KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fil‑31 ta’ Mejju 2018 ( 1 )
Kawżi magħquda C‑54/17 u C‑55/17
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato
vs
Wind Tre SpA, preċedentement Wind Telecomunicazioni SpA
u
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato
vs
Vodafone Italia SpA, preċedentement Vodafone Omnitel NV bl-intervent ta’:
Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni,
Altroconsumo,
Vito Rizzo,
Telecom Italia SpA
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja))
“Domanda preliminari — Protezzjoni tal-konsumaturi — Prattiki kummerċjali żleali — Prattiki kummerċjali aggressivi — Provvista mhux mitluba — Direttiva 2005/29/KE — Artikolu 3(4) — Kamp ta’ applikazzjoni — Servizzi ta’ telekomunikazzjoni — Direttiva 2002/21/KE — Direttiva 2002/22/KE — Installazzjoni minn qabel ta’ servizzi fuq SIM kard mingħajr ma jiġi informat il-konsumatur”
1.
Id-dritt tal-Unjoni għandu sistema ġenerali ta’ protezzjoni tal-konsumaturi fir-rigward tal-prattiki kummerċjali żleali tal-impriżi, stabbilita fid-Direttiva 2005/29/KE ( 2 ), u strumenti regolatorji settorjali oħrajn li jiżguraw il-ħarsien tal-interessi ta’ dawk l-istess konsumaturi f’oqsma speċifiċi tas-suq.
2.
Wieħed mill-istrumenti settorjali huwa d-Direttiva 2002/22/KE ( 3 ), li tipproteġi d-drittijiet tal-utenti tas-servizzi ta’ komunikazzjoni. Ir-relazzjoni tiegħu mal-qafas ġenerali ( 4 ) tal-protezzjoni tal-konsumatur fiha d-diffikultajiet tagħha. Sabiex dawn jiġu megħluba, ir-regola stabbilita mid-Direttiva 2005/29 hija li d-dispożizzjonijiet tagħha ma japplikawx fil-każ ta’ kunflitt ma’ dispożizzjonijiet oħrajn tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali.
3.
Fit-tilwim li wassal għal dawn ir-rinviji għal deċiżjoni preliminari, għandha tingħata soluzzjoni fir-rigward ta’ liema hija s-sistema regolatorja li tirregola l-kummerċjalizzazzjoni ta’ mowbajls li s-SIM kards tagħhom ( 5 ) fihom faċilitajiet jew servizzi installati minn qabel li l-konsumaturi ma jkunux ġew informati dwarhom fil-mument tal-bejgħ.
4.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, f’dan il-kuntest u fil-qosor: (a) jekk din l-aġir jikkostitwixxix, fid-dawl tad-Direttiva 2005/29, “provvista mhux mitluba” jew “prattika kummerċjali aggressiva”; b) jekk, b’applikazzjoni tal-Artikolu 3(4) tal-imsemmija direttiva, humiex issodisfatti l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni, b’mod prevalenti, ta’ regoli oħrajn tal-Unjoni; u (c) jekk dawn tal-aħħar jistgħux ikunu kkostitwiti mid-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati fil-marġni ta’ diskrezzjoni li d-dritt tal-Unjoni jagħti lill-Istati Membri.
I. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
1. Id-Direttiva 2005/29
5.
Skont l-Artikolu 2:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
[…]
d)
‘prattiċi kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur’ (minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘prattiċi kummerċjali’) tfisser kwalunkwe att, ommissjoni, imġieba jew rappreżentazzjoni, komunikazzjoni kummerċjali inlużi reklamar u kummerċjalizzazzjoni, minn kummerċjant, konnessi direttament mal-promozzjoni jew bejgħ jew fornitura ta’ xi prodott lil konsumaturi;
[…]
j)
‘influwenza mhux xierqa’ tfisser l-isfruttament ta’ pożizzjoni ta’ poter fil-konfront tal-konsumatur sabiex tiġi applikata pressjoni fuqu, anke mingħajr l-użu jew it-theddid ta’ l-użu tal-forza fiżika, b’mod li jillimita sostanzjalment il-kapaċità tal-konsumatur li jieħu deċiżjoni informata;
[…]”
6.
L-Artikolu 3 jipprovdi hekk:
“1. Din id-Direttiva għandha tapplika għal prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur, kif stabbilit fl-Artikolu 5, qabel, matul jew wara transazzjoni kummerċjali fir-rigward ta’ xi prodott.
[…]
4. Fil-każ ta’ konflitt bejn id-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u regoli Komunitarji oħra li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali, dawn ta’ l-aħħar għandhom jipprevalixxu u japplikaw għal dawk l-aspetti speċifiċi.
[…]”
7.
Skont l-Artikolu 5:
“1. Il-prattiċi kummerċjali żleali għandhom ikunu projbiti.
2. Prattika kummerċjali tkun żleali jekk:
a)
hija kuntrarja għar-rekwiżiti tad-diliġenza professjonali,
u
b)
toħloq distorsjoni sostanzjali jew tista’ toħloq distorsjoni sostanzjali fl-imġieba ekonomika, fir-rigward tal-prodott, tal-konsumatur medju li tilħaq jew li lilu tkun indirizzata, jew tal-membru medju tal-grupp meta xi prattika kummerċjali tkun diretta lejn grupp partikolari ta’ konsumaturi.
[…]
4. B’mod partikolari, ikunu żleali dawk il-prattiċi kummerċjali li
a)
jqarrqu kif stabbilit fl-Artikoli 6 u 7,
jew
b)
jkunu aggressivi kif stabbilit fl-Artikoli 8 u 9.
5. Fl-Anness I hemm lista ta’ dawk il-prattiċi kummerċjali li għandhom f’kull ċirkostanza jitqiesu bħala żleali. L-istess lista waħdanija għandha tapplika fl-Istati Membri kollha u tista tiġi modifikata biss permezz ta’ revizjoni tad-Direttiva.”
8.
L-Artikolu 7(1) jistipula li:
“Prattika kummerċjali għandha titqies bħala qarrieqa meta, fil-kuntest fattwali tagħha, b’kont meħud tal-karatteristiċi u ċ-ċirkostanzi kollha tagħha u tal-limitazzjonijiet tal-mezz ta’ komunikazzjoni, tħalli barra tagħrif importanti li l-konsumatur medju għandu bżonn, skond il-kuntest, sabiex jieħu deċiżjoni transazzjonali informata u għaldaqstant tikkawża li l-konsumatur medju jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra.”
9.
L-Artikolu 8 jipprovdi:
“Prattika kummerċjali għandha titqies bħala aggressiva jekk, fil-kuntest fattwali tagħha, b’kont meħud tal-karatteristiċi u ċ-ċirkostanzi kollha tagħha, permezz ta’ fastidju, kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew ta’ influwenza mhux xierqa, tfixkel b’mod sinifikanti jew x’aktarx tfixkel konsiderevolment il-libertà ta’ l-għażla jew l-imġieba tal-konsumatur medju fir-rigward tal-prodott u b’hekk tikkawża jew x’aktarx tikkawża li huwa jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra.”
10.
L-Artikolu 9 jindika l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni “[f]id-determinazzjoni jekk prattika kummerċjali tużax il-fastidju, il-kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew l-influwenza mhux xierqa […]”.
11.
L-Anness I, meta jelenka l-“[p]rattiċi kummerċjali li f’kull ċirkostanza huma kkunsidrati żleali”, jiddeskrivi dan li ġej fil-punt 29 tiegħu:
“Fejn il-kummerċjant jitlob ħlas immedjat jew differit għar-ritorn jew għall-kustodja ta’ prodotti forniti minnu, iżda mhux solleċitati mill-konsumatur ħlief fejn il-prodott huwa sostitut fornit konformement ma’ l-Artikolu 7(3) tad-Direttiva 97/7/KE (‘bejgħ mhux mitlub’ [‘provvista mhux mitluba’]).”
2. Id-Direttiva 2002/21/KE ( 6 )
12.
L-Artikolu 1(1) jipprovdi:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi kwadru armonizzat għar-regolar ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, faċilitajiet assoċjati u servizzi assoċjati. Tistipula x-xogħol ta’ l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji u tistabbilixxi settt ta’ proċeduri biex tassigura l-applikazzjoni armonizzata tal-kwadru regolatorju mal-[Unjoni].”
13.
L-Artikolu 2(g) jiddefinixxi l-kunċett ta’ “awtorità nazzjonali regolatorja” bit-termini li ġejjin:
“[…] il-korp jew kopri fdati minn Stat Membru b’xi wieħed mix-xogħlijiet regolatorji assenjati f’din id-Direttiva jew fid-Direttivi Speċifiċi” ( 7 ).
14.
L-Artikolu 3 jipprovdi li:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li kull wieħed mix-xogħlijiet assenjati lill-awtoritajiet nazzjonali regolatorji f’din id-Direttiva u fid-Direttiva Speċifiċi jitwettaq minn korp kompetenti.
2. L-Istati Membri għandhom jiggarantixxu l-indipendenza ta’ l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji billi jassiguraw li jkun legalment distinti minn u funzjonalment indipendenti mill-organizzazzjonijiet kollha li jipprovdu networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, apparat jew servizzi. […]
[…]
4. L-Istati Membri għandhom jippubblikaw ix-xogħlijiet imwettqa mill-awtoritajiet nazzjonali regolatorji f’forma faċilment aċċessibbli, b’mod partikolari fejn dawk ix-xogħlijiet huma assenjati lill-aktar minn korp wieħed. […]
5. L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji u l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni għandhom jipprovdu lill-xulxin bl-informazzjoni meħtieġa għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u tad-Direttivi Speċifiċi. […]
6. L-Istati Membri għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni bl-awtoritajiet nazzjonali regolatorji kollha assenjati xogħlijiet taħt din id-Direttiva u d-Direttivi Speċifiċi, u r-responsabbiltajiet rispettivi tagħhom.”
3. Direttiva “Servizz Universali”
15.
L-Artikolu 1 jipprovdi:
“1. Fl-ambitu tal-qafas tad-[…] (Direttiva Qafas), din id-Direttiva tikkonċerna l-fornimet ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika lil utenti finali. L-għan huwa li tiġi żgurata d-disponibilità mal-[Unjoni] kollha ta’ servizzi pubblikament disponibbli ta’ kwalità tajba permezz ta’ kompetizzjoni effettiva u għażla u biex tittratta ċ-ċirkostanzi li fihom il-ħtiġijiet tal-utenti finali ma jkunux sodisfatti b’mod sodisfaċjenti mis-suq. […]
2. Din id-Direttiva tistabbilixxi d-drittijiet tal-utenti finali u l-obbligi korrispondenti li jaqgħu fuq l-impriżi li jipprovdu n-networks u s-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika pubblikament disponibbli. […]
[…]
4. Id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva dwar id-drittijiet tal-utenti finali għandhom japplikaw mingħajr preġudizzju għar-regoli [tal-Unjoni] dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, b’mod partikolari d-Direttivi 93/13/KEE [ ( 8 )] u 97/7/KE [ ( 9 )], u r-regoli nazzjonali f’konformità mal-liġi [tal-Unjoni]”.
16.
Skont l-Artikolu 20:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, meta jabbonaw għal servizzi li jipprovdu konnessjoni lil network ta’ komunikazzjonijiet pubbliċi u/jew servizzi tal-komunikazzjoni elettronika pubblikament disponibbli, konsumaturi, u utenti oħra aħħarin li hekk jitolbu, għandhom dritt għal kuntratt ma’ impriża jew impriżi li jipprovdu tali konnessjoni u/jew servizzi. Tali kuntratt għandu mill-anqas jispeċifika f’forma ċara, komprensiva u ħafifa u aċċessibbli:
a)
l-identità u l-indirizz tal-impriża;
b)
is-servizzi provduti […];
[…]
d)
dettalji tal-prezzijiet u t-tariffi […];
[…]”
17.
