abitwali tagħhom fl-Isvezja fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
31.
Quddiem il-qorti tar-rinviju, P isostni li, sabiex il-qorti tar‑rinviju tibqa’ adita bil-proċedura, id-deċiżjoni kkontestata ma għandhiex tiġi rrikonoxxuta. Dan ir-rifjut ta’ rikonnoximent, fl-opinjoni tiegħu, huwa bbażat fuq l-Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003. P jirrikonoxxi li, skont l-Artikolu 24 ta’ dan ir‑regolament, huwa normalment ipprojbit li jkun hemm stħarriġ tal‑ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini. Madankollu, fl‑opinjoni tiegħu, din id-dispożizzjoni ma tirreferix għall-Artikolu 15 ta’ dan l-istess regolament, li fuqu s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ibbażat il-ġurisdizzjoni tagħha. Din il-qorti madankollu interpretat b’mod żbaljat din l-aħħar dispożizzjoni, għaliex hija kienet iddeċidiet waħedha li tiddeċiedi dwar l‑ammissibbiltà tar-rikors.
32.
Dejjem skont P, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ikkonkludiet ukoll li, peress li qorti Litwana kienet irrifjutat li tordna r-ritorn tal-wild abbażi tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, ir-residenza abitwali ta’ dan il-wild kienet issa tinsab fil-Litwanja. Dan ikun f’kontradizzjoni ma’ dak li l-Qorti tal‑Ġustizzja kienet indikat, fil-punt 44 tas-sentenza tagħha Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400), jiġifieri li “l-ħtif illegali ta’ wild ma għandux, fil-prinċipju, iwassal għal trasferiment tal-ġurisdizzjoni tal‑qrati tal-Istat Membru li fih il-wild kien abitwalment residenti immedjatament qabel it-tneħħija tiegħu lil dak tal-Istat Membru li fih il‑wild ittieħed, u dan anki fil-każ li, wara l-ħtif, il-wild ikun akkwista residenza abitwali f’dan l-Istat”.
33.
Filwaqt li ammetta li l-klawżola ta’ ordni pubbliku għandha tiġi interpretata b’mod ristrettiv, P isostni li hemm ċertu marġni ta’ diskrezzjoni fil-każ ta’ żball gravi mwettaq mill-qorti barranija. Fl-opinjoni tiegħu, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) wettqet żball gravi simili meta, deliberatament jew mingħajr ma taf, kisret mhux biss l-Artikolu 15 tar‑Regolament Nru 2201/2003, iżda wkoll il-prinċipju fundamentali li l-aħħar kelma fil-qasam ta’ ħtif ta’ minuri taqa’ fi ħdan il-qrati tal‑pajjiż ta’ residenza ta’ oriġini tal-wild.
34.
Quddiem il-qorti tar-rinviju, Q sostniet li l-Artikolu 24 tar‑Regolament Nru 2201/2003 jipprojbixxi l-istħarriġ tal-ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ Stat Membru. L-unika possibbiltà ta’ rifjut ta’ rikonixximent tad-deċiżjoni kkontestata hija jekk tkun kuntrarja għall‑ordni pubbliku. Skont Q, dan ma huwiex il-każ, peress li mill‑investigazzjoni kien jirriżulta b’mod ċar li P ma kienx jissodisfa b’mod korrett l-obbligi paternali tiegħu li kien ifisser li l-wild S kellu jibqa’ ma’ ommu. Dan ġie kkonstatat f’erba’ proċeduri differenti. Barra minn hekk, it-tfal kienu jmorru l-iskola fil-Litwanja u ma kienx hemm riskju għas-saħħa jew għall-iżvilupp tagħhom. Il‑Vilnaiaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) u l‑Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja) kienu ddeċidew li ż‑żewġ ulied kienu ttieħdu b’mod legali fil-Litwanja ma’ ommhom. Il‑qorti tar-rinviju ma għandha l-ebda raġuni sabiex tiddubita l‑evalwazzjoni magħmula mill‑awtoritajiet [fosthom id-dipartiment tal‑protezzjoni tad-drittijiet tal-minuri tal-amministrazzjoni lokali tad‑distrett ta’ Šilutė (Šilutės rajono savivaldybės administracijos vaiko teisių apsaugos skyrius)] u l-qrati tal-Litwanja.
35.
Q iżżid li, sal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, P ħa sehem b’mod attiv fil-proċeduri mibdija quddiem il-qrati Litwani u kien uża r‑rimedji kollha possibbli kontra d-deċiżjonijiet meħuda. Fuq kollox, huwa kien irtira fuq inizjattiva tiegħu stess it-talba tiegħu sabiex ir‑residenza tal-wild V tiġi stabbilita f’daru u b’hekk aċċetta li dan il‑wild jgħix ma’ ommu fil-Litwanja. Għalhekk, bit-talba tal-kustodja tal-wild S, P kien qed jikser id-drittijiet u l-interessi leġittimi taż-żewġ ulied.
36.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Varbergs tingsrätt (qorti tal-ewwel istanza ta’ Varberg, l-Isvezja) iddeċiediet li tissospendi l‑proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
IV – Fuq il-proċedura b’urġenza u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
37.
Il-qorti tar-rinviju talbet li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għall-proċedura b’urġenza prevista fl‑Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizja. Filwaqt li rreferiet għas-sentenza Detiček (C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810), il‑qorti tar-rinviju mmotivat din it-talba billi sostniet li minn wara dak li hija ssejjaħ il-ħtif tal-wild ikkonċernat fid-29 ta’ Marzu 2014, P ma kellux iktar l-opportunità li jiltaqa’ miegħu. Jekk il-proċedura tittawwal iktar, dan jikkontradixxi l-interess tal-wild u jikkawża preġudizzju għar‑relazzjoni tiegħu ma’ missieru. Sabiex jiġi evitat li n-nuqqas ta’ ċertezza legali jibqa’ fit-tul, ikun neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tintervjeni b’mod mgħaġġel sabiex il-kawża tkun tista’ tiġi deċiża b’mod definittiv.
38.
Ir-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja, wara li semgħatni, iddeċidiet, fid-9 ta’ Settembru 2015, li tilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju intiża li tissuġġetta r‑rinviju għal deċiżjoni preliminari għall‑proċedura b’urġenza. Barra minn hekk, din l-awla ddeċidiet, skont l‑Artikolu 109(3) tar-Regoli tal-Proċedura, li tistieden lir-Repubblika tal-Litwanja tressaq bil-miktub kwalunkwe spjegazzjoni utli li tirrigwarda din il-kawża. Ir-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja stiednet ukoll lill-partijiet fil-kawża prinċipali, lir-Renju tal-Isvezja u lir‑Repubblika tal-Litwanja sabiex jirrispondu, preferibbilment bil-miktub, u jekk le, waqt is-seduta, għal xi mistoqsijiet.
39.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn P, mir-Renju tal-Isvezja ( 8 ), mir-Repubblika tal-Litwanja u mill-Kummissjoni Ewropea. P, Q, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika tal-Litwanja u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet orali waqt is-seduta li saret fis-27 Ottubru 2015.
V – Fuq id-domanda preliminari
A – Osservazzjonijiet tal-partijiet
40.
P jenfasizza li l-partikolarità tal-kawża prinċipali tinsab fil-fatt li d-deċiżjoni kkontestata li tirrigwarda l-kustodja tal-wild S ingħatat wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn ta’ minuri, iżda qabel ma l-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini setgħet tiddeċiedi l-punt dwar jekk il-wild għandux ikun irritornat jew le.
