ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
HENRIK SAUGMANDSGAARD ØE
της 21ης Φεβρουαρίου 2018 ( 1 )
Υπόθεση C‑667/16
M.N.J.P.W. Nooren, κληρονόμος του M.N.F.M. Nooren,
J.M.F.D.C. Nooren, κληρονόμος του M.N.F.M. Nooren
κατά
Staatssecretaris van Economische Zaken
[αίτηση του College van Beroep voor het bedrijfsleven
(διοικητικού δικαστηρίου αρμόδιου για οικονομικές υποθέσεις, Κάτω Χώρες)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή γεωργική πολιτική – Άμεσες ενισχύσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 73/2009 – Άρθρα 23 και 24 – Κανονισμός (ΕΚ) 1122/2009 – Άρθρα 70 έως 72 – Μη τήρηση των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως – Μειώσεις και αποκλεισμοί – Άθροιση μειώσεων»
I. Εισαγωγή
1.
Το College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικό δικαστήριο αρμόδιο για οικονομικές υποθέσεις, Κάτω Χώρες) υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 70 έως 72 του κανονισμού (ΕΚ) 1122/2009 ( 2 ).
2.
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ των κληρονόμων ενός κτηνοτρόφου και του staatssecretaris van Economische Zaken (Υφυπουργού Οικονομικών, Κάτω Χώρες) σχετικά με μείωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος άμεσης στηρίξεως για τους γεωργούς, που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 73/2009 ( 3 ), λόγω μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως που αφορούν την καλή διαβίωση των ζώων.
3.
Με τα προδικαστικά του ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες στον ίδιο τομέα, τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 επιτρέπουν την άθροιση, αφενός, των μειώσεων που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, των μειώσεων που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
4.
Στις παρούσες προτάσεις, θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι το ερώτημα αυτό χρήζει καταφατικής απαντήσεως και ότι, σε μια τέτοια κατάσταση, τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, σε συνδυασμό με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009, όχι μόνον επιτρέπουν αλλά και επιβάλλουν την άθροιση των εν λόγω μειώσεων.
II. Το δίκαιο της Ένωσης
Α. Ο κανονισμός 73/2009
5.
Περιλαμβανόμενο στο κεφάλαιο 4 του τίτλου II του κανονισμού 73/2009, το οποίο επιγράφεται «Ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου», το άρθρο 23, επιγραφόμενο «Μείωση ή αποκλεισμός από τις ενισχύσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανόνες πολλαπλής συμμόρφωσης», ορίζει, στην παράγραφό του 1, τα εξής:
«Στις περιπτώσεις που δεν εφαρμόζονται οι κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης ή δεν τηρείται πάντοτε η καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση κατά τη διάρκεια ενός συγκεκριμένου ημερολογιακού έτους (εφεξής “το σχετικό ημερολογιακό έτος”) και που η εν λόγω μη συμμόρφωση είναι το αποτέλεσμα πράξης ή παράλειψης άμεσα αποδιδόμενης στον γεωργό που υπέβαλε αίτηση ενίσχυσης κατά τη διάρκεια του σχετικού ημερολογιακού έτους, επιβάλλεται στον εν λόγω γεωργό μείωση του συνολικού ποσού άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν μετά την εφαρμογή των άρθρων 7, 10 και 11, ή αποκλεισμός από τη χορήγηση άμεσων ενισχύσεων, σύμφωνα με τους λεπτομερείς κανόνες του άρθρου 24.»
6.
Το άρθρο 24, περιλαμβανόμενο στο ίδιο κεφάλαιο του κανονισμού 73/2009 και επιγραφόμενο «Λεπτομερείς κανόνες για τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανόνες πολλαπλής συμμόρφωσης», ορίζει τα εξής:
«1. Οι λεπτομερείς κανόνες για τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς που αναφέρονται στο άρθρο 23, καθορίζονται με τη διαδικασία του άρθρου 141, παράγραφος 2. Εν προκειμένω, λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα, η έκταση, ο διαρκής χαρακτήρας και η επανάληψη της διαπιστούμενης μη συμμόρφωσης, καθώς και τα κριτήρια που καθορίζονται στις παραγράφους 2, 3 και 4 του παρόντος άρθρου.
2. Σε περίπτωση αμέλειας, το ποσοστό της μείωσης δεν υπερβαίνει το 5 % και, σε περίπτωση επανειλημμένης μη συμμόρφωσης, το 15 %.
[…]
3. Σε περίπτωση σκόπιμης μη συμμόρφωσης, το ποσοστό μείωσης δεν είναι κατ’ αρχήν μικρότερο του 20 % και μπορεί να φθάνει έως τον πλήρη αποκλεισμό από ένα ή περισσότερα καθεστώτα ενίσχυσης και να ισχύει για ένα ή περισσότερα ημερολογιακά έτη.
4. Σε κάθε περίπτωση, το συνολικό ποσό των μειώσεων και αποκλεισμών για ένα ημερολογιακό έτος, δεν υπερβαίνει το συνολικό ποσό που αναφέρεται στο άρθρο 23, παράγραφος 1.»
7.
Ο κανονισμός 73/2009 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 1307/2013 ( 4 ) ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2015 ( 5 ). Εντούτοις, ο κανονισμός 73/2009 εξακολουθεί να έχει εφαρμογή ratione temporis στα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης που αφορούν το έτος 2011 ( 6 ).
Β. Ο κανονισμός (ΕΚ) 1122/2009
8.
Περιλαμβανόμενο στο κεφάλαιο III του τίτλου IV του μέρους II του κανονισμού 1122/2009, το οποίο κεφάλαιο επιγράφεται «Διαπιστώσεις σχετικές με την πολλαπλή συμμόρφωση», το άρθρο 70, επιγραφόμενο «Γενικές αρχές και ορισμός», ορίζει, στην παράγραφό του 6, τα εξής:
«Όταν προσδιορίζονται περισσότερες της μιας καταστάσεις μη συμμόρφωσης προς διάφορες πράξεις ή πρότυπα για τον ίδιο τομέα πολλαπλής συμμόρφωσης, οι καταστάσεις αυτές θεωρούνται ως μία κατάσταση μη συμμόρφωσης για τον καθορισμό της μείωσης σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1, και το άρθρο 72, παράγραφος 1.»
9.
Το άρθρο 71, περιλαμβανόμενο στο ίδιο κεφάλαιο του κανονισμού 1122/2009 και επιγραφόμενο «Επιβολή μειώσεων σε περίπτωση αμέλειας», ορίζει τα εξής:
«1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 77, αν η προσδιορισθείσα μη συμμόρφωση οφείλεται σε αμέλεια του γεωργού, επιβάλλεται μείωση. Η μείωση αυτή ανέρχεται, κατά κανόνα, σε 3 % του συνολικού ποσού που αναφέρεται στο άρθρο 70, παράγραφος 8.
Εντούτοις, ο οργανισμός πληρωμών μπορεί, βασιζόμενος στην εκτίμηση της αρμόδιας ελεγκτικής αρχής που περιέχεται στο μέρος αξιολόγησης της έκθεσης ελέγχου σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, να αποφασίσει είτε να μειώσει το ανωτέρω ποσοστό σε 1 % είτε να το αυξήσει σε 5 % του εν λόγω συνολικού ποσού ή, στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 54 παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, δεύτερο εδάφιο, να μην επιβάλει καμία μείωση.