L-Artikolu 21(1) jipprovdi li:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkunu jistgħu jobbligaw lill-impriżi li jipprovdu networks pubbliċi ta’ komunikazzjoni elettronika u/jew servizzi pubbliċi ta’ komunikazzjoni elettronika disponibbli għall-pubbliku biex jippubblikaw informazzjoni trasparenti, komparabbli, adegwata u aġġornata dwar il-prezzijiet u t-tariffi applikabbli, kwalunkwe ħlasijiet minħabba t-terminazzjoni ta’ kuntratt u informazzjoni dwar termini u kondizzjonijiet standard fir-rigward tal-aċċess u l-użu tas-servizzi tagħhom pprovduti minnhom lill-utenti finali u lill-konsumaturi skont l-Anness II. Din l-informazzjoni għandha tkun ippubblikata f’forma ċara, komprensiva u li tkun faċilment aċċessibbli. […]”
B. Id-dritt nazzjonali. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 206 tas‑6 ta’ Settembru 2005 ( 10 )
18.
L-Artikolu 19(3) jistipula li:
“F’każ ta’ kontradizzjoni, id-dispożizzjonijiet li jinsabu fid-direttivi jew f’dispożizzjonijiet oħra [tal-Unjoni] u fid-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ traspożizzjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali jipprevalu fuq id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-titolu u japplikaw għal dawk l-aspetti speċifiċi.”
19.
L-Artikolu 27(1) jistabbilixxi li:
“L-Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato [ ( 11 )] teżerċita s-setgħat rregolati minn dan l-artikolu wkoll inkwantu awtorità kompetenti għall-implimentazzjoni tar-Regolament 2006/2004/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ Ottubru 2004 dwar il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-infurzar tal-liġijiet tal-protezzjoni tal-konsumaturi [ ( 12 )] fil-limiti tad-dispożizzjonijiet legali.”
20.
L-Artikolu 27(1)(a), jipprovdi:
“anki fis-setturi rregolati, […] is-setgħa sabiex taġixxi kontra l-imġiba tal-professjonisti li hija kkostitwita minn prattika kummerċjali irregolari […] hija, esklużivament, tal-[AGCM], li għandha teżerċita din is-setgħa abbażi tal-kompetenzi previsti f’dan l-artikolu, wara li tikseb l-opinjoni tal-awtorità regolatorja kompetenti […]”.
21.
It-taqsima III (“Drittijiet tal-utenti finali”) tal-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi ( 13 ) tinkludi sensiela ta’ dispożizzjonijiet intiżi għall-protezzjoni tal-konsumaturi fis-settur speċifiku tal-komunikazzjonijiet, fejn l-Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni ( 14 ) ngħatat is-setgħat regolatorji u ta’ ssanzjonar korrispondenti.
II. Il-fatti
22.
L-AGCM imponiet multi fuq il-kumpanniji Wind Telecomunicazioni (li issa saret Wind Tre) u Vodafone Omnitel (li issa saret Vodafone Italy), minħabba li kkunsidrat li huma l-awturi ta’ prattika kummerċjali aggressiva, li tikkonsisti fil-kummerċjalizzazzjoni ta’ SIM kards b’sistemi installati minn qabel ( 15 ) li l-konsumaturi ma kinux ġew informati dwarhom.
23.
It-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Lazio, l-Italja) li quddiemha ż-żewġ kumpanniji kkontestaw id-deċiżjoni tal-AGCM, laqgħet it-talba wara li ddikjarat li din l-awtorità ma kinitx kompetenti sabiex tikkastiga mġiba (il-provvista ta’ servizzi mhux mitluba) li taqa’ fl-ambitu ta’ ssanzjonar tal-AGCom.
24.
L-AGCM appellat mis-sentenza tal-ewwel istanza quddiem is-Sitt Awla tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), li ssospenda l-proċedura sabiex jitlob konsultazzjoni dwar dan il-punt fis-Seduta Plenarja.
25.
Is-Seduta Plenarja tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċidiet, fid‑9 ta’ Frar 2016, li l-AGCM kienet kompetenti. Fil-qosor, hija kkunsidrat:
—
li l-att kontenzjuż kien jikkostitwixxi “prattika kummerċjali aggressiva taħt kwalunkwe ċirkustanza”, fis-sens tal-Artikolu 26 tal-Kodiċi tal-Konsumatur.
—
li, anki kieku din il-prattika kienet timplika wkoll in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi imposti minn regoli settorjali (bħall-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), dan kien każ speċifiku ta’ mġiba dannuża ta’ natura progressiva, b’tali mod li l-ewwel nuqqas ta’ twettiq ta’ sempliċi obbligi ta’ informazzjoni kien ta lok għal tip ta’ ksur iktar wiesa’ u iktar serju, previst fil-Kodiċi tal-Konsumatur u, għalhekk, li jista’ jiġi ssanzjonat mill-AGCM.
26.
Is-Seduta Plenarja waslet għal din il-konklużjoni billi adottat interpretazzjoni tal-prinċipju ta’ speċjalità li titbiegħed mill-ġurisprudenza valida sa dakinhar. Hija ġġustifikat din il-bidla billi affermat li dan kien impost mill-imsemmi prinċipju, stabbilit fid-Direttiva 2005/29, li l-Kummissjoni Ewropea ma kinitx osservatu fi proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu mressqa kontra l-Italja.
27.
Wara li l-kawża rritornat fis-Sitt Awla tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), din il-qorti għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’kull waħda miż-żewġ tilwimiet, l-istess domandi preliminari.
III. Id-domanda preliminari
28.
Id-domandi huma fformulati kif ġej:
“1)
L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29/KE […] jipprekludu interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali korrispondenti ta’ traspożizzjoni (ikkostitwiti rispettivament mill-Artikoli 24 u 25 tal-kodiċi tal-konsumatur) li tikkunsidra li l-aġir ta’ operatur tat-telefonija li jikkonsisti fin-nuqqas ta’ għoti ta’ informazzjoni dwar l-installazzjoni minn qabel fuq is-SIM kard ta’ ċerti servizzi telefoniċi (jiġifieri, servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati jew ta’ użu tal-internet) jista’ jitqies bħala ‘influwenza mhux xierqa’ u għaldaqstant bħala ‘prattika kummerċjali aggressiva’ ta’ natura li tbiddel ‘konsiderevolment’ il-libertà tal-għażla jew tal-aġir ta’ konsumatur medju, u dan b’mod partikolari f’sitwazzjoni li fiha l-ebda aġir materjali ieħor ma jkun ġie attribwit lil dak l-operatur tat-telefonija?
2)
Il-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29/KE […] jista’ jiġi interpretat fis-sens li tkun teżisti ‘kunsinna mhux mitluba’ meta operatur tat-telefonija mobbli jitlob lill-klijent tiegħu iħallas għas-servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati jew ta’ użu tal-internet u dan f’sitwazzjoni kkaratterizzata mill-elementi li ġejjin:
–
l-operatur tat-telefonija, fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt tat-telefonija mobbli, ma jkunx informa korrettement lill-konsumatur biċ-ċirkustanza li s-servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati u ta’ użu tal-internet huma installati minn qabel fuq is-SIM kard, bil-konsegwenza li l-imsemmija servizzi jistgħu potenzjalment jintużaw mill-konsumatur inniffsu mingħajr il-bżonn ta’ operazzjoni ta’ aġġustament għal dan l-għan (setting);
–
sabiex effettivament jibbenefika minn dawn is-servizzi, il-konsumatur għandu fi kwalunkwe każ iwettaq l-operazzjonijiet neċessarji għal dan l-għan (pereżempju, idaħħal in-numru tas-servizz ta’ riċeviment ta’ telefonati jew inkella jsegwi l-passi sabiex jattiva l-użu tal-internet);
–
ma jkun jeżisti l-ebda lment dwar il-modalitajiet tekniċi u operazzjonali li permezz tagħhom jintużaw b’mod konkret is-servizzi mill-konsumatur, u lanqas dwar l-informazzjoni marbuta ma’ dawn il-modalitajiet u mal-prezz tas-servizzi nfushom, iżda jkun biss allegat li l-operatur, kif issemma iktar ’il fuq, naqas milli jipprovdi l-informazzjoni dwar l-installazzjoni minn qabel tas-servizzi fuq is-SIM kard?
3)
L-għan tad-direttiva ‘ġenerali’ 2005/29/KE bħala ‘nett ta’ sigurtà’ għall-protezzjoni tal-konsumaturi, kif ukoll il-premessa 10 u l-Artikolu 3(4) tal-istess Direttiva 2005/29/KE jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li ddaħħal l-evalwazzjoni tal-osservanza tal-obbligi speċifiċi ta’ protezzjoni tal-utent, previsti mid-Direttiva settorjali 2002/22/CE [KE], fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva ġenerali 2005/29/CE [KE] dwar il-prattiċi kummerċjali żleali, u b’hekk konsegwentement teskludi l-intervent tal-awtorità kompetenti sabiex tindirizza ksur tad-direttiva settorjali fil-każijiet kollha li fihom din tkun tista’ tikkonstata li huma ssodisfatti l-kriterji ta’ prattika kummerċjali inkorretta/żleali?
4)
Il-prinċipju ta’ speċjalità sanċit fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29/KE għandu jinftiehem bħala prinċipju li jirregola r-relazzjonijiet bejn il-leġiżlazzjonijiet (leġiżlazzjoni ġenerali u leġiżlazzjonijiet settorjali) jew anki relazzjonijiet bejn regoli (regoli ġenerali u regoli speċjali), jew anki, relazzjonijiet bejn l-awtorità responsabbli mir-regolamentazzjoni jew mis-sorveljanza tal-oqsma kkonċernati?
5)
Il-kunċett ta’ ‘konflitt’ previst fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29/KE jista’ jitqies bħala applikabbli biss f’każ ta’ kontradizzjoni radikali bejn id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni dwar il-prattiċi kummerċjali irregolari u r-regoli l-oħra tad-dritt derivat tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi settorjali ta’ prattiċi kummerċjali jew inkella huwa suffiċjenti li r-regoli inkwistjoni jkunu jistabbilixxu regolamentazzjoni li ma tkunx taqbel mal-leġiżlazzjoni dwar il-prattiki kummerċjali irregolari inkonnessjoni mal-elementi speċifiċi tas-settur, b’tali mod li jirriżulta kunflitt ta’ liġijiet (Normenkollision) f’każ partikolari?
6)
Il-kunċett ta’ regoli [tal-Unjoni] previsti fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29/KE jirrigwarda biss id-dispożizzjonijiet li jinsabu fir-regolamenti u fid-direttivi tal-Unjoni kif ukoll id-dispożizzjonijiet li direttament jittrasponuhom, jew jinkludu wkoll id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolatorji li jimplementaw il-prinċipji tad-dritt Ewropew?
7)
Il-prinċipju ta’ speċjalità, previst fil-premessa 10 u fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29/KE, u l-Artikoli 20 u 21 tad-Direttiva 2002/22/KE u l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2002/21/KE jipprekludu interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet korrispondenti ta’ traspożizzjoni nazzjonali li tistabbilixxi li, kull darba li jiġi kkonstatat f’settur irregolat, li jinkludi regolamentazzjoni settorjali tal-konsumatur li fih l-awtorità kompetenti f’dan il-qasam tingħata setgħa regolatorja u repressiva, aġir li huwa kopert mill-kunċett ta’ ‘prattika agressiva’ fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29/KE jew ‘agressivi f’kull ċirkustanza’ fis-sens tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29/KE, il-leġiżlazzjoni ġenerali dwar il-prattiki żleali għandha dejjem tiġi applikata u dan anki meta tkun teżisti leġiżlazzjoni settorjali, adottata għall-protezzjoni tal-konsumaturi u fondata fuq dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, li tirregola b’mod sħiħ l-istess ‘prattiki agressivi’ u ‘agressivi f’kull ċirkostanza’ jew, fi kwalnkwe każ, l-istess ‘prattiċi irregolari’?”