41.
Huwa jikkunsidra li l-ksur mis-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) tal-prinċipji li fuqhom hija bbażata s‑sistema applikabbli għall-ħtif illegali u l-fatt li hija ddikjarat ruħha li għandha ġurisdizzjoni minkejja l-fatt li l-kwistjoni sabiex jiġi stabbilit jekk wild għandux jiġi rritornat jew le kienet pendenti quddiem qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini jiġġustifikaw in-nuqqas ta’ rikonnoximent tad-deċiżjoni kkontestata. P jikkwota ċ-ċitazzjoni mill-kawża Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400, punt 44) li kien invoka quddiem il‑qorti tar-rinviju ( 9 ).
42.
P jikkunsidra li fid-deċiżjoni kkontestata, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ma tindikax b’mod ċar fuq liema elementi hija bbażat il-ġurisdizzjoni tagħha. Skont P, l‑imsemmija qorti ta’ Šilutė bbażat din il-ġurisdizzjoni fuq raġunament ġenerali li jirrigwarda l-aħjar interessi tal-wild jew, b’mod alternattiv, fuq interpretazzjoni kompletament żbaljata tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2003. Huwa josserva li “meta l-Artikolu 24 jipprevedi li l‑kriterju tal-ordni pubbliku ma jistax jiġi applikat għar-regoli ta’ ġurisdizzjoni, isir riferiment għall-Artikoli 3 sa 14. Fuq kollox, l‑oġġezzjoni inkwistjoni hawn ma tirrigwardax l-evalwazzjoni li saret mill-qorti Litwana dwar il-mod li bih wieħed minn dawn l-artikoli għandu jiġi applikat, iżda l-fatt li hija, b’mod awtonomu u kuntrarju għall-obbligu li tikseb il-qbil [tal-qorti tar-rinviju], iddikjarat ruħha li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 15 jew, b’mod alternattiv, billi injorat kompletament ir-regoli previsti mir-Regolament Nru 2201/2003”.
43.
P jikkunsidra li l-prinċipju li hija l-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini tal-wild li għandha tiddeċiedi definittivament l-kwistjonijiet dwar il-kustodja u r-ritorn eventwali tal-wild huwa fundamentali għar‑regoli dwar il-ħtif illegali previsti fir-Regolament Nru 2201/2003. Huwa jikkunsidra li kieku ma kienx possibbli, f’tali każ, li tirrifjuta r‑rikonoxximent tad-deċiżjoni kkontestata, il-prinċipji stess li fuqhom hija bbażata s-sistema applikabbli għall-ħtif illegali tat-tfal prevista fir‑Regolament Nru 2201/2003 jistgħu faċilment jiġu evitati.
44.
Ir-Repubblika tal-Litwanja tikkunsidra li, b’applikazzjoni tal‑Artikolu 21 tar-Regolament Nru 2201/2003, id-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi rrikonoxxuta fl-Isvezja. Hija tirrileva li l-Artikolu 23 ta’ dan l-istess regolament jipprevedi lista eżawrjenti tar-raġunijiet għal nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni ġudizzjarja dwar l-awtorità parentali. Skont ir-Repubblika tal-Litwanja, waħda minn dawn ir-raġunijiet hija l-kuntrarjetà manifesta għall-ordni pubbliku tal-Istat mitlub, li għandha, skont dan l-Artikolu 23, tiġi interpretata fid-dawl tal-aħjar interessi tal-wild. Hija żżid li, madankollu, skont l-Artikolu 24 tar‑Regolament Nru 2201/2003, ma huwiex possibbli li tintuża bħala bażi l‑klawżola ta’ ordni pubbliku sabiex tiġi mistħarrġa l-ġurisdizzjoni tal‑qrati tal-Istat Membru ta’ oriġini, f’dan il-każ, il-qrati Litwani. Barra minn hekk, l-Artikolu 26 tal-istess regolament jipprevedi b’mod partikolari li, fi kwalunkwe każ, deċiżjoni ma tistax tkun suġġetta għal stħarriġ dwar il-mertu.
45.
Minkejja l-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-Repubblika tal‑Litwanja ssostni li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) fid-deċiżjoni kkontestata kkunsidrat, minn naħa, id-deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn meħuda mill-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) kif ukoll id-digriet tal-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell ta’ Litwanja) u, min-naħa l-oħra, il‑kliem tal-Artikolu 15(3) tar-Regolament Nru 2201/2003, “li jipprevedi b’mod partikolari li huwa kkunsidrat li l-minuri għandu konnessjoni partikolari ma’ Stat Membru [...] jekk il-minuri huwa ċittadin ta’ dan l-Istat Membru (peress li ż-żewġt itfal huma ċittadini tar-Repubblika tal-Litwanja)”.
46.
Fir-rigward tad-deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn, ir-Repubblika tal‑Litwanzja tenfasizza li l-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) u l-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal‑Litwanja) ikkonstataw l-assenza ta’ tneħħija illegali tal-wild S.
47.
Konsegwentement, ir-Repubblika tal-Litwanja tikkunsidra li fid‑dawl tal-validità tat-tneħħija tal-wild, tal-fatt li għaddiet kważi sena minn meta sar dan, tal-fatt li t-tfal imorru l-iskola u fid-dawl ta’ sinjali oħra ta’ integrazzjoni, “[is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad‑distrett ta’ Šilutė)] ġustament u korrettament ibbażat ruħha fuq dawn il-fatti meta assumiet il-ġurisdizzjoni tagħha u meta ddeċidiet li kienet il-qorti [l-iktar] adattata sabiex tevalwa l-kawża”.
48.
Ir-Repubblika tal-Litwanja tirrileva wkoll li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) tat każ il-kontenut tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2003 biss sa fejn dan jipprovdi wieħed mill-kriterji li jippermettu li jiġi stabbilit liema kienet l-aħjar qorti sabiex teżamina kawża u ddikjarat ruħha li għandha ġurisdizzjoni biss wara li kkonstatat il-legalità tat-tluq tal-wild mill-Isvezja u kkunsidrat ruħha bħala l-qorti tar-residenza abitwali tal-wild li kien jagħtiha ġurisdizzjoni fis-sens tal-Artikolu 8 tal-Regolament Nru 2201/2003.
49.
Waqt is-seduta tas-27 Ottubru 2015, ir-Renju ta’ Spanja osserva li għalkemm il-ksur ta’ regola ta’ ġurisdizzjoni ma kienx biżżejjed fih innifsu, skont l-Artikoli 23(a) u 24 tar‑Regolament Nru 2201/2003, sabiex iwassal għan-nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni, tali nuqqas ta’ rikonoxximent jista’ jseħħ meta l-ksur tar-regoli dwar il-ġurisdizzjoni jkun manifest u meta dan in-nuqqas ta’ rikonoxximent iservi għall-aħjar interessi tal-wild.
50.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-kunċett ta’ “ordni pubbliku” għandu jingħata interpretezzjoni ristretta, peress li jikkostitwixxi ostakolu għat-twettiq ta’ wieħed mill-għanijiet fundamentali tar-regolament, jiġifieri, il-moviment liberu tas-sentenzi, u li dan għandu għalhekk jiġi invokat biss f’każijiet eċċezzjonali ( 10 ). Barra minn hekk, skont il‑Kummissjoni, l-Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jistax jintuża sabiex jiġi rrifjutat ir-rikonoxximent ta’ sentenza sempliċement minħabba l-fatt li d-deċiżjoni hija manifestament kuntrarja għall-ordni pubbliku peress li skont din l-istess dispożizzjoni, għandhom jiġu kkunsidrati l-aħjar interessi tal-wild.