[…]
5. Με την επιφύλαξη των περιπτώσεων εκ προθέσεως μη συμμόρφωσης σύμφωνα με το άρθρο 72, όταν έχει προσδιοριστεί επανειλημμένη μη συμμόρφωση, το ποσοστό που καθορίζεται σύμφωνα με την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου για την επανειλημμένη μη συμμόρφωση τριπλασιάζεται ως προς την πρώτη επανάληψη. Προς τούτο, αν το εν λόγω ποσοστό έχει καθοριστεί σύμφωνα με το άρθρο 70, παράγραφος 6, ο οργανισμός πληρωμών προσδιορίζει το ποσοστό που θα είχε εφαρμοστεί για την επανειλημμένη μη συμμόρφωση προς τη συγκεκριμένη απαίτηση ή πρότυπο.
Σε περίπτωση περαιτέρω επαναλήψεων, ο τριπλασιασμός εφαρμόζεται κάθε φορά στο ποσοστό μείωσης που έχει προκύψει για την προηγούμενη επανειλημμένη μη συμμόρφωση. Η μέγιστη μείωση, ωστόσο, δεν υπερβαίνει το 15 % του συνολικού ποσού που αναφέρεται στο άρθρο 70, παράγραφος 8.
Μόλις συμπληρωθεί το ανώτατο ποσοστό του 15 %, ο οργανισμός πληρωμών ενημερώνει τον ενδιαφερόμενο γεωργό ότι, αν προσδιοριστεί εκ νέου η ίδια κατάσταση μη συμμόρφωσης, θα θεωρηθεί ότι έχει ενεργήσει από πρόθεση κατά την έννοια του άρθρου 72. Αν προσδιοριστεί μετέπειτα περαιτέρω μη συμμόρφωση, το εφαρμοστέο ποσοστό μείωσης καθορίζεται με τριπλασιασμό του γινομένου του προηγούμενου πολλαπλασιασμού, όπου ισχύει, πριν από την εφαρμογή του περιορισμού σε 15 % που προβλέπεται στην τελευταία φράση του δεύτερου εδαφίου.
6. Σε περίπτωση προσδιορισμού επανειλημμένης μη συμμόρφωσης που συντρέχει με άλλη κατάσταση μη συμμόρφωσης ή άλλη επανειλημμένη μη συμμόρφωση, τα προκύπτοντα ποσοστά μείωσης αθροίζονται. Με την επιφύλαξη του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 5, ωστόσο, η μέγιστη μείωση δεν υπερβαίνει το 15 % του συνολικού ποσού που αναφέρεται στο άρθρο 70, παράγραφος 8.»
10.
Το άρθρο 72, περιλαμβανόμενο στο ίδιο κεφάλαιο του κανονισμού 1122/2009 και επιγραφόμενο «Επιβολή μειώσεων και αποκλεισμών στις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης εκ προθέσεως», ορίζει, στην παράγραφό του 1, τα εξής:
«Με την επιφύλαξη του άρθρου 77, αν η προσδιορισθείσα μη συμμόρφωση έχει διαπραχθεί εκ προθέσεως από τον γεωργό, η εφαρμοστέα μείωση στο συνολικό ποσό που αναφέρεται στο άρθρο 70, παράγραφος 8, ανέρχεται, κατά κανόνα, σε 20 % του εν λόγω συνολικού ποσού.
Εντούτοις, ο οργανισμός πληρωμών μπορεί, βασιζόμενος στην εκτίμηση της αρμόδιας ελεγκτικής αρχής που περιέχεται στο μέρος αξιολόγησης της έκθεσης ελέγχου σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, να αποφασίσει να μειώσει το ανωτέρω ποσοστό σε 15 % τουλάχιστον ή, κατά περίπτωση, να το αυξήσει έως και στο 100 % του εν λόγω συνολικού ποσού.»
11.
Ο κανονισμός 1122/2009 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 640/2014 ( 7 ) ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2015 ( 8 ). Εντούτοις, ο κανονισμός 1122/2009 εξακολουθεί να έχει εφαρμογή ratione temporis στα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης που αφορούν το έτος 2011 ( 9 ).
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
12.
Κατά το έτος 2011, οι ελεγκτές της Algemene Inspectiedienst (Γενικής Υπηρεσίας Επιθεωρήσεως, Κάτω Χώρες) διαπίστωσαν δέκα φορές ότι ο M.N.F.M. Nooren (στο εξής: M. Nooren), κτηνοτρόφος για την παραγωγή γάλακτος και κρέατος, δεν είχε τηρήσει διάφορους κανόνες πολλαπλής συμμορφώσεως σχετικούς με την καλή διαβίωση των ζώων ( 10 ). Βάσει των διαπιστώσεων αυτών επιβλήθηκε στον M. Nooren μείωση του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων για το έτος 2011 ( 11 ).
13.
Με απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2014, ο Υφυπουργός Οικονομικών καθόρισε τη μείωση στο 55 % ( 12 ). Η μείωση αυτή αποτελούνταν, αφενός, από μείωση 15 % λόγω περισσότερων της μιας περιπτώσεων εξ αμελείας μη συμμορφώσεως, επανειλημμένων και μη επανειλημμένων, και, αφετέρου, από μείωση 40 % λόγω περισσότερων της μιας περιπτώσεων εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Όσον αφορά τη μείωση του 40 %, ο Υφυπουργός Οικονομικών έκρινε ότι, λόγω των επιβαρυντικών περιστάσεων, η μείωση του 20 % που κανονικά ήταν εφαρμοστέα σε περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως έπρεπε να διπλασιαστεί ( 13 ).
14.
Οι κληρονόμοι του M. Nooren, δηλαδή οι M.N.J.P.W. Nooren και J.M.F.D.C. Nooren, άσκησαν προσφυγή ενώπιον του College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικού δικαστηρίου αρμόδιου για οικονομικές υποθέσεις), μεταξύ άλλων, κατά της αποφάσεως του Υφυπουργού Οικονομικών της 18ης Σεπτεμβρίου 2014 ( 14 ).
15.
Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι κληρονόμοι του M. Nooren διατείνονται, ιδίως, ότι, δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009, οι διαπιστωθείσες περιπτώσεις μη συμμορφώσεως πρέπει να θεωρηθούν ως μία περίπτωση μη συμμορφώσεως. Κατ’ αυτούς, πρόκειται μόνο για επανειλημμένες περιπτώσεις μη συμμορφώσεως στον ίδιο τομέα κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως. Συνεπώς, δεν τίθεται ζήτημα αθροίσεως των ποσοστών μειώσεως στο πλαίσιο του άρθρου 71, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού. Επομένως, η μείωση δεν μπορούσε να υπερβεί το 15 %.
16.
Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι ο Υφυπουργός Οικονομικών ορθώς επέβαλε, αφενός, μείωση 15 % για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως, και, αφετέρου, μείωση 40 % για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Εντούτοις, το δικαστήριο αυτό έχει αμφιβολίες ως προς το αν, δυνάμει των άρθρων 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, οι εν λόγω μειώσεις μπορούν να αθροιστούν, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη.