IV. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
29.
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari ġew irreġistrati fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑1 ta’ Frar 2017, u ġie deċiż li jingħaqdu flimkien.
30.
Ġew sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub minn Wind Tre, Vodafone Italia, Telecom Italia, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni, li dehru wkoll fis-seduta li saret fit‑8 ta’ Marzu 2018.
V. Analiżi
A. Rimarki preliminari
31.
Għalkemm l-ebda waħda mill-partijiet ma kkontestat dan, għandi nfakkar li l-kapaċità tas-Sitt Awla tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) sabiex tagħmel domanda preliminari, li fiha tiddefendi teżi li ma taqbilx neċessarjament ma’ dik tas-Seduta Plenarja ta’ din l-istituzzjoni, ġiet irrikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 16 ).
32.
Fir-rigward tal-merti tal-kwistjoni, il-partijiet kollha jaqblu li s-seba’ domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju jistgħu jinġabru fi tnejn:
L-ewwel waħda (l-ewwel u t-tieni domanda) għandha l-għan li tiddetermina jekk, skont id-Direttiva 2005/29, l-imġiba tal-operaturi tat-telefonija tistax tiġi kklassifikata bħala “kunsinna mhux mitluba” jew “prattika kummerċjali aggressiva”.
Permezz tat-tieni domanda (mit-tielet sas-seba’ domanda) qed jintalab li jiġi ċċarat jekk, skont l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29, id-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar għandhomx jagħtu preċedenza lil regoli oħrajn tal-Unjoni u, jekk ikun il-każ, lil dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw dawn ir-regoli.
B. Dwar il-kunċetti ta’ “prattika kummerċjali aggressiva” u ta’ “provvista mhux mitluba” (l-ewwel u t-tieni domanda)
33.
Għandu jiġi stabbilit, l-ewwel nett, jekk l-imġiba inkwistjoni tikkostitwixxix “prattika kummerċjali żleali” pprojbita mill-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2005/29 ( 17 ).
1. Sunt tal-osservazzjonijiet tal-partijiet
34.
Wind Tre ssostni, fir-rigward tal-ewwel domanda, li, fid-dawl tal-Artikoli 2(j), 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29, dak li fil-fehma tagħha huwa sempliċi “nuqqas ta’ informazzjoni” dwar l-installazzjoni minn qabel ta’ servizzi fuq SIM kard ma jistax jiġi kklassifikat bħala “prattika kummerċjali aggressiva”.
35.
Rigward it-tieni domanda, Wind Tre tiddikjara li l-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29 ma huwiex applikabbli, għaliex, sabiex jibbenefika mis-servizzi, l-utent għandu jwettaq ċerti operazzjonijiet. Barra minn hekk, ma ġietx ikkritikata l-installazzjoni minn qabel ta’ dawn is-servizzi fiha nnifisha, u lanqas ma ġiet ikkontestata n-natura adegwata tal-informazzjoni dwar l-eżistenza, il-modalitajiet u l-prezz tas-servizzi minnhom infushom.
36.
Vodafone Italia ma tqisx li s-sempliċi mġiba ta’ ommissjoni li tikkonsisti fil-kummerċjalizzazzjoni ta’ SIM kards b’servizzi bażiċi installati minn qabel, li l-konsum tagħhom huwa ffatturat biss fuq il-konsumaturi li jużawhom b’mod konxju u volontarju, tikkostitwixxi “prattika kummerċjali aggressiva”. Lanqas ma hemm elementi fattwali li jagħtu prova tal-eżistenza ta’ pressjoni jew influwenzi li ma humiex iġġustifikati.
37.
Telecom Italia ssostni, fir-rigward tal-ewwel domanda, li “prattika kummerċjali aggressiva” tfisser li l-professjonist jimplimenta imġiba pożittiva, differenti minn sempliċi azzjonijiet jew ommissjonijiet fil-qasam tal-informazzjoni, li tista’ ġġiegħel lill-konsumatur medju jieħu deċiżjonijiet kummerċjali mingħajr ma jkun konvint li dawn ser ikunu ta’ vantaġġ għalih. Għalhekk, fl-opinjoni tagħha, is-sempliċi ommissjoni ta’ informazzjoni sostanzjali minn professjonist ma għandhiex tiġi kklassifikata bħala “influwenza mhux iġġustifikata”.
38.
Rigward it-tieni domanda, Telecom Italia tiddikjara li, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, ma hemm l-ebda “provvista mhux mitluba”.
39.
Il-Gvern Taljan jipproponi li l-ewwel u t-tieni domanda jiġu eżaminati flimkien, fuq il-bażi tal-klassifikazzjoni ġuridika tal-fatti magħmula minn AGCM. Fil-fehma tiegħu, id-Direttiva 2005/29 tiddefinixxi b’mod ċar biżżejjed l-elementi li jikkostitwixxu l-prattiki kummerċjali aggressivi, li huma kkaratterizzati mhux biss mill-effett tagħhom fuq il-possibbiltà li l-konsumatur jikseb għarfien li jippermettilu jieħu deċiżjoni informata, iżda fuq kollox, mit-tendenza tagħhom li jisfurzaw ir-rieda tiegħu.
40.
Skont il-Gvern Taljan, il-prattiki kummerċjali aggressivi jeħtieġu li jiġu ssodisfatti kundizzjonijiet funzjonali u strutturali. Fost dawn tal-aħħar, tinstab l-influwenza li ma hijiex iġġustifikata, fis-sens tal-Artikolu 2(j) tad-Direttiva 2005/29, li tista’ tirriżulta mill-isfruttament konxju mill-kumpannija, għall-vantaġġ tagħha stess, ta’ asimmetriji ta’ informazzjoni.
41.
Skont il-fehma tal-Gvern Taljan, l-assenza ta’ informazzjoni meta tinbiegħ is-SIM kard ma tistax tiġi assimilata għall-ommissjoni ta’ informazzjoni msemmija fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 2005/29 (prattika kummerċjali qarrieqa). Ma huwiex rilevanti l-fatt li l-kumpannija ma kellhiex imġiba materjali oħra, fis-sens li, bis-saħħa tal-installazzjoni minn qabel tas-servizzi, dan ma jkunx meħtieġ sabiex ikun hemm “imġiba” li tkun ġiet iddefinita preċedentement bħala “sfruttament mill-pożizzjoni ta’ poter”.
42.
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li, f’dan il-każ, hemm “provvista mhux mitluba”, fis-sens tal-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29. L-imġiba li għandha tiġi kkritikata ma hijiex li tqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-konsumatur ċerti servizzi li dan tal-aħħar seta’ jattiva jew ma jattivax, iżda li ġew installati minn qabel — jiġifieri, fil-prattika, li ġew imposti — dawn is-servizzi mingħajr ma l-konsumatur ġie informat b’mod ċar u xieraq dwarhom.
43.
Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, il-Kummissjoni tqis li huwa inutli li tingħata risposta għall-ewwel domanda. Madankollu, sussidjarjament, hija ssostni li, sabiex l-imġiba tiġi kklassifikata bħala prattika aggressiva, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29, ma għandhomx jitqiesu biss l-elementi msemmija fl-Artikolu 9 iċċitat hawn fuq, iżda wkoll l-elementi kollha rilevanti fil-kawża, u dan huwa kompitu li jaqa’ fuq il-qorti nazzjonali.
2. Evalwazzjoni
44.
Jekk tinqaleb l-ordni proposta mill-qorti tar-rinviju, naħseb li huwa xieraq li jiġi eżaminat, primarjament, jekk l-imġiba kkontestata tissodisfax il-kunċett ta’ “provvista mhux mitluba”. Jekk iva, tiġi ssodisfatta waħda miż-żewġ kundizzjonijiet mitluba sabiex l-imġiba tkun tista’ tiġi kklassifikata bħala “f’kull ċirkostanza żleali”, biex tintuża l-espressjoni li tidher fl-Artikolu 5(5) tad-Direttiva 2005/29, li tirreferi għal-lista (sewda) tal-prattiki elenkati fl-Anness I tagħha. Jekk, barra minn hekk, il-fornitur eżiġa illegalment il-ħlas ta’ dan is-servizz, tiġi ssodisfatta t-tieni kundizzjoni prevista f’din il-lista u, minħabba f’hekk, ma jkunx neċessarju li jiġi eżaminat jekk din l-imġiba taqax taħt dispożizzjonijiet oħrajn tad-Direttiva 2005/29.
a) Dwar il-kunċett ta’ “provvista mhux mitluba”
45.
Skont il-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29, “[f]ejn il-kummerċjant jitlob ħlas immedjat jew differit għar-ritorn jew għall-kustodja ta’ prodotti forniti minnu, iżda mhux solleċitati mill-konsumatur […] (‘bejgħ mhux mitlub’ [‘provvista mhux mitluba’])”, skont l-Artikolu 5(5) tal-istess direttiva, ikun hemm prattika kummerċjali żleali “f’kull ċirkostanza” ( 18 ). Din l-imġiba, għalhekk, hija bbażata fuq il-premessa li l-prodotti ma jkunux ġew mitluba u l-qofol attiv tagħha huwa li l-kummerċjant jitlob il-ħlas għalihom (jew ir-ritorn jew kustodja tagħhom, fir-rigward tal-oġġetti) ( 19 ).
46.
Skont il-premessa sbatax tad-Direttiva 2005/29, il-prattiki kummerċjali li huma meqjusa żleali fiċ-ċirkustanzi kollha ma jeħtiġux “eżami ta’ kull każ għalih fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 5 sa 9 [tad-Direttiva 2005/29]”.
47.
Kif jirriżulta mit-test tat-tieni domanda preliminari, f’din il-kawża, “l-operatur tat-telefonija, fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt tat-telefonija mobbli, ma jkunx informa korrettement lill-konsumatur biċ-ċirkustanza li s-servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati [‘voicemail’] u ta’ użu tal-internet huma installati minn qabel fuq is-SIM kard, bil-konsegwenza li l-imsemmija servizzi jistgħu potenzjalment jintużaw mill-konsumatur inniffsu mingħajr il-bżonn ta’ operazzjoni ta’ aġġustament għal dan l-għan (setting)”. Kien hemm, għalhekk, “provvista” ta’ żewġ servizzi (riċeviment ta’ telefonati [“voicemail”] u internet) li l-utent seta’ jkollu aċċess għalihom sussegwentement, provvista li, skont kif intqal, ma tistax tiġi kklassifikata bħala li “ngħatat informazzjoni dwarha”. Id-domanda hija jekk dan il-fatt minnu nnifsu jagħmilhiex, ukoll, “provvista mhux mitluba”.
48.
Fil-fehma tiegħi, il-livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi li, skont l-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2005/29 għandha l-għan li tipprovdi, jeħtieġ interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “talba għal provvista” li tippermetti li tiġi kklassifikata bħala “mhux mitluba” dik il-provvista li ma tkunx diġà ngħatat informazzjoni tant essenzjali dwarha, bħalma tista’ tkun dik rigward il-prezz għas-seħħ ta’ din il-provvista ( 20 ), u, iktar u iktar, dik dwar l-eżistenza proprja tagħha.
49.
Il-provvista ta’ servizz jew ta’ oġġett għandha tkun ippreċeduta bl-informazzjoni xierqa sabiex il-konsumatur, skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2005/29, ikun jista’ “jieħu deċiżjoni transazzjonali informata” ( 21 ). L-iktar informazzjoni fundamentali hija, ovvjament, dik relatata mal-oġġett jew mas-servizz li l-kummerċjant huwa responsabbli għall-provvista jew kunsinna tiegħu: id-deskrizzjoni tiegħu għandha tkun konformi ma’ dak li l-konsumatur ikun talab jew dak li jkun offra l-kummerċjant. Fi kwalunkwe każ, kemm jekk l-oġġett jew is-servizz ikun intalab jew ikun ġie offrut, is-suġġett tal-informazzjoni għandu jikkorrispondi għal dak li jkunu qablu għalih iż-żewġ partijiet.