51.
Il-Kummissjoni żżid li l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003 jispeċifika li l-kriterju tal-ordni pubbliku msemmi fl‑Artikolu 23(a) tal-imsemmi regolament ma jistax jiġi applikat għar‑regoli ta’ ġurisdizzjoni msemmija fl-Artikoli 3 sa 14 tiegħu. Hija għalhekk tikkunsidra li dan ir-regolament jeskludi kwalunkwe stħarriġ tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-fatt li l-Artikolu 15 tal-imsemmi regolament ma jissemmix fl-Artikolu 24 tiegħu huwa spjegabbli għaliex ma kienx hemm bżonn isir hekk, peress li l-prinċipju ġenerali huwa l-assenza ta’ kwalunkwe stħarriġ tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini.
52.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li għalkemm l-Istat Membru mitlub ma għandux id-dritt li jistħarreġ il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini, huwa xorta jista’ jagħmel stħarriġ b’mod ġenerali fir-rigward tal-ordni pubbliku.
53.
Il-Kummissjoni tirrileva li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) kienet iddeċidiet li t-tfal kienu stabbilixxew ir‑residenza abitwali tagħhom fil-Litwanja wara d-deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn. Hija tikkunsidra li din il-pożizzjoni tista’ tiġi kkontestata, peress li skont is-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400, punt 44), il-fatt li Stat Membru jirrifjuta r-ritorn ta’ tfal ma għandux bħala konsegwenza li l-ġurisdizzjoni tiġi ttrasferita lill-qrati tal‑imsemmi Stat Membru.
54.
Il-Kummissjoni tikkunsidra wkoll li anki jekk jitqies li t-tfal kellhom ir-residenza abitwali tagħhom fil-Litwanja, is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ibbażat il-ġurisdizzjoni tagħha fuq l-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2003. Skont il‑Kummissjoni, dan l-approċċ huwa diffiċli biex tifhmu. Hija tikkunsidra li kieku l-qorti Litwana kienet verament ikkunsidrat li t-tfal kellhom ir-residenza abitwali tagħhom fil-Litwanja, hija kien imissha bbażat il-ġurisdizzjoni tagħha fuq l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 2201/2003. Barra minn hekk, billi applikat l-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2001, l-imsemmija qorti la osservat il-kundizzjonijiet li kienu stipulati fih u lanqas applikat il-proċedura li kienet prevista fih.
55.
Skont il-Kummissjoni, wieħed mill-prinċipji fundamentali taż‑żona ta’ ġustizzja Ewropea, inkluż fl-Isvezja u fil-Litwanja, hija l‑fiduċja reċiproka, li hija bbażata fuq kooperazzjoni leali bejn il-qrati. Hija tikkunsidra li n-nuqqas ta’ osservanza manifest u abbużiv tar‑regoli fiż-żona ta’ ġustizzja Ewropea jista’ jikkostitwixxi ksur ta’ dispożizzjoni legali kkunsidrata bħala fundamentali fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u, għalhekk, fl-ordinament ġuridiku Svediż.
56.
Il-Kummissjoni tikkunsidra wkoll li għandu jiġi kkunsidrat ukoll il-fatt li P kellu l-fakultà li jappella d-deċiżjoni kkontestata fl-Istat Membru ta’ oriġini u li hu messu uża din il-fakultà. Hija tikkunsidra li tali approċċ huwa konformi mal-prinċipju ġenerali tar-Regolament Nru 2201/2003 li kull applikazzjoni żbaljata tar-regoli għandha tiġi kkontestata quddiem il-qrati tal-Istat Membru ta’ oriġini. Il‑Kummissjoni finalment tfakkar li għandu jiġi vverifikat jekk huwiex jew le fl-aħjar interessi tal-wild li tintuża l-klawżola ta’ ordni pubbliku sabiex jiġi rrifjutat ir-rikonoxximent ta’ deċiżjoni.
57.
Skont il-Kummissjoni, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk, f’dan il-każ, il-ksur tad-dritt tal-Unjoni jikkostitwixxix żball li seta’ jiġi raġonevolment irrimedjat permezz tar‑rimedji ġudizzjarji disponibbli fl-Istat Membru ta’ oriġini (flimkien mar-rimedji ġudizzjarji previsti fir-Regolament Nru 2201/2003) jew jekk kienx hemm ksur manifest u abbużiv tar-regoli ta’ dan ir‑regolament li jikkostitwixxi ksur tal-prinċipji ta’ fiduċja reċiproka u ta’ kooperazzjoni leali stabbiliti fid-dritt tal-Unjoni.
B – Osservazzjonijiet preliminari
58.
Permezz tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk, minkejja l-projbizzjoni prevista fl‑Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003 ta’ stħarriġ tal‑ġurisdizzjoni ta’ qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini, hija tistax, skont l-Artikolu 23(a) ta’ dan ir-regolament, tirrifjuta li tirrikonoxxi d‑deċiżjoni kkontestata li ordnat li l-wild S jgħix ma’ ommu ( 11 ).
59.
Qabelxejn, għandu jkun enfasizzat li r-riferiment li sar fid‑domanda preliminari għall-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003 jidher qed jissuġġerixxi li l-qorti tar-rinviju tistaqsi biss dwar il-possibbiltà li ma tirrikonoxxix id-deċiżjoni kkontestata minħabba interpretazzjoni żbaljata min-naħa tas-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) tar-regoli li jattribwixxu l-ġurisdizzjoni.
60.
Sussegwentement, għalkemm id-domanda preliminari tirrigwarda l‑Artikolu 23(a) tar‑Regolament Nru 2201/2003, li jistipula raġuni għal nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ deċiżjoni mogħtija fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri meta r-rikonixximent huwa manifestament kuntrarju għall-ordni pubbliku, il-qorti tar-rinviju ma indikatx b’xi mod li dan huwa l-mod kif ir-rikonoxximent tad-deċiżjoni kkontestata tostakola b’mod inaċċettabli l-ordni pubbliku tal-Istat Membru mitlub jew tal-Unjoni Ewropea.
61.
Fil-fatt, huma biss l-argumenti ta’ P quddiem din il-qorti tar‑rinviju u li ġew riprodotti fit-talba għal deċiżjoni preliminari ( 12 ), li jagħtu indikazzjoni tal-allegat ksur tal-ordni pubbliku. F’dan ir-rigward, P sostna quddiem il-qorti tar-rinviju li r-rikonixximent tad-deċiżjoni kkontestata kien manifestament kuntrarju għall-ordni pubbliku, għaliex is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) kienet wettqet żball gravi meta, deliberatament jew mingħajr ma taf, kisret, minn naħa, l-Artikolu 15 tar‑Regolament Nru 2201/2003, u min‑naħa l-oħra, il-proċedura ta’ ritorn prevista minn dan ir-regolament u b’mod partikolari l-prinċipju fundamentali li l-aħħar kelma fil-qasam ta’ ħtif ta’ minuri taqa’ fi ħdan il-qrati tal‑pajjiż ta’ residenza ta’ oriġini tal-wild skont l-Artikolu 11(8) tal-imsemmi regolament ( 13 ).
62.
F’din l-opinjoni, ser nittratta dawn iż-żewġ problemi wara xulxin.