17.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι η προβληθείσα από τον Υφυπουργό Οικονομικών ερμηνεία, κατά την οποία μια τέτοια άθροιση είναι δυνατή, οδηγεί στον παραγκωνισμό του γενικού κανόνα που περιέχεται στο άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 (περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως στον ίδιο τομέα κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως θεωρούνται για την επιβολή μειώσεως ως μία περίπτωση μη συμμορφώσεως) από τον ειδικό κανόνα που προβλέπεται στο άρθρο 71, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 (σε περίπτωση επανειλημμένης μη συμμορφώσεως και άλλης μη συμμορφώσεως ή άλλης επανειλημμένης μη συμμορφώσεως, τα ποσοστά μειώσεως αθροίζονται μεταξύ τους). Επιπλέον, πάντα κατά το αιτούν δικαστήριο, ο Υφυπουργός Οικονομικών φαίνεται, με την ερμηνεία αυτή, να παραβλέπει το γεγονός ότι το άρθρο 71, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 δεν έχει εφαρμογή όταν αυτός καθ’ εαυτόν ένας κανόνας πολλαπλής συμμορφώσεως δεν έχει τηρηθεί εκ προθέσεως. Οι κανόνες υπολογισμού για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως διέπονται από το άρθρο 72 του κανονισμού 1122/2009. Ωστόσο, η διάταξη αυτή δεν περιέχει κανόνα για την περίπτωση που εκ παραλλήλου διαπιστώνονται, αφενός, επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Οι εν λόγω διατάξεις δεν καθιστούν δυνατό να καθοριστεί με σαφήνεια αν οι σχετικές μειώσεις μπορούν να αθροιστούν μεταξύ τους και, στην περίπτωση αυτή, κατά ποιον τρόπο ούτε αν ο Υφυπουργός Οικονομικών ορθώς επέβαλε τη συνολική μείωση του 55 %.
18.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικό δικαστήριο αρμόδιο για οικονομικές υποθέσεις) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να θέσει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:
«1)
Προέβλεψε ο νομοθέτης της Ένωσης στα άρθρα 70, 71 και 72 του [κανονισμού 1122/2009] τη δυνατότητα, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη όπου πρόκειται για περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες στον ίδιο τομέα κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως, αθροίσεως των μειώσεων της ενισχύσεως που απορρέουν, αφενός, από επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως και, αφετέρου, από περιπτώσεις εκ προθέσεως μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ποια διάταξη συνιστά τη νομική βάση για μια τέτοια άθροιση και ποιος είναι ο κανόνας υπολογισμού που τη διέπει;
3)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, υπάρχει άλλη νομική βάση στο δίκαιο της Ένωσης για μια τέτοια άθροιση;»
19.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Και οι δύο εκπροσωπήθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 7ης Νοεμβρίου 2017.
IV. Ανάλυση
Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
20.
Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία προτείνω στο Δικαστήριο να εξετάσει από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες στον ίδιο τομέα, τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 επιτρέπουν να αθροιστούν, αφενός, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, οι μειώσεις και αποκλεισμοί που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, αν στο δίκαιο της Ένωσης υπάρχει άλλη νομική βάση που επιτρέπει μια τέτοια άθροιση.
21.
Πριν αρχίσω την εξέταση των ερωτημάτων αυτών, θεωρώ χρήσιμο να εκθέσω εν συντομία τα κύρια χαρακτηριστικά του καθεστώτος των μειώσεων και αποκλεισμών που επιβάλλονται σε περίπτωση μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως το οποίο θεσπίστηκε με τους κανονισμούς 73/2009 και 1122/2009 (τμήμα Β).
22.
Εν συνεχεία, θα εξετάσω τα προδικαστικά ερωτήματα. Συναφώς, θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, σε συνδυασμό με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, πρέπει να αθροιστούν, αφενός, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, οι μειώσεις και αποκλεισμοί που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως (τμήμα Γ).
Β. Επί των κυρίων χαρακτηριστικών του καθεστώτος μειώσεων και αποκλεισμών σε περίπτωση μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως, όπως αυτό θεσπίστηκε με τους κανονισμούς 73/2009 και 1122/2009
23.
Στο πλαίσιο του συστήματος «πολλαπλής συμμορφώσεως», το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της στηρίξεως που παρέχει η Ένωση στο πλαίσιο των άμεσων ενισχύσεων, στους γεωργούς που δεν τηρούν ορισμένες κανονιστικές απαιτήσεις διαχειρίσεως (τους λεγόμενους «κανόνες πολλαπλής συμμορφώσεως») επιβάλλεται μείωση των άμεσων ενισχύσεων ή αποκλεισμός από αυτές ( 15 ). Σκοπός του εν λόγω καθεστώτος μειώσεων και αποκλεισμών είναι να παροτρύνει τους γεωργούς να τηρούν την ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης στους διάφορους τομείς της πολλαπλής συμμορφώσεως έτσι ώστε να ενσωματωθούν στην κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) τα πρότυπα σχετικά, μεταξύ άλλων, με την καλή διαβίωση των ζώων ( 16 ).
24.
Το άρθρο 23, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 73/2009 προβλέπει ότι, όταν δεν εφαρμόζονται οι κανονιστικές απαιτήσεις διαχειρίσεως ή δεν τηρείται η καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους για το οποίο γεωργός υπέβαλε αίτηση ενισχύσεως, στον γεωργό αυτόν επιβάλλεται μείωση του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν ( 17 ). Οι μειώσεις και αποκλεισμοί επιβάλλονται σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που προβλέπονται στο άρθρο 24 του εν λόγω κανονισμού και στα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, οι οποίοι περιέχουν πιο λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς ( 18 ).
25.
Το άρθρο 24 του κανονισμού 73/2009 και τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 διακρίνουν μεταξύ των κυρώσεων που επιβάλλονται, αφενός, σε περιπτώσεις αμέλειας και, αφετέρου, σε περιπτώσεις σκόπιμης μη συμμορφώσεως ( 19 ). Πράγματι, κατ’ εφαρμογήν των εν λόγω διατάξεων, τα δύο αυτά είδη παραβάσεων συνεπάγονται σαφώς χωριστές κυρώσεις.
26.
Όσον αφορά, πρώτον, τις μειώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση αμέλειας (μη επανειλημμένης), το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 73/2009 προβλέπει ένα ανώτατο ποσοστό 5 %. Το άρθρο 71, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009 διευκρινίζει ότι το ποσοστό της μειώσεως που επιβάλλεται σε περίπτωση αμέλειας ανέρχεται, κατά κανόνα, στο 3 %, αλλά μπορεί να μειωθεί στο 1 % και να αυξηθεί στο 5 % ( 20 ).
27.
Όσον αφορά ειδικότερα, τις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας, το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 73/2009 καθορίζει το ανώτατο όριο της μειώσεως στο 15 %. Για τις περιπτώσεις αυτές, το άρθρο 71, παράγραφος 5, του κανονισμού 1122/2009 προβλέπει έναν κανόνα υπολογισμού, ο οποίος, στην ουσία, συνίσταται στον τριπλασιασμό του ποσοστού που είχε προηγουμένως καθοριστεί, σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, όσον αφορά την πρώτη επανάληψη. Σε περίπτωση περαιτέρω επαναλήψεων, ο τριπλασιασμός εφαρμόζεται κάθε φορά στο ποσοστό μειώσεως που υπολογίστηκε για την προηγούμενη επανειλημμένη μη συμμόρφωση, έως ότου συμπληρωθεί το ανώτατο όριο του 15 % ( 21 ).