50.
Minħabba l-protezzjoni għolja li tixtieq tipprovdi d-Direttiva 2005/29 lill-konsumaturi, il-possibbiltà tal-aċċettazzjoni impliċita ta’ provvista li ma tkunx ingħatat informazzjoni dwarha b’mod espliċitu lill-konsumatur tista’ tiġi aċċettata biss b’mod eċċezzjonali.
51.
F’din il-kawża, is-SIM kards kienu jinbiegħu sabiex jiddaħħlu fi smartphones. Għaldaqstant, konsumatur medju informat b’mod normali diffiċilment seta’ jinjora, kif tiddikjara l-qorti tar-rinviju, li ż-żewġ servizzi daħlu fis-seħħ “waqt li kien qed jagħfas in-numru tar-riċeviment ta’ telefonati [‘voice mail’] jew jikklikkja fuq l-ikoni jew l-ittastjar li jattivaw in-navigazzjoni fuq l-internet”. Dan jippreżupponi, loġikament, li huwa kien jaf jew kellu jkun jaf, ukoll, li dawn is-servizzi kienu ġew installati fuq l-apparat tat-telefonija tiegħu. Peress li dan il-fatt ma setax jiġi injorat, l-użu taż-żewġ servizzi mill-utent jista’ jitqies bħala aċċettazzjoni impliċita tal-provvista tagħhom ( 22 ).
52.
Madankollu, kif irrimarkat il-Kummissjoni ( 23 ), ċerti applikazzjonijiet tal-mowbajls jistgħu jinvolvu konsum awtomatiku tat-traffiku tal-internet, mingħajr l-ebda intervent mill-utent, jew saħansitra mingħajr ma jkun jaf ( 24 ). Ċertament, dan jista’ jiġi evitat billi l-mowbajl jiġi kkonfigurat mill-ġdid permezz tal-azzjoni msejħa “opt-out”, iżda sabiex isir dan, huwa meħtieġ għarfien u ħiliet li, fil-fehma tiegħu, ma jikkorrispondux mal-profil tal-“konsumatur medju” ( 25 ) imsemmi fid-Direttiva 2005/29.
53.
Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha r-responsabbiltà sabiex tistabbilixxi dan, fid-dawl tal-fatti li finalment hija tqis bħala stabbiliti, inqis li l-konsumatur medju ma għandux għalfejn jissuspetta, b’mod raġonevoli, li l-apparat elettroniku tiegħu jista’ jkollu servizz li ma jkunx ġie informat rigward l-eżistenza tiegħu u li d-diżattivazzjoni tiegħu għandha ssir permezz ta’ operazzjoni ta’ konfigurazzjoni mill-ġdid li ċertament ma tkunx taqa’ taħt il-kapaċità tiegħu.
54.
Għalhekk, fil-prinċipju, ma jistax jiġi eskluż li f’din il-kawża kien hemm “provvista [ta’ servizzi] mhux mitluba”.
55.
Madankollu, dan ma huwiex biżżejjed, minnu nnifsu, sabiex l-imġiba kkontestata tkun tista’ tiġi kklassifikata bħala “prattika kummerċjali żleali” fis-sens tal-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29.
56.
Fil-fatt, ma huwiex biżżejjed li l-provvista inkwistjoni ma tkunx intalbet mill-konsumatur. Huwa wkoll meħtieġ li l-kummerċjant jitlob ħlas għal dan is-servizz.
57.
Fil-fehma tiegħi, ir-rekwiżit tal-ħlas previst f’din id-dispożizzjoni jista’ jkun biss rekwiżit mhux dovut, minħabba li huwa riżultat ta’ provvista mingħajr il-kunsens, li huwa l-każ meta din il-kunsinna lanqas biss ma tkun intalbet.
58.
F’din il-kawża, madankollu, u għal darba oħra skont l-informazzjoni pprovduta fid-digriet tar-rinviju, jidher li, bħala tali, il-ħlas mitlub mill-konsumaturi seta’ kien bil-kunsens tagħhom, għalkemm ma ngħatax il-kunsens għall-installazzjoni minn qabel tas-servizzi inkwistjoni u, għalhekk, għall-provvista tagħhom. Il-qorti tar-rinviju tgħid, f’dan ir-rigward, li “ma jeżisti l-ebda lment dwar il-modalitajiet tekniċi u operazzjonali li permezz tagħhom jintużaw b’mod konkret is-servizzi mill-konsumatur, u lanqas dwar l-informazzjoni marbuta ma’ dawn il-modalitajiet u mal-prezz tas-servizzi nnifishom, iżda qed jiġi lmentat biss li l-operatur naqas milli jipprovdi l-informazzjoni dwar l-installazzjoni minn qabel tas-servizzi fuq is-SIM kard” ( 26 ).
59.
Jekk din id-dikjarazzjoni tikkorrispondi għal dak li fil-fatt ġara, l-operatur ipprovda lill-konsumatur, f’termini li skont il-qorti tar-rinviju ma jistgħux jiġu kkritikati, informazzjoni suffiċjenti mhux biss dwar il-modalitajiet tekniċi u operattivi għal aċċess għas-servizzi installati minn qabel, iżda wkoll dwar il-prezz tagħhom. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-konsumatur medju, inkluż dak li ma huwiex mistenni li jkollu l-għarfien teknoloġiku msemmi preċedentement, jista’ jiddeduċi li s-SIM kard mixtrija setgħet toffrilu servizzi li informazzjoni dwar l-ispejjeż tagħhom ma kien ikollha, inkella, l-ebda sens.
60.
Hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi sa fejn l-informazzjoni dwar il-prezzijiet tas-servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati [“voicemail”] u ta’ aċċess għall-internet ingħatat f’termini li ma jqajmu l-ebda dubju dwar il-fatt li dawn is-servizzi kienu installati minn qabel u li l-użu tagħhom kien jinvolvi spiża, li l-utent kien jaf dwarha, jew kellu jkun jaf dwarha, preċiżament minħabba l-informazzjoni li ngħatat lilu meta xtara s-SIM kard. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-“talba għal ħlas” għall-provvista ta’ dawn iż-żewġ servizzi, ippreċeduta minn informazzjoni xierqa dwar il-prezz tagħhom, ma tistax taqa’ taħt il-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29.
b) Dwar il-kunċett ta’ “prattika kummerċjali aggressiva”
61.
L-ommissjoni ta’ informazzjoni dwar l-attivazzjoni minn qabel tas-servizzi inkwistjoni, “f’sitwazzjoni fejn l-ebda aġir materjali differenti ieħor ma ġie imputat lil […] l-operatur tat-telefonija”, hija “prattika kummerċjali aggressiva” li tista’ “tfixkel b’mod sinifikanti […] il-libertà ta’ l-għażla jew l-imġieba tal-konsumatur medju”?
62.
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29 jiddefinixxi bħala “aggressiva” l-prattika kummerċjali li, minħabba l-karatteristiċi u ċ-ċirkustanzi fattwali kollha tal-każ, toħloq ċertu riżultat permezz ta’ ċerti mezzi.
63.
Dan ir-riżultat għandu jieħu l-forma ta’ preġudizzju, reali jew potenzjali, tant “importanti” għal-libertà tal-għażla tal-konsumatur fir-rigward tal-prodott, li huwa jwassal, jew jista’ jwassal għal deċiżjoni li, inkella, dan tal-aħħar ma kienx jieħu. Skont dan l-artikolu, sabiex jintlaħaq dan l-għan għandu jkun hemm “fastidju, kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew ta’ influwenza mhux xierqa”.
64.
L-ommissjoni ta’ informazzjoni li l-operaturi tat-telefonija huma akkużati biha f’din il-kawża ma taqa’ taħt l-ebda wieħed minn dawn il-mezzi, fid-dawl tal-fatturi li l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2005/29 jelenka sabiex jiġi stabbilit jekk prattika kummerċjali tużax fastidju, kostrizzjoni jew influwenza mhux xierqa ( 27 ). Jiena nemmen li kemm il-fastidju kif ukoll il-kostrizzjoni — u, naturalment, l-użu tal-forza fiżika — jinvolvu mġiba attiva li ma hijiex preżenti fil-każ ta’ ommissjoni ta’ informazzjoni.
65.
Madankollu, wieħed jista’ jaħseb li “influwenza mhux xierqa” tista’ tiġi eżerċitata permezz ta’ ommissjoni, meta din tkun konklużiva għad-deċiżjoni tal-konsumatur. Madankollu, l-influwenza msemmija fl-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29 ma hijiex dik li tirriżulta sempliċement minn qerq — jiġifieri, dik imsemmija fl-Artikolu 7 tal-istess direttiva —, iżda dik li tinvolvi b’mod attiv, permezz ta’ pressjoni, il-kundizzjonament forzat tar-rieda tal-konsumatur ( 28 ).
66.
Il-Gvern Taljan isostni li, lil hinn mill-ommissjoni tal-informazzjoni dwar is-servizzi installati minn qabel, il-fatt innifsu tal-attivazzjoni minn qabel u l-obbligu konsegwenti tal-ħlas mill-konsumatur li jkun uża s-servizzi jimplika l-isfruttament minn pożizzjoni ta’ poter mill-kummerċjant.
67.
Nemmen, madankollu, li bl-istess mod li l-kapaċità ta’ influwenza inerenti f’ommissjoni ma għandhiex tiġi konfuża mal-“influwenza mhux xierqa” fis-sens tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29, huwa wkoll neċessarju li ssir distinzjoni bejn żewġ aspetti tal-pożizzjoni ta’ poter:
minn naħa, l-isfruttament minn pożizzjoni ta’ poter li tippermetti lill-kummerċjant jippreġudika l-libertà tal-konsumaturi meta jiġu biex jixtru prodott.
min-naħa l-oħra, il-pożizzjoni ta’ poter li jinsab fiha legalment il-kummerċjant li, wara li jiġi konkluż il-kuntratt, jista’ jitlob mill-konsumatur il-korrispettiv li għalih dan tal-aħħar obbliga ruħu għalih meta ffirma l-kuntratt.
68.
Il-“prattika kummerċjali aggressiva” hija dik li, billi tapprofitta mill-pożizzjoni ta’ inferjorità tal-konsumatur meta mqabbel mal-kummerċjant ( 29 ), u billi tuża pożizzjoni ta’ poter miksuba b’mod illegali — permezz ta’ fastidju, kostrizzjoni, forza jew influwenza b’mod proattiv — tippreġudika l-libertà tal-konsumatur billi twasslu sabiex jikkonkludi kuntratt li għalih ma kienx jagħti l-kunsens tiegħu kieku ma kienx hemm dan il-vantaġġ illegali.
69.
Preċiżament minħabba li l-konklużjoni ta’ kuntratt timplika li jittieħdu ċerti obbligi li l-kontroparti tista’ titlob fil-kuntest ta’ kawża, id-Direttiva 2005/29 tipproteġi l-libertà tal-konsumatur sabiex jidħol f’kuntratt b’mod konxju, u jaċċetta biss l-obbligi li, fl-eżerċizzju ta’ din il-libertà, huwa lest li jieħu. Id-direttiva, għalhekk, ma toffrix protezzjoni fir-rigward tal-obbligi legali diġà meħuda liberament mill-konsumatur, iżda tipproteġi lill-konsumatur meta jiġu aċċettati bħala riżultat ta’ prattika kummerċjali żleali.
70.