C – Fuq l-allegat ksur tar-regoli ta ’ ġurisdizzjoni stabbiliti mir‑Regolament Nru 2201/2003 u l-eċċezzjoni ta ’ ordni pubbliku prevista fl-Artikolu 23(a) tal-istess regolament
63.
P jallega li d-deċiżjoni kkontestata ma tindikax b’mod ċar l‑elementi li fuqhom is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ibbażat ruħha sabiex ikollha ġurisdizzjoni. Huwa jikkunsidra wkoll li d-deċiżjoni kkontestata tista’ tiġi kkunsidrata bħala deċiżjoni provviżorja skont l-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 2201/2003 b’tali mod li, skont is-sentenza Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437), din ma tipproduċix effetti barra mit-territorju Litwan.
64.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punti 76 sa 78 tas-sentenza Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437) li kull deċiżjoni li ma tirriżultax li ġiet adottata skont ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti mir-Regolament Nru 2201/2003, taqa’ taħt l-Artikolu 20 tal-imsemmi regolament meta tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti minn din id-dispożizzjoni. F’dan ir‑rigward, fil-punt 83 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li s-sistema ta’ rikonoxximent u ta’ infurzar prevista mir‑Regolament Nru 2201/2003 ma tapplikax għal miżuri li jaqgħu taħt l-Artikolu 20 ta’ dan ir-regolament.
65.
Jiena nikkunsidra li din il-ġurisprudenza ma hijiex applikabbli għall-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
66.
Fil-fatt, kuntrarjament għall-osservazzjonijiet ta’ P ( 14 ), mid‑deċiżjoni kkontestata jirriżulta li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ibbażat l-ġurisdizzjoni tagħha fuq ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti mir-Regolament Nru 2201/2003. F’dan ir‑rigward, id-deċiżjoni kkontestata ssemmi mhux biss l-Artikolu 15 ( 15 ) tar-Regolament Nru 2201/2003, iżda wkoll ( 16 ) l-Artikoli 8 u 9 ta’ dan ir‑regolament ( 17 ).
67.
Minn dan jirriżulta li, peress li d-deċiżjoni kkontestata fiha biżżejjed elementi li juru li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad‑distrett ta’ Šilutė) ibbażat il-ġurisdizzjoni tagħha fuq regoli previsti mir-Regolament Nru 2201/2003, din id-deċiżjoni ma tikkostitwixxix deċiżjoni provviżorja fis-sens tal-Artikolu 20 tal-istess regolament u għandha ( 18 ) tiġi rrikonoxxuta mill-qorti tar-rinviju skont il‑prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ( 19 ) tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji stabbilit fl-Artikolu 21(1) tal-imsemmi regolament, ħlief jekk waħda mir-raġunijiet għal nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjonijiet fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri previsti fl-Artikolu 23 tal‑istess regolament hija applikabbli ( 20 ).
68.
Fid-dawl tal-għanijiet tar-Regolament Nru 2201/2003 li jien għadni kif fakkart u tal-kliem stess tal-Artikolu 23(a) tal-imsemmi regolament, li jipprevedi li deċiżjoni ma hijiex rikonoxxuta jekk ir‑rikonoxximent “jidħer ċar li huwa kuntrarju għall-politika pubblika [ordni pubbliku] ta’ l-Istat Membru li fih r-rikonoxximent qiegħed jiġi mitlub wara li jiġu kkunsidrati l-aħjar interessi ta’ l-minuri”, nikkunsidra li l-użu tal-klawżola tal-ordni pubbliku li tidher fl‑Artikolu 23(a) ta’ dan ir-regolament, ma għandux iseħħ ħlief f’każijiet eċċezzjonali ( 21 ). Fil-fatt, peress li din ir-raġuni tidderoga mill‑prinċipju ta’ rikonoxximent tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji bbażat fuq il‑fiduċja reċiproka, u għalhekk tista’ tkun ta’ ostakolu sabiex jintlaħaq wieħed mill-għanijiet fundamentali tar-Regolament Nru 2201/2003 ( 22 ), din għandha tiġi interpretata b’mod ristrett ( 23 ).
69.
Għandu jiżdied li, minbarra l-portata limitata ferm tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 24 ta’ dan ir-regolament tikkonferma li l-qrati tal-Istati Membri l-oħra ma jistgħux jistħarrġu l-evalwazzjoni li saret mill‑ewwel qorti dwar il-ġurisdizzjoni tagħha. Dan il-prinċipju fundamentali ( 24 ) huwa msaħħaħ ukoll bil-preċiżazzjoni, li tinsab fit-tieni sentenza tal-istess dispożizzjoni li “[i]l-prova tal-politika pubblika [ordni pubbliku] imsemmija fl-Artikol[u] [...] 23(a) ma tistax ssir fuq ir-regoli dwar il-ġurisdizzjoni imsemmija fl-Artikolu 3 sa 14.”
70.
Il-fatt li l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jirreferix għall-Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament ma jistax ikollu l-effett li jnaqqas il-portata tal-prinċipju fundamentali, stabbilit f’dan l-Artikolu 24, li l-ordni pubbliku tal-Istat mitlub ma jistax jopponi għar-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor unikament għaliex il-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini ma osservatx ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni ( 25 ).
71.
F’dan ir-rigward, nixtieq nenfasizza li dan il-prinċipju fundamentali bbażat fuq il-fiduċja reċiproka li tiżgura l-moviment liberu tas-sentenzi fi ħdan l-Unjoni ma għandux jiġi kkontestat skont il-gravità tal-allegat nuqqas ta’ osservanza tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni.
72.
Minn dan isegwi li anki jekk jidher li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ma osservatx ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti fir-Regolament Nru 2201/2003 jew il-kliem tal‑Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament, kif jallegaw P u l-Kummissjoni ( 26 ), (quod non, fl-opinjoni tiegħi) tali konstatazzjoni ma tistax twassal jew tippermetti n-nuqqas ta’ rikonixximent tad-deċiżjoni kkontestata mill‑qorti tar-rinviju.
73.
Barra minn hekk, l-Artikolu 26 tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedi li, fi kwalunkwe każ, deċiżjoni ma tistax tkun suġġetta għal stħarriġ dwar il-mertu ( 27 ). Minn dan isegwi li l-qorti tal-Istat mitlub ma tistax, taħt piena li tikkontesta l-għan tar-Regolament Nru 44/2001, tirrifjuta li tirrikonoxxi sentenza mogħtija minn Stat Membru ieħor unikament minħabba li hija tqis li, f’din is-sentenza, id-dritt nazzjonali jew id-dritt tal-Unjoni ġie applikat b’mod żbaljat ( 28 ).
74.
Għall-kuntrarju, f’tali każijiet, għandu jiġi kkunsidrat li s-sistema tar‑rimedji ġudizzjarji implementata f’kull Stat Membru, ikkompletata bil‑mekkaniżmu tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari previst fl‑Artikolu 267 TFUE, tipprovdi garanzija suffiċjenti lill-partijiet fil‑kawża ( 29 ).
75.