28.
Όσον αφορά, δεύτερον, τις μειώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση σκόπιμης μη συμμορφώσεως, το άρθρο 24, παράγραφος 3, του κανονισμού 73/2009 προβλέπει ότι το ποσοστό μειώσεως, κατ’ αρχήν, δεν μπορεί να είναι μικρότερο του 20 % και μπορεί να φθάσει έως τον πλήρη αποκλεισμό (ήτοι σε μείωση κατά 100 %) από ένα ή περισσότερα καθεστώτα ενισχύσεως και να εφαρμοστεί για ένα ή περισσότερα ημερολογιακά έτη. Το άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009 διευκρινίζει ότι το ποσοστό της μειώσεως ανέρχεται από 15 % έως 100 %, ενώ η μείωση καθορίζεται, κατά κανόνα, στο 20 % ( 22 ).
29.
Τέλος, το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009 προβλέπει ένα ανώτατο όριο, βάσει του οποίου, εν πάση περιπτώσει, το συνολικό ποσό των μειώσεων και αποκλεισμών για ένα ημερολογιακό έτος δεν μπορεί να υπερβεί το συνολικό ποσό των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν.
30.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι μειώσεις και αποκλεισμοί που επιβάλλονται σε περίπτωση μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως διέπονται τόσο από τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 όσο και από τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, σημειουμένου ότι οι πρώτες διατάξεις θεσπίζουν τις γενικές αρχές και τα γενικά κριτήρια ενώ οι τελευταίες θέτουν πιο λεπτομερείς κανόνες. Πάνω σε αυτή τη βάση, θεωρώ, όπως η Ολλανδική Κυβέρνηση, ότι, προκειμένου να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει να ληφθούν υπόψη όχι μόνον τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, αλλά και τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 ( 23 ).
Γ. Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
31.
Πρέπει να υπομνησθεί, ευθύς εξαρχής, ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο Υφυπουργός Οικονομικών ορθώς επέβαλε, αφενός, μείωση 15 % για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, μείωση 40 % για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως ( 24 ).
32.
Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία προτείνω στο Δικαστήριο να εξετάσει από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν οι εν λόγω μειώσεις του 15 % και 40 % μπορούν να αθροιστούν, έτσι ώστε στον συγκεκριμένο γεωργό να επιβληθεί συνολική μείωση 55 %.
33.
Όπως η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, έχω την άποψη ότι στο ερώτημα αυτό πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση. Πράγματι, θεωρώ ότι τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, σε συνδυασμό με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως στον ίδιο τομέα, πρέπει να αθροιστούν, αφενός, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
34.
Συναφώς, στηρίζομαι στις ακόλουθες παρατηρήσεις.
35.
Πρώτον, όπως έχω ήδη εκθέσει με τις παρούσες προτάσεις, το άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 73/2009 προβλέπει μείωση του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν, όταν δεν έχουν τηρηθεί οι κανόνες πολλαπλής συμμορφώσεως. Συναφώς, το άρθρο 24 του κανονισμού 73/2009 και τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 διακρίνουν μεταξύ, αφενός, των περιπτώσεων αμέλειας και, αφετέρου, των περιπτώσεων σκόπιμης μη συμμορφώσεως, προβλέποντας σαφώς χωριστές κυρώσεις για τα δύο αυτά είδη παραβάσεων ( 25 ).
36.
Επομένως, κατά την άποψή μου, σε μια κατάσταση όπου έχουν διαπιστωθεί τόσο περιπτώσεις εξ αμελείας όσο και περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, πρέπει να καθοριστούν χωριστά, αφενός, οι μειώσεις που θα επιβληθούν για τις περιπτώσεις της εξ αμελείας μη συμμορφώσεως (οι οποίες καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 73/2009 και το άρθρο 71 του κανονισμού 1122/2009) και, αφετέρου, οι μειώσεις και αποκλεισμοί που θα επιβληθούν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως (οι οποίες καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 3, του κανονισμού 73/2009 και το άρθρο 72 του κανονισμού 1122/2009). Μόνο με μια τέτοια προσέγγιση είναι δυνατόν να τηρηθεί ο τρόπος εφαρμογής του κάθε συστήματος κυρώσεων, όσον αφορά, ιδίως, τα ποσοστά μειώσεως και τα ανώτατα όρια που πρέπει να επιβάλλονται για τα δύο αυτά είδη παραβάσεων ( 26 ).
37.
Εν συνεχεία, οι μειώσεις και αποκλεισμοί που καθορίστηκαν κατ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να αθροιστούν έως το ανώτατο όριο του 100 % που προβλέπεται από το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009. Η υποχρέωση για μια τέτοια άθροιση είναι, κατ’ εμέ, σύμφυτη με το καθεστώς μειώσεων και αποκλεισμών που θεσπίστηκε με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 και τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009. Πράγματι, οι εν λόγω διατάξεις θα στερούνταν της πρακτικής αποτελεσματικότητάς τους αν οι μειώσεις που καθορίστηκαν για τις περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως «απερροφώντο», κατά κάποιο τρόπο, από αυτές που καθορίστηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως (ή αντιστρόφως). Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι, σε περίπτωση μη αθροίσεως, το προβλεπόμενο από το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009 ανώτατο όριο θα στερούνταν πεδίου εφαρμογής ( 27 ). Έτσι, θεωρώ ότι έχω απαντήσει στο ζήτημα ως προς τη νομική βάση μιας τέτοιας αθροίσεως, το οποίο ήγειρε το αιτούν δικαστήριο με το δεύτερο προδικαστικό του ερώτημα ( 28 ).
38.
Δεύτερον, διαπιστώνεται ότι ουδεμία από τις διατάξεις των κανονισμών 73/2009 και 1122/2009 επιτρέπει παρέκκλιση από την εν λόγω αρχή της αθροίσεως σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως στον ίδιο τομέα, εκ των οποίων ορισμένες, επανειλημμένες και μη επανειλημμένες, οφείλονται σε αμέλεια, και άλλες συνιστούν περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Ειδικότερα, οι κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 70, παράγραφος 6, και στο άρθρο 71, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009, τους οποίους επικαλούνται οι κληρονόμοι του M. Nooren ( 29 ), δεν δικαιολογούν παρέκκλιση από την αρχή της αθροίσεως, αφενός, των μειώσεων που καθορίστηκαν για τις περιπτώσεις αμέλειας και, αφετέρου, των μειώσεων και αποκλεισμών που καθορίστηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
39.
Όσον αφορά, πρώτον, το άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009, διαπιστώνεται ότι η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι, όταν έχουν διαπιστωθεί περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως προς διάφορες πράξεις ή πρότυπα για τον ίδιο τομέα πολλαπλής συμμορφώσεως, οι περιπτώσεις αυτές θεωρούνται ως μία περίπτωση μη συμμορφώσεως για τον καθορισμό της μειώσεως σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1, και το άρθρο 72, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού ( 30 ).