Għalhekk, sabiex jiġi stabbilit jekk l-ommissjoni ta’ informazzjoni dwar l-installazzjoni ta’ servizzi attivati minn qabel tikkostitwixxix prattika kummerċjali aggressiva, dak li huwa rilevanti huwa li, permezz ta’ din l-ommissjoni, il-kummerċjant ippreġudika l-libertà tal-għażla tal-konsumatur, sal-punt li sfurzah jaċċetta obbligi kuntrattwali li, f’ċirkustanzi oħra, ma kienx jaċċetta. Huwa irrilevanti, għall-kuntrarju, il-fatt li, bis-saħħa tal-kuntratt li diġà ġie konkluż, il-kummerċjant jista’ jinvoka, fil-konfront tal-konsumatur, id-drittijiet li jirriżultaw minn dan il-kuntratt (bħal, pereżempju, il-ħlas għas-servizzi). Finalment, dak li huwa rilevanti huwa li l-kummerċjant ma għandux ikun jista’ jeżerċita l-pożizzjoni ta’ poter (legali) li tirriżulta minn kuntratt.
71.
Fil-qosor, nemmen li l-imġiba inkwistjoni f’din it-tilwima ma tiġborx il-karatteristiċi ta’ prattiki kummerċjali aggressivi, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29.
C. Ir-relazzjoni tad-Direttiva 2005/29 ma’ regoli oħrajn li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiki kummerċjali żleali (it-tielet sas-seba’ domanda)
72.
Ir-risposta li nipproponi għall-ewwel żewġ domandi preliminari, fir-realtà, tirrendi mhux neċessarju l-eżami tad-domandi l-oħra. Madankollu, ser nanalizzahom b’mod sussidjarju.
1. Sunt tal-osservazzjonijiet tal-partijiet
73.
Wind Tre teżamina separatament il-portata tal-prinċipju ta’ speċjalità, il-kunċett ta’ “kunflitt” u l-kunċett ta’ “regoli [tal-Unjoni]”.
74.
Fir-rigward tal-prinċipju lex specialis, hija tipprovdi li, meta qasam ikun irregolat b’mod eżawrjenti minn regoli nazzjonali (bħal ma jistgħu jkunu dawk li jittrasponu d-Direttiva Servizz Universali jew dawk adottati mill-awtoritajiet nazzjonali regolatorji), dawn huma l-uniċi applikabbli, u mhux ir-regoli ġenerali tal-protezzjoni tal-konsumatur.
75.
Skont Wind Tre, il-“kunflitt” ma jirreferix għal każijiet ta’ kontradizzjoni, iżda ta’ “sovvrapożizzjoni” bejn ir-regoli li huma intiżi sabiex jipproteġu lill-konsumaturi u li, f’ċerti każijiet, huma distinti minħabba n-natura speċjalizzata tagħhom.
76.
Fir-rigward tar-“regoli [tal-Unjoni]”, dawn jinkludu, skont Wind Tre, dawk adottati mill-awtoritajiet nazzjonali regolatorji fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom ta’ protezzjoni tal-konsumatur, li jispeċifikaw l-obbligi stabbiliti fil-liġijiet nazzjonali ta’ traspożizzjoni tal-Artikoli 20 u 21 tad-Direttiva Servizz Universali.
77.
Vodafone Italia ssostni li d-Direttiva 2005/29, id-Direttiva Servizz Universali u d-Direttiva Qafas jipprekludu li x-“xibka ta’ sigurtà” prevista mid-Direttiva 2005/29 tiġi applikata simultanjament meta, f’kuntest fattwali partikolari (u mhux f’settur sħiħ), ikun hemm leġiżlazzjoni settorjali eżawrjenti li tirriżulta mid-dritt tal-Unjoni.
78.
Sussidjarjament, Vodafone Italia targumenta li dawn l-istess direttivi jopponu wkoll l-idea li l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni settorjali tista’ tiġi ssostitwita għal kollox, mill-AGCM, permezz ta’ leġiżlazzjoni parallela alternattiva, li tkun inkompatibbli mal-aspetti speċifiċi tal-leġiżlazzjoni settorjali.
79.
Għal Telecom Italia, l-applikazzjoni tad-Direttiva 2005/29 ma hijiex minnha nnifisha eskluża minħabba li jeżistu strumenti leġiżlattivi oħrajn tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali. Kull sitwazzjoni għandha tiġi eżaminata, każ b’każ, sabiex jiġi vverifikat jekk hijiex irregolata bis-sħiħ minn leġiżlazzjoni partikolari, f’liema każ din tal-aħħar tapplika b’mod esklużiv.
80.
Telecom Italia tqis li l-kunċett ta’ “regoli [tal-Unjoni]” għandu jinftiehem f’sens wiesa’, fejn ikunu inklużi mhux biss id-dispożizzjonijiet li jinsabu fir-regolamenti, fid-direttivi u fir-regoli ta’ traspożizzjoni, iżda wkoll l-atti adottati mill-Istati Membri sabiex jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.
81.
Skont il-Gvern Taljan, l-Artikolu 27(1a) tal-Kodiċi tal-Konsumatur ma jintroduċi l-ebda kriterju ġdid jew deroga għall-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ speċjalità previst fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29. Peress li l-qorti tar-rinviju qiegħda tħawwad ir-relazzjoni bejn leġiżlazzjonijiet, minn naħa, u t-tqassim tal-kompetenzi, min-naħa l-oħra, qiegħda tqajjem problema falza, jiġifieri, in-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-Direttiva Servizz Universali għall-aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali.
82.
Il-Gvern Taljan ifakkar li t-tqassim tal-kompetenzi interni għandu jsir mill-Istati Membri u li l-għan tal-Artikolu 27(1a) tal-Kodiċi tal-Konsumatur kien li jneħħi l-inċertezza li nqalgħet fl-Italja, fl-2012, rigward l-awtorità kompetenti li tittratta l-prattiki kummerċjali irregolari fis-setturi rregolati. Bl-istess għan, fit‑23 ta’ Diċembru 2016, ġie ffirmat protokoll ta’ ftehim fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali bejn AGCom u AGCM, li l-kontenut tiegħu jikkonferma li l-Artikolu 27(1a) tal-Kodiċi tal-Konsumatur ma jinkludix l-analiżi tal-ksur settorjali fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni ġenerali prevista fid-Direttiva 2005/29.
83.
F’dak li jirrigwarda r-raba’ domanda, il-Gvern Taljan isostni li, sabiex ikun japplika l-prinċipju ta’ speċjalità, għandu jkun hemm kunflitt bejn il-leġiżlazzjoni ġenerali u dik speċifika: f’din il-kawża, dan il-prinċipju jwassal għan-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni ġenerali dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi.
84.
Il-Gvern Taljan jikkunsidra li l-ħames u s-seba’ domanda huma inammissibbli, minħabba li huma ipotetiċi, peress li, huwa jafferma, l-imġiba kkontestata ma tikkostitwixxix prattika kummerċjali aggressiva.
85.
Fir-rigward tas-sitt domanda, il-Gvern Taljan isostni li l-kunċett ta’ “regoli [tal-Unjoni]” jinkludi biss ir-regoli speċjali fir-regolamenti u fid-direttivi, kif ukoll ir-regoli ta’ traspożizzjoni diretta ta’ dawn tal-aħħar.
86.
Il-Kummissjoni ssostni, fir-rigward tat-tielet domanda, li l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jimplika li, fil-każ ta’ kunflitt bejn dispożizzjoni ta’ din id-direttiva u regola tad-dritt tal-Unjoni li tirregola aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali, din tal-aħħar tipprevali biss fir-rigward tal-aspetti speċifiċi. Id-Direttiva 2005/29 tapplika b’mod parallel f’dak li jirrigwarda l-aspetti l-oħra ta’ dawn il-prattiki.
87.
Skont il-Kummissjoni, id-Direttiva Servizz Universali ma tinkludix dispożizzjonijiet li jirregolaw, fis-sens tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29, aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali ta’ dan it-tip.
88.
Għall-Kummissjoni, fir-rigward tar-raba’ domanda, l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jistabbilixxi kriterju regolatorju tar-relazzjonijiet bejn ir-regoli, iżda mhux bejn it-tipi ta’ dixxiplina (ġenerali u settorjali) u lanqas ma jaffettwa r-relazzjonijiet ta’ kompetenza bejn l-awtoritajiet nazzjonali.
89.
Fir-rigward tal-ħames domanda, il-Kummissjoni tqis li, peress li d-Direttiva Servizz Universali ma tinkludix regoli li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali, fis-sens tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29, ma humiex issodisfatti tnejn mill-kundizzjonijiet indispensabbli għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni msemmija l-aħħar, u għalhekk ma hijiex meħtieġa interpretazzjoni eżawrjenti tal-kunċett ta’ “kunflitt”. Għaldaqstant, ma hemmx lok li tingħata risposta għal din il-ħames domanda.
90.
Fir-rigward tas-sitt domanda, il-Kummissjoni tindika li l-AGCom adottat leġiżlazzjoni ddettaljata ħafna, li tmur lil hinn sew mit-traspożizzjoni tad-Direttiva Servizz Universali. Fil-fehma tagħha, il-koerenza legali tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 titqiegħed f’perikolu jekk jitqies li din id-dispożizzjoni tirreferi mhux għall-acquis tal-Unjoni, iżda għal sitwazzjoni legali li, mhux biss hija nazzjonali, iżda wkoll eventwali u futura, li jkun kontra r-rekwiżit ta’ ċertezza legali.
91.
Rigward is-seba’ domanda, il-Kummissjoni tqis li d-Direttiva Servizz Universali u d-Direttiva Qafas ma jissanzjonawx il-prattika aggressiva li tikkonsisti fi “provvista mhux mitluba”, li hija msemmija fil-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29, u għalhekk ma hemmx lok li tingħata risposta għal din id-domanda.
2. Evalwazzjoni
a) In-natura restrittiva tar-regola ta’ inapplikabbiltà stabbilita fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29
92.
L-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jipprevedi li, fil-każ ta’ kunflitt bejn id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva “u regoli [tal-Unjoni] oħra li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali”, dawn tal-aħħar għandhom jipprevalu u japplikaw “għal dawk l-aspetti speċifiċi”.
93.
Din ir-regola ta’ prevalenza tenfasizza l-għan tad-Direttiva 2005/29 li tiżgura “ħarsien għall-konsumaturi fejn m’hemmx leġiżlazzjoni speċifika settorali fil-livell [tal-Unjoni]” ( 30 ). Finalment, hija intiża sabiex tiġi stabbilita sistema reali ta’ protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi fis-setturi kollha ( 31 ).
94.
Fir-realtà, naħseb li l-għan tad-Direttiva 2005/29 ma huwiex tant — jew ma huwiex primarjament — li jiġu rrimedjati n-nuqqasijiet ta’ regoli settorjali oħrajn tal-Unjoni li jipproteġu lill-konsumaturi, iżda huwa li tkun il-qofol ta’ sistema ġenerali ta’ protezzjoni ġenerali li fiha, flimkien mad-dispożizzjonijiet tagħha, tinkludi dawk li diġà jeżistu f’ċerti setturi rregolati mid-dritt tal-Unjoni.
95.
F’din is-sistema ġenerali għandha “tiġi żgurata l-koerenza tar-relazzjoni bejn […] [id-Direttiva 2005/29] u […] [d-]dispożizzjonijiet dettaljati [tad-dritt tal-Unjoni] dwar prattiċi kummerċjali żleali [li] japplikaw għal setturi speċifiċi” ( 32 ). Għalhekk għandu jkun hemm spirtu ta’ koerenza u ta’ armonija fl-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tal-imsemmija direttiva u tal-imsemmija dispożizzjonijiet iddettaljati.
96.
Mid-dibattitu bejn il-partijiet, u mid-digriet tar-rinviju nnifsu tal-qorti tar-rinviju, jidher, madankollu, li r-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ settijiet ta’ regoli tista’ tiġi ppreżentata biss f’termini ta’ kunflitt u ta’ esklużjoni, bħallikieku ċ-ċavetta tas-sistema tar-relazzjonijiet bejn id-Direttiva 2005/29 u regoli oħrajn hija limitata għad-dispożizzjoni tal-Artikolu 3(4) ta’ din id-direttiva.