Matul is-seduta tas-27 Ottubru 2015, ġie kkonfermat mir‑Repubblika Litwana li d-deċiżjoni kkontestata setgħet tkun is-suġġett ta’ appell u ta’ eventwali petizzjoni. Minn naħa tiegħu, P ikkonferma matul din l-istess seduta, li huwa ma kienx appella mid‑deċiżjoni kkontestata quddiem il-qrati Litwani. P b’hekk ma eżerċitax ir-rimedji ġudizzjarji li kienu disponibbli għalih fid-dritt Litwan u dan minkejja l-parteċipazzjoni attiva tiegħu f’diversi proċeduri dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri u r-ritorn tat-tfal tiegħu ( 30 ) ppreżentati quddiem il-qrati Litwani. Huwa għalhekk ma ħax l-opportunità li jikkontesta l-ġurisdizzjoni tas-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) sabiex tadotta d-deċiżjoni kkontestata.
76.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkunsidra li, skont l-Artikoli 23(a) u 24 tar-Regolament Nru 2201/2003, l-ordni pubbliku tal-Istat mitlub ma għandux jiġi invokat sabiex jiġi prekluż ir‑rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor unikament għaliex il-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini ma osservatx ir-regoli tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar il-ġurisdizzjoni.
77.
Inżid li anki jekk l-ordni pubbliku tal-Istat Membru mitlub seta’ jiġi invokat skont l-Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, ma tressaq l-ebda argument, bl-eċċezzjoni ta’ dak li ma ġiex aċċettat ibbażat fuq l-allegat ksur tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti minn dan ir‑regolament u li għadni kemm ċħadt, sabiex juri kif dan l-ordni pubbliku ġie miksur.
D – Fuq l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 2201/2003 u l‑proċedura ta ’ ritorn
78.
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari kif ukoll mill-kliem tad‑domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li s‑suġġett tal-kawża ( 31 ) quddiemha jirrigwarda esklużivament il-kustodja ta’ wild, kif iddefinita fl-Artikolu 2(9) tar-Regolament Nru 2201/2003.
79.
P ( 32 ), ir-Renju tal-Isvezja u r-Repubblika tal-Litwanja, bħala risposta għal mistoqsija bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, ukoll indikaw li s-suġġett tal-kawża prinċipali u tal-kawża quddiem is‑Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) li wasslet għad-deċiżjoni kkontestata kienu jikkoinċidu. Q ikkonfermat ukoll din il-pożizzjoni waqt is-seduta tas-27 Ottubru 2015 ( 33 ).
80.
Madankollu nirrileva li r-Renju tal-Isvezja fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu indika li “[m]inn meta l-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja) ċaħdet, fil-21 ta’ Ottubru 2014, it‑talba għar-ritorn tal-minuri, ġew mibgħuta dokumenti lill-Varbergs tingsrätt (qorti tal-ewwel istanza ta’ Varberg, l-Isvezja), skont l‑Artikolu 11(6) tar-Regolament [Nru 2201/2003], permezz tal-awtorità ċentrali Svediża, jiġifieri l-Ministeru tal-Affarijiet Barranin. P talab sabiex it-talba tiegħu tiġi inkluża fil-kawża pendenti dwar id-dritt tal-kustodja. Skont l-Artikolu 11(8) tar-Regolament [Nru 2201/2003], minkejja deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn mogħtija skont l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, kwalunkwe sentenza sussegwenti li tordna r-ritorn tal-minuri mogħtija minn qorti li għandha ġurisdizzjoni taħt [l-imsemmi] regolament għandha tkun infurzabbli ħalli jiġi żgurat ir-ritorn tal-minuri”.
81.
Konsegwentement, nikkunsidra li ma jistax jiġi stabbilit b’ċertezza jekk il-qorti tar-rinviju hijiex effettivament adita b’talba għal ritorn skont l-Artikolu 11(8) tar-Regolament Nru 2201/2003.
82.
Inżid li għalkemm P effettivament invoka ħtif illegali tal-wild ( 34 ), mill-paġna 4 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) ikkunsidrat li t-teħid inkwistjoni tal-wild lejn il-Litwanja kien leċitu. Barra minn hekk, skont il-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja), il-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnuis) “enfażizzat li wara t-tluq tal-wild S, P kien ipprojbit milli javviċina lil Q u lit-tfal kif ukoll milli jipprova jikkuntattjahom, filwaqt li l-identità u l-post ta’ residenza tagħhom inżamm sigriet, fatt li jikkorrispondi essenzjalment għal limitazzjoni tad-dritt tal-kustodja tiegħu. Minħabba dawn l-elementi, [il‑Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius)] ikkonstatat l-assenza ta’ bażi li jippermetti li tiġi kkonstatata tneħħija illegali [tal‑wild S] skont il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 u tar-Regolament (KE) Nru 2201/2003”. Jekk it-tneħħija u, jekk ikun il-każ, iż-żamma tal-wild S fil-Litwanja huma leċiti, il-punt 44 tas-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400) ma japplikax ( 35 ).
83.
Mill-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li wara d-digriet tal-4 ta’ Settembru 2014 tal-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) li ċaħad it-talba għar-ritorn tal-minuri imressqa minn P, ikkonfermat b’digriet tal-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja) fil-21 ta’ Ottubru 2014 ( 36 ), u minkejja li ntbagħtet kopja ta’ dawn id-deċiżjonijiet li ma jsirx ir-ritorn skont l-Artikolu 11(6) tar-Regolament Nru 2201/2003 lill-qorti tar‑rinviju fit-28 ta’ Novembru 2014, ma ġiet adottata l-ebda deċiżjoni ulterjuri li tordna r-ritorn tal-minuri skont l-Artikolu 11(8) tar‑Regolament Nru 2201/2003 ( 37 ). Fil-fatt, ir-Renju tal-Isvezja fl‑osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu indika li “[i]l-kwistjoni [baqgħet] miftuħa quddiem l-awtorità ċentrali Svediża”.
84.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li kawża li tirrigwarda l-mertu tar-responsabbiltà tal-ġenituri ma għandhiex l-istess suġġett u lanqas l-istess kawża bħal kawża li s-suġġett tagħha huwa r-ritorn, fl-Istat Membru ta’ oriġini, tal-wild li tneħħa jew inżamm illegalment fi Stat Membru ieħor ( 38 ).
85.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, għalkemm essenzjalment marbuta ma’ kwistjonijiet oħra rregolati bir-Regolament Nru2201/2003, b’mod partikolari d-dritt tal-kustodja, is-saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni, skont l-Artikolu 11(8) tar-Regolament Nru 2201/2003, li tordna r-ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn, skont l-Artikolu 11(6) tar-Regolament Nru 2201/2003, tgawdi minn awtonomija proċedurali, sabiex ma jiddewwimx ir-ritorn ta’ wild li tneħħa illegalment ( 39 ).
86.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, tal-kliem tad-domanda preliminari, tal-għanijiet diverġenti tad-deċiżjonijiet dwar il-kustodja tat-tfal u ta’ dawk dwar ir-ritorn, u, tal-assenza totali ta’ informazzjoni fil-proċess tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-adozzjoni eventwali minn qorti Svediża ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn skont l‑Artikolu 11(8) tar-Regolament Nru 2201/2003 ( 40 ) – u dan minkejja d‑diversi xhur li għaddew mid-deċiżjoni tal-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja), tal-21 ta’ Ottubru 2014, li ma jsirx ir-ritorn ( 41 ) – nikkunsidra li l-osservazzjonijiet ta’ P dwar il‑proċedura ta’ ritorn ma humiex rilevanti sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju.