40.
Κατ’ εμέ, η εν λόγω διάταξη προβλέπει «ομαδοποίηση» παραβάσεων προκειμένου να καθοριστούν οι αντίστοιχες κυρώσεις, αφενός, για τις περιπτώσεις αμέλειας, σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009, και, αφετέρου, για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού. Με άλλα λόγια, θεωρώ ότι η εν λόγω διάταξη συνεπάγεται ότι όλες οι περιπτώσεις αμέλειας πρέπει να θεωρούνται ως μία περίπτωση αμέλειας και ότι όλες οι περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως πρέπει να θεωρούνται ως μία περίπτωση εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, κατά τον καθορισμό των αντίστοιχων κυρώσεων ( 31 ).
41.
Αντιθέτως, στο κείμενο του άρθρου 70, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού δεν υπάρχει τίποτα που να δείχνει, κατ’ εμέ, ότι πρέπει να επιβάλλεται μία κύρωση για όλες τις διαπιστωμένες περιπτώσεις μη συμμορφώσεως ανεξαρτήτως της φύσεώς τους, όπως φαίνεται να προτείνουν οι κληρονόμοι του M. Nooren ( 32 ). Εξάλλου, μια τέτοια ερμηνεία δεν θα ήταν σύμφωνη με τη διάκριση στην οποία προβαίνουν το άρθρο 24 του κανονισμού 73/2009 και τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 μεταξύ των κυρώσεων που επιβάλλονται σε περίπτωση αμέλειας και αυτών που επιβάλλονται σε περίπτωση σκόπιμης μη συμμορφώσεως. Υπενθυμίζω, στο πλαίσιο αυτό, ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ένας κανονισμός εφαρμογής πρέπει να ερμηνεύεται, ει δυνατόν, κατά τρόπο σύμφωνο με τον βασικό κανονισμό ( 33 ).
42.
Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 δεν έχει εφαρμογή στις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας. Πράγματι, το γράμμα της εν λόγω διατάξεως παραπέμπει μόνο στο άρθρο 71, παράγραφος 1, και στο άρθρο 72, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, τις μειώσεις που επιβάλλονται σε μη επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας και τις μειώσεις που επιβάλλονται σε περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Αντιθέτως, η εν λόγω διάταξη δεν παραπέμπει στο άρθρο 71, παράγραφος 5, του ίδιου κανονισμού το οποίο αφορά τις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας. Συνεπώς, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, το άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 δεν έχει εφαρμογή στις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας. Επομένως, και εν πάση περιπτώσει, η μείωση που πρέπει να επιβάλλεται σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει να καθορίζεται χωριστά.
43.
Όσον αφορά, δεύτερον, το άρθρο 71, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009, διαπιστώνεται ότι, όπως προκύπτει από τον τίτλο του, το εν λόγω άρθρο 71 αφορά μόνο τις περιπτώσεις αμέλειας και ότι η παράγραφός του 6 αφορά την ιδιαίτερη κατάσταση όπου μια επανειλημμένη μη συμμόρφωση αποδεικνύεται εκ παραλλήλου με άλλη μη συμμόρφωση, επανειλημμένη ή μη επανειλημμένη. Επομένως, η εν λόγω διάταξη δεν έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως και, συνεπώς, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η εν λόγω διάταξη ουδόλως δύναται να επηρεάσει τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς που πρέπει να επιβληθούν για τις διαπιστωθείσες περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
44.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ούτε το άρθρο 70, παράγραφος 6, ούτε το άρθρο 71, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 ούτε ο συνδυασμός των δύο αυτών διατάξεων μπορούν να δικαιολογήσουν την επιβολή ενιαίας κυρώσεως ανερχόμενης στο 15 %, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπως προβάλλουν οι κληρονόμοι του M. Nooren ( 34 ).
45.
Εξάλλου, μια τέτοια ερμηνεία δεν θα ήταν λογική. Πράγματι, θα είχε ως συνέπεια ότι η μείωση, που πρέπει να επιβληθεί σε μια κατάσταση όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και περισσότερες της μιας περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, θα είναι μικρότερη από τη μείωση που πρέπει να επιβληθεί για μία περίπτωση εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως η οποία, γενικά, ανέρχεται στο 20 %, σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009. Επιπλέον, ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα ήταν σύμφωνο με τον σκοπό του καθεστώτος μειώσεων και αποκλεισμών που θεσπίστηκε με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 και με τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, τα οποία επιδιώκουν να παροτρύνουν τους γεωργούς να τηρούν την ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης στους διάφορους τομείς πολλαπλής συμμορφώσεως ( 35 ).
46.
Σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η εφαρμογή των άρθρων 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 και των άρθρων 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 καταλήγει, κατά την άποψή μου, στις ακόλουθες μειώσεις και στους ακόλουθους αποκλεισμούς.
47.
Σε πρώτο στάδιο, πρέπει να ομαδοποιηθούν, σύμφωνα με το άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009, αφενός, όλες οι μη επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας και, αφετέρου, όλες οι περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως και να καθοριστεί χωριστά για τις δύο αυτές ομάδες παραβάσεων η μείωση ή ο αποκλεισμός που θα επιβληθεί σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1 (για τις μη επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας), και σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 1 (για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως), του εν λόγω κανονισμού. Σε δεύτερο στάδιο, πρέπει να καθοριστούν οι μειώσεις που θα επιβληθούν για τις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας, σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 5, του κανονισμού 1122/2009. Σε τρίτο στάδιο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 71, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού, πρέπει να αθροιστούν τα ποσοστά των μειώσεων που καθορίστηκαν, αφενός, για τις μη επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας και, αφετέρου, για τις επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας, μέχρι το ανώτατο όριο του 15 % που προβλέπεται στη διάταξη αυτή. Τέλος, πρέπει να αθροιστούν, αφενός, η κατά τα ανωτέρω καθορισθείσα μείωση για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις αμέλειας και, αφετέρου, η μείωση (ή ο αποκλεισμός) που καθορίστηκε για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Πάντως, σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009, το συνολικό ποσό των μειώσεων και αποκλεισμών για ένα ημερολογιακό έτος δεν μπορεί να υπερβεί το 100 % του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν, στην υπό κρίση υπόθεση, ο εν λόγω τρόπος υπολογισμού τηρήθηκε κατά τον υπολογισμό της μειώσεως του 55 %.
48.
Εν είδει συμπεράσματος, θεωρώ χρήσιμο να διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την απάντηση που η Επιτροπή προτείνει να δοθεί στα προδικαστικά ερωτήματα. Προτείνει να δοθεί στα ερωτήματα αυτά η συνολική απάντηση ότι τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 δεν εμποδίζουν να λαμβάνουν υπόψη οι αρμόδιες εθνικές αρχές, σε μια κατάσταση σωρεύσεως μιας ή περισσότερων περιπτώσεων εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως κατά την έννοια του άρθρου 72, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, επίσης την ύπαρξη άλλων περιπτώσεων εξ αμελείας μη συμμορφώσεως, επανειλημμένων ή μη επανειλημμένων, και να επιβάλλουν, εντός των ορίων της διατάξεως αυτής, μία μόνον συνολική μείωση λαμβάνοντας υπόψη, για συγκεκριμένο μέρος του συνολικού ποσοστού μειώσεως, επίσης την ύπαρξη αυτών των άλλων περιπτώσεων εξ αμελείας μη συμμορφώσεως.