97.
Ċertament, id-Direttiva 2005/29 tissuġġerixxi, għad-detriment tal-applikabbiltà tagħha stess, l-applikazzjoni ta’ “dispożizzjonijiet speċifiċi [tad-dritt tal-Unjoni] li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali, bħal rekwiżiti dwar tagħrif u regoli dwar kif it-tagħrif ikun preżentat lill-konsumatur” ( 33 ). Iżda, fil-fehma tiegħi, din hija soluzzjoni estrema, maħsuba għal każ daqstant estrem u li ma tkoprix il-każijiet kollha ta’ koeżistenza paċifika bejn id-Direttiva 2005/29 u regoli oħrajn tal-Unjoni.
98.
L-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jistabbilixxi regola ta’ riferiment selettiv min-naħa tad-Direttiva 2005/29 għal dawk id-dispożizzjonijiet (l-oħrajn) tad-dritt tal-Unjoni li jittrattaw aspetti speċifiċi ħafna, bħalma huma r-rekwiżiti ta’ informazzjoni lill-konsumaturi. Dan ir-riferiment huwa restrittiv ukoll fir-rigward tal-portata tiegħu, peress li huwa limitat strettament “għal dawk l-aspetti speċifiċi”, kif tindika d-dispożizzjoni. U finalment, dan ir-riferiment huwa estrem, peress li jidħol biss f’sitwazzjoni ta’ “kunflitt”. Jista’ jiġi argumentat li huwa intiż sabiex jirrimedja patoloġija tas-sistema, u mhux sabiex jispeċifika l-fiżjoloġija tagħha.
99.
Fir-rigward ta’ din is-soluzzjoni estrema —li, nirrepeti, ma hijiex l-unika waħda u lanqas ma għandha tkun dik tipika — u f’konformità ma’ dak li huwa ddikjarat fl-premessa 10 tad-Direttiva 2005/29, it-termini tal-Artikolu 3(4) tal-istess direttiva huma favur l-interpretazzjoni restrittiva tar-riferiment, li jsir f’din id-dispożizzjoni, għal “regoli oħra [tal-Unjoni]”, li jistgħu jkunu biss dawk li “jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali” ( 34 ). Id-Direttiva 2005/29 ċċedi għal dawn ir-regoli biss fir-rigward tal-leġiżlazzjoni ta’ dawn l-aspetti speċifiċi.
100.
Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, ma hijiex biss il-formulazzjoni tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 li titlob interpretazzjoni stretta tar-riferiment għal dispożizzjonijiet leġiżlattivi oħra. Hemm ukoll il-fatt li d-Direttiva 2005/29 stabbilixxiet “livell komuni għoli ta’ ħarsien”, bħala riżultat tal-“livell għoli ta’ konverġenza milħuq mill-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali permezz ta’ din id-Direttiva” ( 35 ). Skont l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe ( 36 ), kull nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħha “[j]oħloq ir-riskju li tiftaħ lakuna fix-xibka ta’ sigurtà stabbilita minn din id-direttiva meta r-regoli l-oħra tal-Unjoni - dawk li għandhom supremazija - ma jiggarantixxux livell daqstant għoli ta’ protezzjoni lill-konsumaturi” ( 37 ).
101.
Konsegwentement, ir-riferiment ordnat mill-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 għandu jkun strettament limitat għal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni li tirregola aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali. Barra minn hekk, dan għandu jidħol biss meta din il-leġiżlazzjoni tkun f’kunflitt mad-Direttiva 2005/29, u dan jitlob analiżi ddettaljata.
b) Il-kundizzjonijiet tar-regola ta’ inapplikabbiltà
1) Ir-regoli li huma s-suġġett tar-relazzjoni ta’ speċjalità li tinsab fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29
102.
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-prinċipju ta’ speċjalità stabbilit fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 huwiex wieħed li “jirregola r-relazzjonijiet bejn il-leġiżlazzjonijiet […], bejn regoli […] jew […] bejn l-awtorità responsabbli mir-regolamentazzjoni jew mis-sorveljanza tal-oqsma kkonċernati”. L-istess domanda sostantiva titqajjem fit-tielet u fis-seba’ domanda, għalkemm, f’kull waħda, minn perspettiva speċifika ( 38 ).
103.
Fil-fehma tiegħi, mill-interpretazzjoni konġunta tal-premessa 10 tad-Direttiva 2005/29 u tal-Artikolu 3(4) tagħha jirriżulta li l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni ma kinitx tant li jaġixxi f’termini settorjali, iżda f’termini regolatorji u fir-rigward tas-setturi kollha.
104.
Kif indikat il-Kummissjoni, b’mod differenti mill-Artikolu 3(9) tad-Direttiva 2005/29 (skont liema l-Istati Membri jistgħu jimponu rekwiżiti iktar stretti minn dawk previsti minn din id-direttiva fis-setturi tas-servizzi finanzjarji u tal-proprjetà immobbli), il-paragrafu 4 tal-istess artikolu jirreferi strettament għall-każ ta’ eventwali kunflitti “bejn id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u regoli [tal-Unjoni] oħra li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali”. Għalhekk, dan huwa każ ta’ dispożizzjoni trasversali, applikabbli għas-setturi kollha tal-attività ekonomika, kif għandu jkun għal direttiva li l-ewwel għan tagħha huwa li tapplika għall-prattiki kummerċjali żleali kollha, irrispettivament mis-settur ekonomiku kkonċernat u għall-finijiet tal-aħjar protezzjoni għall-konsumaturi ( 39 ).
105.
Fost l-“aspetti speċifiċi” eventwalment irregolati minn “regoli oħra [tal-Unjoni]”, il-premessa 10 tad-Direttiva 2005/29 issemmi “rekwiżiti dwar tagħrif u regoli dwar kif it-tagħrif ikun preżentat lill-konsumatur”.
106.
Fil-fatt, dawn huma kwistjonijiet speċifiċi ħafna li jistgħu jinstabu f’regoli ta’ diversi tipi, mingħajr ma jkun hemm bżonn li jiġu inklużi f’sett ta’ regoli fil-forma ta’ skema regolatorja ta’ settur ta’ attività. Għaldaqstant ma hemmx lok għal oppożizzjoni bejn sistema ġenerali ta’ protezzjoni tal-konsumatur irrappreżentata mid-Direttiva 2005/29 u d-diversi oqsma settorjali ta’ protezzjoni tal-konsumatur, bħal dik stabbilita, ta’ interess għaliha hawnhekk, mid-Direttiva Servizz Universali.
107.
Sabiex l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2005/29 iċċedi, ma huwiex neċessarju li jkun hemm sistema settorjali ta’ protezzjoni tal-konsumatur. Fir-realtà, inkwantu sistema ta’ protezzjoni ġenerali, dik stabbilita minn din id-direttiva ma ċċedix, bħala tali, għal kwalunkwe sistema oħra. Huma biss uħud mid-dispożizzjonijiet tagħha li jċedu, u biss sa fejn ikun hemm oħrajn (integrati jew le f’sistema speċifika ta’ protezzjoni) li jirregolaw “aspetti speċifiċi ta’ prattiki kummerċjali żleali” u jagħmlu dan, barra minn hekk, f’termini ta’ kunflitt. Għaldaqstant, fl-aħħar mill-aħħar, in-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2005/29 f’dan il-każ huwa limitat esklużivament għal-leġiżlazzjoni ta’ dawn l-“aspetti speċifiċi”.
108.
Eżempji tal-“aspetti speċifiċi” msemmija fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 huma mogħtija fil-premessa 10 tad-Direttiva 2005/29 li tirreferi għal “rekwiżiti dwar tagħrif u regoli dwar kif it-tagħrif ikun preżentat lill-konsumatur”. U, preċiżament, l-Artikoli 20 u 21 tad-Direttiva Servizz Universali msemmija mill-qorti tar-rinviju jirrigwardaw l-informazzjoni li għandha tkun inkluża fil-kuntratti konklużi ma’ kumpanniji li jipprovdu konnessjoni ma’ netwerk pubbliku ta’ komunikazzjonijiet jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi.
109.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, inqis li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2005/29 rigward l-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta, b’mod ġenerali, lill-konsumaturi, għandhom iċedu, fil-qasam tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet speċifiċi li jinsabu fid-Direttiva Servizz Universali. Iżda dan għandu jsir biss f’dan il-punt u mingħajr ma dan jirrendi inapplikabbli in toto id-Direttiva 2005/29, li l-Artikolu 3(4) tagħha, nirrepeti, jillimita esklużivament in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva għall-“aspetti speċifiċi” irregolati f’dispożizzjonijiet oħra. Barra minn hekk, għandha tiġi ssodisfatta l-kundizzjoni l-oħra prevista minn din id-dispożizzjoni — il-kunflitt bejn id-dispożizzjonijiet — li ser nittratta minnufih.
110.
Din hija, finalment, l-essenza tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 ( 40 ). Naturalment, jiena ninsisti, sakemm tiġi ssodisfatta wkoll il-kundizzjoni tar-relazzjoni ta’ kunflitt bejn id-Direttiva 2005/29 u d-dispożizzjoni li eventwalment tista’ teskludi l-applikazzjoni ta’ din.
111.
Fil-qosor, ir-relazzjoni ta’ speċjalità stabbilita fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 hija intiża għal regoli jew dispożizzjonijiet u mhux għal sistemi regolatorji settorjali. Barra minn hekk, ma hijiex konnessa mal-indikazzjoni ta’ liema awtoritajiet amministrattivi għandhom japplikaw il-leġiżlazzjoni korrispondenti, peress li t-tqassim jew l-attribuzzjoni tal-kompetenzi bejniethom jaqa’ taħt is-setgħa tal-Istati Membri.
112.
Abbażi tal-premessa li din ir-relazzjoni topera strettament bejn regoli, għandu jiġi ċċarat liema huma dawn ir-regoli.
2) Ir-regoli f’kunflitt
113.
Il-qorti tar-rinviju, fis-sitt domanda tagħha, tistaqsi jekk ir-riferiment fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 għal “regoli oħra [tal-Unjoni]” jkoprix biss “id-dispożizzjonijiet li jinsabu fir-regolamenti u fid-direttivi tal-Unjoni kif ukoll id-dispożizzjonijiet li direttament jittrasponuhom, jew jinkludu wkoll id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolatorji li jimplementaw il-prinċipji tad-dritt Ewropew”.
114.
L-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 oriġinarjament kien jipprevedi l-każ ta’ kunflitt bejn “id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u regoli Komunitarji oħra” (illum “tal-Unjoni”).
115.
Ir-regoli Komunitarji jew tal-Unjoni huma, strettament, dawk adottati mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni, jiġifieri l-“atti legali” elenkati fl-Artikolu 288 TFUE. Għalhekk nikkunsidra li ma hemmx lok li jiġu inklużi regoli nazzjonali f’din il-kategorija, kemm jekk huma “dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolatorji li jimplementaw il-prinċipji tad-dritt Ewropew” ( 41 ), imsemmija mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), jew regoli nazzjonali ta’ traspożizzjoni tad-direttivi.
116.
Il-Gvern Taljan isemmi, madankollu, il-possibbiltà ta’ interpretazzjoni wiesgħa tal-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29, li twassal sabiex fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jiġu inklużi d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu fid-dritt nazzjonali d-dispożizzjonijiet tal-Unjoni. Bl-istess mod, uħud mill-partijiet ( 42 ) osservaw li l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji huma mistennija jiżviluppaw leġiżlazzjoni settorjali ddettaljata ħafna, li ċċedi quddiem id-Direttiva 2005/29 jekk ma titqiesx bħala inkluża fil-kunċett ta’ “regoli oħra [tal-Unjoni]”.
117.
Fl-opinjoni tiegħi, l-interpretazzjoni li nipproponi (u li jidhirli li tirriżulta direttament mill-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29) hija kompatibbli mat-tħassib espress mill-Gvern Taljan u mill-partijiet l-oħra fil-kawża.