VI – Konklużjoni
87.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi bil-mod segwenti għad-domanda preliminari magħmula mill-Varbergs tingsrätt (qorti tal-ewwel istanza ta’ Varberg):
L-Artikoli 23(a) u 24 tar-Regolament (KE) tal-Kunsill Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r‑rikonoxximent u l‑infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-ordni pubbliku tal-Istat mitlub ma għandux jipprekludi r‑rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor unikament għaliex il-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini ma osservatx ir-regoli tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar il‑ġurisdizzjoni.
( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
( 2 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243.
( 3 ) Mid-deċiżjoni tar-rinviju, tat-18 ta’ Frar 2015, tas-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) jirriżulta li ż-żwieġ ta’ P u ta’ Q intemm fid-9 ta’ Marzu 2006 (ara l-punt 29 ta’ din l-opinjoni).
( 4 ) Madankollu mill-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta, b’riżerva ta’ verifika mill-qorti tar-rinviju, li b’deċiżjoni tas-6 ta’ Frar 2006 (9 ta’ Marzu 2006), is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) kienet stabbilixxiet ir-residenza tal‑wild V fid-domiċilju ta’ Q.
( 5 ) Q talbet sabiex ir-residenza tal-wild S tiġi stabbilita fid-domiċilju tagħha.
( 6 ) P talab li r-residenza tal-wild V tiġi stabbilita fid-domiċilju tiegħu.
( 7 ) Ara l-Artikolu 53 tar-Regolament Nru 2201/2003.
( 8 ) Nippreċiża li l-osservazzjonijiet tar-Renju tal-Isvezja kienu limitati għall‑mistoqsijiet li sarulu mill-Qorti tal-Ġustizzja.
( 9 ) Ara l-punt 32 ta’ din l-opinjoni.
( 10 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi Solo Kleinmotoren (C‑414/92, EU:C:1994:221, punt 20); Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, punt 21), u Renault (C‑38/98, EU:C:2000:225, punt 26).
( 11 ) F’dan ir-rigward, nirrileva li d-dritt tal-kustodja jinkludi, skont l-Artikolu 2(9) tar‑Regolament Nru 2201/2003, id-dritt li jiġi ddeterminat il-post ta’ residenza tal-minuri. Ara wkoll, is-sentenza C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268, punt 63).
( 12 ) Ara l-punti 32 u 33 ta’ din l-opinjoni.
( 13 ) Għandu jiġi enfasizzat li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma tagħmel l-ebda riferiment għall-ordni pubbliku Svediż. Fil-fatt, jissemmew biss dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri, l-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2003 u l-proċedura ta’ ritorn prevista minn dan ir-regolament u b’mod partikolari fl-Artikolu 11(8) tiegħu. Għalkemm huwa veru li l-Artikolu 23(a) tar‑Regolament Nru 2201/2003 jirrigwarda biss “l-ordni pubbliku tal-Istat Membru mitlub”, jiena nikkunsidra li din id-dispożizzjoni tapplika wkoll meta r-rikonoxximent ta’ deċiżjoni huwa manifestament kontra l-ordni pubbliku tal‑Unjoni. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 48).
( 14 ) Ara l-punt 43 ta’ din l-opinjoni.
( 15 ) Jista’ jkun hemm diversi spjegazzjonijiet għar-riferiment tal-Artikolu 15 tar‑Regolament Nru 2201/2003 fid-deċiżjoni kkontestata. Jew li s-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) sempliċement irriproduċiet id‑dispożizzjonijiet iċċitati mill-partijiet fis-sottomissjonijiet tagħhom, kif tallega r‑Repubblika tal-Litwanja, jew li kkunsidrat li ma kienx opportun fl-interess tal‑wild li tittrasferixxi l-kawza lil qorti Svediża.
( 16 ) Ara l-osservazzjonijiet tar-Repubblika tal-Litwanja (punt 48 ta’ din l-opinjoni).
( 17 ) Nikkunsidra li, għalkemm, skont l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003, ma hijiex il-qorti tar-rinviju li għandha tistħarreġ l-evalwazzjoni magħmula mis-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) dwar il-ġurisdizzjoni tagħha, huwa inerenti għall-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka li l-qorti ta’ Stat Membru li quddiemha tressqet talba fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri għandha tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha fir-rigward tal-Artikoli 8 sa 14 tar-Regolament Nru 2201/2003 u li mis-sentenza mogħtija minn din il-qorti jirriżulta b’mod ċar li din tal-aħħar riedet tissuġġetta ruħha għar-regoli ta’ ġurisdizzjoni li huma direttament applikabbli, stabbiliti minn dan ir-regolament, jew li din iddeċidiet skonthom. Min-naħa l-oħra, kif jispeċifika l-Artikolu 24 tal-imsemmi regolament, il-qrati tal-Istati Membri l-oħra ma jistgħux jistħarrġu l-evalwazzjoni magħmula mill-ewwel qorti dwar il-ġurisdizzjoni tagħha. Din il-projbizzjoni ma twaqqafx il-possibbiltà, għal qorti li tressqet quddiemha deċiżjoni li ma tinkludix elementi li juru indubjament il‑ġurisdizzjoni dwar il-mertu tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini, milli tivverifika jekk minn din id-deċiżjoni jirriżultax li din l-aħħar qorti riedet tibbaża l‑ġurisdizzjoni tagħha fuq dispożizzjoni tal-imsemmi regolament. Fil-fatt, din il-verifika ma tikkostitwixxix stħarriġ tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini, iżda biss identifikazzjoni tal-bażi li fuqha l-qorti bbażat il-ġurisdizzjoni tagħha. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437, punti 73 sa 75).
( 18 ) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu III, Taqsima 4, tar‑Regolament Nru 2201/2003 li jirrigwarda s-saħħa eżekuttiva ta’ ċerti deċiżjonijiet inklużi ċerti deċiżjonijiet li jordnaw ir-ritorn tal-minuri (ara l‑Artikolu 21(3). Fil-punt 65 tas-sentenza Rinau (C‑195/08 PPU, EU:C:2008:406) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[i]r-riżerva magħmula fl-Artikolu 21(3) tar‑Regolament, bil-kliem ‘[m]ingħajr preġudizzju għal Taqsima 4’, […] għandha bħala għan li tispeċifika li l-possibbiltà mogħtija minn din id-dispożizzjoni lil kull parti interessata li titlob li tittieħed deċiżjoni għal rikonoxximent jew għal nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjoni mogħtija fi Stat Membru ma teskludiex il‑possibbiltà, taħt il-kundizzjonijiet neċessarji, li wieħed jirrikorri għas-sistema prevista fl-Artikoli 11(8), 40 u 42 [tal-imsemmi regolament] għall-każ ta’ ritorn ta’ minuri wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn, peress li din is-sistema tipprevali fuq dik prevista fit-Taqsimiet 1 u 2 tal-Kapitolu III.”
( 19 ) Mill-premessa 2 tar-Regolament Nru 2201/2003 jirriżulta li l-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji huwa l-bażi għall-ħolqien ta’ żona ġuridika ġenwina. Skont il-premessa 21 ta’ dan ir-regolament, dan ir‑rikonoxximent għandu jkun ibbażat fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka. Sentenza Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437, punti 70 u 71). Ara, b’analoġija, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 40). Kif il-Qorti tal‑Ġustizzja fakkret fis-sentenza Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata), hija din il-fiduċja reċiproka li ppermettiet li tiġi stabbilita sistema obbligatorja ta’ ġurisdizzjoni, li l-qrati kollha li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003 huma marbuta li josservaw, u li ppermettiet ir‑rinunzja korrispondenti tal-Istati Membri għar-regoli interni tagħhom ta’ rikonoxximent u ta’ infurzar favur mekkaniżmu ssimplifikat ta’ rikonoxximent u eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet mogħtija fil-kuntest ta’ proċeduri fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri.