49.
Με άλλα λόγια, η Επιτροπή θεωρεί ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009 προβλέπει μείωση ανερχόμενη έως το 100 % για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου έχουν διαπιστωθεί τόσο περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως, επανειλημμένες και μη επανειλημμένες, όσο και περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως, να καθορίσουν μια συνολική μείωση, βάσει της εν λόγω διατάξεως, λαμβάνουσα υπόψη όχι μόνο τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως αλλά και τις περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως.
50.
Η προτεινόμενη από την Επιτροπή προσέγγιση δεν με πείθει για τους ακόλουθους λόγους.
51.
Πρώτον, μια τέτοια προσέγγιση, κατά την άποψή μου, δεν συνάδει με το γράμμα του άρθρου 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009 κατά το οποίο η εν λόγω διάταξη αφορά μόνο τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Επιπλέον, δεν σέβεται τη διάκριση, στην οποία προβαίνουν το άρθρο 24 του κανονισμού 73/2009 και τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, μεταξύ, αφενός, των μειώσεων που πρέπει να επιβάλλονται σε περίπτωση αμέλειας και, αφετέρου, των μειώσεων και αποκλεισμών που πρέπει να επιβάλλονται σε περίπτωση σκόπιμης μη συμμορφώσεως ( 36 ).
52.
Δεύτερον, θεωρώ ότι η προσέγγιση της Επιτροπής θα δημιουργήσει προβλήματα ασφάλειας δικαίου για τους ενδιαφερόμενους, καθόσον αφήνει υπερβολικά μεγάλο περιθώριο εκτιμήσεως στις εθνικές αρχές, όσον αφορά τον καθορισμό της «συνολικής μειώσεως» που πρέπει να επιβληθεί σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη. Πράγματι, αν ακολουθηθεί η προσέγγιση αυτή, θα είναι στην πράξη αδύνατον για τους ενδιαφερόμενους να προβλέψουν την κύρωση που θα τους επιβληθεί σε μια τέτοια κατάσταση ( 37 ). Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι σκοπός των άρθρων 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 είναι η θέσπιση λεπτομερών κανόνων για τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς που πρέπει να επιβάλλονται σε περίπτωση μη τηρήσεως των κανόνων πολλαπλής συμμορφώσεως ( 38 ). Πάντως, η προτεινόμενη από την Επιτροπή προσέγγιση θα είχε ως αποτέλεσμα να καταστούν άχρηστοι οι εν λόγω κανόνες, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, καθόσον στην πραγματικότητα, αυτοί θα «απερροφώντο» από τον κανόνα του άρθρου 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009.
53.
Εν κατακλείδι, προτείνω στο Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009, σε συνδυασμό με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου έχουν διαπιστωθεί περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες στον ίδιο τομέα, πρέπει να αθροιστούν, αφενός, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως οι οποίες καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 73/2009 και με το άρθρο 71 του κανονισμού 1122/2009, και, αφετέρου, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως οι οποίες καθορίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 3, του κανονισμού 73/2009 και με το άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009. Πάντως, κατά το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009, το συνολικό ποσό των μειώσεων και αποκλεισμών για ένα ημερολογιακό έτος δεν μπορεί να υπερβεί το 100 % του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν.
54.
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως αυτής, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα.
V. Πρόταση
55.
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στα προδικαστικά ερωτήματα του College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικού δικαστηρίου αρμόδιου για οικονομικές υποθέσεις, Κάτω Χώρες) την ακόλουθη απάντηση:
Τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού (ΕΚ) 1122/2009 της Επιτροπής, της 30ής Νοεμβρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 73/2009 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση, τη διαφοροποίηση και το ολοκληρωμένο σύστημα διαχειρίσεως και ελέγχου, στο πλαίσιο των καθεστώτων άμεσης στηρίξεως για τους γεωργούς που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό, καθώς και λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1234/2007 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση στο πλαίσιο του καθεστώτος στηρίξεως που προβλέπεται για τον αμπελοοινικό τομέα, σε συνδυασμό με τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού (ΕΚ) 73/2009 του Συμβουλίου, της 19ης Ιανουαρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στηρίξεως για τους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στηρίξεως για τους γεωργούς, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) 1290/2005, (ΕΚ) 247/2006, (ΕΚ) 378/2007 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) 1782/2003, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου έχουν διαπιστωθεί περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες στον ίδιο τομέα, πρέπει να αθροιστούν, αφενός, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις επανειλημμένες και μη επανειλημμένες περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως και, αφετέρου, οι μειώσεις που επιβλήθηκαν για τις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως. Πάντως, κατά το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009, το συνολικό ποσό των μειώσεων και αποκλεισμών για ένα ημερολογιακό έτος δεν μπορεί να υπερβεί το 100 % του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ή πρόκειται να χορηγηθούν.
( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
( 2 ) Κανονισμός της Επιτροπής, της 30ής Νοεμβρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 73/2009 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση, τη διαφοροποίηση και το ολοκληρωμένο σύστημα διαχειρίσεως και ελέγχου, στο πλαίσιο των καθεστώτων άμεσης στηρίξεως για τους γεωργούς που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό, καθώς και λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1234/2007 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση στο πλαίσιο του καθεστώτος στηρίξεως που προβλέπεται για τον αμπελοοινικό τομέα (ΕΕ 2009, L 316, σ. 65).
( 3 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 19ης Ιανουαρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στηρίξεως για τους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στηρίξεως για τους γεωργούς, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) 1290/2005, (ΕΚ) 247/2006, (ΕΚ) 378/2007 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) 1782/2003 (ΕΕ 2009, L 30, σ. 16).
( 4 ) Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί θεσπίσεως κανόνων για άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς βάσει καθεστώτων στηρίξεως στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) 637/2008 και του κανονισμού (ΕΚ) 73/2009 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 608). Επισημαίνεται ότι οι σχετικοί με την πολλαπλή συμμόρφωση κανόνες προβλέπονται στο εξής από τον κανονισμό (ΕΕ) 1306/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση και την παρακολούθηση της κοινής γεωργικής πολιτικής και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 352/78, (ΕΚ) 165/94, (ΕΚ) 2799/98, (ΕΚ) 814/2000, (ΕΚ) 1200/2005 και (ΕΚ) 485/2008 του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 347, σ. 549).
( 5 ) Βλ. άρθρο 72, παράγραφος 2, και άρθρο 74 του κανονισμού 1307/2013.
( 6 ) Βλ. σημείο 12 των παρουσών προτάσεων.
( 7 ) Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής, της 11ης Μαρτίου 2014, για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) 1306/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά το ολοκληρωμένο σύστημα διαχειρίσεως και ελέγχου και τους όρους απορρίψεως ή ανακτήσεως πληρωμών καθώς και τις διοικητικές κυρώσεις που εφαρμόζονται στις άμεσες ενισχύσεις, τη στήριξη της αγροτικής αναπτύξεως και την πολλαπλή συμμόρφωση (ΕΕ 2014, L 181, σ. 48).