118.
Fil-fatt, in-natura eżawrjenti tal-armonizzazzjoni mwettqa mid-Direttiva 2005/29 ġiet approvata mill-Qorti tal-Ġustizzja, skont liema din id-direttiva “twettaq armonizzazzjoni kompleta [tar-regoli dwar prattiki kummerċjali żleali tal-kumpanniji fir-relazzjonijiet tagħhom mal-konsumaturi]” b’tali mod li “l-Istati Membri ma jistgħux jadottaw miżuri iktar restrittivi minn dawk definiti mid-Direttiva, anki sabiex jiżguraw grad ogħla ta’ protezzjoni lill-konsumaturi” ( 43 ).
119.
Madankollu, din il-karatteristika ta’ natura eżawrjenti ma tfissirx li, bħala prinċipju, ma għandhiex tkun applikabbli kwalunkwe leġiżlazzjoni nazzjonali li tirregola aspetti speċifiċi ta’ prattiki kummerċjali żleali f’termini iktar iddettaljati minn dawk tad-Direttiva 2005/29. Sabiex tiġi żgurata l-applikabbiltà ta’ dawn ir-regoli nazzjonali iktar iddettaljati, ma huwiex meħtieġ li jiġu inklużi fil-kategorija ta’ “regoli tal-Unjoni”. Huwa biżżejjed li jkun hemm riferiment għad-direttiva (settorjali) li minnha huma joriġinaw u li jiġi eżaminat jekk din tal-aħħar, min-naħa tagħha, għandhiex tipprevali fuq id-Direttiva 2005/29, minħabba li tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(4).
120.
Fi kliem ieħor, meta d-dritt tal-Unjoni jippermetti lill-Istati Membri jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali f’termini li jistgħu jkunu iktar stretti minn dawk tad-Direttiva 2005/29, din tal-aħħar ma tiġix issostitwita minħabba r-regola nazzjonali adottata taħt din il-possibbiltà, iżda minħabba d-direttiva (settorjali) li tippermetti dan.
3) In-natura tal-kontradizzjoni. Kunflitt jew differenza
121.
L-eżistenza ta’ regoli oħrajn tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiki kummerċjali żleali ma hijiex biżżejjed, minnha nnifisha, sabiex l-applikazzjoni tad-Direttiva 2005/29 ikollha ċċedi għal dik ta’ dawn id-dispożizzjonijiet regolatorji. Huwa essenzjali wkoll li bejn dawn tal-aħħar u d-dispożizzjonijiet tad-direttiva jkun hemm sitwazzjoni ta’ “kunflitt” ( 44 ).
122.
Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-kunċett ta’ kunflitt ikkunsidrat fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jinvolvix “kontradizzjoni radikali” bejn sett ta’ dispożizzjonijiet u ieħor jew jekk, għall-kuntrarju, huwiex biżżejjed li huma jistabbilixxu “leġiżlazzjoni distinta”. Fi kliem ieħor, hija tixtieq tkun taf jekk dan il-kunċett jirreferix għal kontradizzjoni bejn ir-regoli li hija insuperabbli jew għal sempliċi kunflitt ta’ regoli.
123.
Fid-dibattitu dwar dan il-punt, ġew użati (xi kultant, sal-limiti tal-verbożità) kunċetti varjati ħafna, sabiex isir riferiment għar-relazzjoni ta’ regoli legali ma’ oħrajn: minbarra kontradizzjoni u kunflitt, imsemmija qabel, ġew użati t-termini kolliżjoni, superimpożizzjoni, sovvrapożizzjoni, koabitazzjoni u oħrajn bejn wieħed u ieħor simili.
124.
Fl-opinjoni tiegħi, l-espressjoni (“kunflitt”) magħżula mil-leġiżlatur tal-Unjoni tindika relazzjoni bejn id-dispożizzjonijiet ikkonċernati li tmur lil hinn minn sempliċi disparità jew sempliċi differenza. Jekk jintqal li żewġ sitwazzjonijiet huma f’kunflitt, dan jimplika li, ovvjament, hemm diverġenza bejniethom; iżda wkoll li huwa impossibbli li tingħeleb din id-diverġenza permezz ta’ formula inklużiva li tippermetti l-koeżistenza taż-żewġ sitwazzjonijiet, mingħajr il-bżonn li jiġu żnaturati inkwantu sitwazzjonijiet differenti.
125.
Il-fatt li dan huwa s-sens li bih id-Direttiva 2005/29 tuża t-terminu “kunflitt” huwa dedott mis-soluzzjoni li għażel il-leġiżlatur: huwa ma għażilx interpretazzjoni inklużiva tar-regoli inkwistjoni, iżda l-prevalenza pura u sempliċi ta’ dawk li, fil-kundizzjonijiet esposti preċedentement, jopponu d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2005/29.
126.
Għalhekk, bl-istess mod difiż mill-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe ( 45 ), naħseb li kunflitt bħal dak previst fl-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jeżisti biss meta, fir-regolamentazzjoni ta’ aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali bħall-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta lill-konsumaturi, dispożizzjonijiet tal-Unjoni li ma humiex dawk tad-Direttiva 2005/29 jimponu obbligi fuq il-kummerċjanti, mingħajr ebda marġni għal manuvra, li ma humiex kompatibbli ma’ dawk stabbiliti f’din id-direttiva msemmija l-aħħar.
c) L-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji għat-tilwima fil-kawża prinċipali
127.
Kieku d-Direttiva 2005/29 tkun applikabbli għall-imġiba li l-operaturi tat-telefonija huma akkużati li wettqu, minħabba li hija taqa’ taħt il-prattiki kummerċjali żleali ddefiniti f’waħda mid-dispożizzjonijiet eżaminati hawn fuq (li, fil-fehma tiegħi, ma huwiex il-każ), naħseb li ma jkunux issodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(4) ta’ din id-Direttiva 2005/29 sabiex id-dispożizzjonijiet tagħha jċedu għal regoli oħra tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali.
128.
Jiena naqbel mal-Kummissjoni li, f’tali sitwazzjoni, tkun possibbli applikazzjoni parallela tad-Direttiva 2005/29 u tad-Direttiva Servizz Universali. Filwaqt li l-ewwel waħda tinkludi r-rekwiżit ta’ ħlas għal “provvista mhux mitluba” fost il-prattiki kummerċjali żleali fiċ-ċirkustanzi kollha, id-Direttiva Servizz Universali (Artikoli 20 u 21) tindika l-informazzjoni li l-kumpanniji tas-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika għandhom jipprovdu lill-konsumaturi, iżda ma tqisx bħala mġiba illegali l-provvista mhux mitluba, li hija s-suġġett tat-tilwima fil-proċeduri prinċipali.
129.
Għaldaqstant, is-sitwazzjoni preżenti hija ’l bogħod minn waħda ta’ kunflitt bejn iż-żewġ direttivi, iżda hija waħda fejn għandha ssir applikazzjoni kkombinata tagħhom, peress li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-provvista kinitx mitluba jew le mill-konsumatur (Direttiva 2005/29) għandu jiġi vverifikat, inter alia, jekk l-informazzjoni pprovduta lill-konsumatur hijiex konformi mar-rekwiżiti imposti fuq il-kummerċjant mid-Direttiva Servizz Universali.
VI. Konklużjoni
130.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi tas-Sitt Awla tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) kif ġej:
“1)
Id-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, għandha tiġi interpretata fis-sens li:
–
L-Artikolu 5(5), flimkien mal-punt 29 tal-Anness I tad-direttiva msemmija hawn fuq ma jippermettix li tiġi kklassifikata bħala prattika kummerċjali żleali s-sempliċi ommissjoni ta’ informazzjoni lill-utent dwar l-installazzjoni minn qabel, fuq SIM kard maħsuba sabiex tiddaħħal fi smartphone, tas-servizzi ta’ riċeviment ta’ telefonati [‘voicemail’] u ta’ aċċess għall-internet, meta dan l-utent ikun ġie informat minn qabel dwar ‘il-modalitajiet tekniċi u operazzjonali li permezz tagħhom jintużaw b’mod konkret [dawn] is-servizzi […], u [l-]prezz tas-servizzi nfushom’, u dan għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
–
L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jippermettux li l-imġiba ta’ operatur tat-telefonija deskritta hawn fuq tiġi kklassifikata bħala ‘prattika kummerċjali aggressiva’.
2)
Sussidjarjament: L-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva għandha ċċedi għal regoli oħra tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali biss meta bejn dawk imsemmija l-ewwel u dawk imsemmija l-aħħar ikun hemm kontradizzjoni li ma tistax tiġi solvuta permezz tal-applikazzjoni kkombinata, jew l-applikazzjoni koerenti, ta’ dawn iż-żewġ settijiet ta’ dispożizzjonijiet.”
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) (ĠU 2005, L 149, p. 22).
( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet ta’ l-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 367), kif emendata permezz tad-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 11) (Direttiva Servizz Universali).
( 4 ) Minbarra l-protezzjoni kontra l-prattiki żleali tal-impriżi, il-konsumaturi jistgħu jibbenefikaw mill-protezzjoni pprovduta minn direttivi oħrajn, bħal dawk relatati mal-kuntratti li jsiru mill-bogħod jew mal-klawżoli inġusti tal-kuntratti li huma jidħlu fihom.
( 5 ) SIM hija l-akronimu Ingliż għal subscriber identity module (modulu ta’ identifikazzjoni tal-abbonat).
( 6 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349).
( 7 ) Skont il-punt (l) tal-istess artikolu, fost dawn id-direttivi speċifiċi hemm id-Direttiva Servizz Universali.
( 8 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
( 9 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 1997 dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi in rigward ta’ kuntratti li jsiru mill-bogħod (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 319), kif emendata permezz tad-Direttiva 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ Settembru 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 4, p. 321).
( 10 ) Decreto Legislativo 6 settembre 2005 n. 206. Codice del consumo, a norma dell’articolo 7 della legge 29 luglio 2003, n. 229 (id-Digriet Leġiżlattiv dwar il-“Kodiċi tal-Konsumatur skont id-dispożizzjonijiet fl-Artikolu 7 tal-Liġi Nru 229, tad‑29 ta’ Lulju 2003” (GURI Nru 235, tat‑8 ta’ Ottubru 2005) (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-Konsumatur”).
( 11 ) L-Awtorità Garanti Taljana tal-Kompetizzjoni u tas-Suq (“AGCM”).
( 12 ) ĠU 2004, L 364, p. 1.
( 13 ) Digriet Leġiżlattiv Nru 259 tal‑1 ta’ Awwissu 2003 (GURI Nru 214, tal‑15 ta’ Settembru 2003) li jittrasponi, inter alia, id-Direttiva Qafas u d-Direttiva Servizz Universali.
( 14 ) Awtorità għall-garanziji fil-komunikazzjonijiet (iktar ’il quddiem l-“AGCom”)
( 15 ) Fid-digrieti tar-rinviju jintużaw l-espressjonijiet “servizi preimpostati” sabiex jiġu kklassifikati l-funzjonalitajiet preżenti fis-SIM kard, li sussegwentement l-utent kellu jattiva billi jwettaq l-operazzjonijiet meħtieġa, sabiex ikun jista’ jibbenefika minnhom. F’dan is-sens, wieħed jista’ jitkellem dwar servizzi attivati minn qabel.
( 16 ) Sentenza tal‑5 ta’ April 2016, PFE (C‑689/13, EU:C:2016:199, punt 36), li tipprovdi li meta “awla ta’ qorti li tagħti l-aħħar deċiżjoni ma tkunx taqbel mal-orjentazzjoni ddefinita minn deċiżjoni tas-seduta plenarja ta’ din il-qorti”, hija tista’ tagħmel talba għal deċiżjoni preliminari fuq kwistjoni li tirrigwarda l-interpretazzjoni jew il-validità tad-dritt tal-Unjoni.