( 20 ) Fis-sentenza Rinau (C‑195/08 PPU, EU:C:2008:406, punt 50), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, ir-raġunijiet għal nuqqas ta’ rikonoxximent għandhom jinżammu għal dak li huwa l-minimu neċessarju. Ara, wkoll is-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400, punt 40). Ir-raġunijiet għan-nuqqas ta’ rikonoxximent tad-deċiżjonijiet dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri li jistgħu jiġu invokati huma elenkati espressament u b’mod eżawrjenti fl‑Artikolu 23 tar-Regolament Nru 2201/2003. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza C. (C‑92/12 PPU, EU:C:2012:255, punt 104).
( 21 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata) li tirrigwarda l-Artikolu 34(1) tar-Regolament tal‑Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42), dispożizzjoni simili ferm għall-Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003. Konsegwentement, nikkunsidra li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja bbażata fuq l-Artikolu 34(1) tar-Regolament Nru 44/2001 tista’ tiġi trasposta għall-interpretazzjoni tal‑Artikolu 23(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, dejjem bil-kundizzjoni li skont din l-aħħar dispożizzjoni jiġu kkunsidrati l-aħjar interessi tal‑minuri. Ara wkoll, l‑Artikolu 45 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2015 tal‑Parlament Ewropew u tal‑Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2012, dwar il‑ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU L 351, p. 1), li huwa applikabbli mill‑10 ta’ Jannar 2015. Nirrileva li, fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal‑Ġustizzja ddeċidiet li [g]ħandu jsir użu mill-klawżola tal-ordni pubbliku, prevista fl-Artikolu 34(1) tar-Regolament Nru 44/2001, fil-każ biss li r-rikonoxximent tas-sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor tolqot is-sistema legali tal-Istat fejn jintalab ir-rikonoxximent ta’ sentenza b’mod inaċċettabbli, peress li jippreġudika prinċipju fundamentali. Sabiex tiġi osservata l-projbizzjoni tar-reviżjoni fuq il-mertu ta’ sentenza mogħtija fi Stat Membru ieħor, il-preġudizzju għandu jikkostitwixxi ksur manifest ta’ dispożizzjoni legali kkunsidrata li hija essenzjali fl-ordinament ġuridiku tal-Istat fejn issir it-talba jew ta’ dritt rikonoxxut li huwa fundamentali f’dan l-ordinament ġuridiku”.
( 22 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, punti 19 u 21) kif ukoll Renault (C‑38/98, EU:C:2000:225, punt 26) li jirrigwardaw l‑interpretazzjoni tal-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), kif emendata bil‑Konvenzjoni tad-9 ta’ Ottubru 1978 dwar l-adeżjoni tar-Renju tad‑Danimarka, tal-Irlanda u tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq (ĠU L 304, p. 1, u – test emendat - p. 77) u bil-Konvenzjoni tal-25 ta’ Ottubru 1982 dwar l-adeżjoni tar-Repubblika Ellenika (ĠU L 388, p. 1, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”). Fil-fatt, l-Artikolu 27(1) tal‑Konvenzjoni ta’ Brussell jipprevedi li “is-sentenzi ma humiex irrikonoxxuti […] jekk ir-rikonoxximent imur kontra l-ordni pubbliku tal-Istat mitlub” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. (Enfasi miżjud minni). Filwaqt li jiġi nnotat li kuntrarjament għall-Artikolu 23(a) tar‑Regolament Nru 2201/2003 u għall-Artikolu 34(1) tar-Regolament Nru 44/2011 il‑kelma “manifestament” hija nieqsa (fatt li jsaħħaħ iktar l-argument tiegħi), il‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja bbażata fuq l-Artikolu 27(1) tal‑Konvenzjoni ta’ Brussell tista’ tiġi trasposta għall-interpretazzjoni tal‑Artikolu 23(a) tar‑Regolament Nru 2201/2003, dejjem bil-kundizzjoni li skont din l-aħħar dispożizzjoni jittieħdu inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tal-minuri.
( 23 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2319 punti 46 u 47) li tirrigwarda b’mod partikolari l-Artikolu 34(1) tar-Regolament Nru 44/2001.
( 24 ) Ara, is-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punt 90). Ara, b’analoġija, is-sentenza Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, punt 31).
( 25 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, punt 32). Din is‑sentenza tirrigwarda t-tieni parti tas-sentenza tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 28 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell li l-kliem tagħha huwa simili għat-tieni sentenza tal‑Artikolu 24 tar-Regolament Nru 2201/2003.
( 26 ) Nikkunsidra li l-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni xi drabi huma konfużi u kontradittorji. Hija tikkunsidra, minn naħa, li l-ġurisdizzjoni tal-qorti tal‑Istat Membru ta’ oriġini ma tistax tkun is-suġġett ta’ xi stħarriġ u, min-naħa l‑oħra, li l-Istat Membru mitlub jista’ minkejja kollox jagħmel stħarriġ ġenerali fir‑rigward tal-ordni pubbliku fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza manifest u abbużiv tar‑regoli ta’ ġurisdizzjoni. Fl-opinjoni tiegħi, tali approċċ għandu r-riskju li jikkawża preġudizzju serju mhux biss lir-Regolament Nru 2201/2003 iżda wkoll lis-sistema ta’ moviment liberu tas-sentenzi fi ħdan l-Unjoni stabbilita minn regolamenti oħra. Mistoqsija dwar dan il-punt fis-seduta, il-Kummissjoni invokat l‑eżempju ta’ ksur mill-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini tal-Artikolu 6 tal‑Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal‑Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950. Jekk dan fil-fatt jista’ jaffettwa l-ordni pubbliku, dan bl-ebda mod ma jaqa’ taħt ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni. Barra minn hekk, jekk il-Kummissjoni tikkunsidra li hemm prova ta’ volontà intenzjonata minn ċerti qrati nazzjonali li jiksru r-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti mir-Regolament Nru 2201/2003, din l-istituzzjoni tista’ tibda proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Ara, b’analoġija, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punti 53 sa 55).
( 27 ) Ara s-sentenza C. (C‑92/12 PPU, EU:C:2012:255, punt 103).
( 28 ) F’dan ir-rigward il-qorti tal-Istat mitlub ma għandux jistħarreġ l-eżattezza tal-evalwazzjonijiet ta’ dritt u ta’ fatt li jkunu saru mill-qorti tal-Istat Membru ta’ oriġini. Ara, b’analoġija, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 43) li tirrigwarda l-Artikolu 36 tar-Regolament Nru 44/2001 li l-kliem tiegħu huwa simili ferm għall-Artikolu 26 tar-Regolament Nru 2201/2003.
( 29 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, punti 49 u 63).