( 8 ) Βλ. άρθρο 43 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 640/2014.
( 9 ) Βλ. σημείο 12 των παρουσών προτάσεων.
( 10 ) Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι διαπιστωθείσες παραβάσεις αφορούσαν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση του κτηνοτρόφου να παρέχει στους μόσχους κατάλληλες φροντίδες· να παρέχει στους μόσχους κατάλληλο καθαρό νερό σε επαρκή ποσότητα· να προστατεύει τα ζώα που εκτρέφονται σε εξωτερικούς χώρους από τις κακές μετεωρολογικές συνθήκες, από τα σαρκοβόρα ζώα και από τους κινδύνους για την υγεία· να παρέχει στα ζώα κατάλληλη και υγιεινή τροφή σε επαρκή ποσότητα· να συμμορφώνεται όσον αφορά τις ελάχιστες διαστάσεις των ατομικών διαμερισμάτων για τους μόσχους· να απομονώνει σε κατάλληλους χώρους τα ασθενή ή τραυματισμένα ζώα, και να παρέχει αμέσως την κατάλληλη φροντίδα στα ζώα που φαίνονται ασθενή ή τραυματισμένα ή να συμβουλεύεται κτηνίατρο.
( 11 ) Όσον αφορά τον όρο «άμεση ενίσχυση», βλ. άρθρο 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 73/2009.
( 12 ) Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η μείωση είχε αρχικά καθοριστεί στο 15 %. Εν συνεχεία, έγινε επανυπολογισμός της, σε πρώτο στάδιο στο 65 %, σε δεύτερο στάδιο στο 100 % και, τέλος, στο 55 % με την απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2014.
( 13 ) Συναφώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι είχε διαπιστωθεί ότι ορισμένα ζώα υπέφεραν χωρίς λόγο και τραυματίστηκαν, και ότι ορισμένα χρειάστηκε να υποστούν ευθανασία λόγω των διαπιστωμένων παραβάσεων. Προκύπτει επιπλέον ότι ο Υφυπουργός Οικονομικών είχε θεωρήσει ότι επρόκειτο για «πάγια και μακράς διάρκειας τακτική» του συγκεκριμένου γεωργού.
( 14 ) Πέραν της αποφάσεως της 18ης Σεπτεμβρίου 2014, η προσφυγή που ασκήθηκε από τους κληρονόμους του M. Nooren βάλλει, μεταξύ άλλων, κατά της αποφάσεως του Υφυπουργού Οικονομικών της 23ης Σεπτεμβρίου 2014, με την οποία ο τελευταίος επανυπολόγισε την ενίσχυση που είχε χορηγηθεί για το έτος 2011 λαμβάνοντας υπόψη τη μείωση που επιβλήθηκε με την απόφασή του της 18ης Σεπτεμβρίου 2014.
( 15 ) Βλ., υπ’ αυτήν την έννοια, αιτιολογική σκέψη 3 του κανονισμού 73/2009.
( 16 ) Βλ., όσον αφορά τον κανονισμό (ΕΚ) 1782/2003 του Συμβουλίου, της 29ης Σεπτεμβρίου 2003, για τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στηρίξεως στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και για τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στηρίξεως για τους γεωργούς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 2019/93, (ΕΚ) 1452/2001, (ΕΚ) 1453/2001, (ΕΚ) 1454/2001, (ΕΚ) 1868/94, (ΕΚ) 1251/1999, (ΕΚ) 1254/1999, (ΕΚ) 1673/2000, (ΕΟΚ) 2358/71 και (ΕΚ) 2529/2001 (ΕΕ 2003, L 270, σ. 1), και τον κανονισμό (ΕΚ) 796/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή της πολλαπλής συμμορφώσεως, της διαφοροποιήσεως και του ολοκληρωμένου συστήματος διαχειρίσεως και ελέγχου που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) 1782/2003 του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στηρίξεως στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και για τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στηρίξεως για τους γεωργούς (ΕΕ 2004, L 141, σ. 18), οι οποίοι καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν, αντιστοίχως, από τους κανονισμούς 73/2009 και 1122/2009, αποφάσεις της 11ης Μαρτίου 2008, Jager (C‑420/06, EU:C:2008:152, σκέψη 71), και της 27ης Φεβρουαρίου 2014, van der Ham και van der Ham-Reijersen van Buuren (C‑396/12, EU:C:2014:98, σκέψη 52). Βλ. επιπλέον, υπ’ αυτή την έννοια, όσον αφορά τον κανονισμό 73/2009, απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012, Maatschap L.A. en D.A.B. Langestraat en P. Langestraat-Troost (C‑11/12, EU:C:2012:808, σκέψεις 35 και 40).
( 17 ) Βλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012, Maatschap L.A. en D.A.B. Langestraat en P. Langestraat-Troost (C‑11/12, EU:C:2012:808, σκέψη 22). Βλ., επιπλέον, άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 73/2009, δυνάμει του οποίου ο γεωργός που λαμβάνει άμεσες ενισχύσεις οφείλει να σέβεται τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχειρίσεως που απαριθμούνται στο παράρτημα II του εν λόγω κανονισμού και την καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση την οποία αφορά το άρθρο του 6. Κατά το άρθρο 5 του ίδιου κανονισμού, οι κανονιστικές απαιτήσεις διαχειρίσεως θεσπίζονται από την κοινοτική νομοθεσία, μεταξύ άλλων, στον τομέα της καλής διαβιώσεως των ζώων.
( 18 ) Δυνάμει του άρθρου 24, παράγραφος 1, του κανονισμού 73/2009, οι λεπτομερείς κανόνες για τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 141, παράγραφος 2, του κανονισμού 73/2009. Συναφώς, λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα, η έκταση, ο διαρκής χαρακτήρας και η επανάληψη της διαπιστωμένης μη συμμορφώσεως, καθώς και τα κριτήρια που καθορίζονται στις παραγράφους 2, 3 και 4 του εν λόγω άρθρου 24. Το εν λόγω άρθρο 141, παράγραφος 2, παραπέμπει στα άρθρα 4 και 7 της αποφάσεως 1999/468/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, για τον καθορισμό των όρων ασκήσεως των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που ανατίθενται στην Επιτροπή (ΕΕ 1999, L 184, σ. 23).
( 19 ) Επισημαίνω ότι τα άρθρα 23 και 24 του κανονισμού 73/2009 χρησιμοποιούν τον όρο «non-respect», ενώ τα άρθρα 70 έως 72 του κανονισμού 1122/2009 χρησιμοποιούν τον όρο «non-conformité» [ΣτΜ: Στο ελληνικό κείμενο και στις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιείται ο όρος «μη συμμόρφωση»]. Επιπλέον, ενώ το άρθρο 24, παράγραφος 3, του κανονισμού 73/2009 αναφέρεται σε περίπτωση «σκόπιμης μη συμμόρφωσης», το άρθρο 72 του κανονισμού 1122/2009 χρησιμοποιεί την έκφραση «μη συμμόρφωση εκ προθέσεως». Πάντως, κατά την άποψή μου, οι γλωσσικές αυτές αποκλίσεις δεν συνεπάγονται εννοιολογική διαφορά μεταξύ των όρων που χρησιμοποιήθηκαν.