( 17 ) Ma hemmx dubju li l-imġiba inkwistjoni f’dawn il-kawżi hija “prattika kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva 2005/29. Ma naħsibx li huwa essenzjali li wieħed jidħol fir-raġunijiet li jwasslu għal din il-klassifikazzjoni minħabba li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din id-direttiva għandha kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae partikolarment wiesa’, kif jirriżulta fil-kawżi msemmija mill-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-konklużjonijiet ppreżentati fil-kawża Dyson (C‑632/16, EU:C:2018:95, punt 75, nota ta’ qiegħ il-paġna 23).
( 18 ) Ara s-sentenzi tal‑14 ta’ Jannar 2010, Plus Warenhandelsgesellschaft (C‑304/08, EU:C:2010:12, punt 45); u tad‑9 ta’ Novembru 2010, Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag (C‑540/08, EU:C:2010:660, punt 34).
( 19 ) Għalkemm il-punt 29 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29 jirreferi għal xi azzjonijiet li huma possibbli biss fir-rigward ta’ oġġetti (pereżempju, ir-ritorn jew il-kustodja tagħhom), huwa jkopri wkoll is-servizzi, bħala subkategorija tat-terminu prodott, iddefinit fl-Artikolu 2(c) bħala “kwalunkwe merkanzija jew servizz”.
( 20 ) F’dan ir-rigward, ara s-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2016, Canal Digital Danmark (C‑611/14, EU:C:2016:800), punt 55.
( 21 ) F’dan is-sens, fis-sentenza tagħha tas‑7 ta’ Settembru 2016, Deroo-Blanquart (C‑310/15, EU:C:2016:633), il-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi fil-punt 40 tagħha li “l-informazzjoni, qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt, dwar il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-konsegwenzi ta’ din il-konklużjoni hija ta’ importanza fundamentali għall-konsumatur. Huwa, b’mod partikolari abbażi ta’ din l-informazzjoni li dan tal-aħħar jiddeċiedi jekk jixtieqx jintrabat kuntrattwalment ma’ kummerċjant billi jaderixxi għall-kundizzjonijiet redatti minn qabel minn dan tal-aħħar (sentenza tat‑30 ta’ April 2014, Kásler u Káslerné Rábai, C‑26/13, EU:C:2014:282, punt 70)”.
( 22 ) Il-kliem tad-domanda tal-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward jista’ jwassal għal ċertu nuqqas ta’ ftehim. Wara li sostna li s-servizzi inkwistjoni “kienu attivati minn qabel”, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jiċċara li, “sabiex effettivament jibbenefika minn dawn is-servizzi, il-konsumatur għandu fi kwalunkwe każ iwettaq l-operazzjonijiet neċessarji”; f’parti oħra, huwa jiddikjara li l-konsumatur seta’ “juża [s-servizzi] direttament mingħajr il-bżonn ta’ operazzjoni ta’ aġġustament għal dan l-għan”. Il-punt 13.1 tad-digriet tar-rinviju fil-Kawża C‑54/17 jgħid li “t-tranżizzjoni mill-installazzjoni minn qabel tas-servizzi fis-SIM kard mixtrija mill-konsumatur għat-tgawdija effettiva tas-servizzi teħtieġ azzjoni awtonoma tal-istess utent”, liema azzjoni awtonoma, fil-kuntest ta’ dan il-punt 13.1, tkun differenti milli wieħed jagħfas in-numru tar-riċeviment ta’ telefonati [“voice mail”] jew jikklikkja l-ikoni li jattivaw in-navigazzjoni fuq l-internet. Hija l-qorti tar-rinviju dik li għandha r-responsabbiltà li tiċċara dan il-punt.
( 23 ) Punti 56 u 57 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
( 24 ) Minbarra l-proċessi ta’ aġġornament tal-applikazzjonijiet fl-isfond, ċerti funzjonijiet ta’ lokalizzazzjoni jistgħu jiġu attivati bi żball (li jinvolvi riskji, ukoll, mill-perspettiva tad-dritt għall-ħajja privata).
( 25 ) Din il-klassifikazzjoni tinkludi l-“konsumatur medju, li huwa normalment informat u raġonevolment attent u kawt, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni fatturi soċjali, kulturali u lingwistiċi”, skont is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2011, Ving Sverige, C‑122/10, EU:C:2011:299, punt 22). Fl-ebda każ ma hemm “eżami statistiku”, kif enfasizzat fil-premessa 18 tad-Direttiva 2005/29. Sabiex “tiġi ddeterminata r-reazzjoni tipika ta’ dan il-konsumatur f’sitwazzjoni partikolari, il-qrati u l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jużaw il-ġudizzju tagħhom stess” kif indikat fis-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2016, Canal Digital Danmark (C‑611/14, EU:C:2016:800, punt 39).
( 26 ) Enfasi miżjuda minni. Fis-seduta kien hemm okkażjoni sabiex jiġi diskuss dan il-punt, fil-kuntest tal-allegazzjonijiet ta’ Wind Tre fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li n-nota ta’ qiegħ il-paġna 30 tagħhom tagħti l-informazzjoni rigward il-prezzijiet u t-tariffi pprovduti fil-prospetti tal-kards mogħtija, rispettivament, lix-xerrejja u lid-distributuri, kif ukoll fuq l-imballaġġ tal-prodott.
( 27 ) Dawn huma: “a) iż-żmien, il-lok, in-natura u l-persistenza tagħha; b) l-użu tal-lingwaġġ użat jew l-imġieba ta’ theddid jew abbużiv; c) l-isfruttament mill-kummerċjant ta’ kwalunkwe sfortuna jew ċirkostanza speċifika ta’ tali gravità li tfixkel il-ġudizzju tal-konsumatur, li biha l-kummerċjant ikun jaf, sabiex jinfluwenza d-deċiżjoni tal-konsumatur fir-rigward tal-prodott; d) kwalunkwe ostakli mhux kontrattwali, onerużi jew sproporzjonati imposti mill-kummerċjant fejn konsumatur ikun jixtieq jeżerċita xi drittijiet mogħtija fil-kuntratt […]; e) kwalunkwe theddida li tiġi meħuda, kwalunkwe azzjoni li legalment ma tistax tittieħed”.
( 28 ) Skont l-Artikolu 2(j) tad-Direttiva 2005/29, din hija mġiba li tikkonsisti f“l-isfruttament ta’ pożizzjoni ta’ poter fil-konfront tal-konsumatur sabiex tiġi applikata pressjoni fuqu, anke mingħajr l-użu jew it-theddid ta’ l-użu tal-forza fiżika, b’mod li jillimita sostanzjalment il-kapaċità tal-konsumatur li jieħu deċiżjoni informata”. Għaldaqstant, ma huwiex biżżejjed li wieħed iqarraq bil-konsumatur, li jġiegħlu jemmen b’mod falz li qiegħed jaġixxi b’mod liberu u konxju, iżda li huwa jiġi sfurzat jaġixxi kontra r-rieda tiegħu.
( 29 ) Sentenza tas‑16 ta’ April 2015, UPC Magyarország (C‑388/13, EU:C:2015:225, punt 53).
( 30 ) Premessa 10 tad-Direttiva 2005/29.
( 31 ) Il-Kummissjoni tesprimi l-idea b’dan il-mod: id-Direttiva 2005/29 “tikkostitwixxi l-entità ġenerali ewlenija tal-leġiżlazzjoni tal-[Unjoni] li tirregola r-reklamar qarrieqi u prattiċi żleali oħrajn fi tranżazzjonijiet tan-negozju mal-konsumatur”, u għandha “kamp ta’ applikazzjoni wiesgħa, li tapplika għat-tranżazzjonijiet kollha tan-negozju mal-konsumatur […], [hija] tipprovdi livell għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur fis-setturi kollha”, li jagħmilha ta’ “lqugħ li jimla l-vojt li jkun tħalla bla ma ġie rregolat minn regoli oħra tal-[Unjoni] speċifiċi għas-settur”. Ara l-paragrafu 1 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva tal-Prattiċi Kummerċjali Żleali [COM(2013) 138 final].
( 32 ) Premessa 10 tad-Direttiva 2005/29.
( 33 ) Ibidem.
( 34 ) Enfasi miżjuda minni.
( 35 ) Il-premessa 11 tad-Direttiva 2005/29: “Il-livell għoli ta’ konverġenza milħuq mill-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali permezz ta’ din id-Direttiva joħloq livell komuni għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur. Din id-Direttiva tistabbilixxi projbizzjoni ġenerali waħda għal dawk il-prattiċi kummerċjali żleali li joħolqu distorsjoni fl-imġieba ekonomika tal-konsumaturi. Tistabbilixxi wkoll regoli dwar prattiċi kummerċjali aggressivi, li mhumiex attwalment regolati fil-livell [tal-Unjoni]”.
( 36 ) Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Dyson (C‑632/16, EU:C:2018:95, punti 81 sa 85).
( 37 ) Ibidem, punt 82.
( 38 ) It-tielet domanda tikkonċerna d-dimensjoni organika tal-problema (jiġifieri, l-effetti tagħha fuq it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-awtoritajiet amministrattivi), filwaqt li s-seba’ domanda tindirizza l-istess problema mill-perspettiva tar-relazzjoni bejn leġiżlazzjoni ġenerali u waħda settorjali. Huwa preżunt, għalhekk, li l-prinċipju ta’ speċjalità jirregola, fl-aħħar mill-aħħar, din tal-aħħar.
( 39 ) F’dan is-sens, l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe, fil-punt 81 tal-konklużjonijiet tal-kawża Dyson (C‑632/16, EU:C:2018:95), iqis sinjifikattiv, f’dan ir-rigward, l-għan iddikjarat fl-Artikolu 1 tad-Direttiva 2005/29 (“[…] li tikkontribwixxi għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern u li tikseb livell għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur billi tapprossima l-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar prattiċi kummerċjali żleali li jagħmlu ħsara lill-interessi ekonomiċi tal-konsumaturi”) u d-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva kif stabbilit fl-Artikolu 3(1) tagħha (“[…] prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur […] qabel, matul jew wara tranżazzjoni kummerċjali fir-rigward ta’ xi prodott”).
( 40 ) Eċċezzjoni, għalhekk, pjuttost modesta, li, fl-istess waqt, hija konformi mad-dispożizzjoni tal-Artikolu 1(4) tad-Direttiva Servizz Universali, sa fejn id-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar “dwar id-drittijiet tal-utenti finali għandhom japplikaw mingħajr preġudizzju għar-regoli [tal-Unjoni] dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, b’mod partikolari d-Direttivi [li ġew qabel id-Direttiva 2005/29]” (enfasi miżjuda minni).
( 41 ) Tali “dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolatorji” jistgħu jkunu biss nazzjonali, minħabba li kieku kienu formalment dispożizzjonijiet tal-Unjoni, id-domanda ma jkollhiex skop.
( 42 ) B’dan il-mod, Wind Tre u Telecom Italia, rispettivament fil-punti 71 sa 75 u 43 sa 50 tal-osservazzjonijiet tagħhom bil-miktub. Telecom Italia tirrimarka li interpretazzjoni restrittiva ta’ dan il-kunċett twassal għal “riżultati manifestament inaċċettabbli”, bħan-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ kwalunkwe dispożizzjoni nazzjonali li tirregola aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali f’termini iktar stretti u li joffru garanziji aħjar mid-Direttiva 2005/29.
( 43 ) Sentenza tat‑23 ta’ April 2009, VTB-VAB u Galatea (C‑261/07 u C‑299/07, EU:C:2009:244, punt 52).
( 44 ) L-eżistenza taż-żewġ kundizzjonijiet ġiet indirizzata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, Abcur (C‑544/13 u C‑545/13, EU:C:2015:481, punti 79 sa 81).
( 45 ) Konklużjonijiet fil-kawża Dyson (C‑632/16, EU:C:2018:95, punt 91).