( 30 ) Il-kawża prinċipali tiżdied fil-fatt ma’ numru ta’ rikorsi oħra ppreżentati quddiem il‑qrati Litwani, li kull darba ġew deċiżi favur Q. F’dan ir-rigward, ir-Repubblika tal-Litwanja, waqt is-seduta tas-27 ta’ Ottubru 2015, semmiet erba’ rikorsi, jiġifieri, ir-rikors dwar il-kustodja ta’ S quddiem is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė, li wassal għad-deċiżjoni kkontestata, il-proċedura ta’ ritorn quddiem il-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnuis) u l-appell quddiem il-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja), ir-rikors quddiem il-Vilniaus apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Vilnius) u l-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja) dwar il-modalitajiet temporanji ta’ komunikazzjoni ta’ P mal-wild S u, fl-aħħar nett, ir-rikors quddiem il-Klaipèdos apylinkés teismas (qorti tad-distrett ta’ Klaipèda) u l-Klaipèdos apygardos teismas (qorti reġjonali ta’ Klaipèda) dwar l-osservanza tal-modalitajiet ta’ kuntatt mal-wild S kif stabbiliti. Skont ir-Repubblika tal-Litwanja, tal-inqas sittax-il imħallef f’erba’ rikorsi differenti taw raġun lil Q abbażi tal-aħjar interessi tal-wild.
( 31 ) Ara l-ewwel paġna tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
( 32 ) Mill-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ P jirriżulta li, fid-dawl “tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali differenti applikabbli fil-qasam tad-dritt tal-kustodja u tal-istabbiliment r-residenza, u fid-dawl tal-fatt li ż-żewġ kawżi jirrigwardaw ir-residenza tal-wild S u tar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tagħha, għandu jiġi kkunsidrat li l-proċeduri pendenti f’dawn il-pajjiżi differenti għandhom l-istess suġġett”. Huwa reġa’ kkonferma l-pożizzjoni tiegħu f’dan ir-rigward waqt is-seduta tas-27 ta’ Ottubru 2015.
( 33 ) Fid-dawl ta’ din il-koinċidenza bejn il-kawża inkwistjoni quddiem il-qorti tar‑rinviju (imressqa fil-11 ta’ April 2014) u dik quddiem is-Šilutės rajono apylinkės teismas (qorti tad-distrett ta’ Šilutė) (imressqa fit-8 ta’ April 2014) li wasslet għad-deċiżjoni kkontestata, jista’ jiġi mistoqsi għaliex il-qorti tar-rinviju ma ssospendietx il-proċeduri skont l-Artikolu 19(2) tar-Regolament Nru 2201/2003 li jipprevedi li “[f]ejn il-proċedimenti dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar l‑istess minuri u li tinkludi l-istess kawża se jidħru quddiem qrati fi Stati Membri differenti, it-tieni qorti li ħadet il-pussess għandha b’mozzjoni tagħha stess żżomm il-proċedimenti sakemm il-ġurisdizzjoni ta’ l-ewwel qorti tiġi stabbilita”. Tali approċċ kien jevita proċeduri paralleli quddiem il-qrati ta’ Stati Membri differenti u sentenzi kunfliġġenti li jistgħu jirriżultaw (ara s-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punt 64).
( 34 ) Ara l-punt 42 ta’ din l-opinjoni.
( 35 ) Ara l-punti 16 u 17 (għall-fatti) u l-punt 47 (għall‑osservazzjonijiet tar-Repubblika tal-Litwanja) ta’ din l-opinjoni.
( 36 ) Il-Lietuvos apeliacinis teismas (qorti tal-appell tal-Litwanja) ċaħdet l-appell ippreżentat minn P. Din il-qorti kkunsidrat bħala stabbilit li P kien ħati ta’ “aġir intolerabbli kuntrarju għan-normi morali kif ukoll ta’ aġir lejn wild minuri li jista’ joħloq riskju għall-iżvilupp normali tal-minuri, għall-benessere soċjali tiegħu u għall-aħjar interessi tiegħu”.
( 37 ) Fil-fatt, għalkemm l-Artikolu 11(4) sa (6) tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedi li qorti adita b’talba għar-ritorn ta’ minuri tista’, bħal fil-kawża prinċipali, tirrifjuta li tirritorna lill-minuri skont l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont dan ir-regolament tista’ tieħu, minkejja deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn, deċiżjoni ulterjuri li tordna r-ritorn tal-minuri skont l-Artikolu 11(8) tal-imsemmi regolament, u din id-deċiżjoni tkun irrikonoxxuta bħala eżekuttiva fl-Istat Membru ta’ residenza tal-minuri mingħajr ma l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat ikunu jistgħu jopponu dan ir-rikonoxximent.
( 38 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punt 68) u C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268, punt 40), u l-Artikolu 19 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, li jipprovdi li “[d]eċiżjoni dwar ir-ritorn tal-minuri mogħtija fil-kuntest tal-Konvenzjoni ma taffetwax il-mertu tad-dritt tal-kustodja” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Fil-punt 40 tas-sentenza C. (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “għalhekk, ma tistax teżisti lis alibi pendens bejn tali azzjonijiet”. Fil-punt 46 tas-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li deċiżjoni ta’ kustodja hija deċiżjoni finali, adottata abbażi ta’ analiżi komprensiva tal-elementi kollha rilevanti, li permezz tagħha l-qorti li għandha ġurisdizzjoni tiddeċiedi dwar is-soluzzjoni tal-kwistjoni tal-kustodja tal-wild li ma għadhiex suġġetta għal deċiżjonijiet ulterjuri amministrattivi jew ġudizzjarji. Il-fatt li din is-soluzzjoni tal-kwistjoni tal-kustodja tal-wild tipprevedi reviżjoni jew rieżami perijodiku, f’terminu speċifiku jew skont ċerti ċirkustanzi, ta’ din il-kwistjoni ma jneħħix in-natura finali ta’ din id-deċiżjoni. Minn naħa l-oħra, fil-punt 43 ta’ din l-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-għan ta’ proċedura ta’ ritorn tal-minuri skont b’mod partikolari l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 2201/2003 huwa li jiskoraġġixxi l-ħtif ta’ minuri bejn l-Istati Membri u, f’każ ta’ ħtif, li jinkiseb ir-ritorn tal-minuri mingħajr dewmien. Fis-sentenza Aguirre Zarraga (C‑491/10 PPU, EU:C:2010:828, punt 45), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-ħtieġa ta’ ħeffa li fuqha hija bbażata is-sistema ta’ ritorn prevista fir-Regolament Nru 2201/2013 teżiġi li l-qrati nazzjonali aditi b’talba għar-ritorn tal-minuri jiddeċiedu malajr.
( 39 ) Ara s-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400, punti 59 u 60).
( 40 ) Qabel tadotta deċiżjoni ta’ ritorn skont l-Artikolu 11(8) tar-Regolament Nru 2201/2003, il-qorti inkwistjoni għandha tikkunsidra l-motivi u l-provi li abbażi tagħhom ingħatat id-deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja “[d]an it-teħid inkunsiderazzjoni jikkontribwixxi sabiex jiġġustifika l-infurzabbiltà ta’ tali deċiżjoni, ġaladarba ġiet adottata, skont il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka li fuqu huwa bbażat [dan] ir-[r]egolament”. “Barra minn hekk, din is-sistema għalhekk għandha eżami doppju tal-kwistjoni tar-ritorn tal-wild, li tiggarantixxi bażi aħjar għad-deċiżjoni u protezzjoni ikbar għall-interessi tal-wild”. Ara s-sentenza Povse (C‑211/10 PPU, EU:C:2010:400, punti 59 u 60).
( 41 ) Għandu jiġi enfasizzat ukoll li “it-terminu biex tinqata’ talba kontra r-ritorn huwa qasir ħafna”. Ara s-sentenza Rinau (C‑195/08 PPU, EU:C:2008:406, punt 66).
Full & Egal Universal Law Academy