( 20 ) Δυνάμει του άρθρου 71, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1122/2009, ο οργανισμός πληρωμών δύναται να αποφασίσει, στις περιπτώσεις που αφορά το άρθρο 54, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, δεύτερο εδάφιο, να μην επιβάλει καμία μείωση.
( 21 ) Το εν λόγω άρθρο 71, παράγραφος 5, τρίτο εδάφιο, διευκρινίζει επιπλέον ότι, άπαξ συμπληρωθεί το ανώτατο ποσοστό του 15 %, ο γεωργός ενημερώνεται ότι, αν διαπιστωθεί εκ νέου η ίδια κατάσταση μη συμμορφώσεως, θα θεωρηθεί ότι έχει ενεργήσει από πρόθεση κατά την έννοια του άρθρου 72 του κανονισμού 1122/2009. Όσον αφορά την έννοια της «επανειλημμένης μη συμμόρφωσης», βλ. άρθρο 47, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009.
( 22 ) Όσον αφορά την έννοια της «εκ προθέσεως μη συμμόρφωσης» κατά το άρθρο 67, παράγραφος 1, του κανονισμού 796/2004 (το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009), βλ. απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, van der Ham και van der Ham-Reijersen van Buuren (C‑396/12, EU:C:2014:98, σκέψεις 27 έως 37).
( 23 ) Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, έστω και αν, από τυπικής απόψεως, το αιτούν δικαστήριο περιόρισε τα ερωτήματά του στην ερμηνεία ορισμένων μόνο διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει όλα τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που μπορεί να του είναι χρήσιμα για την εκδίκαση της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί, ασχέτως του αν το αιτούν δικαστήριο προέβη σε σχετική μνεία κατά τη διατύπωση των ερωτημάτων του. Συναφώς, στο Δικαστήριο εναπόκειται να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέσχε το εθνικό δικαστήριο και ιδίως από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής, τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς, χρήζουν ερμηνείας. Βλ. απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2017, Otero Ramos (C‑531/15, EU:C:2017:789, σκέψη 40).
( 24 ) Βλ. σημείο 16 των παρουσών προτάσεων.
( 25 ) Βλ. σημεία 24 έως 28 των παρουσών προτάσεων.
( 26 ) Βλ. σημεία 26 έως 28 των παρουσών προτάσεων.
( 27 ) Όσον αφορά το άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 73/2009, βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.
( 28 ) Βλ. σημείο 18 των παρουσών προτάσεων.
( 29 ) Βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων. Χάριν εξαντλητικής αναλύσεως, προσθέτω ότι το άρθρο 71, παράγραφος 4, του κανονισμού 1122/2009 δεν έχει εφαρμογή σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη. Πράγματι, όπως διαπιστώνει το αιτούν δικαστήριο, η διάταξη αυτή αφορά μόνον την κατάσταση όπου διαπιστώθηκαν περισσότερες της μιας περιπτώσεις μη συμμορφώσεως εμπίπτουσες σε διαφορετικούς τομείς πολλαπλής συμμορφώσεως, πράγμα που δεν συμβαίνει εν προκειμένω.
( 30 ) Ο κανονισμός 796/2004 που προηγήθηκε του κανονισμού 1122/2009 περιείχε μια διάταξη σχεδόν πανομοιότυπη με αυτή του άρθρου 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009 που όμως αφορούσε μόνο τις μειώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση αμέλειας (άρθρο 66, παράγραφος 2, του κανονισμού 796/2004). Δεν είναι σαφές γιατί η εν λόγω διάταξη μεταφέρθηκε, στον κανονισμό 1122/2009, στο άρθρο που αφορά τις «Γενικές αρχές και [τους] ορισμ[ούς]» (άρθρο 70, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού), πράγμα που έχει ως συνέπεια να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής της στις περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
( 31 ) Βλ., υπ’ αυτή την έννοια, αιτιολογική σκέψη 4 του κανονισμού (ΕΚ) 2184/2005 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2005, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) 796/2004 και (ΕΚ) 1973/2004 για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1782/2003 του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στηρίξεως στo πλαίσιo της κοινής γεωργικής πολιτικής και για τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στηρίξεως για τους γεωργούς (ΕΕ 2005, L 347, σ. 61), από την οποία προκύπτει ότι, «σύμφωνα με το άρθρο 66, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 796/2004 [που αντιστοιχεί στο άρθρο 70, παράγραφος 6, του κανονισμού 1122/2009], η μη τήρηση διαφόρων υποχρεώσεων πολλαπλής συμμόρφωσης, οι οποίες εμπίπτουν όλες στον ίδιο τομέα πολλαπλής συμμόρφωσης κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 31, του εν λόγω κανονισμού, θεωρούνται ως μία κατάσταση μη συμμόρφωσης για τον καθορισμό των αντίστοιχων κυρώσεων» (η υπογράμμιση δική μου).
( 32 ) Βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων.
( 33 ) Βλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2009, Internationaal Verhuis- en Transportbedrijf Jan de Lely (C‑161/08, EU:C:2009:308, σκέψη 38 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Μια τέτοια ερμηνεία εγείρει, επιπλέον, το ζήτημα σύμφωνα με ποιον κανόνα πρέπει να καθοριστεί η «μία κύρωση» (σύμφωνα με το άρθρο 71, παράγραφος 1, ή σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 1, του κανονισμού 1122/2009). Η σιωπή του κανονισμού ως προς το ζήτημα αυτό ενισχύει την άποψή μου ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να επιβάλλεται μία κύρωση σε μια κατάσταση όπου έχουν διαπιστωθεί τόσο περιπτώσεις εξ αμελείας μη συμμορφώσεως όσο και περιπτώσεις εκ προθέσεως μη συμμορφώσεως.
( 34 ) Βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων.
( 35 ) Βλ. σημείο 23 των παρουσών προτάσεων. Υπενθυμίζω ότι, δυνάμει του άρθρου 24, παράγραφος 1, του κανονισμού 73/2009, κατά τον καθορισμό των λεπτομερών κανόνων για τις μειώσεις και τους αποκλεισμούς λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η σοβαρότητα, η έκταση, ο διαρκής χαρακτήρας και η επανάληψη της διαπιστωμένης μη συμμορφώσεως. Βλ. υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων. Βλ., επιπλέον, αιτιολογική σκέψη 75 του κανονισμού 1122/2009, όπου γίνεται αναφορά στην αρχή της αναλογικότητας.
( 36 ) Όσον αφορά τη διάκριση αυτή, βλ. σημεία 25 έως 28 καθώς και 35 και 36 των παρουσών προτάσεων.
( 37 ) Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της ασφάλειας δικαίου απαιτεί, ιδίως, οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς και ακριβείς, τα δε αποτελέσματά τους να μπορούν να προβλεφθούν, ιδιαιτέρως όταν οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να έχουν δυσμενείς συνέπειες για τους ιδιώτες. Βλ., ιδίως, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Altun (C‑337/07, EU:C:2008:744, σκέψη 60).
( 38 ) Βλ. άρθρο 24, παράγραφος 1, του κανονισμού 73/2009. Βλ., επίσης, σημείο 24 και υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων.